Ganesha không chỉ trở thành một trong những hình tượng cao quý và gần gũi nhất trong niềm tin, tín ngưỡng của tất cả giáo đồ Ấn Độ giáo nói riêng và người dân ở các nước trên thế giới nó[r]
Trang 1Thần thoại Ấn Độ là sáng tác của nhiều chủng tộc, nhiều địa phương kế
thừa lẫn nhau trong quá trình hình thành dân tộc Ấn Độ đó là: những bài ca, câu hát; những câu thơ và những lời tụng niệm cùng những mẩu chuyện thần thánh… mà người Ấn Độ sáng tác để ca ngợi trời đất, thánh thần Nói đến
Ấn Độ là nói đến thế giới đầy sức kì ảo với nội dung phong phú và hấp dẫn
từ nhiều tập thần thoại của các thời đại khác nhau
Thật vậy, sẽ là một thiếu sót nếu ai đó tìm hiểu, nghiên cứu về văn học
Ấn Độ mà không tiếp cận với kho tàng thần thoại đồ sộ của đất nước này
Bởi, đến với thần thoại Ấn Độ là người đọc sẽ được bước vào thế giới của
những vị thần mang trong mình sức mạnh, quyền năng và những phép màu nhiệm; các vị thần hiện lên là những hình ảnh mang tính biểu tượng, đại diện cho những thế lực tự nhiên chi phối mọi hoạt động sinh hoạt của con người;
họ xuất hiện dưới hình thức khi thì quái dị, lúc lại giống như con người trần gian Hệ thống các vị thần trong thần thoại Ấn gồm trời - đất - thần linh như:
thần sáng thế, thủy tổ loài người và hệ thống các thần trong lĩnh vực tâm linh, tinh thần, tình cảm; cùng với đó là những ý nghĩa triết học, triết lí nhân sinh vô cùng sâu sắc ẩn sau các hình tượng ấy Ví dụ như: Đấng Sáng Tạo Brahma mang ý nghĩa triết học là sự biểu thị cho khuynh hướng vận động điều hòa (rajas), tạo nên thế bình quân giữa hai khuynh hướng: quy tâm (sattva) và ly tâm (tamas), giữa bảo tồn và hủy diệt mà hai vị thần Vishnu và Shiva biểu hiện Một thi sĩ xưa đã diễn tả vai trò hợp nhất của Ba Ngôi trong
mấy vần thơ sau:
“ Thượng Đế duy nhất biểu hiện trong ba ngôi
Đấng nào cũng đứng đầu, Đấng nào cũng đứng chót
Không một Đấng nào tách ra riêng biệt
Brahma, Vishnu, Shiva mỗi Đấng đều có thể là:
Thứ nhất, thứ nhì, thứ ba trong ngôi chí thánh.”
Trang 2Chính tác dụng điều động quân bình ấy mới thực sự là nguyên lý của sáng
tạo, bởi vậy Brahma biểu thị cho sự sáng tạo Đó là về phương diện triết học còn trong phương diện triết lý thì người ta lại cho rằng: “Vì có sự sáng tạo
của thần mà con người phải đắm chìm trong bể khổ, trong vòng thiện ác, xung đột và bị tách rời khỏi chân lý cùng hạnh phúc tuyệt đối” Như vậy, sáng tạo không hẳn là một hành động đầy ân phước mà chính là một hành động đọa đầy, nếu không bị chống đối thì cũng chẳng được sùng bái nhiệt thành Hay mái tóc của nữ thần Ganga tượng trưng cho dòng nước sông
Hằng hiền hòa quanh năm lững lờ trôi Thần Shiva mang những đặc tính vừa
thiện vừa ác, vừa hiền vừa dữ, vừa xây dựng vừa phá hủy đồng nhất trong một nhiệm vụ chính là phá hủy; ngài là hiện thân cho triết lý về sự sống, cái chết, sự tồn tại và hủy diệt của người Ấn Độ cổ xưa…
Trong tâm niệm của người Ấn Độ, ngoài những vị thần đã kể trên, thần May Mắn Ganesha cũng là một vị thần cũng là một vị thần rất được tôn sùng
trong cuộc sống của họ
Người ta coi Ganesa là vị Phúc thần ban nhiều điều tốt lành Vì vậy,
ngoài người Ấn Độ, vị thần này còn được nhân dân nhiều nơi ở các nước châu Á tôn thờ như Giava, Tây Tạng, Nhật Bản Có rất nhiều giai thoại về
Trang 3gốc tích của vị thần toàn năng này: Ganesha là vị thần tùy hành của thần Shiva trên núi Kailasa, được thần Shiva sáng tạo ra từ ngọn lửa thần trên trán của mình Trong một câu chuyện khác thì: Ganesha do vợ của Shiva
-bà Parvati sáng tạo ra nhưng do có sự cố nên cái đầu rụng mất, thần Vishnu
thương hại chắp cho một cái đầu voi nên được hiện thân mình người đầu voi Có giai thoại khác lại cho rằng Ganesha là con của Shiva và Parvati,
trong một lần tức giận Shiva đã chặt rụng đầu của Ganesha nhưng vì thấy vợ mình là Parvati khóc
thương thảm thiết nên thần bèn ra lệnh cho người hầu đi tìm cái đầu về trong vòng một ngày, nhưng đoàn người hầu đi từ sáng sớm đến chiều tối cũng chỉ tìm thấy một con voi, họ bèn chặt đầu con voi
đó dâng lên cho Shiva Thần liền gắn đầu voi vào thân Ganesha, từ đó thần Ganesha có hình dáng
mình người đầu voi
Không sáng tạo như Brahma, không phá hủy như Shiva cũng không dạt
dào lãng mạn như thần Tình yêu Kamadevata nhưng Ganesha cũng mang
trong mình rất nhiều quyền năng: thần có thể dập tắt mọi khó khăn trở ngại
và mang những điều tốt lành đến cho mọi người Phải chăng vì vậy ngài cũng chính là một trong những vị thần được biết đến nhiều nhất trong Ấn Độ giáo, bởi họ cho rằng may mắn, hạnh phúc của họ là do vị thần này mang tới
Trong thực tế, Ganesha là một trong năm vị thần của Hindu giáo (Brahma, Vishnu, Shiva và Durga) được tôn vinh trong các lễ Puja Panchayatana Thần May Mắn trong hình dạng một con voi với cái vòi cong
và đôi tai lớn, phần dưới là một cơ thể với cái bụng rất to của một con
Trang 4người: hình ảnh này một mặt thể hiện những ý nghĩa biểu tượng, tượng
trưng riêng vô cùng sâu sắc; mặt khác, biểu tượng “đầu người mình voi” được gắn với thần May Mắn còn như để khẳng định thêm một lần nữa quyền
năng của ngài Bởi trước khi sinh hạ thái tử Tất Đạt Đa (sau này là đức Phật Thích Ca Mâu Ni), thân mẫu thái tử nằm mơ thấy voi trắng và biết rằng đứa con trong bụng không phải người bình thường, nó sẽ mang lại nhiều hạnh phúc, may mắn cho con người Thần bảo vệ bếp lửa đồng thời cũng là hiện
thân của sự thông minh, trí tuệ của thần Shiva, vì thế Ganesha còn được xem
là chúa của sự thành công, vượt qua cái xấu và sự trở ngại Đầu (voi) của
thần tượng trựng cho linh hồn, cho tự ngã ( atman ) - thực tại tối hậu của loài người còn cơ thể con người của ngài biểu trưng cho maya - sự hiện hữu của
con người nơi cõi đời trần tục Ngoài ra, “đầu voi” của thần còn tượng trưng cho một trí tuệ tuyệt vời; cái vòi đại diện cho âm Om - biểu tượng âm thanh
của vũ trụ Trong bàn tay phải phía trên của Ganesha giữ một dùi cui, giúp
người đẩy nhân loại tiến lên trên con đường đời
và loại bỏ những trở ngại trong cuộc sống Các
dây tơ hồng trong tay trái của thần là một vật
nhẹ nhàng giúp ngài thực hiện và nắm để vượt
qua mọi khó khăn Hình ảnh cái ngà voi bị gãy
và được Ganesha giữ như một cây bút trong
bàn tay dưới bên phải của thần là biểu tượng
của sự hy sinh mà ông đã phá vỡ để viết các
Mahabharata (là một tác phẩm sử thi bằng
tiếng Phạn vĩ đại nhất của Ấn Độ cổ đại) Cuốn Kinh Mân Côi trong bàn tay
khác của người cho thấy việc theo đuổi kiến thức, không ngừng học hỏi cần
phải được thực hiện liên tục Dĩa bánh ngọt ( ladoo) Ganesha cầm đã chỉ ra
rằng phải khám phá ra sự ngọt ngào của thế giới tâm linh Ấn Độ giáo Con
Trang 5rắn chạy vòng qua eo của ngài đại diện cho sức mạnh và quyền lực của
Ganesha Và rất khiêm tốn khi dưới chân ông là một con chuột - tượng trưng
cho tất cả các sinh vật thấp hèn Điều này cho thấy tinh thần bác ái, không phân biệt giai cấp sang hèn của người
Ngoài ra, người cũng được tôn thờ như vị thần tượng trưng cho sự giáo
dục, trí tuệ, kiến thức và giàu có; Ganesha là một trong những vị thần được biết đến nhiều nhất trong Ấn Độ giáo Ngài hiện thân với hình ảnh “mình người đầu voi” và hình ảnh này đã được tôn thờ ở khắp Nepal lẫn ở Ấn Độ.
Trong những cuộc họp mặt, tổ chức lễ hội hay những lúc gia đình đoàn tụ,
người ta thường bắt đầu bằng những bài kinh cầu nguyện đến thần Ganesha.
Như trên đã nói, đây là vị thần có khả năng đoạn trừ những chướng ngại, là vị thần của may mắn, tài sản và trí tuệ Thật vậy, trong các cuộc làm
ăn, mở tiệm hoặc khánh thành một cơ sở nào đó, người ta cho rằng sẽ không
có thành tựu nếu không có những buổi lễ cầu nguyện thần Ganesha Nhà
vua Nepal trong dịp lễ đăng quang của mình cũng đã đến đền thờ thần
Ganesha ở công trường Dubar tại Kathmandu để đảnh lễ và cầu nguyện
mong thần sẽ ban phước lành Điều này không những đã chỉ rõ tầm quan
trọng của Ganesha, mà còn cho ta thấy ngài là vị thần luôn giúp đỡ và hiện
diện đầu tiên trong tâm trí của người dân
Ganesha không chỉ trở thành một trong những hình tượng cao quý và gần gũi nhất trong niềm tin, tín ngưỡng của tất cả giáo đồ Ấn Độ giáo nói riêng và người dân ở các nước trên thế giới nói chung trong đó có Việt Nam
mà còn có sự ảnh hưởng sâu sắc tới các nền tôn giáo khác như Phật giáo… Quan niệm về Thần hạnh phúc và may mắn Ganesha được du nhập vào
Việt Nam từ Ấn Độ, qua nền văn hóa cổ Chămpa Gần đây, tại các tỉnh miền Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đã phát hiện ra nhiều tượng thần Ganesha từ
Trang 6hàng ngàn năm qua, đặc biệt là dưới thời kì thịnh trị của vương quốc
Chămpa Các nhà khảo cổ, văn hóa tâm linh của Việt Nam và thế giới đã xếp tượng thần Ganesha vào danh sách bảo vật quốc gia và thế giới.
(Tượng thần Ganesha tại thánh địa Mỹ Sơn.)
Thời nhà Trần, đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông, pháp hiệu Trúc Lâm Đại Sĩ, sau khi truyền ngôi cho con trai là Trần Anh Tông, Ngài hiện tướng
xuất gia tại núi Yên Tử và chu du khắp nơi thuyết pháp để cứu chúng sinh
Thời gian đó, Ngài tới nước Chiêm Thành Vua Chiêm Thành là Chế Mân
vô cùng kính mộ công đức, trí tuệ siêu việt cùng tấm lòng đại từ bi của Ngài nên thiết lập đạo tràng mời Ngài giảng pháp cho nhân dân Để kết tình giao
bang cho nhân dân hai nước thêm đoàn kết và hưởng thái bình, Phật Hoàng ngỏ ý gả Huyền Trân công chúa cho Chế Mân Khi nàng tới đất Chiêm Thành, vua Chiêm đích thân dẫn hoàng hậu, quần thần và nhân dân ra cung nghênh công chúa tại cửa biển vào nước Chiêm Lúc đó, vua Chế Mân đã mặc linh phục và mang kiếm với các đặc điểm của thần Ganesa với hàm ý:
Trang 7tình yêu của Ngài với Huyền Trân cùng sự có mặt của Huyền Trân công chúa nước Đại Việt tại Chiêm Thành là biểu thị năng lực Hạnh Phúc - May Mắn thông qua trí tuệ sáng tạo tuyệt vời Lịch sử đã chứng minh rõ điều đó
thông qua sự phát triển rực rỡ cả về kinh tế, văn hóa, chính trị - xã hội đương thời
Trong đạo Phật cũng có rất nhiều vị đức Phật, Bồ Tát dấn thân hành Bồ Tát Đạo, bố thí ba la mật cứu độ chúng sinh sau khi đức Phật Thích Ca đắc
ngôi chính đẳng chính giác, soi tỏ mọi đường khổ đau, nguyên nhân khổ đau của chúng sinh ở khắp cõi Ta Bà, thấu triệt mọi lẽ của luân hồi vô thường,
sinh sinh diệt diệt Trong đó, đức Đại Hạnh Phổ Hiền Bồ Tát cũng có Bạch linh tượng (voi thần trắng) thường theo với Ngài Bạch linh tượng ở đây phải chăng cũng chịu ảnh hưởng từ thần May Mắn Ganesha với hàm ý
vị Bồ Tát này sẽ mang lại hạnh phúc, niềm vui và cứu vớt chúng sinh thoát
khỏi bể khổ…
Như vậy, ngay từ rất xa xưa con người đã có ý niệm về may mắn, hạnh
phúc; có ý niệm về thần May Mắn cũng như những tín ngưỡng thờ phụng
các vị thần Có lẽ vì vậy mà cho đến tận ngày nay khi khoa học phát triển nhưng không những họ không mất đi lòng tin về các vị thần của mình mà trái lại, để thể hiện tấm lòng thành kính ấy cứ vào tháng Bhadra hằng năm
của Ấn Độ (khoảng từ 20/8 đến 22/9) là lễ hội Ganesha lại được tổ chức để các tín đồ giáo lý tưởng nhớ đến ngày sinh của thần Ganesha - vị thần được
thờ phụng phổ biến trong Ấn giáo, và cũng được xem là một trong bốn vị
thần quan trọng của tôn giáo này Ganesha Chaturthi là một lễ hội lớn của
người Hindu, đặc biệt là cộng đồng Hindu ở bang Maharashtra
Nếu như thần thoại Hi Lạp giàu màu sắc lãng mạn thì trong thần thoại của người Ấn Độ tính chất tôn giáo lại được thể hiện rất rõ nét Thông qua
bài viết này mong rằng độc giả sẽ hiểu và thêm yêu thần thoại Ấn Độ, cũng
Trang 8như đất nước và con người nơi đây Đồng thời giúp người đọc phần nào giải
mã được những thắc mắc về hình tượng kì dị của các vị thần trong thế giới
thần thoại Ấn Độ nói chung, thần May Mắn Ganesha nói riêng cùng những
triết lý, ước mong hết sức giản dị mà nhân dân Ấn Độ đã gửi gắm vào đây -thế giới thần thoại đầy sức kì ảo này