Đối với những bài học lịch sử dài trong sách giáo khoa có kênh hình (tranh ảnh), giáo viên gặp một số lỗi nhỏ là chưa phân biệt đúng: tranh ảnh dùng để minh hoạ cho lời giảng của cô hay [r]
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM BỘ MÔN LỊCH SỬ
SỬ DỤNG KÊNH HÌNH (TRANH ẢNH) ĐỂ KHẮC PHỤC NHỮNG
BÀI HỌC DÀI TRONG DẠY HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ
Ở TRƯỜNG THCS
1 Cơ sở khoa học
* Cơ sở lý luận
Bộ môn lịch sử là một bộ môn khoa học, nói lên nhận thức về quá trình phát triển của xã hội loài người trên tất cả các mặt của đời sống xã hội Khoa học lịch sử không những khôi phục bộ mặt xã hội mà còn vạch ra quy luật phát triển xã hội, giúp cho nhận thức đúng về quá khứ và đoán định sự phát triển tương lai
* Cơ sở thực tiễn
Học lịch sử rất khó bởi những điều đã qua rất trừu tượng, học sinh không được
có điều kiện để trực quan sinh động như những môn học khác với thí nghiệm, mô hình… Việc phục dựng lại bức tranh lịch sử một cách sinh động, chân thực đúng như nó tồn tại là điều vô cùng cần thiết Vật làm thế nào để giúp học sinh hiểu được bài học một cách dễ dàng? Con đường duy nhất - dạy lịch sử qua kênh hình (tranh ảnh) có vai trò, ý nghĩa to lớn
2 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm
Với đề tài nho nhỏ của mình, tôi mong muốn được giúp học sinh có thể
- Đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng
- Phát huy tính tích cực của học sinh để khắc sâu bài học dài
- Khắc phục được những bài học dài
- Học sinh nhớ kiến thức lâu và ham học lịch sử
3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Trang 2Sử dụng kênh hình (tranh ảnh) trong dạy các bài học dài của môn lịch sử.
* Phạm vi nghiên cứu:
Những bài học trong chương trình giáo khoa lịch sử ở trường THCS
4 Phương pháp nghiên cứu
Tôi sử dụng phương pháp chính là trực quan để quan sát khả năng tiếp thu ngay tại lớp của học sinh và dùng phương pháp đánh giá qua kết quả kiểm tra bài
cũ để có kết luận
II NỘI DUNG
1 Thực trạng của việc dạy và học lịch sử ở trường THCS Cẩm Ninh
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THCS, đặt biệt
là được phân công giảng dạy lịch sử lớp 8, 9 nhiều năm Thực tế trong quá trình giảng dạy và dự giờ tôi thấy lượng kiến thức cho một giờ (tiết học) lịch sử dài, nhiều sự kiện lịch sử Có bài có kênh hình (tranh ảnh), có bài không có Tuy nhiên các đồng chí giáo viên vẫn nhiệt tình giảng dạy, áp dụng nhiều phương pháp mới, phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh, giúp cho học sinh chiếm lĩnh được nội dung bài học
Tuy vậy những bài học dài trong sách giáo khoa không có kênh hình (tranh ảnh) giáo viên phải dạy lần lượt từng đơn vị kiến thức sao cho dạy đủ, dạy đúng như sách giáo khoa dẫn đến dạy chay và học chay Phần nào chưa hết, cho học sinh
tự tìm hiểu sách giáo khoa
Đối với những bài học lịch sử dài trong sách giáo khoa có kênh hình (tranh ảnh), giáo viên gặp một số lỗi nhỏ là chưa phân biệt đúng: tranh ảnh dùng để minh hoạ cho lời giảng của cô hay dùng để cung cấp thông tin ở kênh chữ nên thông thường giáo viên cho học sinh tìm hiểu nội dung bài học ở phần kênh chữ sau đó cho học sinh quan sát tranh để minh hoạ bài giảng của cô Có khi vì bài dài quá mà
cô quên không cho học sinh khai thác tranh ảnh, cho rằng tranh ảnh là phụ việc, truyền tải kiến thức ở kênh chữ mới là cần thiết
Thực tế kiến thức lịch sử không chỉ nằm ở hệ thống kênh chữ mà nó còn nằm
ở hệ thống kênh hình, kênh hình là nguồn nhận thức lịch sử Chính vì giáo viên
Trang 3chưa sử dụng tranh ảnh đúng mục đích nên với bài học lịch sử dài giáo viên phải thuyết trình nhiều và học sinh thụ động học, khó tiếp thu hết kiến thức cơ bản, dẫn đến ngại học lịch sử
Đối với học sinh, thực trạng trước đây và hiện nay đều coi Lịch sử là môn học phụ, nội dung học lại dài và khó nhớ … nên sợ học và học đối phó
2 Biện pháp khắc phục
Xuất phát từ thực trạnh dạy và học nói trên, tôi thiết nghĩ cần phải điều chỉnh lại ngay từ phương pháp và cách nghĩ của giáo viên khi sử dụng kênh hình (tranh ảnh) trong giờ dạy Lịch sử Đó là cần phải khắc phục bài học dài giúp học sinh dễ nhớ, dễ học Tôi mạnh dạn đưa ra ý kiến chủ quan của tôi về các bước dạy - học để khắc phục những bài học lịch sử dài như sau:
Bước 1: Chuẩn bị ở nhà:
* Đối với giáo viên: Giáo viên cần nghiên cứu bài học sách giáo khoa: Xác
định vị trí, mục đích, yêu cầu và kiến thức cần đạt được trong bài Trên cơ sở đó xác định lựa chọn tranh ảnh cho phù hợp với từng đơn vị kiến thức trong bài
Với bài lịch sử có kênh hình (tranh ảnh) sách giáo khoa, giáo viên cần xen tranh ảnh đó cụ thể hoá nội dung một sự kiện, hoặc tranh ảnh đó chỉ sử dụng minh hoạ cho lời giảng của cô, tranh ảnh đó minh hoạ cho lời kết của một đơn vị kiến thức, đặc biệt tranh ảnh đó cung cấp thông tin ở kênh chữ (sách giáo khoa) để giáo viên chọn phương pháp
Với bài dài không có kênh hình (bài 6:Các nước châu Phi - Lớp 9) giáo viên nên tìm kiếm tranh ảnh để minh hoạ cho kênh chữ ở phần I
- Sau khi đã xác định và lựa chọn được tranh ảnh, giáo viên lựa chọn phương pháp:
+ Có thể cho học sinh khai thác tranh ảnh trước kết hợp với đọc ở nhà hoặc giành ít phút cho cả lớp đọc thầm nội dung sách giáo khoa sau đó rút ra kiến thức cần nhớ + Nếu tranh ảnh minh hoạ cho lời kết của một đơn vị kiến thức hoặc cụ thể hoá nội dung một sự kiện thì cho học sinh quan sát tranh và theo sự gợi ý của giáo viên và
Trang 4rỳt ra đơn vị kiến thức cần nhớ mà khụng nhất thiết phải đọc nội dung kờnh chữ ở lớp
+ Có bài tranh ảnh chỉ minh hoạ cho lời giảng của cụ thỡ cho học sinh quan sỏt, nhận xột sau khi đó tỡm hiểu nội dung bài học ở kờnh chữ Vớ dụ như ảnh Hoàng Hoa Thỏm trong bài Cuộc khởi nghĩa Yờn Thế: Đõy là bức ảnh minh họa cho lời giảng của cụ nờn sau khi tỡm hiểu nội dung phần kờnh chữ, giỏo viờn yờu cầu học sinh quan sỏt tranh ảnh để khắc sõu kiến thức cụ vừa giảng
+ Cú thể vừa kết hợp quan sỏt tranh vừa tỡm hiểu nội dung bài học
* Đối với học sinh: Giỏo viờn yờu cầu đọc trước bài và tự trả lời cõu hỏi
trong sỏch giỏo khoa trước khi đến lớp để những bài học dài học sinh khụng phải đọc bài trờn lớp mà quan sỏt tranh để tỡm hiểu nội dung bài học
Sau khi đó lựa chọn được phương phỏp giỏo viờn soạn bài
Bước 2: Thực hiện trờn lớp
- Thứ nhất: Với bài tranh ảnh vừa cung cấp thụng tin ở kờnh chữ, vừa minh hoạ cho kờnh chữ, giỏo viờn cho học sinh quan sỏt tranh trước để trực quan sinh động rồi rỳt ra đơn vị kiến thức cần nhớ
Vớ dụ: Dạy bài Trung Quốc ở lớp 8: Ảnh cỏc nước đế quốc xõu xộ Trung Quốc
– Trung Quốc như một chiếc bỏnh ngọt Giỏo viờn yờu cầu học sinh quan sỏt tranh: Cỏc nước đế quốc xõu xộ Trung Quốc
- Thứ hai, sau khi cho học sinh quan sát, giáo viên giới thiệu về bức tranh đó
để gây hứng thú
- Thứ ba, Giành khoảng thời gian ngắn cho cả lớp đọc thầm phần kênh chữ hoặc học sinh đã chuẩn bị bài ở nhà thì không cần đọc trên lớp
- Giáo viên hỏi, nhận xét, đánh giá, bổ sung giúp học sinh khái quát nội dung bài học
Ví dụ: ? Qua việc đọc ở nhà và kết hợp với quan sỏt tranh, em rút ra điều gì về lịch
sử Trung Quốc cuối thế kỉ XX
3 Một số vớ dụ minh họa cho bài dạy cụ thể qua hai bớc:
VD1: Bài 6 – Lớp 9: Các n ớc Châu Phi.
Bài này là bài dài, lịch sử thế giới, trong sách giáo khoa không có tranh ảnh nên tôi đã chuẩn bị nh sau:
Trang 5Bớc 1: Chuẩn bị ở nhà: Tôi tìm kiếm 4 bức ảnh cung cấp thông tin minh hoạ cho
phần kênh chữ (phần I-SGK):
- ảnh thứ nhất: Một em bé Châu Phi gầy gò, xanh xao vàng vọt
- ảnh thứ hai: Một em bé Châu Phi đi đôi dép bằng hai vỏ con trai biển, mặc
bộ quần áo làm bằng vỏ cây
- ảnh thứ ba: Có hai em bé Châu Phi thân hình bầm tím lở loét, sự sống còn yếu ớt
- ảnh thứ t: Một em bé Châu Phi một mình trên bãi cỏ tìm kiếm cái gì đó để
ăn và có một con chim kền kền chờ để ăn thịt em
Giỏo viờn yờu cầu học sinh đọc nội dung kờnh chữ ở nhà, đến lớp giỏo viờn cho học sinh quan sỏt tranh rồi rỳt ra nội dung bài học
Bớc 2: Thực hiện trên lớp: (có thể cho học sinh thảo luận):
- Cho học sinh quan sát tranh ảnh
- Giáo viên giới thiệu: đây là các em bé ở Châu Phi
- Giáo viên đặt câu hỏi gợi mở:
? Em hãy miêu tả hình ảnh 1, 2, 3, 4
- Sau khi học sinh quan sát tranh ảnh, giáo viên giành một khoảng thời gian cho học sinh đọc thầm phần kênh chữ
- GIáo viên hỏi:
? Qua việc quan sát tranh kết hợp với phần nội dung kờnh chữ sách giáo khoa
em đó đọc ở nhà, giỏo viờn hỏi: Qua việc tỡm hiểu em biết đợc điều gì về Châu Phi
- Cuối cùng giáo viên bổ sung, chốt kiến thức: Chõu phi đúi nghốo, lạc hậu, dịch bệnh, xõm phạm quyền trẻ em
VD 2:Bài 28 lớp 9: Xõy dựng XHCN ở miền Bắc, đấu tranh chống Đế quốc Mĩ
và chớnh quyền Sài Gũn ở miền Nam (1954-1965)
Đõy là bài Lịch sử Việt Nam cú ảnh: Hỡnh 58
Bước 1: Chuẩn bị ở nhà : Tụi nghiờn cứu và xỏc định hỡnh 58 là bức ảnh cụ thể
hoỏ nội dung một sự kiện lịch sử, vừa minh họa cho nội dung kờnh chữ rồi rỳt ra kiến thức cần nhớ
Trang 6Bước 2: Thực hiện trờn lớp: Giỏo viờn giới thiệu ảnh hỡnh 58: Nụng dõn dược
chia ruộng trong cải cỏch ruộng đất, học sinh quan sỏt
? Kết hợp với phần đọc ở nhà, bức ảnh này cho em biết điều gỡ về việc cải cỏch ruộng đất của Đảng ta
? Kết quả của việc cải cỏch ruộng đất?
Giỏo viờn gợi ý và chốt lại kiến thức:
- Bức ảnh núi về niềm phấn khởi của người nụng dõn khi được chia ruộng
- Đảng và chớnh phủ làm thay đổi cuộc đời của người nụng dõn: Người cày cú ruộng
VD 3: B ài 24 lớp 9: Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân (1945-1946)
Bớc 1: Tơng tự ví dụ 1, 2
Bớc 2: Thực hiện trên lớp: Giáo viên giới thiệu khái quát bức ảnh hình 41, đồng thời hớng dẫn học sinh quan sát và gợi mở Cho học sinh thảo luận nhóm
? Quan sát bức ảnh em thấy quang cảnh địa điểm nhân dân đi bỏ phiếu nh thế nào?
? Em có suy nghĩ gì về tinh thần của nhân dân trong ngày bầu cử?
? Tinh thần ấy nói lên điều gì?
- Sau khi học sinh trả lời, giáo viên bổ sung, chốt kiến thức (SGK)
4 Kết quả đạt đợc
Qua quá trình dạy học lịch sử kết hợp tranh ảnh để khắc phục những bài học dài, tôi thu đợc kết quả:
- 100% học sinh hiểu bài, nhớ lâu
- 100% học sinh trả lời đợc câu hỏi kiểm tra bài cũ sách giáo khoa và câu hỏi nâng cao
- 100% học sinh hăng hái, hào hứng tham gia xây dựng bài, ham học hỏi chò
đón những bài học lịch sử sau
Trang 7III KẾT LUẬN
Trên đây là một kinh nghiệm nho nhỏ theo ý chủ quan của tôi, tôi rất mong nhận đợc sự góp ý của hội đồng khoa học nhà trờng và đồng nghiệp để có thể hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn
Cẩm Ninh, ngày 20 tháng 02 năm 2012.
Ngời viết
Nguyễn Thị Lệ Thuỷ