LẤY SỎI BÀNG QUANG QUA ĐƯỜNG NIỆU ĐẠO TẠI BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC Y DƯỢC Vũ Hồng Thịnh*, Nguyễn Minh Quang**, Nguyễn Hoàng Đức*, Trần Lê Linh Phương**, Nguyễn Tân Cương** TÓM TẮT Từ tháng
Trang 1LẤY SỎI BÀNG QUANG QUA ĐƯỜNG NIỆU ĐẠO
TẠI BỆNH VIỆN ĐẠI HỌC Y DƯỢC
Vũ Hồng Thịnh*, Nguyễn Minh Quang**, Nguyễn Hoàng Đức*,
Trần Lê Linh Phương**, Nguyễn Tân Cương**
TÓM TẮT
Từ tháng 10-2002 đến tháng 10-2004, tại bệnh viện Đại Học Y Dược thành phố HCM, chúng tôi thực hiện 47 TH bóp sỏi bàng quang qua ngã niệu đạo dưới sự hướng dẫ của camera
Mục đích: Đánh gía hiệu quả của phương pháp
Kết qủa: Trong 47 TH sỏi bàng quang có: 19 TH kèm theo bướu lành tuyến tiền liệt; 1 TH hẹp cổ
bàng quang Tỷ lệ 42,76%; 5 TH kèm theo sỏi thận hoặc sỏi niệu quản, tỷ lệ 10,53% Số lượng sỏi từ 1 viên đến 12 viên Đường kính sỏi từ 1 cm đến 4 cm Dụng cụ bóp sỏi có ống soi thấy rõ ràng bàng quang khi đầy nước để tránh tổn thương bàng quang khi bóp sỏi Không có biến chứng trong lúc thực hiện thủ thuật Thời gian nằm viện trung bình 2 ngày
Kết luận: Sỏi bàng quang thường phối hợp với những bệnh đường tiểu dưới như bướu lành tuyến
tiền liệt, hẹp cổ bàng quang, hẹp niệu đạo Chúng tôi giới thiệu phương pháp bóp sỏi bàng quang có hướng dẫn của camera không có biến chứng, đồng thời giải quyết luôn bệnh kèm theo
SUMMARY
FORCEFUL CRUSHING OF THE BLADDER STONES WITH ENDOSCOPIC
VISUALIZATION AT UNIVERSITY MEDICAL CENTER IN HCM CITY
Vu Hong Thinh, Nguyen Minh Quang, Nguyen Hoang Duc, Tran Le Linh Phuong, Nguyen Tan Cuong
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 9 * Supplement of No 1 * 2005: 108 – 110
From October 2002 to October 2004, we had 47 cases of bladder stones which were forced crushing with endoscopic visualization at University Medical Center in HCM city
Objective: To assess the efficacy of this method in the treatment of bladder stones
Results: Of 47 cases, there were 19 cases with benign prostatic hyperplasia, 1 case with bladder neck
stricture (42,76%) The quantity of stones is from 1 to 12 The diameter is from 1 to 4 cm Simple mechanical crushing devices should be used to prevent bladder injury when the jaws are closed It was ensured full bladder with endoscopic visualization before forceful crushing of the stones There was no complication for this devices.The average duration in hospital was 2 days
Conclusions: Bladder stones are associated with the diseases of the lower urinary tract such as
benign prostatic hyperplasia, bladder neck stricture, uretheral stricture We introduced a devices for forceful crushing of the stones with endoscopic visualization without complication
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sỏi bàng quang là một bệnh ít gặp hơn sỏi thận
và sỏi niệu quản Thông thường sỏi bàng quang đi
kèm theo những bệnh lý của đường tiểu dưới như bướu lành tuyến tiền liệt, xơ chai cổ bàng quang, hẹp niệu đạo
* Bệnh viện ĐHYD TP HCM
** Phân môn Niệu, bộ môn Ngoại - ĐHYD TP HCM
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 9 * Phụ bản của Số 1 * 2005
Chẩn đoán sỏi bàng quang dễ dàng dựa vào triệu
chứng lâm sàng, siêu âm, X quang Điều trị sỏi bàng
quang tại nước ta cũng rất đơn giản, đa phần là mổ
hở hoặc lấy sỏi bàng quang qua da trên xương mu
Đôl lúc sỏi bàng quang cũng được lấy qua đường niệu
đạo bằng bóp sỏi mù hay tán sỏi bằng thủy lực vào
những thập niên 1980s (máy Urate) của Liên Xô cũ
Từ tháng 10-2002 đến tháng 10-2004, tại bệnh
viện Đại Học Y Dược Tp HCM, chúng tôi có 47 trường
hợp sỏi bàng quang được lấy qua đường niệu đạo
bằng phương pháp bóp sỏi với sự hướng dẩn của
camera Chúng tôi đúc kết kinh nghiệm qua 47 TH
để đánh gía phương pháp và có một số nhận xét
nhằm góp phần nâng cao chất lượng điều trị cho
bệnh nhân
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
Nghiên cứu tiền cứu cắt ngang từ tháng 10-2002
đến tháng 10-2004 tại Bệnh viện Đại Học Y Dược Tp
HCM
Tiêu chuẩn chọn bệnh: Tất cả các bệnh nhân
được chẩn đoán là sỏi bàng quang
Không chọn những sỏi bàng quang có kích thước
quá lớn đường kính trên 5 cm
KẾT QỦA NGHIÊN CỨU
Một số đặc điểm lâm sàng chính:
Phái tính
Nam: 43 (91,48%)
Nữ: 4 (8, 52%)
Tuổi
20t - 50t 51t - 60t 61t - 70t 71t - 80t
Các bệnh kèm theo
Bướu lành tuyến tiền liệt: 19 TH
Hẹp cổ bàng quang: 1TH, tỷ lệ 42,76%
Sỏi thận hoặc sỏi niệu quản: 5TH, tỷ lệ 10,53%
Lâm sàng
Tất cả các bệnh nhân nhập viện vì đi tiểu khó
không có trường hợp nào bị bí tiểu
Các bệnh nhân được xác định chẩn đoán qua siêu âm, X quang
Kích thước sỏi từ 1cm đến 4cm Số lượng sỏi từ 1 viên cho đến 12 viên
Trong đó có 1 viên sỏi bao chung quanh dị vật không xác định được và 1 viên bao chung quanh dị vật là giấy bạc 50 Ria
Phương pháp
Tất cả bệnh nhân đều được gây tê tủy sống Nằm
tư thế sãn phụ khoa
Nong niệu đạo bằng thông Béniqué đến số 30F Đặt máy bóp sỏi bàng quang 26F với ống soi 700 Cho nước muối sinh lý vào bàng quang và quan sát toàn bộ thành bàng quang
Tiến hành bóp vụn sỏi bàng quang thành những mãnh nhỏ
Sau đó xúc rửa bàng quang cho đến hết sỏi vụn Soi bàng quang kiểm tra lần cuối và đặt thông Foley 20F 2 chạc dẩn lưu bàng quang
Thông Foley được rút sau 24 giờ hoặc 48 giờ Thời gian thao tác trung bình 30 phút
Trong 19 TH có kèm theo bướu lành tuyến tiền liệt và 1 TH hẹp cổ bàng quang, chúng tôi bóp sỏi trước rồi sau đó cắt đốt nội soi hay xẽ rộng cổ bàng quang sau
Kết quả
Không có biến chứng trong 47TH sỏi bàng quang của chúng tôi
Thời gian nằm viện trung bình là 2 ngày
BÀN LUẬN
Sỏi bàng quang được phát hiện cách nay 4800BC Vào thời Hypocrate đã cảnh báo cắt mở bàng quang lấy sỏi gây ra chết người Mổ lấy sỏi qua đường tầng sinh môn được thực hiện tại Arabs vào 200BC Tiếp theo sau đó, vào thế kỷ đầu tiên Celsus vàSusruta đã có bài viết về lấy sỏi bàng quang qua đường mổ tầng sinh môn 1500s Pierre
Trang 3France lấy sỏi bàng quang trên xương mu 1800s
bắt đầu đã tránh mổ hở và lấy sỏi bàng quang qua
niệu đạo Sir Philip Crampton lần đầu tiên giới
thiệu phương pháp lấy sỏi bàng quang qua ngã
niệu đạo cũng bóp sỏi rồi xúc rửa bàng quang tại
Dublin (1834) nhưng không được chú ý Henry J
Bigelow (1876) phổ biến phương pháp này tại
Harvard và tồn tại đến 1960s, 1970s Biến chứng
rất nhiều vì chưa có kháng sinh, dụng cụ còn thô
sơ nên dể thủng bàng quang, nhiễm trùng huyết,
xuất huyết
1950s phát minh máy tán sỏi bằng thủy lực ở
Liên Xô cũ dùng để tán sỏi bàng quang mà tại nước ta
có sử dụng năm 1980 tại Hải Phòng đầu tiên.(2)
Ngoài ra bóp sỏi bàng quang mù cũng được áp dụng
tại nước ta nhưng để lại nhiều biến chứng tổn thương
niêm mạc bàng quang, thủng bàng quang, xuất huyết
và dễ nhiễm trùng niệu
Qua 4 thập niên sự phát triển khoa học kỹ thuật
tiến bộ nhanh chóng, nhiều phát minh về dụng cụ
cho phép tán sỏi bàng quang qua ngã niệu đạo bằng
siêu âm, hơi, thủy lực, thủy lực kết quả tốt
92%-100%(2,4)
Đối với trẻ em có thể tán sỏi bàng quang qua da
trên xương mu thay vì phải mổ hở(3)
Sỏi bàng quang rất dễ chẩn đoán khi dựa trên
lâm sàng, bệnh nhân thường tiểu khó, ngập ngừng,
ngưng tiểu giữûa dòng Hiện nay khi kết hợp với siêu
âm chẩn đoán ngay khi cho bệnh nhân thay đổi tư
thế Trong 47 TH của chúng tôi không có khó khăn
khi chẩn đoán là sỏi bàng quang
Chúng tôi trong 2 năm vừa qua sau khi có dụng
cụ bóp sỏi bàng quang qua ngã niệu đạo với ống soi
700 đã thực hiện an toàn cho bệnh nhân, không có
một biến chứng nào xãy ra như xuất huyết, nhiễm
trùng, tổn thương niệu đạo do đặt máy soi, và thời gian nằm bệnh viện ngắn nhất trung bình 2 ngày Trong 20TH vừa có bướu lành tuyến tiền liệt và hẹp cổ bàng quang, qua nội soi chúng tôi xử lý luôn nguyên nhân Một số tác giả dùng đến phương pháp lấy sỏi qua da trên xương mu nếu sỏi quá lớn sau khi cắt đốt nội soi tuyến tiền liệt(1) Chúng tôi chưa áp dụng phương pháp này
KẾT LUẬN
Sỏi bàng quang dù ít gặp hơn sỏi thận và sỏi niệu quản nhưng thương đi kèm theo bệnh lý đường tiểu dưới như hẹp cổ bàng quang, bướu lành tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo mà sau khi giải quyết sỏi bàng quang chúng ta phải xử lý nguyên nhân gây ra sỏi Chúng tôi giới thiệu một phương pháp đơn giản, ít xâm lấn và có kết quả tốt và biến chứng hầu như không có Qua đó kết hợp giải quyết luôn nguyên nhân gây ra sỏi bàng quang có kết quả tối ưu cho người bệnh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Aron M., Agarwal MS, Goel A Comparision of percutaneous with transurethral cystolithitripsy in patients with large prostates and large vesical calculs undergoing simultaneous transurethral prostatectomy BJU International (Feb,2003), 91,3
2 Stoller ML Urinary stones disease in Smith’s Genreal Urology 16 th ed.The Mc Graw Hill companies, 2004, 284
3 Salah MA., Holman E., Toth C Percutaneous suprapubic cystolithotripsy for pediatric bladder stones in a developing country Eur Urol 2001 Apr,
39, 4: 466-470
cystolithopaxy in Glenn’s Uro Sur 5 th ed Philadephia 1988, 979-983
5 Basler J Bladder stones emedicine.com Nov 10,
2004