BÀI GIẢNG XQUANG CƠ XƯƠNG KHỚP ĐH Y KHOA PHẠM NGỌC THẠCH

Có thể mô tả các bước đọc phim Xquang cơ bản 1 cách thành thạo. Nhận biết các tổn thương thường gặp trên phim Xquang. Tia X có hiệu quả cao để chẩn đoán với mô xương khớp. Do đó, trong các trường hợp nghi ngờ chấn thương xương khớp, X quang là công cụ hình ảnh đầu tiên cần phải có để chẩn đoán gãy xương, di lệch khớp hay các bất thường về cấu trúc trên X quang cơ xương khớp, nhằm nhanh chóng can thiệp cho người bệnh. 1. Chụp X quang cơ xương khớp là gì? Chụp X quang là một xét nghiệm y tế không xâm lấn giúp bác sĩ chẩn đoán và điều trị các tình trạng bệnh. Chụp ảnh bằng tia X là kỹ thuật cho một phần cơ thể tiếp xúc với một lượng nhỏ bức xạ ion hóa để tạo ra hình ảnh của các cấu trúc bên trong cơ thể. Đây là hình thức chụp ảnh ứng dụng trong y khoa lâu đời nhất và được sử dụng thường xuyên nhất, có tính đơn giản, nhanh chóng và được phổ biến rộng rãi. Trong các loại mô, mô xương có khả năng cản tia X cao nhất. Do đó, chụp X quang xương có thể tạo ra hình ảnh của bất kỳ xương nào trong cơ thể, bao gồm bàn tay, cổ tay, cánh tay, khuỷu tay, vai, cột sống, xương chậu, hông, đùi, đầu gối, cẳng chân, mắt cá chân hoặc bàn chân. Bên cạnh đó, tại vị trí nối giữa các đầu xương là khớp, cấu trúc này cũng thường được khảo sát tính ổn định về mặt giải phẫu dưới phim X quang. Khác với xương, vì đây là một cấu trúc động nên X quang khớp muốn đánh giá toàn diện đòi hỏi phải có hai phim khi khớp gập và duỗi. Ngoài ra, vì chấn thương khớp không chỉ là biến dạng khớp, di lệch khớp hay tổn thương xương đơn thuần mà còn ảnh hưởng đến các thành phần khác trong ổ khớp như lớp sụn, bao hoạt dịch, dây chằng, gân cơ. Trong khi đó, các mô này không hiện hình trên phim X quang. Do đó, phim chụp cộng hưởng từ khớp đôi khi cần được chỉ định tiếp theo sau những đánh giá sơ lược ban đầu trên phim X quang khớp. Hình ảnh Xquang viêm cột sống dính khớp. Chụp X quang cơ xương khớp là phương pháp an toàn và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh 2. Chẩn đoán X quang chấn thương xương Khi tiếp cận một bệnh nhân bị chấn thương xương, một trong những điều đầu tiên mà bác sĩ muốn biết làcác dấu hiệu của gãy xương, đặc điểm về vị trí, kiểu gãy và mức độ. Để xác định mức độ nghiêm trọng và thời gian điều trị hay phục hồi, các bác sĩ thường sẽ tiến hành chụp X quang vì đây là công cụ phổ quát và hữu hiệu nhất. Trong một số trường hợp khó, chấn thương xương phức tạp, các kỹ thuật hình ảnh khác cũng sẽ được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán, chẳng hạn như chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ, đặc biệt là trong các trường hợp nghi ngờ gãy xương bệnh lý thay vì chấn thương xương đơn thuần. Theo đó, đây là một loại gãy không phải do chấn thương mà là kết quả của một tình trạng sức khỏe hay bệnh lý tiềm ẩn nào đó làm chất lượng xương kém đi. 3. Mục tiêu của X quang chấn thương xương Chụp X quang xương được sử dụng với các mục đích trong chấn thương xương gồm có: Chẩn đoán gãy xương hoặc trật khớp Đánh giá sự liên kết và ổn định thích hợp của các mảnh xương sau khi điều trị cố địnhnẹp gãy xương Hướng dẫn phẫu thuật chỉnh hình, chẳng hạn như sửa chữa hay hợp nhất cột sống, thay khớp và giảm nguy cơ gãy xương Tìm những tổn thương, nhiễm trùng, viêm xương thứ phát cũng như sự phát triển bất thường của xương hay những thay đổi về xương nói chung sau biến cố chấn thương xương Xác định vị trí dị vật trong các mô mềm xung quanh hoặc trong xương khi chấn thương xương Gãy xương Chụp X quang chấn thương xương giúp chẩn đoán gãy xương 4. Mô tả vị trí gãy xương trên phim X quang chấn thương xương Vị trí giải phẫu của vết gãy không chỉ là vị trí của vết gãy mà còn mô tả các đặc điểm về cấu trúc sự phá vỡ tính ổn định của mô xương. Để trình bày được điều này, các bác sĩ thường sẽ sử dụng các thuật ngữ chẩn đoán gãy xương như sau: Thân xương: Phần giữa (trung tâm) của xương Đầu xương: Nằm về phía một đầu của xương nhưng không nằm ở khớp Quanh khớp: Thuộc khu vực khớp ở cuối đầu xương Trong khớp: Trong các trường hợp gãy xương kéo dài vào ổ khớp qua lớp sụn khớp Khi nhận thấy trên phim X quang chấn thương xương có gãy xương liên quan đến bề mặt khớp, bệnh nhân cần được điều trị tích cực vì mất liên kết tại xương vào khớp có thể dẫn đến tình trạng viêm khớp nhanh hơn. 5. Mô tả kiểu gãy xương trên phim X quang chấn thương xương Sự di lệch vị trí của hai đầu xương gãy so với vị trí ban đầu là đặc trưng cho kiểu gãy xương. Nói cách khác, bác sĩ sẽ mô tả trên phim X quang cho biết xương đã dịch chuyển ra khỏi vị trí bao xa bằng cách sử dụng các thuật ngữ sau: Không di lệch: Nơi xương bị gãy nhưng vẫn giữ được trục của xương như ban đầu Dịch chuyển tối thiểu: Có một chút thay đổi vị trí, thường không đáng kể Di lệch: Nơi đầu xương gãy đã bị dịch chuyển đáng kể, mức độ này được mô tả bằng phần trăm so với ước tính bề rộng thân xương Trật khớp: Gãy trong khớp và đầu xương bị đẩy ra khỏi ổ khớp Gập góc: Góc tạo bởi đầu xương bị lệch khỏi trục của thân xương bình thường ban đầu, được mô tả bằng độ Chồng ngắn: Một hiệu ứng gây ra khi các cơ xung quanh kéo các đầu xương lại với nhau do phản xạ đau gây co cứng cơ, làm chiều dài của xương bị rút ngắn lại Chẩn đoán gãy xương phức tạp trên phim X quang chấn thương xương Bác sĩ sẽ cần mô tả chi tiết để chẩn đoán trên phim X quang chấn thương xương do các bối cảnh chấn thương có tác động mạnh như tai nạn xe hơi hoặc ngã lớn, như là: Gãy nhiều đoạn: Gãy xương thành nhiều hơn hai đoạn Gãy phức tạp: Gãy xương trong đó có tạo thành nhiều mảnh vỡ xương với nhiều kích thước, tách khỏi phần thân chính của xương Chẩn đoán gãy xương bệnh lý trên phim X quang Gãy xương bệnh lý xảy ra khi xương yếu đi do một căn bệnh làm di chuyển chất xương hoặc cản trở quá trình trao đổi chất bình thường (tái tạo) của xương. Các trường hợp này sẽ gây gãy xương tự phát mà không do chấn thương xương hoặc chỉ cần một lực tác động, mức độ té ngã nhẹ cũng làm cho gãy xương. Những bất thường khi chẩn đoán gãy xương bệnh lý được mô tả như sau: Giảm mật độ xương: Tình trạng cơ thể không tạo ra xương mới nhanh chóng bằng cách tái hấp thu xương cũ, tái tạo xương mới. Hệ quả là giảm mật độ xương, kéo dài có thể dẫn đến loãng xương. U nang xương U nang xương được chẩn đoán trên phim X quang chấn thương xương U nang xương: Đặc trưng bởi sự hình thành các u nang như có thể xảy ra với ung thư xương và một số bệnh nhiễm trùng không phải ung thư Tổn thương xương: Một bất thường không xác định có thể do tổn thương xương mới phát hiện hoặc đơn giản là chấn thương xương trong quá khứ Đánh giá sự lành xương trên phim X quang sau chấn thương xương Xương gãy thường có dấu hiệu lành trong vòng vài tuần sau chấn thương, kể cả được can thiệp điều trị hay không. Các bác sĩ sẽ mô tả quá trình này bằng những thuật ngữ đánh giá tiến trình sửa chữa lành xương như sau: Liền xương: Xương mới phát triển xung quanh chỗ gãy được xem là dấu hiệu tốt cho thấy các mảnh xương đang tái hợp Đang liền xương: Mô tả quá trình hoàn thiện hình dạng của xương do tu sửa Chậm liền xương: Khi xương gãy không lành lại do lưu thông máu kém, nhiễm trùng, không ổn định được vị trí gãy hoặc các nguyên nhân khác Khớp giả: Là quá trình liền xương không diễn ra mà thay vào đó là quá trình tạo sụn. 6. Chẩn đoán X quang chấn thương khớp Cấu trúc của hầu hết các khớp cơ bản là gồm có lớp hoạt dịch và hai đầu xương nối lại trong ổ khớp, được lót bằng lớp sụn hyalin và bao bọc trong một bao hoạt dịch. Các mô mềm trong tổ chức khớp như sụn, dây chằng, bao hoạt dịch là có mật độ thấp và do đó sẽ ít được xác định rõ trên hình ảnh X quang, mặc dù vậy chẩn đoán X quang chấn thương khớp vẫn là phương tiện hình ảnh học ban đầu. Những thông tin trên phim X quang chấn thương khớp giúp chẩn đoán bất kỳ sự bất thường về cấu trúc khớp, bao gồm trật khớp, di lệch khớp, biến dạng khớp, chèn ép khớp. Trong các trường hợp nghi ngờ gãy xương vào khớp, một phim chẩn đoán X quang chấn thương khớp cũng cần được chỉ định theo sau phim X quang chấn thương xương. Ngoài ra, chẩn đoán X quang chấn thương khớp còn giúp mô tả thêm tình trạng của mô mềm quanh khớp sau chấn thương, ví dụ như tình trạng viêm, phù nề,... Tóm lại, với các bệnh nhân nhập viện do chấn thương, một phim X quang cơ xương khớp là xét nghiệm cơ bản ban đầu. Thông qua đó, tia X sẽ giúp bác sĩ nhận định về tình trạng gãy xương cũng như chấn thương khớp, từ đơn giản đến phức tạp, nhằm định hướng can thiệp đúng cách ngay từ đầu cũng như theo dõi sau chấn thương.

Trang 1

XQ Cơ Xương Khớp

Ths.Bs Đoàn Công Minh

Trường Đại Học Y Khoa Phạm Ngọc Thạch

Trang 2

Doan Cong Minh – Pham Ngoc Thach University of medicine – HoChiMinh city

Câu hỏi ôn tập

XQ Cột sống

XQ Khớp gối Các bước đọc phim cơ bản

2

Nội dung

XQ khớp háng

Trang 3

Doan Cong Minh – Pham Ngoc Thach University of medicine – HoChiMinh city 3

Mục tiêu

Xquang cơ bản 1 cách thành thạo.

gặp trên phim Xquang.

Trang 4

Kiểm tra thông tin trên phim

Trang 5

KIỂM TRA THÔNG TIN TRÊN PHIM

Trang 6

XQ khớp gối

6

Trang 7

 Khớp gối là khớp phức hợp, gồm 2 khớp:

– Khớp giữa xương đùi và xương chày

– Khớp giữa xương đùi và xương bánh chè

 Các mặt khớp gồm: lồi cầu xương đùi, mâm chày, xương

bánh chè, sụn chêm trong và ngoài.

 Các phương tiện nối khớp:

Trang 8

Giải phẫu khớp gối

Trang 9

Giải phẫu khớp gối

Trang 10

Trang 11

Phim Thẳng

• Đánh giá ban đầu:

– Tổn thương xương – Mặt khớp

– Khe khớp – Mô mềm xung quanh

Trang 12

Trang 13

“Sunrise” view

Trang 14

“Tunnel” view

Trang 15

Superimposition

• Khoảng cách giữa 2 bờ xương

chày (IMD) <= 1 mm

Trang 16

Phân tích hình ảnh

• Chọn thứ tự mô tả nào là tuỳ thuộc

vào thói quen của từng người.

– Tổn thương xương

– Mặt khớp

– Khe khớp

– Mô mềm

Trang 17

Lưu ý: ở trẻ em

Trang 18

Lưu ý: Fabella

Trang 19

Trang 20

Chấn thương

Trang 21

Tràn dịch khớp gối

• Khối choáng chỗ ở phía trước trên

xương bánh chè.

• Có cùng mật độ với cơ (chứa nước hoặc máu)

Trang 22

Gãy xương bánh chè

Trang 23

Gãy xương bánh chè

• Xương bánh chè 2 thùy:

– Đường gãy tù – Phần gãy tròn đều

và chỉ chiếm 1 phần trên ngoài xương bánh chè

Trang 24

Gãy đầu trên xương chày

• Đường gãy sắc nét lan rộng về đầu

trên xương chày.

• Dấu hiệu bậc thang do di lệch

Trang 25

Gãy đầu trên xương chày

• Fat/fluid level trên phim nghiêng ở

tư thế nằm.

Trang 26

Viêm khớp

Trang 27

Trang 28

Viêm khớp dạng thấp

• Marginal erosions

Trang 29

Chondrocalcinosis

• Calxi hóa theo chiều ngang.

• calcium pyrophosphate deposition

disease (CPPD).

Trang 30

Khối u

Trang 31

U lành tính

• U tế bào khổng lồ ( nam 25 tuổi).

• Bắt nguồn từ vùng sụn tiếp hợp lan rộng.

• Bờ xương sắc nét.

• Vùng chuyển tiếp rõ

Trang 32

U ác tính

Trang 33

Thoái hóa khớp

Trang 34

Thoái hóa gối

Gai xương

Hẹp khe khớp

Bán định lượng

Định tính

Định lượng

Trang 35

Thoái hóa gối

Trang 36

Gai xương

Trang 37

Hẹp khe khớp (JSN)

Trang 38

Hẹp khe khớp (JSN)

Trang 39

Phân độ

• Kellgren and Lawrence (K&L) criteria of knee osteoarthritis

Trang 40

Phân độ

Trang 41

Phân độ

Trang 42

Synovial osteochondromatosis

• Tổn thương sụn khớp.

• Lắng đọng calci trong khe khớp

Trang 43

XQ cột sống

43

Trang 44

Giải phẫu cột sống

Trang 45

Trang 46

Cột sống cổ

Trang 47

Phim nghiêng

Trang 48

• Đánh giá:

– Mô mềm trước cột sống

– Đường trước thân cột sống

– Đường sau thân cột sống

Phim nghiêng

Trang 49

Phim nghiêng

Trang 50

Trang 51

Phim thẳng

Trang 52

Cột sống ngực

Trang 53

Trang 54

Phim thẳng

Trang 55

Trang 56

Phim nghiêng

Trang 57

Cột sống thắt lưng

Trang 58

Trang 59

Phim thẳng

Trang 60

• Độ cong cột sống: giảm độ cong

• Đường bờ trước và sau thân đốt sống: trượt đốt sống

• Thân xương: hình dạng, chiều cao, gãy xương.

• Thành phần sau

• Đĩa đệm

Phim nghiêng

Trang 61

Phim nghiêng

Trang 62

Trang 63

Phim chếch

Trang 64

Thay đổi trục cột sống

Trang 65

Gù

Trang 66

Vẹo cột sống

Trang 67

• Do hủy eo, thoái hóa, chấn thương

• Trượt ra trước hoặc ra sau của thân sống trên so với thân sống dưới.

• Phân độ theo Meyerding: 4 độ

– Mỗi độ tương ứng ¼ thân đốt sống

Trượt đốt sống

Trang 68

• Spondylolysis

Trượt đốt sống

Trang 69

Gãy nén đốt sống

Trang 70

Doan Cong Minh – Pham Ngoc Thach University of medicine – HoChiMinh cityPhân loại gãy nén đốt sống

Trang 71

Doan Cong Minh – Pham Ngoc Thach University of medicine – HoChiMinh cityPhân độ gãy nén đốt sống

Trang 72

Doan Cong Minh – Pham Ngoc Thach University of medicine – HoChiMinh cityGãy đốt sống do loãng xương

Trang 73

Viêm cột sống do vi trùng

Trang 74

• Trẻ em: tác động trực tiếp đĩa đệm

Trang 75

Trang 76

U Cột sống

Trang 77

Trang 78

U cột sống

Trang 79

Gai xương

Trang 80

Trang 81

ankylosing spondylitis

Trang 82

ankylosing spondylitis

Trang 83

Viêm khớp vảy nến

Trang 84

Thoái hóa cột sống

Trang 85

Phân độ

• Kellgren and Lawrence (K&L) criteria of knee osteoarthritis

Trang 86

Kellgren-Lawrence classification

cervical spine

Trang 87

XQ khớp háng

87

Trang 88

Giải phẫu khớp háng

Trang 89

Phim thẳng

Trang 90

Phim nghiêng

Trang 91

Lưu ý: ở trẻ em

Trang 92

Chấn thương

Trang 93

Trật khớp háng

Trang 94

Trật khớp háng

• Khe khớp rộng bất thường 1 bên

Trang 95

Gãy xương

Trang 96

Gãy xương

• Gãy ngang đầu xương

Trang 97

Gãy xương

Trang 98

Hoại tử chỏm xương đùi

Trang 99

Trang 100

Viêm khớp cùng chậu

Trang 101

Trang 102

Trang 103

Question

Trang 104

Ôn tập

Trang 105

Haemarthrosis

Trang 106

Lateral tibial plateau fracture

Trang 107

Fabella

Trang 108

Bipartite patella

Trang 109

Calcification/ossification

Trang 110

Rheumatoid arthritis

Trang 111

Gai xương

Độ 1 Độ 2

Trang 112

Gai xương

Độ 3 Độ 4

Trang 113

Trang 114

Độ 1 Độ 2

Trang 115

Độ 3 Độ 4

Định dạng
Số trang	115
Dung lượng	17,06 MB