Vận dụng lý thuyết tiếp nhận văn học vào dạy học tác phẩm đàn ghi ta của lor ca của thanh thảo

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG LÍ THUYẾT TIẾP NHẬN VĂN HỌC VÀO DẠY - HỌC TÁC PHẨM “ĐÀN GHI TA CỦA LOR - CA” CỦA THANH THẢO Người

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG LÍ THUYẾT TIẾP NHẬN VĂN HỌC VÀO DẠY - HỌC TÁC PHẨM “ĐÀN GHI TA CỦA LOR - CA”

CỦA THANH THẢO

Người thực hiện: Phạm Thị Tâm

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.2 Thực trạng vấn đề 4

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 5

2.3.1 Tiếp nhận tác phẩm từ góc độ văn hóa 5

2.3.2 Tiếp nhận tác phẩm từ hệ thống thi ảnh G Lor-ca 7

2.3.3 Tiếp nhận tác phẩm từ tiếng nói tri âm giữa Thanh Thảo và Lorca 9

2.3.4 Tiếp nhận tác phẩm từ góc độ văn bản 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

“Napoleong chinh phục nửa thế giới Nhưng F.G.Lor-ca chẳng hạn, chinhphục cả thế giới Napoleong kết thúc đời mình ở đảo ST Helene, còn Lorca kếtthúc ở trái tim con người.” (Một trăm mảnh gỗ vuông - Thanh Thảo) Viết vềngười nghệ sĩ thiên tài Garcia Lorca, thi phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” (ThanhThảo) được lựa chọn và đưa vào chương trình ngữ văn 12, Tập 1 từ năm 2008đến nay đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu văn học, giáoviên và học sinh Đây là một bài thơ hay và độc đáo cả về phương diện nội dung

tư tưởng và hình thức nghệ thuật, là một thi phẩm xuất sắc nhất của Thanh Thảođồng thời là một sáng tác tiêu biểu cho xu hướng cách tân thơ Việt trong giaiđoạn văn học sau 1975 Tác phẩm được viết theo khuynh hướng thơ tượng trưng,siêu thực với cách biểu đạt mới lạ Nhưng để cảm hiểu được cái hay, cái mới củabài thơ này lại là một thách thức không nhỏ với người dạy và người học

Đối với học sinh, bài thơ trên khó học bởi lối biểu đạt và cách sử dụngngôn từ hết sức lạ của Thanh thảo khiến các em lúng túng trong cách giải mãngôn từ, dẫn đến khó liên tưởng, tưởng tượng nhiều chi tiết, hình ảnh trong tácphẩm Những năm gần đây tình trạng ngại đọc, ngại học, ngại tìm tòi diễn ra rấtphổ biến Các em càng lúc càng có xu hướng xa rời văn học với suy nghĩ họcvăn không mang lại nhiều ích dụng hay cơ hội gì về việc làm trong tương lai dẫnđến tình trạng nản lòng và mất hứng thú tìm hiểu văn học

Đối với giáo viên, bài thơ trên khó dạy ở chỗ: đây là bài thơ có lối sử dụnghình ảnh táo bạo, ngôn ngữ giàu giá trị biểu trưng có khả năng mở ra nhiều tầngbậc ý nghĩa và liên tưởng phong phú Nhiều giáo viên đã dạy bài thơ này nhưdạy một tác phẩm truyện vì mải mê hướng dẫn học sinh tìm hiểu vẻ đẹp củahình tượng Lorca mà quên mất đây là bài thơ của Thanh Thảo, là tấc lòng tri

âm, tiếng nói cảm thông sâu sắc, sự đánh giá cao của Thanh Thảo với Lorca…Việc xác định chủ đề tư tưởng bài thơ và các tầng ý nghĩa của các hình ảnh thơkhông hề đơn giản và không dễ thống nhất nếu không đưa ra được cách cắtnghĩa, lí giải phù hợp Thực tế cho thấy đã có nhiều cách hiểu xa rời văn bảnthậm chí sai lệch về giá trị đích thực của bài thơ

Có thể thấy, Thanh Thảo là một tác giả mới được đưa vào chương trìnhNgữ văn 12, nên việc tiếp cận thơ Thanh Thảo còn rất nhiều hạn chế Hơn thế,

do thơ Thanh Thảo ảnh hưởng từ trường phái thơ tượng trưng và thơ siêu thực,khiến hệ thống hình ảnh rất đa nghĩa, do đó dẫn đến việc hiểu và dạy bài thơ đôikhi chưa thực sự thống nhất Một tác phẩm mới, hay và khó vừa là niềm kíchthích tìm tòi của người chuyên tâm và say mê nhưng đôi lúc lại là trở ngại đốivới thói quen lười suy nghĩ và ngại ngùng đối với cái mới Ý thức chuẩn bị bàisoạn văn của nhiều học sinh dựa vào câu hỏi SGK chưa tốt, hoặc trả lời sơ sài,chống đối, hoặc chép nguyên si sách Để học tốt, chứ không chịu suy ngẫm đểthẩm thấu tác phẩm Nên việc tiếp cận bài thơ thật sự là một “ bài toán khó” Là

một giáo viên dạy văn, tôi thực sự trăn trở với vấn đề dạy - học văn nói chung vàbài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca nói riêng Do đó, những vấn đề mà tôi đặt ra sauđây là kết quả của cả một quá trình tích lũy kinh nghiệm trong giảng dạy Tôimong muốn cùng với các đồng nghiệp góp một tiếng nói hữu ích vào công cuộcgiải mã bài thơ, và nâng cao hiệu quả giảng dạy trong nhà trường

Hiện nay, cơ chế của một giờ đọc hiểu văn bản là: thầy giáo không được làm người “đọc hộ” học sinh nhưng phải là người gợi dẫn sự đọc của học sinh, giúp cho quá trình các em chuyển hóa được mỗi văn bản ở SGK (văn bản vật liệu) thành mỗi tác phẩm văn chương cho của riêng mình Là vì nếu

sự tiếp nhận văn học diễn ra một cách đích thực, thì có bao nhiêu bạn đọc sẽ cóbấy nhiêu tác phẩm được sinh thành trong họ Tiếp nhận văn học trong trườngphổ thông có những nét đặc thù so với tiếp nhận văn học nói chung Hoạt độngnày được diễn ra trong môi trường sư phạm có sự hướng dẫn của giáo viên, có

sự tương tác giữa các học sinh với nhau, tiếp nhận văn bản đã được lựa chọn kĩtheo định hướng giáo dục Vì thế, một số nhà nghiên cứu đã có ý thức sử dụngthành tựu lí thuyết nghiên cứu văn học mới nhằm định hướng cho hoạt động tiếpnhận văn học trong nhà trường Trong đó đặc biệt lưu ý cần tăng cường vận

dụng “tiếp nhận văn học từ góc độ văn hóa” vào dạy học văn trong trường phổ

thông nhằm tăng cường tính kết nối giữa việc dạy học văn trong nhà trường với

hiện thực đời sống xã hội, góp phần xóa bỏ định kiến “những thứ trong giờ dạy học văn xa lạ với đời thực” đang tồn tại trong học sinh hiện nay Với một tác

phẩm mới và khá xa lạ như “Đàn ghi ta của Lorca” thì việc để tiếp nhận đúngnghĩa thay vì thao tác Đọc là rất quan trọng

Xuất phát từ những lí do trên, tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài: Vận dụng lý thuyết tiếp nhận văn học vào dạy - học tác phẩm “Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài Vận dụng lý thuyết tiếp nhận văn học vào dạy- học tác phẩm “Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo nhằm:

- Tạo hứng thú học tập môn Ngữ Văn phần VHVN sau 1975 cho HS

- Giúp HS ý thức được những đổi mới về nghệ thuật và giá trị nhân văn sâu

sắc của một thi phẩm tiêu biểu cho những nỗ lực tìm tòi đổi mới thơ giai đoạnsau 1975

- Tạo cơ hội cho GV nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm vàkhả năng sáng tạo trong dạy học Từ đó:

- Nâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường

- Góp phần hình thành thói quen tìm hiểu tác phẩm trong chuỗi liên vănbản để việc tiếp nhận được thấu đáo và sâu sắc hơn, không ngại, không sợnhững tác phẩm khó có yếu tố nước ngoài

Nghiên cứu đề tài Vận dụng lý thuyết tiếp nhận văn học vào dạy- học tác phẩm “Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo sẽ phần nào đóng góp thêm

một phương pháp mới kết hợp với văn bản học và liên văn bản giúp cho việcgiải mã bài thơ vốn còn nhiều bí ẩn này được thấu đáo hơn, thuyết phục hơn.Tránh việc khai thác bài thơ này một cách hời hợt hoặc võ đoán, phiến diện khitách rời các yếu tố liên văn bản khỏi văn bản ngôn từ.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- HS khối 12 (12A1,12A5) của trường THPT Hoằng Hóa 3 năm học 2020-2021

- Bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca” của tác giả Thanh Thảo.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận chung

- Phương pháp thảo luận

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Tổng hợp so sánh, đúc rút kinh nghiệm

- Trao đổi với đồng nghiệp, tham khảo ý kiến giáo viên cùng bộ môn.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Tiếp nhận văn học (rezeptions) là hoạt động chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng,

thẩm mỹ của tác phẩm văn học, bắt đầu từ sự cảm thụ văn bản ngôn từ, hìnhtượng nghệ thuật, tư tưởng, cảm hứng, quan niệm nghệ thuật, tài nghệ tác giảcho đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng trong trí nhớ, ảnh hưởngtrong hoạt động sáng tạo, bản dịch, chuyển thể

Qua tiếp nhận văn học, nhờ được tri giác, liên tưởng, cắt nghĩa, tưởngtượng của người đọc mà tác phẩm trở nên đầy đặn, sống động, hoàn chỉnh;ngược lại, người đọc nhờ tác phẩm mà được mở rộng vốn hiểu biết, kinh nghiệm

về đời sống, tư tưởng và tình cảm cũng như năng lực cảm thụ, tư duy Về thựcchất, tiếp nhận văn học là một cuộc giao tiếp, đối thoại tự do giữa người đọc vàtác giả qua tác phẩm Nó đòi hỏi người đọc tham gia với tất cả trái tim, khối óc,hứng thú và nhân cách, tri thức và sức sáng tạo Trong tiếp nhận văn học ngườiđọc ở vào một tâm trạng đặc biệt, vừa quên mình, nhập thân, vừa sống và thểnghiệm nội dung của tác phẩm, vừa phân thân, duy trì khoảng cách thẩm mỹ đểnhìn nhận tác phẩm từ bên ngoài, để thưởng thức tài nghệ hoặc nhận ra điều bấtcập, hoặc cắt nghĩa khác với tác giả

Tiếp nhận văn học là một hoạt động sáng tạo Nó thúc đẩy ảnh hưởng vănhọc, làm cho tác phẩm văn học không đứng yên mà luôn luôn lớn lên, phongphú thêm trong trường kì lịch sử Tiếp nhận văn học tạo thành đời sống lịch sửcủa tác phẩm văn học Tiếp nhận văn học là một hoạt động có quy luật Lí luậnvăn học truyền thống ghi nhận tiếp nhận văn học ở cấp độ cá thể, do các đặcđiểm của cá tính, sự tu dưỡng của người đọc quy định Tri âm là sự tiếp nhận tácphẩm đúng như ý định tác giả, kí thác là sự tiếp nhận mà người đọc mượn tácphẩm để bộc lộ nỗi lòng của mình đối với đời Người đọc cũng có thể phát hiệnnhững giá trị tư tưởng thẩm mỹ của tác phẩm ngoài tầm kiểm soát của tư tưởngtác giả, dựa trên các ấn tượng chủ quan về tác phẩm, hoặc khám phá những ýtưởng ngược hẳn với ý của tác giả

Lí luận văn học hiện đại còn xem tiếp nhận văn học là một hiện tượng cóquy luật xã hội Sự đọc không phải là một hoạt động hoàn toàn tự do Người đọctrước hết bị quy định bởi văn bản tác phẩm với các mã ngôn ngữ, mã nghệ thuật,

mã văn hóa kết tinh ở trong đó Chẳng hạn, người đọc phải hiểu được nghĩa củangôn từ, điển tích của các biểu tượng thẩm mỹ… Thứ đến, người đọc bị quyđịnh bởi kinh nghiệm tiếp nhận do truyền thống văn học và sự tiếp nhận các tácphẩm đã có trước đó quy định Cuối cùng, người đọc bị quy định bởi nhu cầuđời sống, họ chờ đợi ở tác phẩm những vấn đề, những hiện tượng hiện thực mà

họ quan tâm Dựa vào những quy luật này, người ta có thể dựng nên một bứctranh xã hội về sự tiếp nhận, với các xu hướng tiếp nhận khác nhau Theo quanniệm này, người ta ghi nhận sự hiểu nhầm hoặc cố tình hiểu chệch, hiểu ngượclại tác giả, như là các sự thật của tiếp nhận, cho thấy các trạng thái tinh thần, đạođức, trình độ văn hóa, nhu cầu tình cảm của đời sống xã hội Mặt khác, người tacũng xây dựng nên lịch sử tiếp nhận các tác phẩm lớn, với vai trò phát hiện cácgiá trị mới của chúng do các nhà phê bình, nhà văn tầm cỡ thực hiện Từ đó,người ta có thể viết lịch sử văn học từ phía tiếp nhận, ở đó nổi lên sự thay thế,biến đổi của các loại hình tiếp nhận và các kiểu người đọc đã tác động tới sốphận tác phẩm

Hiện tượng tiếp nhận văn học xác nhận vai trò chủ động, sáng tạo của chủthể người đọc trong việc chiếm lĩnh giá trị văn học, cho thấy vai trò của nghiêncứu phê bình văn học trong việc phát hiện giá trị văn học và nâng cao văn hóatiếp nhận cho người đọc và người học

2.2 Thực trạng vấn đề

Từ khi được tuyển chọn vào giảng dạy trong chương trình Ngữ Văn 12năm 2008, Bài thơ Đàn ghita của Lorca đã được quan tâm nghiên cứu một cáchrộng rãi dưới nhiều góc độ và nhiều đề tài khác nhau Có thể thấy, là một tácgiả mới được đưa vào chương trình Ngữ văn 12 nên việc tiếp cận thơ ThanhThảo còn rất nhiều hạn chế Hơn thế, do thơ Thanh Thảo ảnh hưởng từ trườngphái thơ tượng trưng và thơ siêu thực, khiến hệ thống hình ảnh rất đa nghĩa,không dễ lí giải và nắm bắt Ngay cả Gv còn lúng túng không nói đến việctruyền đạt để cho Hs hứng thú và say mê

Hiện nay tình trạng học văn trong nhà trường phổ thông rất đáng lo ngại.Học sinh thường chạy theo thị hiếu chuộng các môn ngoại ngữ, nhất là từ khicác môn học khác đều đã chuyển sang hình thức thi trắc nghiệm nên các em càng lúc càng có xu hướng ngại tiếp xúc với chữ nghĩa, với suy nghĩ học văn làkhông cần thiết, là không thiết thực dễ dẫn đến tình trạng nản lòng và mất hứngthú tìm hiểu văn học, xa rời môn Văn Do đó, với một tác phẩm nhiều cái lạ và

khó như Đàn ghi ta của Lor-ca Đây thực sự là tình trạng rất khó khăn đối với

người dạy

Ý thức chuẩn bị bài soạn văn của nhiều học sinh dựa vào câu hỏi SGK

chưa tốt, hoặc trả lời sơ sài, chống đối, hoặc chép nguyên si sách Để học tốt,

chứ không chịu suy ngẫm để thẩm thấu tác phẩm Theo tinh thần đổi mớiphương pháp dạy-học văn hiện nay, chúng ta có thể áp dụng rất nhiều cách để

tiếp cận tác phẩm, để có thể hiểu và “ ngấm” thi phẩm một cách trọn vẹn hơn.

Ví dụ như, có thể tiếp cận hệ thống hình ảnh thơ kết hợp ứng dụng những trìnhchiếu Power point tương ứng, khiến hình ảnh thật tác động tới thị giác của họcsinh, khiến các em có thể có những liên tưởng, từ đó cảm nhận được chiều sâucủa ngôn ngữ và thi ảnh Là một giáo viên dạy văn tâm huyết với nghề, tôi thực

sự trăn trở với vấn đề dạy - học văn nói chung và bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca

nói riêng Do đó, những vấn đề mà tôi đặt ra sau đây là kết quả của cả một quátrình tích lũy kinh nghiệm trong giảng dạy Tôi mong muốn cùng với các đồngnghiệp góp một tiếng nói hữu ích vào công cuộc giải mã bài thơ, và nâng caohiệu quả giảng dạy trong nhà trường

Tiếp nhận văn học trong trường phổ thông có những nét đặc thù so vớitiếp nhận văn học nói chung, hoạt động này được diễn ra trong môi trường sưphạm có sự hướng dẫn của giáo viên, có sự tương tác giữa các học sinh vớinhau, tiếp nhận văn bản đã được lựa chọn kĩ theo định hướng giáo dục Trướctình hình đó, người viết muốn hệ thống hóa lí thuyết nghiên cứu văn học vốnphong phú phức tạp thành một số hướng tiếp nhận cơ bản, trong đó đặc biệt lưu

ý cần tăng cường vận dụng “tiếp nhận văn học từ góc độ văn hóa”, tiếp nhận từ mối quan hệ muôn thuở: Thi nhân - văn bản – độc giả vào dạy học văn trong

trường phổ thông nhằm tăng cường tính kết nối giữa việc dạy học văn trong nhà

trường với hiện thực đời sống xã hội, góp phần xóa bỏ định kiến “những thứ trong giờ dạy học văn xa lạ với đời thực” đang tồn tại trong học sinh hiện nay.

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.

2.3.1 Tiếp nhận tác phẩm từ góc độ văn hóa.

Tiếp nhận văn học từ góc độ văn hóa là hướng tiếp nhận đang được quantâm hiện nay Hướng tiếp nhận này được xây dựng trên cơ sở mối quan hệ chặt

chẽ giữa văn học và văn hóa Văn học là một thành phần của văn hóa, phản ánh diện mạo, bản chất của văn hóa và chịu sự tác động của văn hóa Nghiên cứu

văn hóa trong văn học có hai xu hướng tạm gọi là cách nghiên cứu truyền thống

và cách nghiên cứu hiện đại Cách nghiên cứu văn hóa trong văn học theo kiểutruyền thống thường là đi tìm bản sắc văn hóa dân tộc được biểu hiện trong vănbản văn học Cách nghiên cứu văn hóa trong văn học hiện đại chủ yếu đi tìm cácnhân tố chi phối sự hình thành các giá trị, các quan niệm văn học, các biểu hiệnhình thức của văn bản văn học từ trong đời sống xã hội, văn hóa

Đọc hiểu văn bản “Đàn ghi ta của Lorca”, sẽ không thể thoát li được “môitrường” sống còn của hình tượng: Đó là môi trường “liên văn bản” về người

nghệ sĩ mang tên Lor-ca, về cây đàn ghi ta cùng những vần thơ của ông, về văn hóa Tây Ban Nha bởi mỗi từ, mỗi chi tiết, hình ảnh và cả hình tượng trung tâm

trong đó đều là một “mã đầu mối” mở ra các ngả quan hệ giao tiếp nghệ thuậtrộng lớn, mà nếu thiếu tri thức “nguồn” thì độc giả chắc hẳn không thể cảmnhận được, hiểu được ý nghĩa của chúng Nói cách khác, để khám phá bài thơ,

người đọc không thể không đi tìm lời đáp cho các câu hỏi: Lor-ca là nhà thơ như thế nào? Đàn ghi ta của ông có cái gì đặc biệt? Vầng trăng, yên ngựa,

bước chân lang thang, tiếng hát nghêu ngao, bãi bắn, tấm áo choàng bê bết đỏ,

giọt nước mắt vầng trăng trong đáy giếng, lá bùa cô gái di gan, hoa lila có

nguồn gốc từ đâu?

Lor-ca là linh hồn thơ tự do của nhân dân Tây Ban Nha và của cả nhân loại.Văn hóa Tây Ban Nha được nhân loại biết đến với những phạm vi ngỡ như cóphần tương phản nhau Đó là đàn ghi ta, điệu nhảy Flamenco và đấu bò Nhữngbiểu tượng này vừa sôi động, hào hùng vừa đắm đuối mê say mang trong nó cảcuộc sống cuồng nhiệt lẫn bóng dáng tử thần đã hình thành nên một phong cáchTây Ban Nha đặc thù Khi sáng tạo thiên tình ca Siêu thực, Thanh Thảo đã nắmchắc những nét văn hóa đã trở thành biểu tượng không thể tách rời trong đờisống Tây Ban Nha đó Để trên cái nền rộng, nhà thơ dựng xây vũ điệu bi hùngcủa cái chết, sự sống và đương nhiên là cả sự bất tử của một con người, một dântộc, một cộng đồng những ai yêu cái đẹp, yêu cuộc sống hòa bình và cả sự bất tửcho con người, nghệ thuật mà nhân loại dày công vun đắp

Thanh Thảo không chỉ am hiểu văn hóa Tây Ban Nha mà còn gắn kết nền vănhóa phương Tây xa xôi đó với văn hóa phương Đông Nếu bài thơ là lời ai điếunghẹn ngào trước cái chết bi thương của Lorca thì thông qua điệu lòng ấy chúng ta

sẽ bắt gặp được những tiếng nói quen thuộc, đầy sẻ chia trước sự ra đi đó Tứ thơ

dịch chuyển từ “áo choàng bê bết đỏ” (Văn hóa Tây Ban Nha) đến “đường chỉ tay

đã đứt” (cả phương Đông lẫn phương Tây đều tin vào dấu hiệu thần bí này) và sau cùng là “dòng sông rộng”, “sang ngang”, “ghi ta màu bạc” gợi triết lí nhà Phật:

sang sông là giải thoát khỏi bến mê, là sự siêu thoát vĩnh hằng…

Một số hình ảnh minh họa về không gian văn hóa Tây Ban Nha

2.3.2 Tiếp nhận tác phẩm từ hệ thống thi ảnh G Lor-ca

Khi xây dựng các hình ảnh trong bài thơ, Thanh Thảo đã cố tình mở ratrường nghĩa “liên văn bản” khi tái sử dụng một số thi ảnh và thi liệu của chínhLor-ca Người đọc sẽ gặp nhiều điểm tương đồng trong thơ Thanh Thảo và thơ

Lorca Thể hiện rõ nhất là câu thơ “không ai chôn cất tiếng đàn” là ảnh chiếu của câu thơ bất hủ của Lorca trong bài “Ghi nhớ” : “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” cũng là câu thơ được Thanh Thảo mượn làm đề từ cho bài thơ Đặc

điểm dễ nhận thấy trong thơ Lor-ca là tính nhạc rất cao với những câu nhữngđoạn điệp Bài thơ của Lorca như được cấu trúc theo kiểu vòng tròn xoắn ốc, cứlặp và vươn lên mãi:

Khi tôi chết nhớ chôn tôi với cây đàn ghi ta dưới cát.

Khi tôi chết giữa hàng cam cụm húng.

Khi tôi chết hãy chôn tôi, nếu các anh em mong muốn trong chiếc chong chóng.

Khi tôi chết!

Qua khẩu khí bài thơ, ta thấy Lor-ca xem cái chết nhẹ tựa lông hồng Đặcbiệt rất siêu thực là khi ngỏ ý có thể được mai táng trong chiếc chong chóng Ắthẳn Thanh Thảo lấy cảm hứng kiêu hùng, lãng mạn từ bài thơ này để sáng tácnên Đàn ghi ta của Lorca Không chỉ gắn cuộc đời mình với cây đàn, chínhLorca còn viết nhiều bài thơ về đàn ghi ta Ghi ta khóc dưới đây là một trongnhững bài thành công nhất của ông:

Ghi ta bần bật khócBuổi sáng vỡ bình yênGhi ta bần bật khócKhông thể nào dập tắt

Không thể nào bắt im.

Ghi ta bần bật khócNhư nước chảy theo mươngNhư gió trườn trên tuyếtKhông thể nào dập tắtGhi ta khóc không ngừngNhững chuyện đời xa lắc

Như mũi tên vô đíchNhư hoàng hôn thiếu vắng ban maiNhư hạt cát miền Nam bỏng rátXót xa than lạnh giá sắc sơn tràNhư chú chim đầu tiên chết gục trên cành

Ôi ghi ta nạn nhân khốn khổ đáng thươngCủa bàn tay – bộ dao năm lưỡi!

(Hồng Thanh Quang dịch)Vẫn có sự liên hệ nào đó giữa tiếng “ghi ta khóc” và “giọt nước mắt vầngtrăng” của Thanh Thảo Dẫu có đọc nhiều hay đọc ít Lorca thì Thanh Thảo vẫn

cứ là người rất thấu hiểu Lorca và cũng là người đã xâm nhập được vào cõiriêng thi ca của thi nhân bậc thầy này

Lorca có bài thơ tuyệt hay về chuyện mộng du Bản Ballat của người mộng

du (Ballat of the Sleepwalker) Đây là điệp khúc của bài thơ:

Màu xanh, tôi yêu nàng xiết bao màu xanh Gió xanh Cành xanh

Con tàu ngoài khơi Con ngựa trên núi Bóng tối quanh eo nàng Nàng mơ trên ban công Thịt da xanh, tóc nàng xanh Mắt màu bạc lạnh

Màu xanh, tôi yêu nàng xiết bao màu xanh…

(Lê Huy Bắc dịch)

Mô típ mộng du lại trở về trong thơ Thanh Thảo: chàng đi như người mộng du để diễn tả phong thái đi của thi nhân chiến sĩ bước đến cái chết mà đâu hề bận tâm Trong thơ Lorca, mộng du ấy là mộng du về cái đẹp, trong thơ

Thanh Thảo tuy đang bước đến chỗ chết nhưng Lor-ca cũng vẫn mộng du về cáiđẹp Tâm hồn nghệ sĩ lớn thể hiện ở đây Có thể chết nhưng cái đẹp trong ông,cái đẹp ông tôn thờ sẽ còn mãi Tư thế mộng du đó là tư thế thoát tục, tư thế của

sự hiến dâng tận cùng mà không một thế lực phi nhân nào có thể ngăn cản

Giống nhiều nghệ sĩ thiên tài, Lor-ca cũng làm nhiều bài thơ về cái chết

Có lẽ trong Lor-ca vẫn luôn thường trực dự cảm về cái chết bất thường của bảnthân? Cái chết trong thơ Lor-ca không chỉ nói về sự không còn của một sinh thể

mà còn là sự mất mát của cái đẹp, nỗi tiếc nuối về sự hữu hạn của kiếp người

Vẫn điệu nhạc buồn man mác màu cổ tích vang vọng trong khúc ca than thở vềcái chết với thi pháp liền kề, đối ngẫu và sắp đặt ngẫu nhiên rất giống với cáchlàm trong thơ Thanh Thảo.

Hãy ném những trái chanh nho nhỏ ấy vào gió.Các người đã biết rõ điều ấy! Bởi kế đó,kế đó,một ngọn nến, một tấm chăn trên mặt đất Trên bầu trời đen, những con rắn nước vàng vàng nho nhỏ.(Diễm Châu dịch)

Nhờ tiếp nhận liên văn bản, người đọc có thể cảm nhận được nhiều điều,nhiều ý nghĩa trên một văn bản gốc Đọc thơ Thanh Thảo viết về Lorca, chúng

ta đâu chỉ xúc động trước hình tượng nghệ sĩ chân chính xả thân cho lí tưởng

cao đẹp, mà còn biết được nhiều điều về thơ Lor-ca và sau đó là chính phong cách thơ Thanh Thảo, phong cách thơ Siêu thực và cả cái cách nhà thơ đối thoại với những cái, những cách thức không thuộc về Siêu thực trong thơ Sáng

tạo nghệ thuật của Thanh Thảo được bộc lộ rõ trên các giao điểm này Nhữnghình ảnh, biểu tượng vốn có trong thơ Lor-ca được làm mới để chuyên chởnhững cảm nhận về chính thơ Lor-ca và về thân phận các nhà thơ trong thờihoành hành của bạo lực

Mỗi tác phẩm hay đều chông chênh giữa ranh giới của cái khả giải và bấtkhả giải “Đàn ghi ta của Lor-ca” (Thanh Thảo) cũng là một bài thơ như thế

2.3.3 Tiếp nhận tác phẩm từ tiếng nói tri âm giữa Thanh Thảo và Lorca.

*Nhà thơ Thanh Thảo (1946)

- Một trí thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại

- Muốn cuộc sống được cảm nhận và thể hiện ở chiều sâu nên luôn khước

từ lối biểu đạt dễ dãi, đào sâu vào cái tôi nội cảm, tìm kiếm những cách biểu đạtmới qua hình thức câu thơ tự do, giải phóng mọi ràng buộc nhằm mở đường chomột cơ chế liên tưởng phóng khoáng, xoá những khuôn sáo bằng những nhịpđiệu bất thường, đem đến cho thơ một mĩ cảm hiện đại bằng hệ thống hình ảnh

và ngôn từ mới mẻ