Một số giải pháp giúp học sinh trường THPT nga sơn phát huy tính tự giác, tích cực trong học môn GDQP AN

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGA SƠN PHÁT HUY TÍNH TỰ GIÁC, TÍCH CỰC TRONG HỌC MÔN GDQP-AN Ngườ

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGA SƠN PHÁT HUY TÍNH TỰ GIÁC, TÍCH CỰC

TRONG HỌC MÔN GDQP-AN

Người thực hiện: Hoàng Văn Cảnh

Chức vụ: Giáo viên

Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: GDQP-AN

THANH HÓA NĂM 2021

MỤC LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 Nội dung SKKN

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến

2.1.1 Cơ sở khoa học

2.1.2 Cơ sở pháp lý

2.2 Thực trạng vấn đề khi áp dụng sáng kiến

2.2.1 Thuận lợi

2.2.2 Hạn chế

2.2.3 Nguyên nhân của hạn chế

2.3 Giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Vai trò của người thầy trong PPDH mới

2.3.2 Áp dụng PPDH tích cực

2.3.3 Tích cực hóa hoạt động của học sinh

2.4 Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm

3 Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận

3.2 Kiến nghị

* Tài liệu tham khảo

3 3 4 5 5 6 6 6 7 8 8 8 9 10 10 11 12 15 15 15 16 18

DANH MỤC VIẾT TẮT

GDQP–AN : Giáo Dục Quốc Phòng - An Ninh

GDQP : Giáo dục quốc phòng

PPDH : Phương pháp dạy học

CNXH : Chủ nghĩa xã hội

THPT : Trung học phổ thông

SGK : Sách giáo khoa

QPTD : Quốc phòng toàn dân

ANND : An ninh nhân dân

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, tầm quan trọng của GDQP trong trường học phổ thông là ở chỗ góp phần giáo dục cho thế hệ tương lai của đất nước có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường trong xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc GDQP–AN

là môn học nằm trong chương trình học của các trường THPT và là một bộ phận quan trọng của công tác giáo dục quốc phòng toàn dân Mặt khác môn học này còn có tác dụng rèn luyện tác phong nghiêm túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật trong học sinh

Những năm qua, cùng với những thành tựu vượt bậc của công cuộc đổi mới đất nước, công tác GDQP-AN nước ta, nhất là việc giảng dạy môn học này trong trường THPT luôn được Đảng, Nhà Nước, nhân dân chăm lo, xây dựng, củng cố

Vì vậy tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân gắn liền với thế trận an ninh nhân dân được giữ vững, công tác GDQP-AN ngày càng được tăng cường, củng

cố Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định:“ Tăng cường quốc phòng,

an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân”.

Hiện nay, vấn đề dạy học theo hướng phát huy năng lực người học đang được triển khai đồng bộ trong các cấp học để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo GDQP-AN là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, là môn học chính khoá trong chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông, góp phần giáo dục toàn diện, từ đó giáo dục cho học sinh về lòng yêu nước, yêu CNXH, niềm tự hào, sự trân trọng của thế hệ trẻ với truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Đồng thời nêu cao ý thức, tinh thần cảnh giác trước những âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch

Từ đó rèn luyện cho học sinh có ý thức Quốc phòng, có nhận thức đúng đắn về môn học, có kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền QPTD, ANND trong tình hình mới Tuy nhiên, trong thực

trạng hiện nay, đa số học sinh rất “ngại” học môn GDQP-AN , luôn tỏ ý “né tránh” bộ môn này vì coi đây là môn “phụ”, một môn học không phục vụ cho việc thi tốt nghiệp, Đại học và Cao đẳng nên các em chỉ học “đối phó” cho qua.

Qua quá trình nghiên cứu, tìm tòi, tôi thấy rằng: Để đem lại hiệu quả cao trong giảng dạy, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh trong việc học tập, tìm hiểu về pháp luật thì người giáo viên phải tìm phương pháp dạy học thích hợp để gây sự chú ý cho học sinh và đem lại một tiết học hết sức sinh động, lý thú Việc tìm được phương pháp dạy học thích hợp sẽ thu hút học sinh và đạt mục tiêu bài giảng Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên tôi đã mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề

tài: “Một số giải pháp giúp học sinh Trường THPT Nga Sơn phát huy tính tự giác, tích cực trong học môn GDQP-AN” Thực hiện đề tài này sẽ là điều kiện

giúp tôi tích lũy thêm phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực, cũng là

tư liệu quan trọng góp phần tham mưu cho công tác giảng dạy môn học

GDQP-AN ở trường THPT

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1.2.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu một số giải pháp nhằm phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh Trường THPT Nga Sơn trong học tập bộ môn GDQP-AN

- Thông qua kết quả nghiên cứu của đề tài này mong được đóng góp vào sự nghiệp khoa học, giúp cho quá trình giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh đạt kết quả cao

1.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để tiến hành giải quyết đề tài này, tôi đã đặt ra 2 nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân của những bất cập trong việc dạy và học môn GDQP-AN ở trường THPT Nga Sơn

- Nghiên cứu một số giải pháp nhằm phát huy tính tự giác, tích cực học tập của học sinh Trường THPT Nga Sơn trong học môn GDQP-AN

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh Trường THPT Nga Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ của đề tài này tôi đã sử dụng một phương pháp sau:

* Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu:

Khi xác định hướng nghiên cứu đề tài này tôi đã tìm hiểu, thu thập các tài liệu có liên quan Qua đó để chắt lọc, ghi chép, đánh dấu những nội dung cần thiết để đưa ra các giả định, kết luận quan trọng để hoàn thành đề tài

* Phương pháp quan sát sư phạm:

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng quan sát sư phạm, dự giờ của đồng nghiệp dạy môn GDQP-AN Trường THPT Nga Sơn Qua đó, tôi rút ra những kinh nghiệm thực tiễn kết hợp với lý luận để có thể đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy tính tự giác tích cực của học sinh THPT trong học tập bộ môn GDQP-AN

- Khi quan sát tôi luôn đề ra mục đích và nhiệm vụ rõ ràng, xây dựng kế hoạch quan sát trong quá trình nghiên cứu theo từng buổi và quan sát có chọn lọc

- Khi quan sát tôi đã ghi chép lại những kết quả thu được thông qua đó đánh giá được chính xác vấn đề

Để thực hiện tốt phương pháp này tôi đã sử dụng các hình thức:

+ Quan sát trực tiếp giờ dạy GDQP-AN và có nhận định, đánh giá khách quan + Quan sát công khai

* Phương pháp phỏng vấn toạ đàm:

Tôi sử dụng phương pháp phỏng vấn toạ đàm trực tiếp các thầy cô, học sinh trong trường Từ đó bổ sung thêm các dữ liệu cần thiết loại bỏ những vấn đề chưa phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi, xác định hiện trạng vấn đề nghiên cứu

Để có cơ sở lựa chọn một số giải pháp nhằm phát huy tính tự giác tích cực của học sinh tôi đã điều tra, phỏng vấn các vấn đề liên quan đến đề tài này như:

- Thực trạng của việc giảng dạy bộ môn GDQP-AN tại các trường THPT

- Ý thức, thái độ của các em học sinh khi học tập bộ môn này

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến

2.1.1 Cơ sở khoa học

Hiện nay, vấn đề đổi mới PPDH nói chung và PPDH môn GDQP-AN nói riêng đang được bàn luận và thực hiện như là một vấn đề cấp bách để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Khác với các môn học khác, GDQP-AN là một môn học trực tiếp trang bị cho học sinh một cách có hệ thống những tri thức về Quốc phòng toàn dân, An ninh nhân dân, về truyền thống đánh giặc giữ nước của tổ tiên, truyền thống, lịch

sử của quân đội và công an nhân dân, rèn luyện cho học sinh những kỹ năng tối thiểu về điều lệnh đội ngũ, kỹ thuật - chiến thuật bộ binh, biết sử dụng một số loại súng, đạn thông thường, có kỹ năng tự bảo vệ mình Qua đó xây dựng niềm

tự hào, sự trân trọng đối với các truyền thống của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân; xác định nghĩa vụ trách nhiệm của người công dân đối với các hoạt động về Quốc phòng - An ninh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần quan trọng vào việc giáo dục đào tạo thế hệ trẻ trở thành con người mới XHCN, sẵn sàng đóng góp năng lực và trí tuệ vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc

Do đó, việc đổi mới PPDH môn GDQP-AN được Đảng và Nhà Nước đặc biệt quan tâm bởi “Con người là động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội mới đồng thời là mục tiêu của CNXH ”, và bởi “ Điều đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, có lối sống thực dụng, thiếu hoài bão về lập thân vì tương lai của bản thân, đất nước”

Vì vậy Đảng đã chủ trương “đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo của người học, nâng cao năng lực tự học của học sinh”

Phải nói rằng phương pháp chủ đạo để rèn luyện nhân cách cho học sinh trong giảng dạy môn GDQP-AN là phải thông qua việc thực hành của các em Hơn bất cứ một môn học nào, GDQP-AN là môn không chỉ đo bằng điểm số mà còn bằng chứng thực, kiểm tra bằng hành vi, điều đó thể hiện rõ trong quá trình tích cực, tự giác học tập của học sinh Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp, tinh thần tự học, tự rèn luyện thì sẽ tạo cho học sinh lòng say mê, ham học, khơi dậy nội lực vốn có của học sinh qua đó góp phần hình thành lối sống có ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm

vụ được giao Để đạt được kết quả đó, điều cơ bản và quan trọng là người giáo viên phải sử dụng PPDH, cách thức tổ chức dạy học như thế nào để phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

2.1.2 Cơ sở pháp lý

Thực hiện Chỉ thị 12-CT/TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị về Tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với công tác GDQP-AN trong tình hình mới; Chỉ thị số 417/CT-TTg ngày 31/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ vế việc tăng cường chỉ đạo, thực hiện công tác GDQP-AN năm 2010 và những năm tiếp theo; Nghị định 116/2007-NĐ-CP về GDQP-AN cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác làm cơ sở pháp lý để thực hiện nhiệm vụ GDQP-AN trong các trường THPT

Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”; Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo cũng đã nêu : “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”

Như vậy, việc dạy học môn GDQP-AN cho học sinh THPT được xác định

là một bộ phận, một nội dung quan trọng của quá trình dạy học trong các nhà trường của hệ thống Giáo dục quốc dân nhằm rèn luyện hình thành nhân cách, góp phần nâng cao ý thức Quốc phòng, củng cố nền QPTD vững mạnh Muốn

vậy mỗi giáo viên phải tìm ra phương pháp thích hợp để phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thuận lợi

GDQP-AN trong ngành giáo dục đã có những chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý các cấp đến việc tổ chức thực hiện ở từng

cơ sở, nhà trường, đơn vị Các cơ quan quản lý giáo dục đã có sự chỉ đạo kiên quyết để thực hiện tốt nhiệm vụ giáo GDQP-AN trong toàn ngành Đội ngũ giáo viên GDQP-AN ở cấp trung học phổ thông phát triển rất mạnh Việc tổ chức học theo thời khóa biểu, theo chương trình giáo dục nhà trường, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cho từng học sinh đã được thực hiện theo đúng qui định Điều đó khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước về công tác GDQP - AN

2.2.2 Hạn chế

Bên cạnh những chuyển biến tích cực của môn học GDQP-AN thì trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ GDQP-AN của các trường vẫn chưa mang lại những kết quả như mong muốn, còn bộc lộ một số hạn chế sau:

* Về đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP-AN:

Nhìn chung các trường THPT đã tổ chức dạy học theo đúng chương trình, nội dung Tuy nhiên so với yêu cầu nhiệm vụ giáo dục đặt ra thì phần lớn các trường đều gặp khó khăn, trong đó đặc biệt là đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP-AN nhiều nhưng đa phần được đào tạo ngắn hạn ở các trường đại học và trung tâm GDQP, cá biệt ở một số trường giáo viên chưa có chứng chỉ GDQP vẫn tham gia giảng dạy Về kiến thức chuyên môn cũng như kinh nghiệm giảng dạy hạn chế, một số giáo viên chưa thật sự đầu tư cho môn học này, tình trạng thầy đọc, trò chép một cách học truyền thống vẫn còn tiếp diễn hàng ngày, học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động Chính vì thế tiết học trở nên nặng

nề, kém hiệu quả

* Về thái độ học tập của học sinh:

- Trường THPT Nga Sơn là một trường có tuổi đời non trẻ (Thành lập năm 2004), xuất phát từ một trường bán công chuyển hóa lên công lập, không phải là trường trọng điểm của huyện nên mặc dù chất lượng học sinh có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn thấp, nhiều học sinh còn mãi ham chơi chưa chú ý đến học tập

- Đây là môn học không thi tốt nghiệp, không thi đại học nên tính tự giác học tập của hầu hết học sinh đối với môn học chưa cao Đa số học sinh xem thường môn học hoặc chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn học nên không chịu khó học tập, rèn luyện, tìm tòi nghiên cứu

* Về cơ sở vật chất:

Các thiết bị, phương tiện, sơ đồ bản vẽ, đồ dùng học tập cần minh họa cho môn học còn thiếu hoặc bị hư hỏng

2.2.3 Nguyên nhân của hạn chế

- Ở một số cơ quan, đơn vị, một bộ phận giáo viên, phụ huynh học sinh nhận thức chưa đúng đắn về vai trò và vị trí của môn học

- Chưa chú trọng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP - AN chuyên sâu để nâng cao chất lượng giảng dạy

- Việc đầu tư, mua sắm cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học môn học chưa thường xuyên và đồng bộ

- Tổ chức và phương pháp giảng dạy:

+ Về tổ chức dạy học: Hầu hết các trường phổ thông, việc tổ chức giảng dạy môn GDQP-AN đã thực hiện như các môn học chính khóa khác nhưng với 1tiết/ tuần thì ở một số nội dung cần dạy theo tính liên hoàn thị không đảm bảo được về thời gian, học sinh chưa kịp lĩnh hội đã hết giờ nên việc dạy và học của trò và thầy còn sơ xài, mang tính đối phó

+ Về phương pháp giảng dạy: Giáo viên không chủ động nghiên cứu phương pháp để phát huy tính tự giác tích cực của học sinh mà chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, độc thoại khô khan; việc tiếp thu kiến thức của học sinh rất thụ động vì thực tế ở nhiều trường chỉ toàn giáo viên kiêm nghiệm nên chưa có kinh nghiệm trong giảng dạy bộ môn này nên hiệu quả chưa cao, chất lượng không

đảm bảo, học sinh chán nản, học đối phó, không có ý thức tập luyện, tìm tòi tài liệu và thông tin để nâng cao hiểu biết

2.3 Giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Vai trò của người thầy trong PPDH mới

Khi áp dụng phương pháp dạy học mới sẽ diễn ra sự chuyển đổi tự nhiên mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh Bảng so sánh dưới đây sẽ cho chúng ta thấy điều đó:

Phương pháp giáo dục truyền thống:

(Lấy thầy làm trung tâm)

Phương pháp giáo dục mới: (Lấy học sinh làm trung tâm)

Thầy truyền đạt kiến thức Trò tự mình tìm ra kiến thức bằng

chính hoạt động của mình

Thầy thuyết giảng - phát vấn Trao đổi thầy - trò

Thầy cung cấp kiến thức có sẵn cho

trò

Thầy - trò hợp tác, khẳng định kiến thức mới

Trò học thuộc kiến thức Trò học cách học, cách giải quyết vấn

đề, cách vận dụng vào cuộc sống

Thầy độc quyền cho điểm cố định Trò tự đánh giá, tự điều chỉnh làm cơ

sở để thầy cho điểm

Như vậy, nếu nhìn chưa đầy đủ mối quan hệ giữa thầy và trò trong phương pháp dạy học mới có người sẽ cho rằng vai trò của người thầy bị xoá mờ Nhưng không phải thế, thực ra khi áp dụng PPDH mới này có thể thấy rõ bên cạnh một hoạt động tích cực của học sinh là một hoạt động tương ứng của người thầy: + Học sinh tự khám phá, tự nghiên cứu – Giáo viên hướng dẫn cung cấp thông tin

+ Học sinh trao đổi, thảo luận – Giáo viên là người trọng tài điều khiển

+ Học sinh hoạt động, tự kiểm tra đánh giá, tự điều chỉnh – Giáo viên là người cố vấn…