Đổi mới phương pháp thảo luận nhóm nhằm nâng cao phát huy phẩm chất, năng lực của học sinh trường THCSTHPT như thanh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THCS & THPT NHƯ THANH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP "THẢO LUẬN NHÓM”NHẰM NÂNG CAO PHÁT HUY PHẨM CHẤT NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THCS

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THCS & THPT NHƯ THANH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP "THẢO LUẬN NHÓM”NHẰM NÂNG CAO PHÁT HUY PHẨM CHẤT NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THCS & THPT NHƯ THANH

Người thực hiện: Đỗ Thị Lâm

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS &THPT Như Thanh SKKN thuộc lĩnh vực môn: Giáo dục quốc phòng - An ninh

Mục lục

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 4

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.1.1 Thuận lợi 4

2.1.2 Khó khăn 4

2.2 thực trạng vấn đề 5

2.3 Các giải pháp thực hiện 6

2.3.1 phương pháp thứ nhất 7

2.3.2 phương pháp thứ hai 8

2.3.3 phương pháp thứ ba 8

2.3.4: Dựa vào phương pháp trên tôi đưa ra câu hỏi và hướng dẫn để cho học sinh thảo luận nhóm như sau: 9

2.4.5.Kết quả thực tiễn sau khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm 11

2.5 Bài học kinh nghiệm 11

3 Kết luận và kiến nghị 12

3.1 Kết luận 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

1 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài

Khi nói về giáo dục, Đảng ta khẳng định: Giáo dục là quốcsách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển.trong phần kinh phí chi chung, thì giáo dục được ưu tiên hàngđầu Các trường THPT là cái nôi trực tiếp đào tạo thế hệ trẻ vừa

“hồng" vừa “chuyên”, đào tạo cả Đức -Trí - Thể - Mỹ trang bịcho học sinh đầy đủ hành trang trí tuệ để học sinh bước vào đời,trở thành công dân có ích cho quê hương, đất nước

Giáo dục quốc phòng - an ninh là một bộ phận của nền Giáodục quốc dân, nhằm thống nhất việc nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ

Tổ quốc, xây dựng con người mới XHCN có sự phát triển toàn diệnviệc GDQP-AN cho học sinh là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong

hệ thống giáo dục quốc gia, là một nội dung cơ bản trong xây dựngnền quốc phòng toàn dân,an ninh nhân dân, là môn học chính khoátrong chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông.Việc giáo dụcphổ cập và tăng cường GDQP-AN là nhiệm vụ chung của Đảng, Nhànước và của toàn xã hội, phải được chỉ đạo, tổ chức thực hiện chặtchẽ, thống nhất từ trung ương đến từng địa phương, các hình thứcphù hợp với từng đối tượng Đặc biệt chú trọng giáo dục lòng yêunước, yêu chủ nghĩa xã hội, lịch sử truyền thống của Đảng và dântộc, ý thức sống và làm việc theo pháp luật, trong đó xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN là nhiệm vụ của mọi công dân(Trích chỉ thị 12/CT/TW của Bộ chính trị - BCH TW Đảng Cộng sảnViệt Nam ngày 3/2/2007)

GDQP-AN cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng cấp báchtrong chiến lược đào tạo con người mới, XHCN nhằm giáo dụccho thế trẻ nói chung, học sinh nói riêng lòng yêu nước, yêuCNXH, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể, tư duy và kiến

bảo vệ Tổ quốc là một trong những nội dung giáo dục toàn diệntrong nhà trường góp phần hình thành nhân cách con người mớiXHCN Mặt khác GDQP-AN còn trang bị kiến thức, ý thức xâydựng bảo vệ Tổ quốc góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.

Giáo dục quốc phòng - an ninh là một môn học bao gồmnhiều kiến thức về khoa học xã hội, nhân văn, khoa học tự nhiênlẫn khoa học kỹ thuật quân sự Là một môn học không chỉ trang bịnhững vấn đề cơ bản về đường lối quân sự của Đảng, tư duy vềQPAN và kiến thức quân sự cần thiết mà còn rèn luyện, bồidưỡng nhân cách sống con người CNXH

Giáo dục quốc phòng - an ninh ở bậc Trung học phổ thông làmột trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần thực hiện mụctiêu giáo dục toàn diện Qua đó tạo điều kiện cho thế hệ trẻthường xuyên nâng cao phẩm chất chính trị, trau dồi đạo đức, có ýthức tổ chức kỷ luật cao, thực hiện nghiêm pháp luật Nhà nước,Nội quy Nhà trường Đồng thời Giáo dục quốc phòng - an ninhrèn luyện năng lực thực tế nhằm đáp ứng yêu cầu của nền quốcphòng toàn dân - an ninh nhân dân trong thời kỳ mới, sẵn sàngthực hiện hai nhiệm vụ chiến lược của Cách mạng Việt Nam:

“Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” Nộidung môn học Giáo dục quốc phòng - an ninh mang tính tổnghợp, vừa lý thuyết vừa thực hành và liên quan mật thiết với nhiềumôn học khác để giáo dục đạo đức cho học sinh Đặc biệt sáchgiáo khoa môn Giáo dục quốc phòng - an ninh đã đề cập nhiềukiến thức lịch sử, xã hội cần thiết, làm cơ sở cho việc hình thànhnhận thức về quốc phòng an ninh, thực hành kỹ năng quân sự,phục vụ trực tiếp cho việc hình thành nếp sống kỷ luật trong sinhhoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp và khả năng hoạtđộng thực tiễn theo lứa tuổi Hệ thống kiến thức trong môn học

Giáo dục quốc phòng - an ninh được cấu trúc từ thấp đến cao,luôn có sự kế thừa và phát triển.

Trong thực tế, thế hệ trẻ mà phần lớn là học sinh vẫn cònxem nhẹ, ít quan tâm và tìm hiểu đến môn học Giáo dục quốcphòng - an ninh trong trường học còn hạn chế Do vậy việc đổimới phương pháp giáo dục “Thảo luận nhóm” vào môn học Giáodục quốc phòng - an ninh là cần thiết nhằm mục đích định hướngcho người học nhìn thấy được tầm quan trọng của môn học này,đồng thời phát huy tính tích cực, chủ động, nâng cao kiến thức, kỹnăng quân sự cũng như lối sống, ý thức tổ chức kỷ luật trong Nhàtrường và trong đời sống hằng ngày Từ thực tế trên, bản thân làgiáo viên đang giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh, tôinhận thấy rằng: Giáo dục quốc phòng - an ninh trong nhà trường

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhưng giáo dục như thế nào để vừa

có hiệu quả vừa phát huy hết tác dụng của môn học nên tôi chọnnghiên cứu đề tài: Đổi mới “Phương pháp thảo luận nhóm” tronggiảng dạy môn giáo dục quốc phòng - an ninh theo hướng pháthuy tính tích cực của học sinh để nâng cao hiệu quả phần nhậnthức về Giáo dục quốc phòng - an ninh nói chung và giáo dục đạođức cho học sinh trong trường THCS & THPT Như thanh nóiriêng

Tuy nhiên, đây là một môn học nằm trong nhóm môn học có

tỉ lệ lý thuyết chiếm trên 60% chương trình môn học Chính vì lý

do đó, cùng với những nhận thức non nớt của học sinh, các emthường dành nhiều thời gian cho các môn học mà các em cho làquan trọng hơn, có thể thi Đại học, cao đẳng… (Ví dụ: Toán, Lý,Hóa, Anh văn….) mà xem nhẹ môn học này, các em thườngkhông học bài cũ trước khi đến lớp hoặc ít khi đọc trước bài mới,dẫn đến kết quả học tập chưa cao và chưa nhận thức hết tầm quantrọng của môn học Trải qua gần 17 năm công tác và giảng dạy

môn học này, bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp đã có nhiều

cố gắng luôn tìm cách đổi mới về phương pháp giảng dạy để cảithiện nhằm nâng cao chất lượng và kết quả học tập cho học sinhnhư: ứng dụng Công nghệ thông tin, sử dụng giáo án điện tử, thảoluận nhóm… Trong các phương pháp kể trên, qua một thời giandài áp dụng tôi nhận thấy rằng phương pháp “Thảo luận nhóm”không chỉ mang lại hiệu quả cao trong học tập, giúp các em cóthể ghi nhớ kiến thức ngay trên lớp mà còn giúp các em phát huyđược sức mạnh tập thể, nâng cao khả năng giao tiếp, khả năng làmviệc của cá nhân … đồng thời giảm bớt thời gian để học bài cũ ởnhà Từ đó, giúp các em có hứng thú với môn học, mang lại kết

quả giáo dục cao hơn Trên cơ sở đó, tôi đưa ra một vài kinh

nghiệm để đổi mới phương pháp “Thảo luận nhóm” nhằm nângcao phát huy phẩm chất năng lực của học sinh để giảng dạy nộidung các bài học nhận thức về môn GDQP-AN

1.2 Mục đích nghiên cứu

“Thảo luận nhóm” là một hình thức học tập mang tính hợptác nhằm nâng cao chất lượng cho học sinh - học sinh đóng vai tròchủ động, giảm bớt đi phương pháp học tập trước đây, đó là: phấntrắng - bảng đen; thầy đọc - trò chép; thầy giảng - trò nghe….giúpcho người học chiếm lĩnh tri thức chứ không phải lĩnh hội tri thức.Học sinh có cơ hội giao lưu, trao đổi, thảo luận với nhau để đạtđược kết quả cao trong học tập về nhiều mặt Theo cách học này,học sinh được tạo cơ hội tự đặt câu hỏi, thảo luận, trình bày quanđiểm của cá nhân và cùng hợp tác trao đổi kiến thức.Tuy nhiên, đểphát huy hiệu quả của việc học nhóm, giáo viên đóng vai trò rấtquan trọng Giáo viên phải cung cấp nền tảng kiến thức cho họcsinh, phải khơi gợi được hứng thú của học sinh bằng cách chọnnhững chủ đề tương ứng với trình độ của các em, đưa ra nhữngcâu hỏi hoặc những vấn đề để học sinh tư duy một cách sâu sắc

hơn Bên cạnh đó, quá trình cộng tác phải được sắp xếp để đảmbảo các thành viên trong nhóm đều phải tham gia một cách tíchcực.

1.3 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh trường THCS & THPTNhư Thanh

- Phạm vi nghiên cứu: đổi mới phương pháp “thảo luận nhóm”nhằm nâng cao phát huy phẩm chất năng lực của học sinh trongtrường THCS & THPT Như Thanh

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp giúp học sinh làm quen với phương pháp họcnhóm

- Phương pháp chọn “Nhóm trưởng” để điều hành và quản líhoạt động của nhóm

- Phương pháp để các thành viên trong nhóm đều phải tham

gia hoạt động chung của nhóm

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Thuận lợi

* Đối với giáo viên

- Giáo viên giảng dạy môn GDQP-AN của nhà trường đều

đã qua các lớp đào tạo ngắn hạn, dài hạn Được sự quan tâm củalãnh đạo Sở Giáo dục, hàng năm, đều tổ chức các khóa học bồidưỡng chuyên đề để nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn chogiáo viên

- Các giáo viên đều đã có những nhận thức tích cực, luônmuốn tìm tòi học hỏi để làm sao giờ dạy của mình đạt hiệu quảcao Chính vì thế, trong thời gian vừa qua các giáo viên giảng dạy

nói chung và giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP-AN nói riêng đã

áp dụng rất nhiều phương pháp mới vào giảng dạy để nâng caohứng thú và kết quả học tập cho học sinh Cụ thể như: Ứng dụngCông nghệ thông tin vào giảng dạy, thiết kế bài giảng bằng giáo

án điện tử, phương pháp trình chiếu phim ảnh sống động, kết hợpnhuần nhuyễn và sử dụng hiệu quả các thiết bị vào giảng dạy, kếthợp phương pháp truyền thống với ứng dụng CNTT, hướng dẫncho học sinh “thảo luận nhóm” một cách tích cực đã mang lại kếtquả khả quan

* Đối với học sinh

- Đa số học sinh đều có thái độ tích cực, tham gia thảo luậnnhóm đã mang lại hiệu quả cao trong quá trình chiếm lĩnh kiếnthức

- Những học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt cáckiến thức trọng tâm cơ bản thông qua hoạt động thảo luận nhóm,các em đã mạnh dạn hơn khi tham gia trả lời các câu hỏi của giáoviên, hòa đồng và đoàn kết hơn với các bạn trong lớp, phát huyđược sức mạnh tập thể, nâng cao khả năng giao tiếp, khả năng làmviệc của cá nhân…

2.1.2 Khó khăn

* Đối với giáo viên

- Đa số giáo viên giáo dục quốc phòng - An ninh hoàn toàn

là giáo viên được đào tạo từ chuyên ngành giáo dục thể chất đốivới lĩnh vực Quốc phòng -An ninh tuy đào tạo qua lớp giáo viêngiáo dục quốc phòng và được tập huấn về chuyên môn thườngxuyên hàng năm, nhưng do đây là một lĩnh vực khá mới mẻ vàthời gian được lĩnh hội về chuyên môn có hạn chế nên ít nhiều đãgặp phải khó khăn trong giảng dạy

- Khi giáo viên đặt câu hỏi thì phần lớn các em học sinh khá,

giỏi chịu khó học tập dơ tay trả lời, đối tượng học sinh yếu kémkhông dơ tay, không phát biểu Cho nên học sinh yếu kém ít chú ý

và không tham gia hoạt động, đặc biệt là phần học lý thuyết, cáilỗi tư duy của một số các em bị ảnh hưởng tác động từ nhiều phía.Vậy nên việc định hướng của giáo viên cũng gặp không ít khókhăn

* Đối với học sinh

- Là một trường đóng trên địa bàn thuộc xã 135 có điều kiệnkinh tế, văn hoá, xã hội còn khó khăn Tình trạng sức khỏe, thểhình của học sinh còn hạn chế, bên cạnh đó là một trường mớithành lập còn thiếu thốn dụng cụ học tập, đặc biệt về sân bãi tậpluyện chưa đảm bảo cho môn học là một nhiệm vụ hết sức khókhăn và thử thách

- Do khách quan các em được sinh ra và lớn lên trong thờibình và do yêu cầu về lượng kiến thức của các môn học, giờ họccộng thêm áp lực từ phía không ít phụ huynh nên đã tác động ítnhiều đến suy nghĩ và việc xác định nhiệm vụ học tập đối với bộmôn này và thật tác hại đối với một bộ phận nhỏ học sinh còn ngộnhận và coi đây là môn học phụ dẫn đến ý thức học tập môn họcGiáo dục quốc phòng - an ninh chưa cao

- Học sinh chưa trang bị đầy đủ sách giáo khoa về môn giáodục quốc phòng - an ninh cũng làm cho việc giảng dạy theophương pháp mới còn bị hạn chế nhất định

- Học sinh còn lười và chưa có sự say mê đối với môn học,một số bộ phận học sinh không học bài cũ và đọc bài mới trướckhi đến lớp, trên lớp học thì thiếu tập trung không chú ý, không cótinh thần phát biểu xây dựng bài

- Học sinh chỉ có thể trả lời những câu hỏi dễ, đơn giản quaviệc nhìn và đọc trong sách giáo khoa chưa có sự độc lập về tưduy Đối với những câu hỏi mang tính suy luận, giải thích, phântích… thì học sinh trả lời chung chung chưa sát với nội dung yêucầu của câu hỏi.

2.2 Thực trạng vấn đề

Bản thân đảm nhận dạy môn học GDQP-AN cho học sinh 2khối lớp 10, 11 năm học 2019 - 2020 và năm học 2020 - 2021.Trong quá trình giảng dạy 2 năm qua, tôi đã không ngừng học tậpnâng cao trình độ chuyên môn, tìm ra các phương pháp mới đểgiúp các em học tốt hơn và rút ra kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy,đặc biệt là các tiết học lý thuyết, học sinh hầu như là ngại học,một số quan niệm chung gọi là môn đặc thù và có sự phân biệt vớicác bộ môn văn hóa Việc điều tra thông qua các câu hỏi khảo sátnhận thức và câu hỏi kiểm tra 15p hoặc 45p Kết quả qua phiếuđiều tra cụ thể như sau:

- Điều tra hứng thú học tập của các em đối với môn AN:

GDQP-Khối

SLH S

Rất thích Thích

Hơi thích

Bình thườn g

Khôn g thích S

35

9 3

7.7Khối

32

5 3

7.5

- Điều tra mức độ học bài cũ trước khi đến lớp của học sinh:

lớp

Lớ p

SLH S

Học kĩ bài

Học thuộc bài

Có học bài

Có đọc qua

Không học

35.9Khối

Khối

SLH S

nhóm là phương pháp thể hiện rõ nhất sự đổi mới trong phươngpháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm Giúp cho học sinh mởrộng kiến thức, phát triển được tư duy khoa học, phát triển kỹnăng nói, giao tiếp tranh luận, dễ nhớ, hiểu sâu hơn Tuy nhiênkhi tiến hành phương pháp này còn gặp phải một số hạn chế nhưsau:

* Do học sinh chưa quen với cách học mới, các em thụ động,không chủ động học bài mà phụ thuộc vào thầy, thiếu tự tin, khôngdám nêu ra quan điểm của mình và đây chính là một trở ngại lớnnhất khi đưa phương pháp này vào giảng dạy

* Khi phân chia nhóm để thảo luận Giáo viên phải phân chianhư thế nào cho hợp lý, chọn cử ai là trưởng nhóm để nhóm họctập có hiệu quả

* Làm cách nào để tất cả các thành viên trong nhóm đều phải

có tinh thần trách nhiệm trong công việc, tránh trường hợp ỷ lạivào nhóm trưởng

Để áp dụng tốt phương pháp này chúng ta cần giải quyếtđược 3 mặt hạn chế nêu trên bằng những phương pháp sau:

2.3.1 phương pháp thứ nhất

Để giúp học sinh làm quen với cách học mới, giúp các emchủ động, tự tin, dám nêu ra quan điểm của mình chúng ta cầnphải trải qua một thời gian để các em thích ứng Trong những tiếthọc đầu tiên của chương trình chúng ta không nên áp dụngphương pháp này ngay, vì làm như thế các em sẽ bỡ ngỡ dẫn đếnnhiều trở ngại trong quá trình học tập, không tiếp thu được kết quảnhư mong muốn Chúng ta có thể làm theo cách sau để tạo chocác em thói quen độc lập, tư duy và làm bài theo hiểu biết của cánhân

Ví dụ: Ở chương trình lớp 10: ngay bài học đầu tiên

Bài 1: Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc ViệtNam.

Phần II - Truyền thống vẻ vang của dân tộc ta trong sựnghiệp đánh giặc giữ nước

Giáo viên nêu câu hỏi: Bằng những kiến thức lịch sử đã học,

em hãy lập dàn ý về “Lịch sử truyền thống vẻ vang của dân tộc tatrong sự nghiệp đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam” nhưthế nào? Cho các em đọc bài và yêu cầu mỗi em lập dàn ý trongthời gian do giáo viên quy định Giáo viên quan sát hoạt động củahọc sinh, nhận xét và kiểm tra bài làm của một số em Sau đó giúpcác em hệ thống lại nội dung của bài

Hoặc cho các em viết bài thu hoạch:

Ví dụ: Ở chương trình lớp 11:

Bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

Phần III: Bảo vệ Biên giới quốc gia nước CHXHCN ViệtNam,

Mục 2) c Trách nhiệm của công dân: Trong phần này giáoviên đặt câu hỏi như sau: Là một công dân của nước CHXHCNViệt Nam bản thân em phải làm gì để xây dựng và quản lý, bảo vệbiên giới quốc gia (GV định hướng cho các em viết bài thuhoạch)

Qua những cách này chúng ta đã dần giúp cho các em chủđộng, tự tin làm quen với cách học mới và đã dần loại bỏ đi mộttrở ngại lớn khi bắt đầu tiến hành phương pháp “Thảo luậnnhóm”

2.3.2 Phương pháp thứ hai