Một số kinh nghiệm giảng dạy phần vẽ kĩ thuật công nghệ 11

Trong môn học Công nghệ 11, chương vẽ kỹ thuật cơ sở cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật, nắm được phương pháp hình chiếu vuông góc, các hình biểu diễn Hình chiếu

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.

Phân môn vẽ kĩ thuật của Công Nghệ lớp 11 đòi hỏi trí tưởng tượng không gian, là môn học góp phần giúp học sinh hình thành tính năng động, sáng tạo tiếp cận với tri thức khoa học, kỹ thuật và định hướng tốt hơn cho ngành nghề của mình sau này

Trong môn học Công nghệ 11, chương vẽ kỹ thuật cơ sở cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật, nắm được phương pháp hình chiếu vuông góc, các hình biểu diễn (Hình chiếu, hình cắt, mặt cắt, hình chiếu trục đo, hình chiếu phối cảnh…) để thể hiện, biểu diễn một chi tiết máy, một vật thể hay một sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh Thông qua đó giúp các em đọc được các bản

vẽ kĩ thuật đơn giản, là cơ sở cho quá trình học tập lên cao sau này và giáo dục học sinh trong lao động, sản xuất

Vì tầm quan trọng của phân môn nêu trên nên cần đi sâu nghiên cứu, đổi mới phương pháp sao cho việc truyền thụ kiến thức tới học sinh hiệu quả nhất; Môn Công Nghệ THPT nói chung và phần vẽ kỹ thuật có nhiều nội dung khó Nội dung kiến thức kỹ thuật vừa cụ thể vừa trìu tượng: Kiến thức kỹ thuật thường là những khái niệm, cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy móc thiết bị Học sinh rất khó tiếp thu nếu không hiểu được các hình vẽ mang nhiều yếu tố của môn vẽ kỹ thuật

Trong thực tế hiện nay môn Công Nghệ đang gặp nhiều khó khăn thiếu thốn về cơ sở vật chất cho dạy học và thực hành: thiếu vật thể trực quan, thiếu

mô hình dạy học, thiếu tranh vẽ, thiếu dụng cụ vẽ cho thầy dạy phần Vẽ kỹ thuật… Để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, mỗi thầy cô đều cố gắng khắc phục các khó khăn của bộ môn, đồng thời phải luôn đổi mới, rút kinh nghiệm sau mỗi bài giảng để thu được kết quả tốt hơn

Với trăn trở trên, qua nhiều năm dạy học bộ môn, tôi xin đưa ra một số ý kiến trao đổi rút kinh nghiệm về giảng dạy chương I: Vẽ kỹ thuật cơ sở của phần

vẽ kỹ thuật với mong muốn được trao đổi và đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp

1.2 Mục đích nghiên cứu

Giúp việc dạy và học phần vẽ kỹ thuật dễ dàng hơn, Hiểu và nắm vững các cách biểu diễn vật thể, thành thạo kỹ năng vẽ, làm cơ sở để các em học bộ môn vẽ kỹ thuật trong các trường chuyên nghiệp kỹ thuật và làm việc sau này

1

Qua trao đổi mỗi thầy cô dạy bộ môn Công Nghệ cũng rút ra những kinh nghiệm để việc giảng dạy tốt hơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức dạy học theo chủ đề và bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh

Đề xuất các biện pháp tổ chức dạy học theo chủ đề định hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh

Phân tích nội dung Chương I với tiêu đề VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ, bổ xung phương pháp vẽ mới nhằm đưa ra cách dạy phù hợp nhất để đạt được kết quả tốt hơn trong dạy học

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong nhiều năm qua tôi đã suy nghĩ đổi mới cách dạy và học bộ môn nói chung và phần Vẽ kỹ thuật nói riêng đồng thời trao đổi cùng đồng nghiệp để vận dụng thực hiện Sau mỗi bài giảng lại đúc kết rút kinh nghiệm và trao đổi để đưa

ra cách dạy phù hợp nhất Kết quả được đối chứng qua các lần kiểm tra, làm bài tập thực hành rồi tiếp tục rút kinh nghiệm để đạt được kết quả tốt hơn

Đối với điều kiện nhà trường có các phương tiện trình chiếu và nối mạng Internet tôi đã tích cực soạn bài theo hướng dùng các phương tiện trình chiếu và sưu tầm các hình vẽ kỹ thuật để phục vụ cho bài dạy và tích cực đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Từ kinh nghiệm của bản thân dạy môn Công Nghệ, đặc biệt phần Vẽ kỹ thuật chương vẽ kỹ thuật cơ sở tôi muốn trao đổi cùng đồng nghiệp Rất mong được sự góp ý, trao đổi của các thầy cô

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Ngoài cách vẽ hình chiếu như sách giáo khoa đã nêu (vẽ khối bao ngoài

và cắt bỏ từng phần” sáng kiến kinh nghiệm của tôi bổ xung thêm các cách vẽ hình chiếu Cách vẽ này giúp học sinh dễ dàng vẽ được các hình chiếu của bài tập vẽ hình chiếu

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận

Trong môn học Công nghệ 11, chương vẽ kỹ thuật cơ sở cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật, nắm được phương pháp hình chiếu vuông góc, các hình biểu diễn (Hình chiếu, hình cắt, mặt cắt, hình chiếu trục đo, hình chiếu phối cảnh…) để thể hiện, biểu diễn một chi tiết máy, một vật thể hay một sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh Thông qua đó giúp các em đọc được các bản

vẽ kĩ thuật đơn giản, là cơ sở cho quá trình học tập lên cao sau này và giáo dục học sinh trong lao động, sản xuất

Vì tầm quan trọng của phân môn nêu trên nên cần đi sâu nghiên cứu, đổi mới phương pháp sao cho việc truyền thụ kiến thức tới học sinh hiệu quả nhất;

2.2 Cơ sở thực tiễn

Môn Công Nghệ THPT nói chung và phần vẽ kỹ thuật có nhiều nội dung khó Nội dung kiến thức kỹ thuật vừa cụ thể vừa trìu tượng: Kiến thức kỹ thuật thường là những khái niệm, cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy móc thiết bị Học sinh rất khó tiếp thu nếu không hiểu được các hình vẽ mang nhiều yếu tố của môn vẽ kỹ thuật

Trong thực tế hiện nay môn Công Nghệ đang gặp nhiều khó khăn thiếu thốn về cơ sở vật chất cho dạy học và thực hành: thiếu vật thể trực quan, thiếu

mô hình dạy học, thiếu tranh vẽ, thiếu dụng cụ vẽ cho thầy dạy phần Vẽ kỹ thuật… Để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, mỗi thầy cô đều cố gắng khắc phục các khó khăn của bộ môn, đồng thời phải luôn đổi mới, rút kinh nghiệm sau mỗi bài giảng để thu được kết quả tốt hơn

2.3 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

- Đặc điểm chủa chương I: VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ.

Mỗi môn học đều có những đặc điểm riêng Để tìm ra phương pháp giảng dạy thích hợp phải hiểu rõ các đặc điểm này

Nhiều ý kiến của các thầy cô đều cho rằng phần vẽ kỹ thuật của công nghệ lớp 11 vừa hay lại vừa khó Khó cả “việc học” và cả “việc dạy” Nhiều học sinh đầu tiên rất ngại học vì cho rằng khó song khi thấy hay thích học thì kiến thức đã chuyển sang phần khác

Chương I cũng là chương có nhiều bài thực hành với thời lượng 4 tiết thực hành Tuy vậy nếu học sinh không vẽ và luyện tập ở nhà thì vẫn không đủ thời gian

3

Phần vẽ kỹ thuật rất khó do khó hình dung, khó vẽ hình, phải tư duy trìu tượng nhiều: Từ vật thể phải hiểu rõ cách vẽ và vẽ được các hình chiếu vuông góc, vẽ được hình cắt mặt cắt Ngược lại từ các hình chiếu học sinh phải hiểu cách vẽ và vẽ được hình chiếu trục đo và hình chiếu phối cảnh của vật thể

2.4 Các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 2.4.1 Về nội dung

a) Nội dung sách giáo khoa theo chuẩn kiến thức và đề xuất.

Chương I với tiêu đề VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ gồm 7 bài trong đó có 5 bài

lý thuyết và 2 bài thực hành Các nội dung của chương các em học sinh đã được học ở THCS nhưng sơ lược Nội dung của chương được nâng lên ở mức cao so với THCS Các bài của chương gồm:

Bài 1: Tiêu chuẩn trình bày bản vẽ gồm những kiến thức cơ bản nhất cần tuân thủ khi vẽ gồm các tiêu chuẩn khổ giấy, tỷ lệ, chữ và số, ghi kích thước… Bài 2: Hình chiếu vuông góc giới thiệu cơ sở của vẽ hình chiếu Đây là nội dung cần giảng kỹ để các em hiểu được phương pháp biểu diễn vật thể bằng HÌNH CHIẾU

Bài 3: Thực hành vẽ hình chiếu vật thể đơn giản được thực hiện trong 2 tiết (Phân phối cũ 1 tiết) Qua bài thực hành giúp các em tập vẽ các đường nét dưới

sự hướng dẫn của thầy và vẽ đúng hình chiếu làm cơ sở cho kỹ năng vẽ sau này Bài 4: Hình cắt, mặt cắt cũng được biểu diễn bằng phương pháp hình chiếu vuông góc nhưng để biểu diễn rõ những phần khuất của vật thể

Bài 5: Hình chiếu trục đo dùng bổ trợ cho hình chiếu, Kiến thức này trong toán học gọi là hình không gian, Vẽ và tưởng tượng tốt hình chiếu trục đo sẽ giúp các em học tốt môn toán hình không gian lớp 11

Bài 6: Thực hành biểu diễn vật thể là bài toán tổng hợp về các phương pháp biểu diễn vật thể vận dụng các phương pháp biểu diễn: Hình chiếu, hình cắt, hình chiếu trục đo Bài được thực hiện trên lớp trong 2 tiết

Bài 7: Hình chiếu phối cảnh là phương pháp biểu diễn dùng nhiều trong ngành kiến trúc, xây dựng Bài chỉ giới thiệu sơ lược các hình biểu diễn trong bản vẽ xây dựng, bản vẽ nhà

Chương I có một bài ôn tập và 1 tiết kiểm tra cả lý thuyết và thực hành Theo chuẩn kiến thức bài 1 cung cấp ngay những kiến thức về tiêu chuẩn bản vẽ không có kiến thức về vẽ nối tiếp giữa hai đoạn thẳng và cung tròn là kiến thức cần giải một số bài tập của bài thực hành (bài 1 - bài 3 - bài 5) Bài 3

thực hành vẽ hình chiếu của vật thể sách giáo khoa chỉ hướng dẫn một cách vẽ hình chiếu theo cách “Vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần” Nếu chỉ áp dụng cách vẽ này sẽ rất khó khăn khi các em vẽ các bài thực hành trang 21 nên cần bổ xung cách vẽ hình chiếu

Tương tự bài 5 của chương chỉ cung cấp một cách vẽ hình chiếu trục đo trong khi sách giáo khoa nêu “ Căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách vẽ hình chiếu trục đo thích hợp Để giúp học sinh vẽ được hình chiếu trục đo phần bài tập thực hành cần cung cấp thêm cho học sinh thêm cách vẽ khác

b) Bổ xung kiến thức

Nguyên tắc bổ xung: Vì nội dung kiến thức sách giáo khoa đã được các

giáo sư dày công đầu tư và đã được thẩm định nên việc bổ xung thêm kiến thức cần phải được cân nhắc kỹ và trao đổi cùng đồng nghiệp và tuân thủ các nguyên tắc sau:

+ Thật sự cần thiết, nếu thiếu học sinh gặp khó khăn khi học và thực hành + Cần và đủ, phù hợp thời gian, không làm nặng thêm kiến thức sách giáo khoa

+ Không đưa ra mục riêng, khi nào cần giảng khi đó mới bổ xung

Theo phân phối chương trình cũ bài 3 thực hành vẽ các hình chiếu của vật thể đơn giản chỉ có một tiết nay phân phối mới đã tăng lên 2 tiết nên việc bổ xung kiến thức vẽ nối tiếp để học sinh có kiến thức vẽ các hình chiếu cho cả hai bài đã nêu là hợp lý Việc bổ xung này chỉ mất khoảng 5-7 phút

BỔ XUNG CÁCH VẼ HÌNH CHIẾU

Ngoài cách vẽ hình chiếu như sách giáo khoa đã nêu (vẽ khối bao ngoài

và cắt bỏ từng phần” giáo viên có thể bổ xung các cách vẽ mà nhiều thầy cô đã giảng vẽ dựa vào định nghĩa hình chiếu Cách vẽ này giúp học sinh dễ dàng vẽ được các hình chiếu của bài tập vẽ hình chiếu trang 21

Sách giáo khoa cũ có định nghĩa hình chiếu: “Hình chiếu là hình biểu diễn bề mặt nhìn thấy của vật thể đối với người quan sát Khi cần thiết phải thể hiện phần không nhìn thấy của vật thể, cho phép dùng nét đứt để vẽ”

Có thể đưa ra các bước để vẽ hình chiếu như sau

Bước 1: Xác định hướng chiếu

5

Từ trái

Từ trên

Từ trước

Bề mặt thấy

HÌNH CHIẾU ĐỨNG

Cần lưu ý cho học sinh bước này có ý nghĩa rất quan trọng vì hình chiếu đứng là hình chiếu chính của bản vẽ, phải phản ánh rõ nét nhất hình dạng vật thể nên phải chọn hướng chiếu từ trước đảm bảo được yêu cầu này

Bước 2: Căn cứ vào mỗi hướng chiếu đã xác định xác định bề mặt nhìn thấy, nét thấy, bề mặt khuất, nét khuất và tiến hành vẽ mờ theo thứ tự : Hình chiếu đứng, Hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh

Bước 3: Tô đậm và ghi kích thước

Trước khi tô đậm cần kiểm tra sửa chữa sai sót bước vẽ mờ (bỏ nét thừa,

bổ xung nét thiếu…) Dùng bút chì mềm tô đậm Sau đó ghi kích thước

Xin lấy một vài ví dụ khi thực hiện bài tập vẽ hình chiếu trang 21: Vẽ hình chiếu tấm trượt dọc

1- Xác định hướng chiếu:

2- Quan sát xác định bề mặt thấy khuất tiến hành vẽ

a) Vẽ hình chiếu đứng

Bề mặt thấy HÌNH CHIẾU BẰNG HƯỚNG CHIẾU

Bề mặt thấy

HÌNH CHIẾU CẠNH

b) Vẽ hình chiếu bằng

c) Vẽ hình chiếu cạnh

Trong bài tập này tác giả sách giáo khoa vẽ hình chiếu trục đo với chiều dài theo trục 0’y’ , (Đáng lẽ chiều dài phải theo trục chiều rộng theo trục 0’x’) , chiều rộng theo trục 0’x’, (Đáng lẽ chiều rộng phải theo trục chiều rộng theo trục 0’y’) Vì vậy học sinh rất khó vẽ hình chiếu cạnh vì không quan sát được bề mặt bên trái Có đồng nghiệp khuyên chọn hướng chiếu xoay với cách này 90o tôi đã

vẽ nhưng các hình chiếu rất khó hình dung ra vật thể Tuy vậy với cách vẽ này vẫn có thể suy mặt trái của vật thể tương tự như nhìn mặt phải nhưng phải chú ý chiều quan sát và phải xoay ngược lại 180o

HƯỚNG CHIẾU

HƯỚNG CHIẾU

7

Từ trái

Từ trên

Kết quả ta được các hình chiếu như sau:

Để học sinh dễ làm bài tập hơn có thể vẽ lại hình chiếu trục đo vật thể như hình sau Với hình vẽ này việc xác định hướng chiếu tối ưu ( Hình chiếu đứng thể hiện chiều dài và chiều cao, hình chiếu bằng thể hiện chiều dài và chiều rộng, hình chiếu cạnh thể hiện chiều rộng và chiều cao) và quan sát các bề mặt vật thể được dễ dàng nhất là bề mặt bên trái để vẽ hình chiếu cạnh (Bề mặt tô màu xám)

Cách vẽ này tôi đã trao đổi với nhiều đồng nghiệp và nhận được sự ủng

hộ Học sinh vẽ cách này cũng dễ dàng hơn, không bị nhầm lẫn (không phải tẩy xoá nhiều)

Từ trước

x/

31

O/

Cũng cần lưu ý học sinh các bề mặt vẽ bằng hình chiếu trục đo bị biến dạng góc vuông thành góc nhọn hoặc góc tù nhưng khi vẽ phải vẽ góc vuông

BỔ XUNG CÁCH VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO

Để vẽ hình chiếu trục đo của vật thể cần đọc được bản vẽ hình chiếu và hình dung được vật thể và căn cứ đặc điểm hình dạng vật thể để chọn cách vẽ thích hợp

Có thể chọn các cách vẽ sau;

1- Vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần như sách giáo khoa (Bảng 5-1 sách giáo khoa) trang 30

2- Vẽ trước một mặt làm cơ sở (Mặt trước hay mặt bên, mặt đáy ), từ đó dựng các đường và các mặt khác

Sách giáo khoa Công nghệ 11 chỉ đưa ra một cách vẽ như đã nêu Với các bài thực hành trang 36 sẽ rất khó vẽ Thời gian cho bài thực hành là 2 tiết nên có thể bổ xung thêm cách vẽ thứ hai Thực tế tôi đã thực hiện như vậy và thu được kết quả rất tốt Có thể bổ xung thêm các hình vẽ hướng dẫn thực hiện chi tiết cho các cách vẽ và để các em chọn lựa

Đây là các bản trong được tôi in và chiếu trên máy cho hướng dẫn bài thực hành trang 36 và đã thu được kết quả tốt:

Cách 1: Vẽ khối bao ngoài, thực hiện cắt bỏ từng phần

- Vẽ khối bao ngoài

+ Vẽ trục đo (chọn loại vuông góc đều)

+ Đặt lần lượt trên các trục đo o/x/, o/y/ , o/z/ các kích thước chiều dài, chiều rộng và chiều cao của khối hộp bao ngoài vật thể: 68x28x23

- Cắt bỏ phần đầu dạng hộp chữ nhật

9

y/

16

22

- Cắt bỏ phần lỗ ở giữa

2.4.2 Về trực quan

- Để giảng dạy đạt kết quả tốt cần sử dụng triệt để và có hiệu quả kênh hình sách giáo khoa Để phát huy tính cực của học sinh và sử dụng tốt các hình

vẽ giáo viên cần sử dụng tốt các hình vẽ do Bộ giáo dục phát hành và bổ xung thêm các hình vẽ còn thiếu Có thể dùng máy chiếu bản trong và máy chiếu Projector để chiếu các hình vẽ sách giáo khoa hiệu quả sẽ tốt hơn Trong nhiều năm qua tôi đã sử dụng chiếu các hình ảnh sách giáo khoa bằng máy chiếu bản trong trong tất cả các giờ dạy, củng cố và chiếu bằng máy chiếu Projector trong các giờ ôn tập đạt kết quả rất tốt Học sinh hiểu bài và hứng thú học tập Để học sinh hiểu bài tốt hơn tôi đã vẽ thêm nhiều hình vẽ phục vụ cho các bài dạy

- Hình vẽ trên bảng là một kênh trực quan không thể thiếu Với các bài thực hành việc hướng dẫn học sinh cách vẽ nhất thiết giáo viên cần phải vẽ hình trên bảng theo các bước quy định Đồng thời khi vẽ hình cần nhấn mạnh cách sử dụng dụng cụ vẽ kẻ các đường nét, nhất thiết phải dùng dụng cụ vẽ để vẽ và minh hoạ