SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA BÀI "CẤU TRÚC RẼ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA BÀI "CẤU TRÚC RẼ NHÁNH" TẠO HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TIN
HỌC 11
Người thực hiện: Lê Thị Thảo Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Tin học
THANH HOÁ NĂM 2021
Trang 2Mục lục
Trang
I Mở đầu …… 1
1.1 Lí do chọn đề tài……… … 2
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… ……… 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu……… …… …2
II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm……… … ….….3
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……… …….3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm…… ….3
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……… 4
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường……… …… 13
III Kết luận, kiến nghị……….……….… ….14
3.1 Kết luận……… … 14
3.2 Kiến nghị……….…….14
Tài liệu tham khảo……… … … 16
Trang 3Các thuật ngữ viết tắt trong bài:
SKKN – Sáng kiến kinh nghiệm
THPT – Trung học phổ thông
HS – Học sinh
GV– Giáo viên
TT-BGDĐT – Thông tư Bộ giáo dục đào tạo
SL – Số lượng
SGK – Sách giáo khoa
VDT – Vận dụng thấp
VDC – Vận dụng cao
Trang 4I MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Tin học là một ngành khoa học được ứng dụng vào hầu hết các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội và là một môn học rất thiết thực chương trình học trung học phổ thông Trong đó có chương trình tin học khối 11 là kiến thức khó
và là kiến thức để thi học sinh giỏi trung học phổ thông, vậy với lối dạy học truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc sẽ làm cho học sinh khó hiểu và không hứng thú học bài Vì vậy yêu cầu hiện nay đặt ra là cần phải có phương pháp dạy học như thế nào để tạo hứng thú học tập cho học sinh để đem lại hiệu quả tốt nhất
Trong Nghị quyết hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa XI đã chỉ rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”
Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của thủ tướng chính phủ, chương trình giáo dục phổ thông 2018 (ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ giáo dục và Đào tạo) được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, tạo ra sự chuyển biến tích cực, rõ nét về chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục trung học”
Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trường có tầm quan trọng đặc biệt, vì nếu không sử dụng đúng phương pháp giảng dạy thì chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của học trò bị hạn chế và kết quả sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra trong tiết học
Hưởng ứng chủ đề chương trình giáo dục 2018 “định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng” đang đặt ra cho giáo viên và học sinh phải tìm ra được phương pháp truyền thụ mới và cách học mới thật hiệu quả
Vậy một tiết dạy theo hướng " định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh" được thiết kế như thế nào? học sinh hoạt động ra sao trong các tiết học này? Là những câu hỏi mà tôi luôn băn khoăn, suy nghĩ, nghiên cứu để tìm
Trang 5ra câu trả lời Chính vì lí do trên nên tôi chọn đề tài: ĐỔI MỚI PHƯƠNG
PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA BÀI "CẤU TRÚC RẼ NHÁNH" TẠO HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TIN HỌC 11
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích khi nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm này là nhằm giúp học sinh tiếp cận bài học thông qua hoạt động nhóm, góp phần đổi mới phương pháp dạy học sinh theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh giúp học sinh tiếp thu tri thức một cách có hiệu quả
Góp phần gây hứng thú học tập môn Tin học cho học sinh tránh việc học thụ động, học vẹt Giúp học sinh lĩnh hội tri thức một cách khoa học, củng cố và khắc sâu kiến thức
Qua đề tài này tôi mong muốn cung cấp cho học sinh một trong những
vấn đề mà các em đang gặp phải về kĩ năng sử dụng cấu trúc rẽ nhánh trong
khi lập trình giúp các em chủ động hơn trong học tập, tích luỹ kiến thức, kỹ năng lập trình
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Phương pháp dạy học môn tin, bài: Cấu trúc rẽ nhánh
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Khảo sát tư liệu:
- Tổ chức và tiến hành thực nghiệm sư phạm (Soạn giáo án thông qua các tiết dạy), thông qua kiểm tra nhận thức của học sinh để kiểm tra tính khả thi của đề tài
- Trao đổi ý kiến với đồng nghiệp về phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh qua bài "Cấu trúc rẽ nhánh" tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập Tin học 11
- Nghiên cứu tài liệu: SGK tin 11; Sách giáo viên; Sách bài tập; Các
đề thi; Internet,
Thực nghiệm sư phạm: Hình thức phổ biến của thực nghiệm sư phạm là
so sánh kết quả dạy học trong lớp các lớp thực nghiệm với các lớp đối chứng Lớp thực nghiệm là lớp học trong giảng dạy có đưa vào sáng kiến kinh nghiệm giúp học sinh đạt kết quả kiến thức bài học tốt hơn
Trong quá trình nghiên cứu tôi đã lựa chọn lớp11B5 là lớp thực nghiệm
và lớp 11B4 là lớp đối chứng
Trang 6II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cở sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Cấu trúc rẽ nhánh là một trong ba cấu trúc cơ bản trong lập trình có cấu trúc Từ thực tế giảng dạy nhiều năm Tin học lớp 11 tôi nhận thấy trước một bài toán lập trình tin học có các thao tác rẽ nhánh nhiều học sinh thường lúng túng, không biết nên lựa chọn và sử dụng câu lệnh rẽ nhánh nào cho phù hợp với yêu cầu bài toán Một số học sinh khá, giỏi có thể sử dụng cấu trúc rẽ nhánh để mô
tả nhưng đa số các em học sinh còn lúng túng khi làm bài và điều đó gây tâm lý chán nản cho các em Với tình hình ấy để giúp học sinh có kĩ năng tốt hơn trong việc sử dụng cấu trúc rẽ nhánh để mô tả thuật toán, thì người giáo viên cần tăng cường rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng cấu trúc rẽ nhánh từ các các bài toán cơ bản quen thuộc mà các em đã biết, khai thác các yếu tố đặc trưng của một số bài toán cơ bản để tìm thuật toán cho các bài toán mới Việc rèn luyện kĩ năng lập trình cho học sinh từ những bài toán cơ bản để xây dựng thuật toán cho các bài toán tương tự hoặc các bài toán mở rộng từ các bài toán cơ bản đó là một quá trình giúp học sinh rèn luyện kỹ năng lập trình
Xuất phát từ những quan điểm trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA BÀI "CẤU TRÚC RẼ NHÁNH" TẠO HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TIN HỌC 11
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trường THPT Thạch Thành 3 thuộc huyện Thạch Thành mà tôi đang công tác là một huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóa Học sinh chủ yếu là con
em dân tộc mường, điều kiện kinh tế còn khó khăn Chưa có điều kiện để trang
bị máy tính nhiều và do số lượng máy tính ở trường còn hạn chế nên thời lượng học sinh học thực hành chưa được nhiều, vì vậy chưa thể đáp ứng được việc nắm kiến thức cũng như vận dụng kiến thức vào giải các dạng bài tập cho học sinh Dẫn đến kết quả kiểm tra khảo sát còn thấp
Một thực trạng nữa là Tin học lớp 11 đòi hỏi sự tư duy tốt về mặt toán học nên trong quá trình học và làm bài kiểm tra làm cho nhiều học sinh còn gặp khó khăn Các em cần được giáo viên đưa ra những phương pháp học tập hiệu quả nhất để đạt được kết quả học tập tốt nhất
Thực tế giảng dạy những năm qua cho thấy riêng môn Tin học lớp 11 nhiều học sinh thực sự lúng túng trước những yêu cầu đặt ra của giáo viên, đặc biệt là những bài tập lập trình có cấu trúc
Xuất phát từ thực trạng trên, để giúp học sinh tiếp thu bài được tốt hơn, có kiến thức tốt phần cấu trúc rẽ nhánh, tôi đã đưa ra phương pháp tiếp cận bài học
Trang 7thông qua hoạt động nhóm để phát huy tính tích cực của học sinh thông qua bài
" Cấu trúc rẽ nhánh"
Kết quả bài kiểm tra 15 phút trước khi học bài “Cấu trúc rẽ nhánh” như sau:
Lớp sốSĩ Điểm 1, 2, 3 Điểm 4 Điểm 5, 6 Điểm 7, 8 Điểm 9,10
SL % SL % SL % SL % SL % 11B4 36 0 0 4 11.1% 11 30.6% 17 47.2 4 11.1% 11B5 42 5 11.9% 8 19.1% 20 47.6% 9 21.4% 0 0 Lớp 11B4 và 11B5 là hai lớp có điểm đầu vào gần tương đương nhau Tuy nhiên theo kết quả khảo sát như trên thì kết quả lớp 11B5 thấp hơn hẳn so với lớp 11B4 Chính vì thế tôi muốn đưa phương pháp tiếp cận bài học thông qua hoạt động nhóm để phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh ở lớp 11B5 nhằm nâng cao kết quả học tập của 11B5
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1.Lựa chọn các lớp: Lớp thực nghiệm và lớp đối chứng:
Năm học 2020 - 2021 tôi được phân công giảng dạy khối 11, trong đó có hai lớp khối 11 là 11B4 và 11B5 là hai lớp học ban cơ bản có đầu vào tương đương nhau Tuy nhiên lớp 11B4 học tốt hơn lớp 11B5 Do đó tôi chọn lớp 11B5 là lớp thực nghiệm và lớp 11B4 là lớp đối chứng
2.3.2 Giảng dạy thực nghiệm:
2.3.2.1 Nội dung của Bài 9: Cấu trúc rẽ nhánh
Rẽ nhánh:
- Dạng thiếu: Nếu… thì …
- Dạng đủ: Nếu… thì …, nếu không thì…
Câu lệnh if-then
- Dạng thiếu: If <điều kiện> then <câu lệnh> ;
- Dạng đủ: If <điều kiện> then <câu lệnh 1> else <câu lệnh 2>; Trong đó:
- Điều kiện là biểu thức logic
- Câu lệnh, câu lệnh 1, câu lệnh 2 là một câu lệnh của Pascal
Câu lệnh ghép:
Begin
<các câu lệnh>;
End;
Trang 82.3.2.2 Chuẩn bị bài dạy
Gv: Giáo án, máy tính, máy chiếu bài giảng điện tử, phiếu học tập,
Pascal,
Hs: SGK, vở ghi, giấy nháp,…
2.3.2.3 Vận dụng vào tiết dạy cụ thể
2.3.2.3.1 Ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số
- Kiểm tra trật tự lớp học
2.3.2.3.2 Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Nêu thuật toán giải phương trình bậc 2?
Trả lời: Gồm 5 bước sau:
Bước 1: Nhập hệ số a, b, c (a≠0)
Bước 2: Tính D = b2 - 4ac
Bước 3: Nếu D < 0 thì thông báo phương trình vô nghiệm rồi kết thúc Bước 4: Nếu D ≥ 0 thì thông báo phương trình có 2 nghiệm rồi kết thúc
2.3.2.3.3 Tiến trình bài giảng
Hoạt động 1: Khởi động/mở bài (5 phút)
1 Mục tiêu:
- Gây hứng thú cho học sinh với nội dung bài học
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh:
- Tham gia tích cực các hoạt động do giáo viên tổ chức
- Lựa chọn câu trả lời của tình huống đưa ra
3 Sản phẩm học sinh: Mức độ hoàn thành nhiệm vụ
4 Cách thức tiến hành hoạt động:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
GV đưa ra vấn đề: "Cách tính tiền điện nạp
tiền điện hàng tháng của gia đình"
Ví dụ: Viết chương trình nhập vào số KW
điện tiêu thụ của mỗi hộ gia đình rồi tính
số tiền phải trả biết rằng số tiền được tính
như sau:
- Từ KW thứ 1 đến 100 được tính giá 1000
đồng.
- Từ KW thứ 101 đến 200 được tính giá
1500 đồng.
- Từ KW thứ 201trở lên được tính giá 2000
đồng [4]
Dẫn dắt vào bài: Qua cách tính tiền điện
hàng tháng của gia đình mình Các em
nhận thấy có nhiều mức để tính số tiền
điện đã dùng Vậy chúng ta phải sử dụng
Học sinh quan sát lắng nghe và tìm hiểu
Học sinh trả lời kết quả
Trang 9điện như thế nào để hợp lý và tiết kiệm
điện Mỗi mức tính tiền như vậy chúng ta
xem như rẽ nhánh Mỗi nhánh rẽ cho
chúng ta một kết quả khác nhau
Vậy rẽ nhánh là gì? Nó được biểu diễn như
thế nào trong ngôn ngữ lập trình Cô trò
chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về chủ đề Cấu
trúc rẽ nhánh trong tiết học hôm nay.
" Tình huống giáo viên đưa ra gây sự hứng thú với Hs vì thường xảy ra trong thực tiễn cuộc sống Như vậy đáp ứng được mục đích của hoạt động khởi động."
[7]
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (30 phút)
1 Mục tiêu:
- Học sinh hiểu được như thế nào là cấu trúc rẽ nhánh
- Lấy được ví dụ về cấu trúc rẽ nhánh trong thực tiễn
- Biết được cú pháp câu lệnh IF - THEN và nguyên tắc hoạt động câu lệnh
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh: Lắng nghe, tìm hiểu và thực hiện các hoạt động do giáo viên đưa ra
3 Sản phẩm học sinh: Đưa ra được các tình huống thực tiễn dạng cấu trúc rẽ nhánh
- Viết được câu lệnh IF - THEN
4 Cách thức tiến hành hoạt động:
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về cấu trúc rẽ nhánh(10 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
1 Rẽ nhánh:
a, Thực tiễn
- Từ vấn đề: "Cách tính tiền điện nạp
tiền điện hàng tháng của gia đình"giáo
viên đưa ra hoạt động nhóm với ý
tưởng như sau:
+ Về nhóm: Số học sinh ngồi trong
cùng 1 bàn là 1 nhóm Cử đại diện 1
nhóm trưởng và 1 thư ký Hoàn thành
phiếu học tập sau:
Mệnh đề 1:
Nếu số điện<100 Thì ………
Nếu………… Thì số tiền bằng số
điện nhân với 1.500 đồng.
+ Hoạt động cá nhân: Học sinh lấy 1 ví
dụ thực tiễn với mệnh đề
- Học sinh tiến hành hoạt động:
+ Tham luận + Hoàn thành phiếu học tập + Báo cáo theo yêu cầu
+ Nhận xét kết quả nhóm bạn
- Học sinh độc lập suy nghĩ và đưa ra câu trả lời
Ví dụ:
+ Nếu em thi khối đạt điểm cao thì em
sẽ được nhà trường thưởng
Trang 10Nếu… Thì……
Nếu ……….Thì……., Nếu không
thì……
Cuối cùng giáo viên chốt lại nội dung
thông qua các hoạt động của học
sinh:
Cấu trúc rẽ nhánh có hai dạng:
- Dạng thiếu :
Nếu…… Thì……….
- Dạng đủ :
Nếu….Thì …, Nếu không thì………
Như vậy các hoạt động giáo viên đưa
ra để học sinh thực hiện rất phong phú
gắn với thực tiễn và còn thể hiện sự
liên môn trong chủ đề dạy học cụ thể:,
giáo dục đạo đức thông việc sử dụng
điện hợp lí và tiết kiệm, chăm chỉ học
tập
Gv dẫn dắt: Cấu trúc rẽ nhánh không
chỉ bắt gặp trong thực tiễn mà còn
được thể hiện trong các bài toán khoa
học kỹ thuật Cụ thể ta xét bài toán sau:
b, Bài toán:
- Gv trình chiếu thuật toán giải phương
trình bậc 2: ax2+bx+c=0 (a≠0) [1]
- Yêu cầu học sinh trả lời 2 câu hỏi sau
với phương pháp hoạt động cá nhân:
Câu hỏi 1: Bước nào trong thuật toán
thể hiện rẽ nhánh?
Câu hỏi 2: Diễn đạt bước 3 với cấu trúc
rẽ nhánh
(Lưu ý: Ở đây giáo viên không áp đặt
mà cho học sinh tự diễn đạt theo ý của
học sinh rồi cho học sinh khác nhận
xét hoặc diễn đạt theo cách khác, làm
phong phú nội dung và phát huy tính
sáng tạo của học sinh Cuối cùng giáo
viên nhận xét).
+ Nếu tập thể đoàn kết thì thành tích lớp sẽ cao, Nếu không thì thành tích lớp sẽ thấp
- Học sinh tìm hiểu?
- Học sinh trả lời:
Giáo viên dẫn dắt sang mục 2 bằng cách đưa ra câu hỏi
Câu hỏi: Từ nếu và từ thì trong tiếng anh viết như thế nào?
- Học sinh lĩnh hội kiến thức tiếng anh để trả lời
- Nếu: IF