Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh qua văn bản truyện kiều (phần một tác giả), ngữ văn 10, tập 1

Đó cũng là những xu hướng tất yếu trong cải cách PPDH tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình Ngữ Văn THPT, môn đọc văn giữ vị trí đặc biệtquan trọng đọc văn góp phần cung cấp một hệ thống tri thức phổ thông cơ bản,hiện đại về văn học dân tộc và văn học thế giới; rèn luyện nâng cao năng lựcđọc, cảm nhận cái hay, cái đẹp của văn chương Trên cơ sở đó, bồi đắp những tưtưởng tình cảm nhân văn cao đẹp cho học sinh Nói cách khác, đọc văn với vịthế là một môn học vừa mang tính nghệ thuật vừa mang tính khoa học có mộtsức hút vô cùng mạnh mẽ Nó đưa người học bước vào một lĩnh vực hoạt động

ở đó có sự hoà quện giữa rung động và suy nghĩ, giữa thực và mơ, từ đó mở racho học sinh một chân trời mới của sức sáng tạo và cái đẹp

Những năm trở lại đây, đất nước không ngừng phát triển về mọi mặt.đáp ứng nhu cầu đó, Đảng và Nhà nước chủ trương thực hiện quá trình đổi mớigiáo dục một cách toàn diện góp phần đào tạo nguồn nhân lực năng động sángtạo phục vụ cho sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước Nhiệm vụ trọng yếunhất của đổi mới giáo dục là thực hiện đổi mới, trong đó có đổi mới phươngpháp dạy học(PPDH) Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điềukiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điều kiện về tổchức, quản lý Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ quan Mỗigiáo viên với kinh nghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướngriêng để cải tiến phương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân

Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển

từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chútrọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo củangười học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tíchcực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làmviệc của người học Đó cũng là những xu hướng tất yếu trong cải cách PPDH

tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy họctheo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng này

Tuy nhiên, tổ chức dạy học nhằm giúp học sinh hình thành và phát triểnnăng lực, phẩm chất cũng không phải là mới Song, quá trình tổ chức dạy học đểphát huy năng lực cá nhân, tạo điều kiện cho học sinh được sáng tạo và tương

trợ lẫn nhau trong học tập thì mỗi tiết học cần sự thay đổi và thay đổi cụ thểtrong mỗi giáo viên

Bản thân nhận thấy rằng: Học sinh có tích cực chủ động, sáng tạo thamgia vào quá trình tìm hiểu, tiếp nhận văn bản thì các em mới hiểu nhanh và hiểusâu Điều quan trọng hơn, khi nhận thức sâu sắc rằng: Muốn học sinh thấm,n+gấm một tác phẩm nào đó thì phải xuất phát từ việc tìm hiểu tác giả, đặc biệt

là những tác gia lớn của nền văn học dân tộc như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du,Nguyễn Ái Quốc, Tố Hữu… Có như vậy, việc dạy Văn, học Văn mới có hiệuquả cao

Trong bài viết này , người viết không có tham vọng đi sâu vào tìm hiểu tất

cả các tác gia văn học được dạy trong chương trình THPT mà mạnh dạn nêumột vài suy nghĩ về việc: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học

sinh qua văn bản “Truyện Kiều”(Phần một: Tác giả), Ngữ Văn 10, tập 1

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Từ việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông quamột số phương pháp, biện pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, phương tiện thiết bịdạy học hiện đại nhằm nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản của học sinh, giúpcác em tiếp cận, khám phá một cách sâu sắc nhất về tác gia Nguyễn Du- đại thihào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Đồng thời, kích thích tinh thần tự họccủa học sinh, tạo không khí sôi nổi cho giờ dạy, từ đó chất lượng giờ dạy đượcnâng cao

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là tác gia Nguyễn Du mà chủ yếu là Cuộc đời và sự nghiệp văn học của Nguyễn Du (Sgk Ngữ Văn 10, tập 1, NXB Giáo dục 2008

từ Tr 92 đến Tr 93)

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong phạm vi đề tài, chúng tôi sử dụng kết hợp nhiều phương pháp như:Phương pháp thống kê; Phương pháp phân tích, so sánh; Phương pháp vấn đáp -gợi mở… và một số phương pháp khác

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

So với SKKN cũ, SKKN này có những điểm mới như sau:

- Mục 2.3.1: Một số biện pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực qua

văn bản “Truyện Kiều”(Phần một: Tác giả), Ngữ Văn 10, tập 1: Thêm biện pháp

thứ sáu: Vận dụng tích hợp kiến thức liên môn góp phần nâng cao hiệu quả giờ học Đặc biệt tích hợp những bài học về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

vào trong bài giảng

- Mục 2.3.2: Thiết kế bài giảng thử nghiệm:

+ Thêm phần: Hoạt động khởi động.

+ Thêm phần II: Sự nghiệp văn chương (SKKN cũ chỉ phần I: Cuộc đời)

+ Thay đổi phần : Bài tập củng cố và bài tập về nhà

+ Ảnh minh họa đưa về những trang sau mục lục (SKKN cũ những hìnhảnh minh họa lồng trong phần nội dung)

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1.1 Bám sát nguyên tắc dạy học tác gia Nguyễn Du theo đặc trưng bài học.

Văn học là nghệ thuật ngôn từ, nhà văn dùng ngôn từ để xây dựng nhữnghình tượng nghệ thuật Mỗi tác phẩm văn học không chỉ phản ánh hiện thựccuộc sống phong phú, đa dạng mà còn có khả năng gây ấn tượng, tình cảm, tạo

tư duy cảm xúc cho người đọc Học Văn không chỉ có tác dụng bồi dưỡng chohọc sinh kiến thức như môn khoa học thông thường mà còn có vai trò hết sứcquan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách Để đạt được điều đó,khi khám phá một tác phẩm văn học , người giáo viên cần hướng dẫn học sinhtìm hiểu kĩ về tác giả Đặc biệt là một tác gia văn học, điều này càng có ý nghĩaquan trọng hơn Do vậy, khi nghiên cứu về một tác gia văn học , dù người giáoviên có hướng dẫn học sinh tìm hiểu, khám phá theo hướng nào đi chăng nữa thìcũng dựa trên hai phương diện cơ bản: Cuộc đời và sự nghiệp văn học Trongtiết học này, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về cuộc đời Nguyễn Du dựatrên những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến thiên tài văn học như : Gia đình;quê hương; Thời đại và đặc biệt là yếu tố bản thân tác giả Từ việc nắm chắcnhững yếu tố này, học sinh hiểu sâu sắc về cuộc đời tác giả, từ đó rút ra nhữngbài học bổ ích cho học sinh Đây là một trong những yếu tố hình thành và pháttriển nhân cách cho học sinh

2.1.2 Dạy Nguyễn Du như một tác gia đặc biệt.

Nguyễn Du là một đại thi hào dân tộc, một danh nhân văn hóa thế giới Dovậy, phương pháp thích hợp để giảng dạy Nguyễn Du như một tác gia đặc biệtcần phối hợp nhiều thủ pháp, biện pháp, phương pháp khác nhau vừa đảm bảophù hợp với đặc trưng bài học, vừa phát huy được tính tích cực chủ động củahọc sinh, vừa hướng dẫn học sinh làm việc tại lớp, làm việc tại nhà Có như vậymới hoàn thành được mục tiêu đề ra Phương pháp này gồm một số biện phápnhư: Hướng dẫn học sinh tự làm việc với sách giáo khoa; Hướng dẫn học sinhthu thập, chọn lọc, sắp xếp tư liệu có liên quan đến bài học về tác gia văn họcNguyễn Du; Hướng dẫn học sinh thuyết trình, thảo luận về tác gia Nguyễn Du…

2.1.3 Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

2.1.3.1 Thế nào là phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Theo từ điển Tiếng Việt: Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tựnhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó Hoặc: Năng lực là khả nănghuy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loạicông việc trong một bối cảnh nhất định Năng lực gồm có năng lực chung vànăng lực đặc thù Năng lực chung là năng lực cơ bản cần thiết mà bất cứ ngườinào cũng cần phải có để sống và học tập, làm việc Năng lực đặc thù thể hiệntrên từng lĩnh vực khác nhau như năng lực đặc thù môn học là năng lực đượchình thành và phát triển do đặc điểm của môn học đó tạo nên

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học được xem như mộtnội dung giáo dục, một phương pháp giáo dục Điều quan trọng hơn cả là nếu so

sánh với các quan niệm dạy học trước đây, việc “Dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh” sẽ làm cho việc dạy và việc học được tiếp cận gần hơn,

sát hơn với mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách con người

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý

tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời

gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc họctập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quantrọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và

kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tậpphức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

2.1.3.2 Những đặc trưng cơ bản của việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcthể hiện qua bốn đặc trưng cơ bản sau:

-Thứ nhất: Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúphọc sinh tự khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu nhữngtri thức được sắp đặt sẵn Giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiếnhành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiếnthức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn

- Thứ hai: Chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa

và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận đểtìm tòi và phát hiện kiến thức mới Định hướng cho học sinh cách tư duy nhưphân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen… đểdần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo

- Thứ ba: Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp họctrở thành môi trường giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết

và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ họctập chung

- Thứ tư: Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong

suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học).

Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh vớinhiều hình thức như theo lời giải/đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác địnhtiêu chí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai

sót(tạo điều kiện để học sinh tự bộc lộ, tự thể hiện, tự đánh giá).

2.1.3.3 Những năng lực và phẩm chất cần thiết học sinh cần phát huy trong giờ học về cuộc đời Nguyễn Du :

+ Những năng lực cần thiết:

- Năng lực tự học:

Học sinh sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin… từ đóhiểu sâu sắc về cuộc đời Nguyễn Du, thấu rõ hơn những yếu tố ảnh hưởng trựctiếp đến thiên tài văn học này

- Năng lực giải quyết vấn đề:

Phân tích được những tình huống liên quan đến cuộc đời Nguyễn Du,từ đó thuthập thông tin và có những giải pháp giải quyết phù hợp

- Năng lực sáng tạo.

Học sinh có những suy nghĩ về cách trình bày cuộc đời Nguyễn Du không theolối mòn mà có những sáng tạo độc đáo, tích cực

- Năng lực tự quản lí bản thân:

Học sinh làm chủ được cảm xúc của bản thân trong tiết học về cuộc đờiNguyễn Du

- Năng lực giao tiếp

Học sinh chủ động , biết tôn trọng, lắng nghe và có phản ứng tích cực trong giờhọc Các em tự tin nói trước lớp, biết lựa chọn nội dung và ngôn ngữ phù hợpvới bài học

- Năng lực hợp tác.Có ý thức trách nhiệm để tạo nên không khí sôi nổi

trong giờ học Khiêm tốn tiếp thu sự góp ý và nhiệt tình chia sẻ nhữnghiểu biết của mình về cuộc đời Nguyễn Du cho các bạn trong lớp

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ.

Học sinh trong lớp nghe hiểu và chắt lọc thông tin bổ ích từ bài bài giảng củagiáo viên, từ sách giáo khoa…để có cách sử dụng ngôn từ phù hợp khi nói vàviết về cuộc đời Nguyễn Du

+ Những phẩm chất cần thiết:

Từ cuộc đời Nguyễn Du giáo viên giúp cho hoc sinh hiểu sâu sắc hơn về

những phẩm chất đáng quý ở mỗi con người Đó là tình yêu đối với gia đình vàcao hơn là tình yêu đối với quê hương, đất nước Đó còn là lòng nhân ái baodung , là sự tự lập, tự tin và tinh thần vượt khó,là sự chăm chỉ, trung thực, là lối

sống có trách nhiệm không chỉ với bản thân mà còn với cộng đồng, đất nước 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN

2.2.1 Thực trạng

Từ những điều nói trên, giúp ta hiểu một thực tế rằng :

Thứ nhất: Các bài dạy về tác gia văn học thường khô khan Vì vậy, từ

trước đến nay, việc dạy học về tác gia văn học nói chung, dạy học về tác giaNguyễn Du nói riêng nhiều giáo viên và học sinh không mấy hào hứng thậm chícòn có cảm giác nặng nề, nhàm chán Thầy cô thì cố gắng dạy cho xong “nghĩavụ’’, hết bài là được, chỉ giảng lại các kiến thức mà SGK đã viết, còn học sinhthì hờ hững, không quan tâm, kiến thức thu được như người “cưỡi ngựa xemhoa ”

Thứ hai : Nhiều nhiều giáo viên cho rằng: Tác gia Nguyễn Du các em đã

được học từ cấp 2 nên chỉ cần nhắc qua là các em nhớ

Thứ ba : Do tâm lí của cả giáo viên và học sinh, đó là: Mấy năm gần đây,

chưa có kì thi quan trọng nào ra riêng về tác gia Vì vậy, nhiều thầy cô chưathực sự đầu tư thoả đáng cho tiết dạy của mình còn soạn sơ sài theo kiểu đốiphó

Cuối cùng, do xu thế của học sinh ngày nay, các em chủ yếu chuyên tâm

học các môn khoa học tự nhiên , rất ít em học các môn xã hội Đây một phầncũng do cái nhìn thực tế, khối thi thuộc các môn xã hội số lượng trường thi ít, ratrường cơ hội tìm việc làm cũng không dễ Mặt khác, số lượng học sinh say mê

và ham học môn Ngữ Văn rất ít, nếu không nói là là rất hiếm

2.2.2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên

Từ những điều nói trên, có thể nói: Nhìn chung, các giờ dạy về tác gia văn

học còn rời rạc, bài giảng chưa thực sự cuốn hút học sinh, giáo viên cảm thấykhó giảng, học sinh chán học, ngồi nói chuyện, làm việc riêng, hoặc ngủ gật không khí lớp trầm lắng, mệt mỏi Chất lượng bài giảng chưa đạt được kết quảcao

Do vậy, tìm ra phương pháp dạy tốt nhất , phù hợp nhất với đặc trưng bài học,

để tạo hứng thú cho học sinh quả là một việc làm không dễ Đó là một thử tháchlớn với không ít giáo viên

Với tôi , một giáo viên có lương tâm nghề nghiệp, tôi luôn băn khoăn ,trăntrở về vấn đề trên Song, nhân đây, tôi cũng mạnh dạn đưa ra một vài suy nghĩcủa mình về việc “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh qua

văn bản “Truyện Kiều”(Phần một: Tác giả ), Ngữ Văn 10, tập 1

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Một số biện pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực qua

văn bản “Truyện Kiều”(Phần một: Tác giả), Ngữ Văn 10, tập 1

- Thứ nhất: Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống

Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyệntập luôn là những phương pháp quan trọng trong dạy học Đổi mới phương phápdạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống quenthuộc mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhượcđiểm của chúng Để nâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy học này ngườigiáo viên trước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹthuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, chẳng hạnnhư kỹ thuật mở bài, kỹ thuật trình bày, giải thích trong khi thuyết trình, kỹ thuậtđặt các câu hỏi và xử lý các câu trả lời trong đàm thoại, hay kỹ thuật làm mẫutrong luyện tập Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống có những hạnchế tất yếu, vì thế bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kết hợp

sử dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt là những phương pháp và kỹthuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh Chẳng hạn có thểtăng cường tính tích cực nhận thức của học sinh trong thuyết trình, đàm thoạitheo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề

- Thứ hai: Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là quan điểm dạy học nhằm phát triển năng lực

tư duy, khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề Học được đặt trong một tìnhhuống có vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông quaviệc giải quyết vấn đề, giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương phápnhận thức Dạy học giải quyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tíchcực nhận thức của học sinh, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy học vớinhững mức độ tự lực khác nhau của học sinh

- Thứ ba: Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học.

Không có một phương pháp dạy học toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu

và nội dung dạy học Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu,nhựơc điểm và giới hạn sử dụng riêng Vì vậy việc phối hợp đa dạng các

phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phươnghướng quan trọng để phát huy tính tích cực, chủ động và nâng cao chất lượngdạy học Trong tiết học này giáo viên sử dụng nghiều phương pháp dạy họckhác nhau để phát triển năng lực học sinh như: Phương pháp vấn đáp- gợi mở;phương pháp tự nghiên cứu, phương pháp diễn giải, phương pháp học thông qua

thực hành, đặc biệt là phương pháp kể chuyện, kể một số giai thoại về Nguyễn

Du để từ đó các em hiểu sâu sắc hơn về cuộc đời cũng như con người của nhàvăn

- Thứ tư: Ứng dụng công nghệ thông tin vào trong bài giảng

Như trên đã nói, dạy văn học sử, đặc biệt là phần tác giả thường rơi vào sựkhô khan, nhàm chán nên tôi cho rằng cần sinh động hoá giờ học bằng cách vậndụng linh hoạt các phương tiện dạy học hiện đại Nhận thức được điều này,nhiều giáo viên đã dạy học bằng giáo án điện tử Đây là một hình thức dạy họctiên tiến , có khả năng lưu trữ, tích hợp, thể hiện thông tin nhanh đa dạng, chophép đẩy mạnh sự tương tác giữa thầy và trò dẫn đến sự thay đổi sâu xa hìnhthức dạy và học Nếu được đầu tư cẩn thận, phương pháp này sẽ giúp cho ngườihọc dễ dàng tiếp thu, khắc sâu kiến thức và tăng hứng thú cho học sinh nhiềuhơn, đặc biệt là khi giảng những nội dung có minh hoạ bằng tranh ảnh, âmthanh, sơ đồ Mặt khác, hình thức dạy này vừa lạ đối với học sinh vừa giúpgiáo viên tiết kiệm một lượng lớn thời gian ghi bảng, giáo viên sẽ sử dụng thờigian đó vào việc mở rộng vấn đề liên hệ những kiến thức bên ngoài góp phầnlàm cho bài học phong phú, sinh động , sâu sắc hơn

Cái được nhất ở mỗi tiết giảng bằng giáo án điện tử chính là một lượngkiến thứ , hình ảnh trực quan sinh động được chuyển tải đến các em học sinh Giáo viên vừa có thể thực hiện việc giảng dạy ở bất cứ không gian, thời giannào vừa hạn chế bị cháy giáo án vừa tránh được bụi phấn và hạn chế những cănbệnh thường thấy do ảnh hưởng của nghề nghiệp tạo nên

Rõ ràng, hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới bằng giáo án điện tử làkhông thể phủ nhận Tuy nhiên công nghệ thông tin không phải là tất cả, côngnghệ thông tin không thể thay thế được người thầy Theo chúng tôi, nó chỉ giúpngười thầy thay đổi cách chế biến để học sinh có những món ăn ngon và bổdưỡng –những bài học hấp dẫn, lí thú Nếu quá lạm dụng công nghệ thông tin thìnhững món ăn ngon và bổ dưỡng ấy sẽ không còn nữa, học sinh sẽ không có khảnăng cảm thụ vẻ đẹp của ngôn từ văn chương mà chỉ chú tâm đến phần trìnhdiễn kỹ thuật tin học Vì vậy, trong tiết học này, giáo viên sử dụng công nghệthông tin như là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho bài giảng của mình đạt hiệu quảcao

- Thứ năm: Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh.

Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của của giáo viên và họcsinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trìnhdạy học Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạyhọc Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từngphương pháp dạy học, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại Ngày nay

người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tíchcực, sáng tạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, bản đồ tư duy,

kỹ thuật khăn trải bàn Trong tiết học này, giáo viên sử dụng bản đồ tư duynhằm hệ thống hóa kiến thức cho học sinh dễ nhớ, dễ thuộc bài

- Thứ sáu: Vận dụng tích hợp kiến thức liên môn góp phần nâng cao hiệu quả giờ học.

Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiên đại đang được quan tâmnghiên cứu, vận dụng vào thực tiễn giảng dạy ở nhiều môn học Môn Ngữ Văncũng vậy, nguyên tắc tích hợp phải được quán triệt trong toàn bộ môn học, từĐọc văn, Tiếng việt đến Làm văn Hơn thế nữa, việc vận dụng tích hợp kiến

thức liên môn không chỉ dừng lại trong văn bản môn Ngữ mà còn kết hợp kiến thức về Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, hội họa, âm nhạc, đặc biệt là bài học về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh …Việc tích hợp này chúng tôi đã tiến

hành hiệu quả trong quá trình dạy về tác gia Nguyễn Du, đặc biệt về cuộc đờicũng như sự nghiệp văn chương của Nguyễn Du Đây là biện pháp quan trọngnhằm kích thích sự hứng thú, tìm tòi, sáng tạo của học sinh trong quá trình đọchiểu văn bản, biến giờ học trở nên sinh động hơn, bài giảng đạt hiệu quả caohơn

2.3.2.Thiết kế bài giảng thử nghiệm (trên cơ sở vận dụng các biện pháp trên).

Tiết 80-81: TRUYỆN KIỀU

- Nắm được một số đặc điểm chính trong sự nghiệp sáng tác và những đặctrưng cơ bản về nội dung và hình thức nghệ thuật trong các tác phẩm củaNguyễn Du

- Nắm được một số đặc điểm cơ bản về nội dung và hình thức nghệ thuậtcủa Truyện Kiều qua các đoạn trích

2 Kĩ năng: Tổng hợp kiến thức, khái quát thông tin về tác giả văn học

3 Thái độ: Học sinh có thái độ yêu quý, trân trọng tài năng, nhân cách của

Nguyễn Du Đồng thời, biết chia sẻ về cuộc đời cũng như những tác phẩm củaông Nghiêm túc rút ra những bài học bổ ích

4 Định hướng hình thành năng lực : Năng lực khái quát tổng hợp, năng lực

trình bày vấn đề, năng lực tự học, năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí bảnthân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ…

B CHUẨN BỊ CỦA GV- HS.

- Giáo viên: Soạn giáo án, tài liệu tham khảo, SGK, thiết bị dạy học

- Học sinh: Soạn bài, SGK, vở ghi

C.CÁCH THỨC TIẾN HÀNH.

- Phương pháp đọc hiểu, kết hợp trao đổi thảo luận

- Phương pháp phân tích, bình giảng, kết hợp so sánh, liên tưởng

- Tích hợp phân môn Làm văn, Tiếng Việt, Đọc văn Tích hợp hợp các môn họckhác như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, câu chuyện về tấm gương đạo đức

1. Ông là “Danh nhân văn hóa thế giới”

2. Ông sinh năm 1765 mất 1820

3. Ông tên hiệu là Thanh Hiên

4. Ông là tác giả của Truyện Kiều

Đáp án: Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du.

- Giáo viên cho HS nghe 1 đoạn ngắn trích đoạn Truyện Kiều chuyển thể

thành ca trù (Tích hợp âm nhạc)

- GV dẫn vào bài.

b Triển khai bài: (80 phút)

Hoạt động 1: Giới thiệu về cuộc đời Nguyễn Du

Phương pháp: Trao đổi, thảo luận, trình bày, động não….

Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt

GV? Những yếu tố nào trong cuộc

đời đã ảnh hưởng trực tiếp đến sự

phát triển thiên tài văn học Nguyễn

Du?

HS trả lời:

GV dựa vào những yếu tố này để

hướng dẫn HS tìm hiểu về cuộc đời

Nguyễn Du

Để HS hiểu rõ hơn, GV trình chiếu

một số hình ảnh liên quan đến quê

hương của Nguyễn Du

Sau khi cho các em quan sát các hình

ảnh 1,2,3,4,5,6 GV hỏi HS:

GV? Những hình ảnh trên cho ta biết

điều gì về quê hương Nguyễn Du?

- HS trả lời

- GV nhận xét, bổ sung:

? Được tiếp xúc nhiều vùng văn hóa

Những yếu tố trong cuộc đời đã ảnhhưởng trực tiếp đến sự phát triển thiên

tài văn học Nguyễn Du là:

Tố Như, hiệu là Thanh Hiên

- Quê cha: Làng Tiên Điền- HuyệnNghi Xuân- Tỉnh Hà Tỉnh Đây là vùngđất địa linh nhân kiệt, hiếu học và trọngngười tài

khác nhau đã ảnh hưởng đến thiên tài

văn học Nguyễn Du như thế nào?

2.Gia đình

GV? Khi nói về hoàn cảnh xuất thân

của Nguyễn Du, người đời thường

truyền nhau bằng câu ca: “Bao giờ

ngàn Hống hết cây

Sông Rum hết nước, họ này hết

quan” Câu ca đó cho ta biết điều gì

về hoàn cảnh thân của Nguyễn Du?

- HS trả lời

- GV nhận xét bổ sung:

- Cha: Nguyễn Nghiễm (1708 – 1775)

Tể tướng thời Lê - Trịnh

- Anh: Nguyễn Khản (1734 – 1786)

Quan Tham tụng trong triều đình Lê - Trịnh,

thân với chúa Trịnh Sâm

-“Gia đình Nguyễn Du còn có truyền thống văn

học Nguyễn Quỳnh- ông nội Nguyễn Du là một

nhà triết học chuyên nghiên cứu Kinh Dịch.

Nguyễn Nghiễm, một sử gia, đồng thời là một

nhà thơ Nguyễn Khản, anh cả Nguyễn Du, giỏi

thơ Nôm, hay làm thơ đối đáp với Trịnh Sâm.

Nguyễn Đề, anh cùng mẹ với Nguyễn Du;

Nguyễn Thiện, Nguyễn Hành -cháu ruột

Nguyễn Du đều là nhà thơ, nhà văn nổi tiếng

cả.”

( Văn học Việt Nam nửa cuối TK XVIII- hết TK

XIX , Tr 299- Nguyễn Lộc)

GV? Sinh ra trong một gia đình như

thế đã ảnh hưởng trực tiếp đến thiên

tài văn học Nguyễn Du như thế nào?

- Sinh ra trong một gia đình phong kiến

đại quý tộc, có hai truyền thống:

Khoa bảng và văn hóa, văn học.

+ Cha và anh : đều giữ chức tước cao trong triều và có học vấn uyên bác.+ Mẹ : Trần Thị Tần –người Kinh Bắc (đây cũng chính là ngọn nguồn của vốn Văn học dân gian ăn sâu vào hồn thơ văn và tài thơ văn của ông )

- Khi hướng dẫn HS tìm hiểu về thời

đại Nguyễn Du sống, GV trình chiếu

về Nguyễn Du như : Chiêu Bảy (tức

Nguyễn Du ) và cô Cúc; Câu thơ bỏ

lửng, Nguyễn Du và Hồ Xuân

Hương…

GV? Những yếu tố trên cùng với một

số giai thoại cô vừa kể giúp em hiểu

gì về con người Nguyễn Du? Điều

Xã hội phong kiến suy tàn

- Phong trào Tây Sơn bùng nổ

- Triều Nguyễn được thiết lập

- Cuộc sống nhân dân đói khổ

=> Những biến cố của lịch sử, của thờiđại đã kéo Nguyễn Du ra trước bão tápcuộc đời Đặc biệt, chính thời đại ấy đãtác động mạnh mẽ đến nhận thức, tưtưởng và tình cảm của Nguyễn Du.Nguyễn Du có điều kiện để trải nghiệm

và suy ngẫm về con người, về xã hội…tạo tiền đề cho việc hình thành tàinăng và bản lĩnh văn chương

4 Bản thân.

a Con người Nguyễn Du.

- Thông minh, tài trí, ham học hỏi, có

vốn sống phong phú, vốn kiến thức

GV?Theo SGK, có thể chia cuộc đời

Nguyễn Du thành mấy giai đoạn lớn?

- HS trả lời

- GV nhận xét, bổ sung

GV?Cuộc sống giàu sang đã ảnh

hưởng đến tư tưởng của Nguyễn Du

như thế nào?

- HS trả lời

- GV nhận xét, bổ sung

GV? Trước khi ra làm quan cho triều

đình nhà Nguyễn, cuộc đời Nguyễn

Du có những sự kiện nào đáng lưu ý?

- HS trả lời

- GV nhận xét, bổ sung

GV? Nguyễn Du đã có cuộc sống

như thế nào khi sống ở quê vợ? Tâm

trạng của ông lúc đó ra sao?

GV? Khi trở về sống ở Hồng Lĩnh,

uyên thâm, nắm vững ngôn ngữ nghệthuật dân gian Kết tinh văn hóa củanhiều vùng đất

- Là một nhà Nho mang nặng tư tưởng

“trung quân ái quốc” (trung thành vớinhà Lê, không hợp tác với triều đại TâySơn, bất đắc dĩ làm quan cho nhàNguyễn)

- Là một vị quan thanh liêm (làm quandưới hai triều đại: Lê- Trịnh và triềuđình nhà Nguyễn)

- Tâm hồn thanh cao, lãng mạn

- Có tấm lòng nhân đạo sâu sắc, sốnggần gũi với nhân dân

=> Những tác phẩm của Nguyễn Dugiàu chất hiện thực và thấm đẫm tinhthần nhân đạo

b Các giai đoạn cuộc đời.

- Giai đoạn 1: Từ năm 1765-1785:

Thời thơ ấu và niên thiếu:

+ Sống ở kinh thành Thăng Long trongcảnh giàu sang, sung túc

=> Có điều kiện dùi mài kinh sử, tậnmắt chứng kiến đời sống xa hoa củagiới quý tộc phong kiến và thân phậncủa những người ca nhi, kĩ nữ Nhữnghiểu biết đó đã để lại dấu ấn trong sángtác thơ ca của Nguyễn Du

+ Những biến cố của gia đình (10 tuổi

mồ côi cha, 12 tuổi mồ côi mẹ) và bãotáp của thời đại đã tạo nên bước ngoặttrong cuộc đời Nguyễn Du

+ Năm 1783 thi đậu Tam trường, làmchức quan võ nhỏ ở Thái Nguyên

-Giai đoạn 2: Từ năm 1786 – 1802:

Thời trước khi ra làm quan nhà Nguyễn.

Đây là giai đoạn Nguyễn Du sống