Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào giảng dạy phần công dân với đạo đức trong chương trình giáo dục công dân lớp 10 ở trường THCSTHPT quan sơn

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện giáo dục thế hệ trẻ, đáp ứng nguồi nhân lực phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1 2 Mục dích nghiên cứu đề tài 2

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vẫn đề 6

III KẾT LUẬN 13

IV NHỮNG KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT 14

4.1 Đối với Sở GD&ĐT Thanh Hoá 14

4.2 Đối với trườngTHCS&THPT Quan Sơn 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

I PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào dạy cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thức

khác nhau Chương trình hành động Parar về giáo dục cho mọi người đã đặt ra

trách nhiệm cho mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận với chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp và kĩ năng sống cần được coi như một nội dung của chất lượng giáo dục

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện giáo dục thế hệ trẻ, đáp ứng nguồi nhân lực phục vụ sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và đang đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục

thế kỉ XXI, mà thực chất tiếp cận kĩ năng sống đó là: “Học để biết, học để làm, học để khẳng định mình và học để cùng chung sống” Mục tiêu giáo dục phổ

thông đã và đang chuyên hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh Phương pháp giáo dục phổ thông cũng đã và đang được đổi mới theo hướng phát triển tính tích cực, tự giác chủ động sáng tạo của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được tích hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng trong trường phổ thông, việc giáo dục kĩ năng sống cho hoc sinh phổ thông còn được thực hiện qua nhiều chương trình, dự án như: Giáo dục bảo vệ môi trường, phòng chống HIV/AIDS, giáo dục phòng chống ma tuý, phòng chống tai nạn thương tích …Đặc biệt rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh đuợc xác định là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông

Với cách tiếp cận này, việc giáo dục kĩ năng sống không nặng nề, quá tải

mà nó giúp cho việc học tập của các môn học và tham gia các hoạt động giáo dục của học sinh trở nên nhẹ nhàng, thoải mái, thiết thực và hiệu quả hơn Kĩ năng sống rất đa dạng và mang đặc trưng vùng miền Việc sử dụng phương pháp

và kĩ thuật dạy học cũng rất đa đạng, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện dạy học

cụ thể Vì vậy giáo viên cần vận dụng một cách linh hoạt sáng tạo cho phù hợp với nhu cầu, trình độ của học sinh và đặc điểm hoàn cảnh của nhà trường, địa

phương Do vậy bản thân tôi đã chọn đề tài: Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào

giảng dạy phần Công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THCS&THPT Quan Sơn Để nghiên cứu.

1 2 Mục dích nghiên cứu đề tài

1.2.1 Mục đích

- Đưa ra những phương pháp để: Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào giảng

dạy phần Công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10 ở

trường THCS&THPT Quan Sơn

- Lấy một số ví dụ để chứng minh cho những phương pháp đưa ra

1.2.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào giảng dạy phần Công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10 ở trường

THCS&THPT Quan Sơn.

- Về thời gian: Đề tài này được tôi nghiên cứu và ứng dụng Từ tháng 9/2020-tháng 5/2021

1.2.3 Đối tượng nghiên cứu

Tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào giảng dạy phần Công dân với đạo đức trong chương trình Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THCS&THPT Quan Sơn.

1.2.4 Phương pháp nghiên cứu :

-Nghiên cứu tài liệu.

-Phương pháp phỏng vấn.

-Phương pháp thự tiễn.

.

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trên thế giới hiện nay đã và đang tồn tại nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về kĩ năng sống Mỗi định nghĩa được thể hiện dưới những cách thức khác nhau Thông thường, kĩ năng sống được hiểu là những kĩ năng thực hành mà con người cần để có được sự an toàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượng cao

Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lý

xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những người khác một cách hiệu quả với giải pháp tích cực hoặc ứng phó với những vấn đề hay những thách thức của cuộc sống hàng ngày.(2)

Theo quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), kĩ năng sống là tập hợp rất nhiều kĩ năng tâm lý xã hội và giao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp một cách có hiệu quả, phát triển các kĩ năng tự xử lý và quản lý bản thân nhằm giúp họ có một cuộc sống lành mạnh và

có hiệu quả Từ kĩ năng sống có thể thể hiện thành những hành động cá nhân và những hành động đó sẽ tác động đến hành động của những người khác cũng như dẫn đến những hành động nhằm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh

Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc

(UNESCO), kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết

(Learning to know) gồm các kĩ năng tư duy như: kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng

nhận thức được hậu quả ; Học để làm (Learning to do) gồm các kĩ năng thực

hiện công việc và các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm; kĩ năng quản lí thời gian; kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin ;

Học để tự khẳng định (Learning to be) gồm các kĩ năng cá nhân như: kĩ năng

ứng phó căng thẳng, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng

thể hiện sự tự tin ; Học để cùng chung sống (Learning to live together) gồm

các kĩ năng xã hội như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thương lượng, kĩ năng tự khẳng định, kĩ năng hợp tác, kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng thể hiện sự cảm thông ; (6)

Từ những quan niệm trên đây, có thể thấy kĩ năng sống bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người Bản chất của kĩ năng sống là kĩ năng tự quản lý bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, kĩ năng sống là kĩ năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử với người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

Như vậy, các kĩ năng sống nhằm giúp chúng ta chuyển dịch kiến thức

-"cái chúng ta biết” và thái độ, giá trị - -"cái chúng ta nghĩ, cảm thấy, tin tưởng”

thành hành động thực tế - “làm gì và làm bằng cách nào?” là tích cực nhất và

mang tính chất xây dựng

Kĩ năng sống thường được thiết lập với một nền tảng riêng biệt, do đó mọi người có thể hiểu và thực hành Kĩ năng sống liên hệ mật thiết với những

nội dung giáo dục thực hành giúp chúng ta trả lời những câu hỏi như là: Chúng

ta cần làm gì để có thái độ quyết đoán? Quyết định của chúng ta liên quan đến những điều gì?

- Khái niệm kĩ năng sống được hiểu rất khác nhau Ở một số nước như:

Trung Quốc; Singapore; Thái Lan đào tạo kĩ năng sống chính là để giáo dục cách vệ sinh, dinh dưỡng, giáo dục phòng chống bệnh tật hoặc giáo dục hòa bình Ở một số nước khác như: Mỹ; Anh; Pháp; Nhật kĩ năng sống đào tạo tập trung vào giáo dục hành vi, giáo dục an toàn trên đường phố, hay giao dục bảo

vệ môi trường (3)

Kĩ năng sống vừa mang cả tính cá nhân vừa mang tính xã hội Tính cá nhân bởi vì đó là khả năng của mỗi cá nhân Tính xã hội là vì trong mỗi giai đoạn của sự phát triển xã hội, mỗi tôn giáo, cá nhân được yêu cầu để có sự phù hợp với những kĩ năng sống ấy Chẳng hạn: kĩ năng sống của mỗi cá nhân trong thời bao cấp khác với kĩ năng sống của các cá nhân trong cơ chế thị trường,

trong giai đoạn hội nhập; kĩ năng sống của người sống ở miền núi khác với kĩ năng sống của người sống ở vùng biển; kĩ năng sống của người sống ở nông thôn khác với kĩ năng sống của người sống ở thành phố

Trong điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam nói riêng và bối cảnh toàn cầu nói chung, càng ngày chúng ta càng nhận ra tầm quan trọng của việc học các

kĩ năng sống để ứng phó với sự thay đổi, biến động của môi trường kinh tế, xã hội và tự nhiên Chính vì vậy rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh được xác định

là một nội dung cơ bản của phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện,

học sinh tích cực" trong các trường phổ thông, giai đoạn 2008 - 2013 do Bộ

Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo, triển khai và thực hiện

Qua nghiên cứu tài liệu và hoạt động thực tiễn của bản thân Tôi nhận thấy: những kĩ năng sống cơ bản cần tích hợp cho học sinh thông qua môn Giáo dục công dân ở bậc THPT như sau:

- Kĩ năng tự nhận thức

- Kĩ năng giao tiếp

- Kĩ năng lắng nghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện sự cảm thông

- Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn

- Kĩ năng hợp tác

- Kĩ năng kiểm soát cảm xúc

- Kĩ năng ứng phó với căng thẳng

- Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ

- Kĩ năng thể hiện sự tự tin

- Kĩ năng tư duy phê phán

- Kĩ năng tư duy sáng tạo

- Kĩ năng ra quyết định

- Kĩ năng giải quyết vấn đề

- Kĩ năng kiên định

- Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm

- Kĩ năng đặt mục tiêu

- Kĩ năng quản lí thời gian

- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

2.2 Thực trạng vẫn đề

1 Vài nét khái quát về huyện Quan Sơn

Quan Sơn là huyện miền núi, vùng cao biên giới Việt – Lào của tỉnh Thanh Hóa Từ Thành phố Thanh Hóa lên trung tâm huyện 150 km về phía Tây Quan Sơn có đường biên giới dài 66km giáp với hai huyện Viêng Xay, Sầm Tớ, tỉnh Hủa Phăn Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Quan Sơn được chia tách từ huyện Quan Hóa cũ để thành lập huyện mới theo Nghị định 72/CP, ngày 18/11/1996 của Chính phủ Huyện có diện tích tự nhiên 92.662ha Trong đó đất lâm nghiệp trên 78.000 ha bằng 84.176 % diện tích tự nhiên, độ che phủ rừng đến nay đạt 88,6%, gồm rừng tự nhiên và rừng trồng Rừng tự nhiên 66000ha chiếm 84,62% chủ yếu là nứa, vầu, gỗ thuần loài hoặc hỗn giao Rừng trồng 12000ha = 15,38% có luồng, lát và cây thân gỗ khác,

cả hai loại rừng đan xen nhau tạo thành một màu xanh bạt ngàn, mát mắt, môi trường trong lành, xinh đẹp Rừng là nguồn thu lợi lớn, ổn định lâu dài về kinh

tế cho đồng bào Quan sơn có nhiều phong cảnh đẹp, tạo ra các điểm du lịch sinh thái tiềm năng gọi mời du khách đến thăm quan, chiêm ngưỡng thiên nhiên tuyêt diệu: Núi Pù Cọ, Hang hòm xã Trung Xuân, Thác bản Xày, Thác Ma Ngao bản Din xã Trung Hạ, Núi Pù Mằn bản Ngàm, Mỏ nước nóng bản Khạn xã Trung Thượng, Động Nang Non xã Sơn Lư, Thác ba tầng suối Nhài xã Sơn Điện, Núi Pha Hen, Pha Dùa bắc cầu nhịp đá ở Mường Mìn giáp với Sơn Thủy

Động Bo Cúng lung linh huyền ảo ở bản Chanh, Núi lá hoa Xia Nọi quanh năm rực rỡ muôn màu, rừng đào và cây dược liệu mới trồng ở vũng Cộp xã Sơn Thủy

và nhiều cảnh đẹp khác tăng thêm lòng hiếu kỳ cho du khách muôn phương đến với Quan Sơn và tua du lịch Quan Sơn (Việt Nam)- Viêng Xay (Lào)

Đến ngày 01/04/2019 dân số Quan Sơn có 40.526 người, gồm 14 dân tộc anh em cùng chung sống ở 12 đơn vị hành chính trực thuộc huyện Trong đó có

4 dân tộc trên 1.000 người là: dân tộc Thái 32.562/40.526 người chiếm 80.346%, dân tộc Kinh 3.736 người chiếm 9,22%, dân tộc Mường 3,132 người chiếm 7,728% và dân tộc H’Mông 1.056 người chiếm 2,605% Còn lại 10 dân tộc khác có 51 người = 0,101% dân số toàn huyện

Chịu ảnh hưởng chung của khí hậu nhiệt đới gió mùa và tiểu khí hậu do địa hình tạo nên, ảnh hưởng trực tiếp của gió tây nam khô nóng từ tháng 4 đến tháng 7 Nhiệt độ trung bình hàng năm là 250C; nhiệt độ cao nhất là 300C đến 390C; thấp nhất

từ 40C đến 100C, có thời điểm xuống đến 00C (tại các điểm vùng cao); độ ẩm trung bình 86%

Huyện Quan Sơn có vị trí chiến lược quan trọng về KT - XH, QP - AN của khu vực miền núi và tỉnh Thanh Hóa: với cửa khẩu quốc tế Na Mèo – Nặm Xôi và cửa khẩu tiểu ngạch Tam Thanh - Sầm Tớ, thuận lợi cho phát triển kinh tế vùng biên giới, phát triển giao thương với nước bạn Lào, xây dựng biên giới hòa bình hợp tác

và hữu nghị; có quốc lộ 217 nối các huyện đồng bằng với các trung tâm phát triển của tỉnh, với nước bạn Lào là yếu tố thuận lợi cho phát triển du lịch, cho giao lưu hợp tác và liên kết phát triển đồng thời giữ vị trí rất quan trọng về chính trị, an ninh, quốc phòng

Giáo dục kĩ năng sống là một vấn đề không mới trong dạy học và cũng không xa lạ trong thực tiễn cuộc sống vì nó là lĩnh vực giáo dục liên ngành Tuy nhiên, đặc trưng của môn Giáo dục công dân là không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức của môn học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà điều quan trọng hơn là hình thành và phát triển những kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống của học sinh, đồng thời hình thành và phát triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên quan đến nội dung bài học cho các em Vì vậy, môn học này có khả năng tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau với các nội dung giáo dục kĩ năng sống cả về kiến thức, kĩ năng, thái độ Do đó, khi tích hợp giáo dục kĩ năng sống cần đảm bảo nguyên tắc: không gượng ép, không làm nặng nội dung, không làm biến dạng môn học

Tuy nhiên, qua thực tế dự một số giờ của đồng nghiệp ở trường hiện nay tôi nhận thấy, có nhiều giáo viên bộ môn Giáo dục công dân quan niệm rằng: Tích hợp giáo dục kĩ năng sống là vô hình dung làm nặng thêm nội dung kiến

thức bài học, biến dạng môn học dưới hình thức đơn điệu khô cứng Bên cạnh

đó, có một bộ phận giáo viên dạy chéo môn, không tâm huyết với nghề, ít đọc sách, báo, ít quan tâm đến các vấn đề chính trị xã hội, việc tự học, tự bồi dưỡng còn hạn chế, cho nên ngại tích hợp vì cho rằng chỉ cần tập trung vào kiến thức bài học là đủ, không cần phải tích hợp những nội dung khác

Để phát huy vai trò giáo dục bộ môn, giúp học sinh rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp học sinh có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh Giáo viên phải là những người có lòng nhiệt huyết, biết lựa chọn và kết hợp tốt các phương pháp dạy học và hình thức kiểm tra đánh giá, đẩy mạnh phong trào thi đua học tập sôi nổi, hiệu quả, động viên kịp thời học sinh có những tiến bộ Trên cơ sở đó tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện được mục tiêu giáo dục THPT Vì vậy, nhận thấy trong rất nhiều biện pháp nhằm phát huy vai trò giáo dục bộ môn, tôi mạnh dạn sử dụng biện pháp tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong giảng dạy

Thông qua chương trình Giáo dục công dân lớp 10, giáo viên có thể tích

hợp giáo dục kĩ năng sống trong phần thứ hai: “Công dân với đạo đức” Tùy

vào nội dung kiến thức của từng bài, từng mục giáo viên có thể lựa chọn tích hợp các loại kĩ năng sống phù hợp Qua việc giáo dục kĩ năng sống sẽ làm thay đổi nhận thức của học sinh về môn học và đặc biệt sẽ hình thành những kĩ năng sống cơ bản cho học sinh

- Vì điều kiện kinh tế -xã hội còn rất là khó khăn Bà con nhân dân ủa các làng bản thì đang òn nghèo,làm không đủ ăn

- Công nghệ thông tin còn rất hạn chế mặ dù thời đại khoa học 4.0 nhưng nhân dân bà còn rất ít hiểu biết về công nghệ thông tin hiện đại Chính vì thế đây

là cái thiệt thòi rất lớn chậm phát triển về kinh tế xã hội

- Trình độ dân trí thì còn lạc hậu ,một phần cũng ảnh hưởng không nhỏ sự

phát triển kinh tế -xã hội ả đất nước nói chung và huyện nhà nói riêng.Đôi khi học sinh trở thành( người máy,rô bốt )`

Trong bài 10: Quan niệm về đạo đức Giáo viên có thể tích hợp kĩ năng

so sánh, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng thể hiện sự thông cảm (5)

Khi dạy mục 1.a: Đạo đức là gì? Giáo viên có thể yêu cầu học sinh lấy

một số ví dụ về hành vi của cá nhân tuy không vi phạm pháp luật nhưng lại trái với chuẩn mực đạo đức xã hội Qua ví dụ đó, em rút ra cho mình được điều gì?

Ví dụ 1: Một số bạn đi xe buýt gặp người tàn tật, thương bệnh binh, người già, trẻ em, phụ nữ mang thai nhưng không nhường ghế ngồi

Câu hỏi:

1 Em có suy nghĩ gì khi các bạn hành động như vậy?

2 Nếu gặp các trường hợp trên em sẽ hành động như thế nào? Vì sao?

Ví dụ 2: Trong lớp bố bạn Nam đau nặng, phải nằm viện, nhưng một số bạn không hề hỏi thăm, động viên hay giúp đỡ Nam

Câu hỏi:

1 Em có suy nghĩ gì khi các bạn hành động như vậy? Vì sao?

2 Nếu chúng ta biết hỏi thăm, động viên hay giúp đỡ thì sẽ giúp ích được

gì cho bạn Nam?

Trong bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học Tùy theo các

phạm trù như: nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự, hạnh phúc, giáo viên

có thể tích hợp các kĩ năng phù hợp như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng ứng phó với những căng thẳng

Ví dụ 1: Khi dạy xong phạm trù nghĩa vụ, lương tâm, giáo viên có thể đưa

ra tình huống sau:

Trên đường đi học về, cách trường khoảng 500m Hùng nhìn thấy mấy viên gạch vỡ nằm ngay giữa đường Có lẽ gạch rơi ra từ chiếc xe ô tô của ai đó chở vật liệu xây dựng Xe vừa lướt qua, bỗng Hùng chợt nghĩ trên đoạn đường này thường xuyên có nhiều xe máy, xe đạp và trẻ con đi qua; nếu cứ để đó thì thật không an toàn cho người qua lại, thế nào cũng có người bị ngã