Trong thực tế giảng dạy nhiều năm qua tại trường THCS - THPT NhưThanh; đồng thời tìm hiểu quá trình học tập của học sinh khi làm các dạng bàitập về giao tử trong các quy luật di truyền,
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THCS - THPT NHƯ THANH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÂN LOẠI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI NHANH MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA SỐ LƯỢNG TẾ BÀO THAM GIA GIẢM PHÂN VÀ GIAO TỬ
Trang 2MỤC LỤC Trang
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2
2.3.2 Một số dạng bài tập và phương pháp giải 32.3.2.1 Dạng bài tập về số lượng, số loại giao tử 32.3.3.1.1 Xác định số loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân
của một số lượng tế bào nhất định khi xét các gen phân li độc lập
3
2.3.3.1.2 Xác định số loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân
của một số lượng tế bào nhất định khi xét một nhóm gen liên kết
6
2.3.3.1.3 Xác định số lượng mỗi loại giao tử tạo ra từ quá trình giảm
phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét một nhóm gen liên kết
8
2.3.3.1.4 Xác định số loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân
của một số lượng tế bào nhất định khi xét nhiều nhóm gen liên kết
10
2.3.3.2.1 Xác định tỉ lệ các loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm
phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét các gen phân li độc lập
12
2.3.3.2.2 Xác định tỉ lệ các loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm
phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét một nhóm gen liên kết
14
2.3.3.2.3 Xác định tỉ lệ các loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm
phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét nhiều nhóm gen liên kết
Trang 41 Mở đầu.
1.1 Lý do chọn đề tài.
Môn Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, nghiên cứu sự sống của các
cơ thể sinh vật ở nhiều cấp độ khác nhau Chương trình Sinh học 12 hiện nay thìphần lớn nội dung và thời lượng giành cho việc nghiên cứu về lí thuyết còn việcvận dụng kiến thức đã được học để giải quyết những bài toán trong sinh học cònrất nhiều hạn chế Chính vì lẽ đó, một bộ phận không ít học sinh đã bỏ qua kĩnăng này và gần như không biết vận dụng để giải các bài toán trong Sinh học.Vậy nên người giáo viên luôn phải nghiên cứu, tìm ra cách dạy học hiệu quảgiúp học sinh tiếp thu kiến thức dễ hơn, yêu thích môn học hơn
Trong thực tế giảng dạy nhiều năm qua tại trường THCS - THPT NhưThanh; đồng thời tìm hiểu quá trình học tập của học sinh khi làm các dạng bàitập về giao tử trong các quy luật di truyền, tôi nhận thấy đa phần học sinh đãkhông còn gặp nhiều khó khăn khi xác định số lượng giao tử, tỉ lệ các loại giao
tử cũng như thành phần kiểu gen của các giao tử được tạo ra từ quá trình giảmphân của một cơ thể có kiểu gen xác định Tuy nhiên vẫn với dạng bài xác định
số lượng giao tử, tỉ lệ các loại giao tử được tạo ra nhưng trong mối quan hệ với
số lượng tế bào cụ thể của cơ thể tham gia giảm phân thì hầu hết học sinh khônglàm được, một số học sinh xác định được thì lại mất quá nhiều thời gian như vậy
sẽ không thuận lợi khi thi trắc nghiệm theo yêu cầu hiện nay
Các bài toán về giao tử trong các quy luật di truyền vô cùng phong phúnhưng sách giáo khoa cũng như các tài liệu tham khảo mới chỉ đề cập đến nhữngdạng bài tập cơ bản như xác định số lượng giao tử, tỉ lệ các loại giao tử cũngnhư thành phần kiểu gen của các giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân củamột cơ thể có kiểu gen xác định, còn đối với dạng bài tập liên quan đến mốiquan hệ giữa số lượng tế bào tham gia giảm phân với giao tử được hình thành thìhầu như không có hoặc nếu có thì được trình bày tản mạn trong các sách thamkhảo Tuy nhiên các tài liệu tham khảo cũng không hệ thống rõ ràng, mỗi tài liệukhai thác một khía cạnh, hơn nữa học sinh cũng không đủ điều kiện về kinh tếcũng như thời gian để mua và hệ thống hết các kiến thức, cách giải hay trong cáctài liệu này
Dạng bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bào tham gia giảm phân vớigiao tử được hình thành là dạng bài tập khó xuất hiện khá phổ biến trong các đềthi khảo sát tốt nghiệp THPT Quốc gia của sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh cũngnhư của các trường THPT trên cả nước trong một vài năm trở lại đây, điều đócho thấy đây là một trong những dạng bài tập có thể sẽ là một trong những xuhướng ra đề thi tốt nghiệp THPT Quốc gia trong những thời gian sắp tới, chính
vì vậy việc hiểu biết và có thể làm nhanh dạng bài tập này sẽ là mấu chốt khôngthể bỏ qua cho những học sinh khá giỏi muốn đạt được điểm 8; 9; 10 trong kì thitốt nghiệp THPT Quốc gia và thi học sinh giỏi đối với bộ môn sinh học
Vì những lí do trên, cùng một số kinh nghiệm sau những năm công tác,đặc biệt là những năm đứng đội tuyển học sinh giỏi và ôn thi tốt nghiệp THPT
Quốc gia tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến về “Phân loại và phương pháp giải
nhanh một số dạng bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bào tham gia
Trang 5giảm phân và giao tử được hình thành” nhằm giúp học sinh chinh phục được
mức điểm cao trong các kì thi
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Tìm hiểu, nghiên cứu các đề thi mà trong đó có dạng bài tập về mối quan
hệ giữa số lượng tế bào tham gia giảm phân với giao tử được hình thành nhằmđưa ra phương pháp giải cho các dạng bài tập thường gặp làm tài liệu bổ ích chohọc sinh và giáo viên tham khảo và học tập
Thông qua đề tài này giúp học sinh biết cách nhận dạng và phương phápgiải một số dạng bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bào tham gia giảmphân với giao tử được hình thành Từ đó nghiên cứu tìm tòi sáng tạo nhằm nângcao chất lượng học tập môn Sinh học trong trường THPT, đặc biệt phần nào đógiúp các học sinh khá, giỏi đạt kết quả cao trong các kì thi tốt nghiệp THPTQuốc gia, thi học sinh giỏi
1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nguyên cứu: Các dạng bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bàotham gia giảm phân với giao tử được hình thành
- Phạm vi: Trong đề tài này tôi chỉ nghiên cứu dạng bài tập xác định số lượng và
tỉ lệ các loại giao tử được tạo ra từ một số lượng hoặc tỉ lệ cụ thể tế bào tham giagiảm phân trong trường hợp các gen nằm trên nhiễm sắc thể thuộc các quy luật
di truyền: phân li, phân li độc lập, và di truyền liên kết, hoán vị gen
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Thông qua quá trình giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi bản thân tôi đã tìmhiểu và tích luỹ được
- Thông qua các bài kiểm tra, các kì thi, đặc biệt là kì thi tốt nghiệp THPT quốcgia, thi học sinh giỏi hằng năm để rút ra kinh nghiệm bồi dưỡng cho học sinh
- Thông qua các tài liệu bồi dưỡng, các bài tập nâng cao, đề khảo sát thi tốtnghiệp THPT Quốc gia của các trường THPT trên cả nước
- Phương pháp phân tích, so sánh
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Đề tài này được xây dựng dựa trên cơ sở:
- Nghiên cứu diễn biến sự hoạt động của nhiễm sắc thể qua các kì của quá trìnhgiảm phân
- Nghiên cứu quá trình biến đổi để hình thành tinh trùng và trứng của các tế bàođược tạo ra sau giảm phân
- Nghiên cứu sự di truyền của các gen quy định các tính trạng thuộc các quy luật
di truyền: phân li, phân li độc lập, và di truyền liên kết, hoán vị gen
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Kỹ năng giải bài tập di truyền của học sinh còn nhiều hạn chế, chưa đượcrèn luyện thường xuyên Đối với bài tập liên quan đến giao tử học sinh mới chỉtiếp cận bài tập dạng đơn giản như: Xác định số lượng, tỉ lệ phân li của các giao
tử, thành phần kiểu gen của các giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân củamột cơ thể có kiểu gen cụ thể Do vậy, khi gặp các dạng bài tập giao tử liên quan
Trang 6đến một số lượng cụ thể các tế bào của cơ thể tham gia giảm phân thì các em tỏ
ra lúng túng và hầu như đều không giải được
Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy, khi giải các dạng bài tập này họcsinh thường:
- Bỏ qua dữ kiện về số lượng tế bào giảm phân nên dẫn đến xác định số lượngcũng như tỉ lệ giao tử theo kiểu gen của cơ thể giảm phân
- Lúng túng khi xác định số cách sắp xếp của các nhiễm sắc thể tại kì giữa củagiảm phân I
- Liệt kê ra các cách xắp xếp của NST tại kì giữa I để xác định thành phần kiểugen của các giao tử được tạo ra từ đó tìm ra số lượng và tỉ lệ của các loại giao tửđiều này có thể dẫn tới những bất cập sau:
+ Liệt kê không đủ các trường hợp => kết luận không đúng
+ Mất rất nhiều thời gian cho một câu: Dạng bài này khó để xác định số lượng,
số loại và tỉ lệ chung của các loại giao tử nhưng lại không khó để xác định giao
tử được tạo ra từ những cách xắp xếp cụ thể của nhiễm sắc thể, do vậy khi gặptrong đề học sinh thường có suy nghĩ mình có thể làm được nên sẽ tập trung đểliệt kê vì vậy thời gian sẽ trôi rất nhanh và mất thời gian dành cho các câu hỏikhác => ảnh hưởng đến kết quả bài thi
Mặt khác các tài liệu viết về các dạng bài tập giao tử liên quan đến một sốlượng cụ thể các tế bào của cơ thể tham gia giảm phân còn tản mạn, tuỳ thuộcnhiều vào người viết cũng như cách hướng dẫn học sinh Do đó, chưa có nhữngphương pháp cụ thể, rõ ràng và chưa khắc sâu được kiến thức cho học sinh
Từ thực trạng trên việc chọn chuyên đề: “Phân loại và phương pháp giải
nhanh một số dạng bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bào tham gia giảm phân và giao tử được hình thành” là cần thiết để góp phần nâng cao chất
lượng giảng dạy và học tập của giáo viên cũng như của học sinh
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.
2.3.1 Các yêu cầu chung.
Trước khi giảng dạy bài tập về mối quan hệ giữa số lượng tế bào tham giagiảm phân và giao tử được hình thành, giáo viên yêu cầu học sinh phải ôn lạinhững kiến thức sau:
- Kiến thức về quá trình giảm phân:
+ Diễn biến sự hoạt động của nhiễm sắc thể qua các kì của quá trình giảm phân+ Quá trình biến đổi để hình thành tinh trùng và trứng của các tế bào được tạo rasau giảm phân
+ Công thức xác định số cách xắp xếp của các cặp nhiễm sắc thể tại kì giữa củagiảm phân I
- Phương pháp xác định thành phần kiểu gen của giao tử, số loại giao tử tối đađược sinh ra từ quá trình giảm phân của một cơ thể trong trường hợp các genphân li độc lập và di truyền liên kết, hoán vị gen
2.3.2 Một số dạng bài tập và phương pháp giải.
2.3.2.1 Dạng bài tập về số lượng, số loại giao tử.
2.3.2.1.1 Xác định số loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét các gen di truyền phân li độc lập.
Trang 7Bài toán tổng quát: Có a tế bào của một cơ thể mang n cặp gen dị hợp tiến
hành quá trình giảm phân Hãy xác định số loại giao tử tối thiểu, tối đa được tạo
ra từ quá trình này
Phương pháp giải:
- Số loại giao tử tối đa được tạo ra từ quá trình giảm phân của của tất cả các tếbào thuộc cơ thể trên là: 2n
- Khi một tế bào tiến hành quá trình giảm phân thì số loại giao tử tạo ra là:
+ Nếu là tế bào sinh dục đực: 2 loại
+ Nếu là tế bào sinh dục cái: 1 loại
- Khi a tế bào giảm phân sẽ tạo ra:
+ Số loại giao tử ít nhất được tạo ra trong trường hợp cả a tế bào đều có cáchxắp xếp nhiễm sắc thể tại kì giữa I là như nhau, nên:
* Nếu là tế bào sinh dục đực số loại giao tử tối thiểu tạo ra là: 2 loại
* Nếu là tế bào sinh dục cái số loại giao tử tối thiểu tạo ra là: 1 loại
+ Số loại giao tử nhiều nhất được tạo ra trong trường hợp mỗi tế bào có mộtcách xắp xếp nhiễm sắc thể tại kì giữa I là khác nhau, nên:
* Nếu là tế bào sinh dục đực số loại giao tử tối đa tạo ra là: 2a loại (Nếu 2a > 2nthì lấy 2n)
* Nếu là tế bào sinh dục cái số loại giao tử tối thiểu tạo ra là: a loại (Nếu a > 2nthì lấy 2n)
Ví dụ 1: Một cá thể đực có kiểu gen AaBbXY Nếu có 5 tế bào của cá thể này
giảm phân bình thường thì số loại giao tử tối thiểu, tối đa tạo ra là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải:
Áp dụng công thức giải nhanh:
+ Số loại giao tử tối thiểu tạo ra là: 2 loại
+ Cơ thể nói trên có 3 cặp gen dị hợp, nên số loại giao tử tối đa mà cơ thể đó cóthể tạo ra là 23 = 8 loại
+ Số loại giao tử tối đa tạo ra từ 5 tế bào giảm phân là: 2 5 = 10 > 8 => Số loạigiao tử tối đa được tạo ra từ quá trình giảm phân của 5 tế bào sinh tinh của cơ
thể nói trên là 8 loại => Đáp án C
Ví dụ 2: Một cá thể đực có kiểu gen AaBbDd Ba tế bào của cá thể này giảm phân bình thường thì không thể tạo ra số loại giao tử nào sau đây?
Ví dụ 3: Có 5 tế bào của cơ thể bò có kiểu gen AaBbDd tiến hành giảm phân.
Theo lý thuyết, có bao nhiêu phát biểu sau đây đúng?
I Nếu có 3 loại giao tử được tạo thành thì cơ thể này là cơ thể cái
II Nếu có 4 loại giao tử được tạo thành thì cơ thể này là cơ thể đực
III Số loại giao tử tối thiểu tạo ra có thể là 2 loại
IV Số loại tinh trùng tối đa tạo ra là 8
Trang 8A 1 B 2 C 3 D 4.[2]
Hướng dẫn giải:
- Một tế bào sinh dục cái giảm phân cho ra 1 loại giao tử, do vậy với 5 tế bàogiảm phân tùy theo cách xắp xếp của các NST trong mỗi tế bào tại kì giữa củagiảm phân I thì có thể cho ra số loại trứng là 1; 2; 3; 4; 5
- Một tế bào sinh dục đực giảm phân cho 2 loại giao tử, nếu có 5 tế bào giảmphân thì tùy theo cách xắp xếp của các NST trong mỗi tế bào tại kì giữa củagiảm phân I mà số loại giao tử tạo ra có thể là 2; 4; 6; 8
=> (I) đúng; (II) sai (vì cơ thể này cũng có thể là cơ thể cái); (III) sai; (IV) đúng
II Nếu 2 tế bào giảm phân sinh ra 2 loại tinh trùng, hoặc 4 loại tinh trùng
III Nếu 4 tế bào giảm phân cho tối thiểu 2 loại tinh trùng, tối đa 8 loại tinhtrùng
IV Nếu 8 tế bào giảm phân chỉ tạo ra 4 loại tinh trùng hoặc 8 loại tinhtrùng
- Nếu 4 tế bào giảm phân có cách xắp xếp NST ở kì giữa I như nhau sẽ cho ra 2loại tinh trùng, nếu cách xắp xếp NST tại kì giữa I khác nhau sẽ cho 8 loại tinhtrùng => (III) đúng
- Nếu 8 tế bào giảm phân tùy theo cách xắp xếp NST ở kì giữa I của mỗi tế bào
mà số loại tinh trùng có thể tạo ra là: 2; 4; 6; 8 => (IV) sai
=> Đáp án C
Bài tập vận dụng
Câu 1: Cho 5 tế bào sinh dục cái của một cơ thể có kiểu gen AaBbDdEe giảm
phân Số loại giao tử ít nhất và nhiều nhất có thể được tạo lần lượt là:
Câu 2 Xét 1 tế bào sinh tinh của 1 loài động vật có 3 cặp NST tương đồng kí hiệu là AaBbDd Tế bào đó giảm phân tạo ra bao nhiêu loại tinh trùng?
Câu 3: Loài ruồi giấm 2n = 8 Ba tế bào của một cơ thể có kiểu
gen AaBbDdXY tiến hành giảm phân bình thường sẽ cho tối đabao nhiêu loại giao tử?
Trang 9A 3 B 6 C 4 D 8.
Câu 4: Tế bào của cơ thể có kiểu gen AaBbDd giảm phân không đột biến Theo
lí thuyết, có bao nhiêu phát biểu sau đây đúng?
I Nếu có 5 tế bào sinh tinh tham gia giảm phân sẽ tạo ra tối đa 8 loại tinh trùng
II Nếu có 3 tế bào sinh trứng tham gia giảm phân sẽ tạo ra tối đa 8 loại trứng
III Nếu tạo ra 5 loại giao tử thì các tế bào tham gia giảm phân thuộc cơ thể cái
IV Nếu 4 tế bào sinh tinh tham gia giảm phân sẽ tạo ra tối đa 8 loạitinh trùng
Câu 5: Có 3 tế bào của cơ thể có kiểu gen AaBbDd giảm phân không đột biến.
Theo lí thuyết, có bao nhiêu phát biểu sau đây đúng?
I Nếu là tế bào sinh dục đực thì có tối đa 6 loại tinh trùng
II Nếu là tế bào sinh dục cái thì tối đa có 3 loại trứng
III Nếu có từ 4 tế bào trở lên tham gia giảm phân thì số loại giao tử tối đa tạo raluôn luôn là 8
IV Nếu là tế bào sinh tinh thì số loại tinh trùng tạo ra có thể là: 2; 4; hoặc 6
2.3.2.1.2 Xác định số loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét một nhóm gen liên kết
Bài toán tổng quát: Trên một cơ thể xét 1 nhóm gen liên kết có n cặp gen di
hợp Có a tế bào của cơ thể nói trên tham gia vào quá trình giảm phân Hãy xácđịnh số loại giao tử tối thiểu, tối đa có thể được tạo ra?
Phương pháp giải:
- Số loại giao tử tối đa được tạo ra từ quá trình giảm phân của tất cả các tế bàothuộc cơ thể nói trên là: 2n
- Số loại giao tử tối thiểu tạo ra khi các gen di truyền liên kết hoàn toàn:
Nếu là tế bào sinh dục cái: 1 loại; Nếu là tế bào sinh dục đực: 2 loại
- Số loại giao tử tối đa tạo ra trong trường hợp có hoán vị gen:
+ Khi 1 tế bào giảm phân:
* Nếu là tế bào sinh dục cái: 1 loại
* Nếu là tế bào sinh dục đực: 4 loại Trong đó có 2 loại giao tử liên kết và 2 loạigiao tử hoán vị
+ Khi có a tế bào giảm phân:
* Nếu là tế bào sinh dục cái: a loại (Nếu a > 2n thì lấy 2n)
* Nếu là tế bào sinh dục đực: Số loại giao tử tối đa tạo ra là 2a + 2 loại (Nếu 2a+ 2 > 2n thì lấy 2n) Trong đó có 2 loại giao tử liên kết và 2a loại giao tử hoán vị
Lưu ý: Nếu trong quá trình giảm phân mỗi tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại 1
Trang 10Ví dụ 1: Một cơ thể động vật có kiểu gen
AbDEGh
H
aB deg
tiến hành giảm phân tạo giao
tử Biết không xảy ra hiện tượng đột biến Theo lí thuyết, có bao nhiêu phát biểusau đây đúng?
I Cơ thể trên giảm phân tạo ra tối đa 64 loại giao tử
II Giả sử cơ thể trên giảm phân, mỗi tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại 1 điểmthì tạo ra tối đa 12 loại giao tử
III Giả sử có 3 tế bào sinh tinh tiến hành giảm phân có hoán vị gen thì sẽ có tối
đa 8 loại tinh trùng
IV Giả sử có 33 tế bào sinh tinh tiến hành giảm phân có hoán vịgen thì sẽ có tối đa 64 loại tinh trùng
Hướng dẫn giải:
- Cơ thể này mang 6 cặp gen dị hợp nên số loại giao tử tối đa tạo ra là: 26 = 64
=> (I) đúng
Áp dụng công thức giải nhanh:
- Nếu mỗi tế bào giảm phân chỉ xảy ra trao đổi chéo tại 1 điểm thì số loại giao tửtối đa tạo ra là 2n = 12 => (II) đúng
- Nếu 3 tế bào giảm phân có hoán vị thì số loại giao tử tạo ra là: 3 2 + 2 = 8 loại
=> (III) đúng
- Nếu 33 tế bào giảm phân thì số loại giao tử tạo ra là: 33 2 + 2 = 68 > 64 Vậy
số loại giao tử tối đa tạo ra là 64 => (IV) đúng
=> Đáp án D
Ví dụ 2: Xét 1 cặp nhiễm sắc thể ở 1 loài thực vật có kiểu gen ABDEGHKM abdeghkm tiếnhành giảm phân tạo giao tử Biết không xảy ra hiện tượng đột biến Theo líthuyết, có mấy phát biểu sau đây là đúng:
I Cơ thể trên tạo ra tối đa 64 loại giao tử
II Giả sử trong quá trình giảm phân, mỗi tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại 1điểm thì tạo ra tối đa 8 loại giao tử
III Giả sử có 2 tế bào sinh tinh tiến hành giảm phân có hoán vị gen thì sẽ có tối
đa 6 loại tinh trùng
IV Giả sử có 20 tế bào sinh tinh tiến hành giảm phân có hoán vịgen thì sẽ có tối đa 42 loại tinh trùng
Hướng dẫn giải:
- Cơ thể nói trên có 8 cặp gen dị hợp nên số loại giao tử tối đa tạo ra là 28 = 256
=> (I) sai
Áp dụng công thức giải nhanh:
- Nếu trong quá trình giảm phân, mỗi tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại 1 điểmthì số loại giao tử tối đa tạo ra là 2n = 16 loại => (II) sai
- Nếu 2 tế bào sinh tinh giảm phân có hoán vị, số loại tinh trùng tối đa tạo ra là:
2 2 + 2 = 6 loại => (III) đúng
- Nếu 20 tế bào sinh tinh giảm phân có hoán vị, số loại tinh trùng tối đa tạo ra là:
Trang 11Hướng dẫn giải:
Áp dụng công thức giải nhanh:
- Số loại giao tử tối đa mà cơ thể nói trên có thể tạo ra là: 2n = 10
- 5 tế bào giảm phân, mỗi tế bào xảy ra trao đổi chéo tại 1 điểm, số loại giao tửtối đa tạo ra là: 2 5 + 2 = 12 > 10 Vậy số loại giao tử tối đa tạo ra từ 5 tế bào
nói trên là 10 => Đáp án A
Bài tập vận dụng
Câu 1: Một cặp NST có 24 cặp gen dị hợp giảm phân xảy ra trao đổi chéo
nhưng mỗi tế bào chỉ trao đổi chéo tại một cặp gen Nếu 50 tế bào sinh tinh giảmphân hãy xác định số loại giao tử tạo ra?
Câu 2: Một cặp NST có 12 cặp gen dị hợp giảm phân xảy ra trao đổi chéo
nhưng mỗi tế bào chỉ trao đổi chéo tại một cặp gen Nếu 5 tế bào sinh trứnggiảm phân hãy xác định số loại giao tử tạo ra?
I Có 3 tế bào giảm phân tạo ra tối đa 8 loại giao tử
II Có 20 tế bào giảm phân tạo ra tối đa 32 loại giao tử
III Có 2 tế bào giảm phân và mỗi tế bào chỉ có trao đổi chéo tại 1 điểm thì tạo ratối đa 6 loại giao tử
IV Có 6 tế bào giảm phân và mỗi tế bào chỉ có trao đổi chéo tại 1 điểm thì tạo ratối đa 10 loại giao tử
2.3.2.1.3 Xác định số lượng mỗi loại giao tử được tạo ra từ quá trình giảm phân của một số lượng tế bào nhất định khi xét một nhóm gen liên kết
Bài toán tổng quát: Ở một loài sinh vật, xét 1 cặp NST mang 2 cặp gen dị hợp.
Quan sát quá trình giảm phân tạo tinh trùng của x tế bào sinh tinh từ cơ thể này
Trang 12người ta thấy có y tế bào xảy ra tiếp hợp và trao đổi chéo giữa các cromatit khácnguồn gốc Hãy xác định số lượng mỗi loại giao tử được tạo ra
+ 2 loại giao tử liên kết có số lượng mỗi loại là: y
+ 2 loại giao tử hoán vị có số lượng mỗi loại là: y
=> Số lượng mỗi loại giao tử tạo ra là:
+ 2 loại giao tử liên kết, số lượng mỗi loại là: 2(x - y) + y = 2x – y
+ 2 loại giao tử hoán vị, số lượng mỗi loại là: y
Lưu ý: Nếu cơ thể đã cho có nhiều cặp gen dị hợp, và mỗi nhóm tế bào giảm
phân chỉ xảy ra trao đổi chéo ở 1 cặp gen nhất định thì chúng ta tách riêng từng nhóm tế bào sau đó áp dụng công thức đã cho ở trên
Ví dụ 1: Quan sát quá trình giảm phân tạo tinh trùng của 1000 tế bào có kiểu
người ta thấy có 100 tế bào xảy ra tiếp hợp và trao đổi chéo tại A/a, có
200 tế bào khác xảy ra tiếp hợp và trao đổi chéo tại D/d Số lượng loại giao tửAbD tạo ra là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải:
Áp dụng công thức giải nhanh: Vì AbD là giao tử liên kết nên ta có:
- Số lượng giao tử AbD được tạo ra từ các tế bào không xảy ra trao đổi chéo là:2(1000 – 100 - 200) = 1400
- Số lượng giao tử AbD tạo ra từ các tế bào xảy ra trao đổi chéo tại A/a là: 100
- Số lượng giao tử AbD tạo ra từ các tế bào xảy ra trao đổi chéo tại D/d là: 200
=> Số lượng loại giao tử AbD tạo ra là: 1400 + 100 + 200 = 1700 => Đáp án C