Với tâm nguyện được đóng góp một phần nhỏ bé vào việc nâng cao hiệu quả tiết học “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”, tôi đã chọn đề tài: “Xây dựng Tiết học hạnh phúc, tạo hứng thú học tậ
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Nhà giáo dục Tiệp Khắc Comenxki từng phát biểu: “Dưới ánh mặt trời không nghề nào cao quí hơn nghề dạy học” Quách Mạc Nhược, một học giả người Trung Quốc, khi nói về nghề giáo từng ca ngợi: “Mặt trời mọc rồi lặn, mặt trăng khuyết rồi lại tròn nhưng ánh sáng mà người thầy chiếu rọi vào chúng ta sẽ còn mãi trong suốt cuộc đời” Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng nói: “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong tất cả các nghề cao quý vì nó sáng tạo ra những con người sáng tạo” Những câu nói đó đã khẳng định vị trí,
vai trò của người thầy trong sự phát triển của mọi thời đại Đặc biệt, thế kỉ XXI – thế kỉ của khoa học, công nghệ đòi hỏi nghề dạy học phải sản sinh ra nhiều hơn nữa những con người năng động, có đủ đức, đủ tài, vừa hồng vừa chuyên để bắt kịp thời cuộc, những biến động của thế giới Trước tình hình đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tiến hành nhiều chủ trương, giải pháp đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời xây dựng một mô hình giáo dục hiện đại, thân
thiện và hiệu quả Điển hình là chủ trương “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã được triển khai hơn 10 năm qua Tháng 4/2018, mô hình “Trường học hạnh phúc” được thí điểm ở 6 trường học tại Huế và đến nay đang được triển khai tại các trường học trên cả nước Những tập của bộ phim tài liệu “Thầy
cô chúng ta đã thay đổi” đã được phát trên kênh VTV7 – Đài Truyền hình Việt
Nam là những thông điệp đã lan truyền, trao đi sự thay đổi nhằm vun đắp cho
những trường học hạnh phúc bởi lẽ “Dạy học bao gồm nhiều việc hơn là sự trao
đi tri thức, nó đòi hỏi truyền cảm hứng cho sự thay đổi” (William Arthur Ward).
Sẽ là điều tuyệt vời đối với các em học sinh khi“Đi học là hạnh phúc và mỗi ngày đến trường là một ngày vui” Muốn vậy, trong quá trình truyền thụ
kiến thức, mỗi người thầy phải có sự đổi mới, sáng tạo, kích thích sự hứng thú, say mê của trò đối với môn học; từ đó học trò tích cực, chủ động, tự tin trong học tập Không coi việc học như một nghĩa vụ mang tính ép buộc, hay gánh
nặng Để có được một “Trường học hạnh phúc” thì cần phải có những “Lớp học hạnh phúc”, cụ thể hơn là “Tiết học hạnh phúc” Tôi hiểu một cách đơn
giản, tiết học hạnh phúc là tiết học khiến cả thầy và trò đều có cảm giác hứng thú, có niềm vui, sự mong chờ và những rung cảm Khác với tiết học truyền thống, tiết học hạnh phúc không áp đặt phát triển theo khuôn mẫu mà đóng vai trò định hướng để học sinh được làm những gì mình yêu thích và say mê Ở đó, học sinh không học theo kiểu nhồi nhét mà được học tích cực, được khơi gợi niềm yêu thích để tiếp tục tự tìm hiểu, kích thích khả năng tự học Trong quá
Trang 2tiết học nào học trò cũng hứng thú, say sưa khi học tập, nhất là ở những tiết học tính chất lí thuyết khô khan như bài học Khái quát văn học hay Ôn tập văn học Điều đó đồng nghĩa ta không tạo được môi trường của “tiết học hạnh phúc”, không kích thích được tính chủ động, tích cực của học sinh trong hoạt động học
tập Tiết “ Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” là một ví dụ điển hình.
Chương trình Ngữ Văn lớp 10 THPT dành thời lượng khá lớn cho bộ phận văn học dân gian Văn học dân gian là sản phẩm tinh thần, sản phẩm trí tuệ của nhân dân, là kho tri thức đời sống trên nhiều lĩnh vực, là nơi lưu giữ vẻ đẹp tâm hồn người lao động bình dân Văn học dân gian Việt Nam góp phần quan trọng vào sự hình thành nhân cách con người Việt Nam, bảo tồn và phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc: yêu nước, tinh thần hướng thiện, trọng nhân nghĩa, giàu tình thương… Nhiều tác phẩm văn học dân gian đã tạo được sự
hứng thú, yêu thích của học sinh trong quá trình học tập Nhưng với bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”- bài học có tính chất tổng kết, khắc sâu hơn kiến
thức, đặc trưng của Văn học dân gian thì học sinh lại không hứng thú Cho nên, trước đến nay, bài học này thường bị xem nhẹ, dạy và học theo kiểu cưỡi ngựa
xem hoa Tôi nung nấu ý tưởng sẽ phải thực hiện được bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” với thời lượng 2 tiết theo phân phối chương trình này với mục
tiêu tạo ra môi trường học tập vui vẻ, bổ ích “hạnh phúc”, phát huy được tính tích cực, chủ động và đặc biệt là giáo dục được ở học sinh tình yêu đối với di sản Văn hóa, văn học dân gian của dân tộc mình
Với tâm nguyện được đóng góp một phần nhỏ bé vào việc nâng cao hiệu
quả tiết học “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”, tôi đã chọn đề tài: “Xây dựng Tiết học hạnh phúc, tạo hứng thú học tập, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh qua việc sử dụng hình thức trò chơi và sân khấu hóa trong tiết 30-31, Ôn tập văn học dân gian Việt Nam, Ngữ văn 10 THPT” làm sáng kiến
kinh nghiệm của mình trong năm học 2020 – 2021
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nâng cao hiệu quả tiết học Ôn tập Văn học dân gian Việt Nam; khắc
phục tình trạng nhàm chán, nặng nề về kiến thức khi học kiểu bài ôn tập
- Phát huy tính tích cực, chủ động, phát triển năng lực học sinh
- Là cơ hội để học sinh thể hiện năng khiếu, sở trường của bản thân
- Tạo ra tiết học sôi nổi, thú vị, thực sự là tiết học hạnh phúc
- Củng cố tình yêu, niềm tự hào về vẻ đẹp văn hóa, văn học dân gian của dân tộc mình
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trang 3Để có cơ sở đánh giá về hiệu quả của việc áp dụng đề tài vào thực tế dạy học, tôi chọn 2 lớp nguyên vẹn của Trường THPT Triệu Sơn 3 năm học
2020-2021, cụ thể là:
- Lớp đối chứng: 10A37
- Lớp thực nghiệm: 10D37
Hai lớp tôi chọn chọn làm đối tượng nghiên cứu của đề tài có nhiều điểm tương đồng về năng lực, định hướng học tập, tình cảm, thái độ đối với môn Ngữ văn trước khi tác động
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp thống kê và xử lí số liệu
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Dự án “Trường học hạnh phúc” lấy cảm hứng từ mô hình Happy School
của UNESCO, ứng dụng phương pháp Học tập Cảm xúc và Xã hội của thế giới (Social and Emotional Learning) và được thiết kế bởi Giáo sư Hà Vĩnh Thọ Theo UNESCO có 22 tiêu chí để tạo ra một trường học hạnh phúc, trong đó có 3
yếu tố cốt lõi trong một trường học hạnh phúc đó là: “Yêu thương, An toàn và Tôn trọng” “Yêu thương” tức là ở trường học cả thầy cô, học sinh và phụ
huynh đều cảm thấy ấm áp, hạnh phúc; thầy cô tìm được niềm đam mê, nhiệt huyết giảng dạy; học sinh có hứng thú với giờ học, không bị áp lực căng thẳng, thỏa sức vui đùa, hòa đồng cùng bạn bè; phụ huynh tin tưởng, giao phó tương lai
con em mình cho nhà trường “An toàn” là trường học không có bạo lực học đường, đánh nhau, xô xát, những tai nạn đáng tiếc như tự tử vì áp lực “Tôn trọng” là ngôi trường không có hành vi, lời lẽ vi phạm đạo đức xã hội, xúc
phạm nhân phẩm, danh dự người khác, là nơi phải biết tôn trọng sự khác biệt, không áp đặt cái chung của tập thể lên một cá nhân Xây dựng một trường học hạnh phúc sẽ giúp các em học sinh có một môi trường học tập tốt nhất Các em
sẽ thấy vui vẻ và hứng thú với việc đến trường hàng ngày, với môn học và những bài giảng Niềm đam mê và hứng thú trong học tập tác động quan trọng
Trang 4học hạnh phúc phải được làm nên từ những “tiết học hạnh phúc”, những tiết học được xây dựng nên bằng sự tâm huyết, nhiệt tình, không ngừng đổi mới, sáng tạo của người thầy để lôi cuốn được sự hứng thú, say mê trong học tập của học sinh
Theo điều 28 của Luật giáo dục về nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông: Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Tư tưởng dạy học
“lấy người học làm trung tâm”, là chủ thể của quá trình học tập đã được đề xướng từ lâu trên thế giới Ở thế kỉ XVII, nhà nghiên cứu giáo dục A.Kômenski
đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách… hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” Tùy theo đặc trưng kiểu bài lên lớp và căn cứ vào đối
tượng học sinh cụ thể mà người giáo viên sẽ lựa chọn hình thức, phương pháp dạy học phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy Bên cạnh các phương pháp,
kĩ thuật dạy học tích cực khác, phương pháp giáo dục bằng hình thức trò chơi và sân khấu hóa đã được sử dụng ở nhiều môn học, trong đó có môn Ngữ văn, nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và tạo hứng thú học tập cho học sinh Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí, vừa là một phương pháp giáo dục
Sử dụng hình thức trò chơi kết hợp với các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực khác trong dạy học môn Ngữ văn có ý nghĩa tích cực đối với yêu cầu đổi mới hiện nay Sử dụng hình thức trò chơi trong tiết dạy sẽ xóa tan đi áp lực học tập căng thẳng, tạo ra một môi trường học tập vui vẻ, thoải mái và đầy thú vị, cuốn hút được mọi đối tượng học sinh tham gia; các em sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong quá trình chuẩn bị bài và mạnh dạn hơn trong các hoạt động học tập Việc lồng ghép các đơn vị kiến thức vào những trò chơi trong giờ học không chỉ giúp cho giờ học ấy trở nên thú vị mà còn giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức bằng con đường ngắn nhất và tự nhiên nhất; đồng thời nó còn đòi hỏi người thầy phải không ngừng tìm tòi sáng tạo để có cách truyền đạt sinh động và hiệu quả nhất đến các em học sinh
Sân khấu hóa văn học dân gian là hình thức đưa tác phẩm dân gian vào môi trường diễn xướng, môi trường thực hành – một đặc trưng cơ bản tạo nên sức hấp dẫn, lôi cuốn của văn học dân gian Hình thức sân khấu hóa sẽ cho phép học sinh được sống trong môi trường diễn xướng ấy của văn học dân gian, thấy được cái hay, cái đẹp của loại hình nghệ thuật này trong môi trường sinh thành của
nó Đồng thời là cơ hội để người học khám phá, phát huy được năng lực, sở trường bản thân khi tập nhập vai, diễn xuất vào một nhân vật văn học nào đó
Trang 5Đặc thù của kiểu bài ôn tập là sự xâu chuỗi những đơn vị kiến thức nhất định, có tính hệ thống và khái quát cao Sử dụng hình thức trò chơi và sân khấu
hóa trong kiểu bài Ôn tập Văn học, cụ thể là Ôn tập văn học dân gian Việt Nam,
Ngữ văn 10 THPT, sẽ phát huy được tính chủ động, sáng tạo và tạo được hứng thú học tập cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến và nguyên nhân vấn đề 2.2.1 Thực trạng của vấn đề.
Tiết học “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” có vai trò quan trọng trong
việc giúp học sinh nắm được một cách khái quát và hệ thống về đặc trưng, thể loại và mở rộng một số kiến thức về tác phẩm văn học dân gian không có trong chương trình; rèn luyện được các kĩ năng như: Khái quát hệ thống kiến thức, nhận xét nêu cảm nghĩ về những nội dung đã học, vận dụng kiến thức để đọc hiểu tác phẩm văn học cụ thể, đọc sáng tạo Tuy nhiên, một thực tế chung cho thấy, nếu giáo viên đơn thuần chỉ cho học sinh trả lời và làm các bài tập sách giáo khoa thì chắc chắn sẽ gây nên sự đơn điệu, nhàm chán về những điều đã biết, đã cũ Từ đó gây tâm lí chán học, thiếu hứng thú khi học tập
Trước khi thực hiện tiết dạy khoảng 10 ngày, tôi dành thời gian điều tra hứng thú học tập của học sinh đối với kiểu bài Ôn tập Văn học; khảo sát mức độ yêu thích của các em đối với Văn học dân gian Việt Nam Cơ sở để thực hiện điều tra là các em đã được học kiểu bài Ôn tập Văn học và một số tác phẩm văn học dân gian ở cấp THCS; từ đó có cơ sở nắm bắt tình hình chung về quan điểm, thái độ học tập của học sinh đối với bài học và để đưa ra được các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy
Nội dung phiếu điều tra được trình bày ở phụ lục 1 (Lưu ý: Phiếu điều tra
không yêu cầu ghi tên người được điều tra để đảm bảo tính khách quan)
* Về hứng thú học tập của học sinh đối với kiểu bài Ôn tập Văn học
Lớp Sĩ số
Mức độ hứng thú Rất thích Thích Bình thường Không thích
Trang 6Như vậy, tổng số học sinh được điều tra ở 2 lớp là 87 em, kết quả điều tra
cho thấy: Có tới 46/87 học sinh (52,9%) được điều tra đã bày tỏ thái độ Không thích học kiểu bài Ôn tập Văn học, chỉ có 4/87 (4,6%) học sinh bày tỏ thái độ Thích và đáng tiếc là không có học sinh nào cảm thấy Rất thích khi học kiểu bài
này Chính vì nhiều học sinh không thích học kiểu bài Ôn tập Văn học nên hiệu quả giờ dạy chưa cao, tiết học sẽ diễn ra hết sức nặng nề, nhàm chán
* Về thái độ yêu thích của học sinh đối với văn học dân gian Việt Nam
Lớp Sĩ số
Mức độ yêu thích Rất thích Thích Bình thường Không thích
Nhận xét số liệu: Tổng số học sinh điều tra cả 2 lớp là 87 em Có tới 29/87
học sinh ( 33,3%) được điều tra bày tỏ thái độ Không thích; 48/87 học sinh (55,2%) bày tỏ thái độ Bình thường và chỉ có 9/87 học sinh (10,3%) bày tỏ thái
độ Thích; chỉ có 01/87 học sinh Rất thích văn học dân gian Việt Nam.
2.2.2 Về nguyên nhân chủ yếu khiến cho học sinh chưa hứng thú với kiểu bài Ôn tập Văn học và chưa yêu thích văn học dân gian Việt Nam
* Về nguyên nhân chủ yếu khiến cho học sinh chưa hứng thú với kiểu bài
Ôn tập Văn học
Lớp Sĩ số
Nguyên nhân
Do tiết học đơn điệu, không lôi cuốn
Do dung lượng kiến thức nhiều, có phần khô khan
Do bản thân học sinh ngại ôn tập những kiến thức
đã học
Lí do khác
Trang 7Kết quả điều tra trên cho thấy: Học sinh chưa có hứng thú khi học kiểu bài
Ôn tập Văn học là do nhiều nguyên nhân Song nguyên nhân chủ yếu (Chiếm tới
47,1% số học sinh được điều tra) là bởi đa số giáo viên vẫn có thói quen sử dụng
phương pháp dạy học truyền thống với lối truyền thụ áp đặt một chiều, nhồi nhét kiến thức Nếu có đổi mới phương pháp thì giáo viên cũng thường dạy kiểu bài
Ôn tập Văn học theo quy trình: Hướng dẫn học sinh lập đề cương phát biểu về các vấn đề nêu trong nội dung ôn tập của sách giáo khoa, sau đó học sinh đến lớp thực hiện yêu cầu bài học dưới sự hướng dẫn của giáo viên Với phương pháp này, chỉ có một nhóm học sinh khá, giỏi là nỗ lực tham gia các hoạt động học tập; còn đa số các em khác vẫn có tâm lí “ngại” chuẩn bị và trình bày kiến thức đã từng học trong chương trình; ngay cả sự thảo luận nhóm phần nhiều vẫn mang tính hình thức; tiết học trở nên khô khan, tẻ nhạt, chưa tạo được hứng thú học tập cho tất cả các đối tượng học sinh và chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em
* Về nguyên nhân chủ yếu khiến nhiều học sinh chưa yêu thích Văn học dân gian Việt Nam
Theo khảo sát bằng trao đổi ý kiến trực tiếp thì phần đông các em cho rằng: Lâu nay các em chỉ quan tâm đến các tác phẩm văn học hiện đại vì liên quan trực tiếp đến chương trình thi cử Hơn nữa, việc học tác phẩm văn học dân gian chưa làm các em say mê, hứng thú bởi chưa cảm nhận cái lí thú của tác phẩm văn học dân gian; chưa thấy điều gì cuốn hút ở những tác phẩm dân gian
đã học
Với tâm nguyện “Nhà giáo không phải là người nhồi nhét kiến thức mà
đó là công việc của người khơi dậy ngọn lửa cho tâm hồn” (Uyliam Batơ Dit),
bản thân tôi luôn nỗ lực tự học để chọn lọc đơn vị kiến thức, phương pháp, cách thức tổ chức thực hiện phù hợp với đặc trưng từng kiểu bài lên lớp, từng đối tượng học sinh, đặc biệt quan tâm đến nhu cầu thích được thể hiện, khẳng định
bản thân và tâm lý muốn khám phá cái mới, cái độc đáo ở học sinh THPT Vì lẽ
đó, năm học 2020 – 2021, tôi đã thực nghiệm sử dụng hình thức trò chơi và sân
khấu hóa trong tiết dạy Ôn tập văn học dân gian Việt Nam, Ngữ văn 10 THPT
và bước đầu đã thu được kết quả đáng khích lệ, các em học sinh đã rất hào hứng chờ đợi tiết học và chủ động, tích cực tham gia vào các khâu chuẩn bị ở nhà
Trang 8cũng như các hoạt động học tập trên lớp, thực sự tạo ra được “Tiết học hạnh phúc”.
2.3 Các giải pháp được áp dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Nắm bắt nguyện vọng học tập và tâm lí học sinh.
Trước khi thực hiện một hình thức học tập theo hưởng đổi mới, giáo viên nên tìm hiểu mong muốn, nguyện vọng, hứng thú học tập và tâm lí lứa tuổi của học sinh Lứa tuổi học sinh THPT là thích được thử sức, thích được thể hiện, được hoạt động trải nghiệm Trước đây, tôi cứ e ngại rằng việc yêu cầu các em thực hiện những hoạt động thử sức, trải nghiệm sẽ làm các em mệt mỏi, ngại học Nhưng qua việc tìm hiểu tâm lí, nguyện vọng học tập của học sinh thì tôi mới phát hiện ra rằng, các em say mê, khao khát được thử sức, được hoạt động tích cực qua các hình thức học tập sáng tạo mà thầy cô tổ chức, ví dụ như: phát biểu quan điểm cá nhân về một vấn đề trong cuộc sống; thể hiện năng khiếu qua đàn, hát, đóng vai; tham gia các trò chơi học tập… Sau khi nắm bắt được tâm lí,
nguyện vọng học tập của học sinh, tôi xây dựng tiết học “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam, tiết 31-32 Ngữ văn 10” qua hình thức trò chơi và sân khấu hóa
để tạo hứng thú học tập, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập
2.3.2.Những nguyên tắc cơ bản khi sử dụng hình thức trò chơi và sân khấu hóa khi dạy học bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”
Để phát huy tính được tính tích cực, chủ động và tạo được hứng thú học tập cho học sinh một cách tối ưu nhất, trong quá trình sử dụng hình thức trò chơi và
sân khấu hóa khi dạy bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” giáo viên cần chú
ý các nguyên tắc cơ bản sau:
Một là: Việc lựa chọn hình thức các trò chơi phải gắn liền với kiến thức
trọng tâm của bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình độ học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học
Hai là: Giáo viên cần hiểu rõ đối tượng học sinh về năng lực, sở trường; từ
đó, ở mỗi trò chơi, mỗi hình thức học tập có sự phân công và chuyển giao nhiệm
vụ học tập phù hợp tới từng đối tượng học sinh Ví dụ: ở hình thức sân khấu hóa tác phẩm văn học dân gian cần chọn học sinh có năng lực diễn xuất, ca hát…
Ba là: Trong quá trình học sinh chuẩn bị bài ở nhà, nhất là cá nhân hoặc
nhóm học sinh đảm nhận nhiệm vụ sân khấu hóa tác phẩm dân gian, giáo viên cần tranh thủ thời gian để hướng dẫn, động viên các em tập luyện Giáo viên khuyến khích học sinh có sự sáng tạo trong thiết kế kịch bản, chuẩn bị trang phục, đạo cụ diễn xuất và trang điểm mô phỏng theo nhân vật đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả
Trang 9Bốn là: Trong quá trình thực hiện các hoạt động học tập, cần đảm bảo
nguyên tắc “giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn”; giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, là trọng tài và cũng là một khán giả; còn học sinh là người thực hiện, là chủ thể của hoạt động học
2.3.3 Xác định trọng tâm kiến thức của bài “Ôn tập Văn học dân gian Việt Nam” và hình thức dạy học phù hợp.
Trong thời lượng 2 tiết học, nếu theo nội dung kiến thức trình bày ở sách giáo khoa thì thầy và trò cần ôn tập những đơn vị kiến thức sau:
- Khái quát được các đặc trưng cơ bản của Văn học dân gian (minh họa bằng các tác phẩm đã học)
- Các thể loại của Văn học dân gian Việt Nam Các đặc trưng chủ yếu của các thể loại (dẫn chứng bằng các tác phẩm đã học) Lập bảng tổng hợp theo mẫu:
Truyện dân gian Câu nói dân gian Thơ ca dân gian Sân khấu dân gian
- Lập bảng tổng hợp, so sánh các thể loại truyện dân gian theo mẫu:
Thể loại Mục đích
sáng tác
Hình thức lưu truyền
Nội dung phản ánh
Kiểu nhân vật chính
Đặc điểm nghệ thuật
Sử thi anh hùng
Truyền thuyết
Truyện cổ tích
Truyện cười
- Nội dung phản ánh và đặc sắc nghệ thuật của ca dao của ca dao
- Phân loại ca dao
Các nội dung kiến thức trên học sinh đã biết, đã học Nếu giáo viên đơn thuần đi theo tiến trình nội dung ôn tập như sách giáo khoa thì e là tiết học sẽ trở nên hết sức khô khan, nặng nề, nhàm chán Vì vậy, tôi chỉ lựa chọn một vài đơn vị kiến thức tiêu biểu và chuyển hóa các đơn vị kiến thức ấy thành hình thức trò chơi và sân khấu hóa để học sinh hứng thú hơn với tiết học mà vẫn đảm bảo ghi nhớ kiến thức đã học Cụ thể:
Trang 10- Kiến thức hiểu biết chung về văn học dân gian: từ đặc trưng thể loại đến tác
phẩm cụ thể qua hình thức trò chơi “Ai nhanh hơn”
- Ôn tập thể loại truyện dân gian: Chọn thể loại tiêu biểu trong chương trình là
truyền thuyết qua bài “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”qua
hình thức trò chơi “Ô chữ bí mật”
- Ôn tập về ca dao: Ca dao than thân và yêu thương tình nghĩa qua hình thức trò
chơi “Thử tài trí nhớ”.
- Làm sáng tỏ đặc trưng của văn học dân gian là gắn bó với sinh hoạt khác nhau
trong đời sống cộng đồng qua hình thức sân khấu hóa tác phẩm văn học dân
gian
2.3.4 Làm tốt, chu đáo khâu chuẩn bị cho tiết ôn tập.
- Giáo viên phải đề xuất kế hoạch tổ chức tiết học Ôn tập Văn học dân gian theo hình thức trò chơi và sân khấu hóa cho học sinh biết ngay từ bài Khái quát văn học dân gian Việt Nam để học sinh có ý thức tìm hiểu và nghiêm túc
khi học văn học dân gian từ những bài đầu tiên
- Cũng trong bài Khái quát văn học dân gian Việt Nam, giáo viên cho học
sinh xem một số tác phẩm sân khấu dân gian đã được dàn dựng, trình diễn (đặc biệt cho học sinh xem một số trích đoạn sân khấu nổi tiếng) Việc làm này có tác dụng khơi gợi hứng thú và mong muốn tự trình diễn, hóa thân vào nhân vật của
học sinh Giáo viên cũng định hướng rằng sẽ tổ chức tiết dạy học Ôn tập văn học dân gian có sự tự trình diễn của học sinh trong lớp để các em học sinh yêu
thích nghệ thuật sân khấu dân gian chủ động tập luyện các vở diễn đã được xem
- Khi dạy các tác phẩm truyện dân gian trong chương trình Ngữ văn 10:
Tấm Cám, Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy, Nhưng nó phải bằng hai mày, Tam đại con gà…, giáo viên cho học sinh nhập vai vào một vài
màn kịch nhỏ (cần cho học sinh chuẩn bị trước ở nhà) để các em làm quen với đóng kịch, diễn xuất - cũng là bước đầu định hướng phát triển năng lực diễn xuất của học sinh
- Thời lượng cho bài Ôn tập Văn học dân gian là 2 tiết, giáo viên chọn
buổi học có 2 tiết Ngữ văn liên tục để làm được nhiều hoạt động phong phú, liền mạch, trọn vẹn
- Trước ngày dạy bài Ôn tập văn học dân gian Việt Nam 1 tuần, giáo viên
đề nghị học sinh tập và trình diễn hai trích đoạn: Thị Màu lên chùa và Xã trưởng, mẹ Đốp (là hai trích đoạn sân khấu chèo nổi tiếng học sinh dễ dàng tìm
thấy trên Internet) để thấy được đặc trưng của văn học dân gian là gắn với môi trường diễn xướng