Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học địa lí cho học sinh lớp 11

Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy - học Địa lí?Trong thực tế dạy – học, có rất nhiều phương pháp được áp dụng như: thuyết trình,đóng vai, đàm thoại gợi mở

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HÀ TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG GIỜ HỌC ĐỊA LÍ CHO HỌC SINH LỚP 11

Người thực hiện: Đoàn Thị Mai Lan

Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Địa lí

THANH HÓA NĂM 2021

MỤC LỤC

Trang

I Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài………

2 Mục đích nghiên cứu………

3 Đối tượng nghiên cứu………

4 Phương pháp nghiên cứu………

II Nội dung 1 Cơ sở lí luận của đề tài………

2 Thực trạng của vấn đề………

3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề 3.1 Vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và tổ chức trò chơi đối với bộ môn Địa lí.………

3.2 Một số nguyên tắc khi thiết kế và tổ chức trò chơi Địa lí……

3.3 Một số trò chơi được áp dụng trong giảng dạy Địa lí lớp 11 a Trò chơi Ai nhanh hơn……… …

b.Trò chơi Cặp đôi hoàn hảo ………

c Trò chơi Tiếp sức ………

d Trò chơi Ô chữ bí mật………

e Trò chơi Hỏi nhanh – Đáp gọn………

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm………

III Kết luận và kiến nghị 1 Kết luận………

2 Kiến nghị………

Tài liệu tham khảo

1 2 2 2

4 4

5 6 7

7 8 9 12 14 15 15

I MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Trong chương trình giáo dục hiện hành, Địa lí là môn học được đưa vào giảngdạy ở các trường phổ thông nhằm mục đích trang bị cho học sinh những kiến thức cơbản về khoa học Địa lí, cũng như vận dụng những kiến thức đó vào cuộc sống đểbiết cách ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, đồng thời đáp ứngvới yêu cầu phát triển của đất nước.Trong quá trình đó, các nhà giáo dục, các thầy côgiáo đã không ngừng trăn trở, tìm tòi những cách dạy mới nhằm năng cao chất lượngdạy – học, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục Hiệu quả học tập củahọc sinh là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo Muốn thế phải đổi mới phươngpháp dạy và học

Phương châm đổi mới là “Lấy học sinh làm trung tâm”, “Phát huy tính tíchcực, sáng tạo, chủ động của học sinh trong việc tìm hiểu, tiếp cận và lĩnh hội trithức” Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy - học Địa lí?Trong thực tế dạy – học, có rất nhiều phương pháp được áp dụng như: thuyết trình,đóng vai, đàm thoại gợi mở hoặc trò chơi địa lí… để gây hứng thú học tập và tácđộng đến tình cảm, niềm vui của học sinh Trong đó, trò chơi địa lí không chỉ tạohứng thú học tập, nâng cao tình cảm, niềm vui cho học sinh, mà hoạt động này còn

có tác dụng mở rộng, nâng cao hiểu biết về môn Địa lí và các kĩ năng hoạt động theonhóm, tập thể

Là giáo viên dạy môn Địa lí, trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy việc tổ

chức trò chơi trong dạy học có sức hấp dẫn kì lạ Không đơn thuần là phương tiệngiải trí bổ ích mà qua đó giúp học sinh dễ hiểu, dễ khắc sâu kiến thức, nắm được một

số kĩ năng quan trọng như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng vận động nhanh nhẹn, khéo léo,

kĩ năng hợp tác, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định… Điều đặc biệt hơn

cả là qua tổ chức trò chơi sẽ kích thích học sinh học tập, các em sẽ lĩnh hội tri thứcmột cách dễ dàng, củng cố kiến thức một cách vững vàng, tạo niềm say mê, hứngthú hơn trong các giờ học Địa lí

Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học Địa

lí nói riêng, bản thân tôi trong quá trình giảng dạy và thực hiện đổi mới dạy - họctheo hướng phát triển năng lực học sinh, qua dự giờ và tham khảo ý kiến nhiều đồng

nghiệp, xin mạnh dạn trình bày một số vấn đề về “Thiết kế và tổ chức trò chơi

trong giờ học Địa lí cho học sinh lớp 11 ” Tiếp nối từ những thành tích đã đạt được

từ đề tài “ Thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Địa lí cho học sinh lớp 10” đãthực hiện thành công ở năm học trước, với đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần

giúp giáo viên tiến hành giờ học Địa lí có hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực chủđộng trong việc tiếp thu, lĩnh hội nội dung kiến thức của bài học.

tự giác, độc lập và sáng tạo của học sinh

- Rèn luyện cho học sinh nhiều kĩ năng quan trọng như kĩ năng giao tiếp, kĩnăng vận động nhanh nhẹn, khéo léo, kĩ năng hợp tác, kĩ năng làm việc nhóm, kĩnăng ra quyết định…

-Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, hành vi và những thóiquen lành mạnh, loại bỏ những thói quen tiêu cực, nhằm giải quyết những vấn đề mà

xã hội đang quan tâm

3 Đối tượng nghiên cứu

Để thực hiện đề tài trên, tôi chọn 4 lớp khối 11 của trường THPT Hà Trunglàm thí điểm là 11B, 11C, 11D, 11Đ

- Số lượng học sinh: 159

- Đặc điểm của học sinh: Các em học sinh ở những lớp trên bao gồm cả những

em nhận thức khá, nhưng đa phần là học sinh ở những lớp đại trà, tiếp thu kiến thứccòn chậm, rụt rè, ngại phát biểu Vì vậy, khi chọn những đối tượng học sinh trên, tôimong muốn với những đổi mới của mình trong việc thiết kế và tổ chức trò chơi sẽlàm tăng hứng thú của các em trong việc học tập Địa lí, giúp các em chủ động tìmtòi, khám phá, không còn e ngại đối với các môn xã hội như môn Địa lí

4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu nội dung này, tôi sử dụng một số phương pháp sau đây:

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Tôi sử dụng phương pháp này theo hướngsưu tầm, tìm đọc các tài liệu liên quan để phục vụ cho việc xây dựng cơ sở lí luậncủa đề tài

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Tôi đã phát phiếu điều tra tình hình học tậpmôn Địa lí cho các em học sinh của trường THPT Hà Trung và phỏng vấn một sốgiáo viên trên địa bàn về tình hình thiết kế và tổ chức trò chơi trong giờ học Địa lí.

- Phương pháp thực nghiệm: Tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm ở 4 lớp 11 củatrường THPT Hà Trung, 2 lớp có tổ chức trò chơi và 2 lớp không tổ chức trò chơi,sau đó cho kiểm tra 15 phút

- Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng công thức toán học thông kê đểtính điểm kiểm tra đã chấm trong thực nghiệm sư phạm

- Đúc rút kinh nghiệm trong việc dạy học của bản thân thông qua phươngpháp thực nghiệm sư phạm tiến hành dạy ở 4 lớp nói trên

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận của đề tài

a Quan niệm về trò chơi

Trò chơi là một hoạt động tự nhiên và cần thiết nhằm thỏa mãn những nhu cầugiải trí đa dạng của con người Ngoài ra, trò chơi là một phương pháp giáo dục thựchành hiệu quả trong giáo dục thanh thiếu niên Tóm lại, trò chơi là một phương tiệngiáo dục và giải trí, giúp cho cá nhân mỗi học sinh được rèn luyện, giúp cho tập thểlớp có bầu không khí vui vẻ, thân thiện…

b Quan niệm về trò chơi địa lí

Trò chơi địa lí trong dạy và học ở trường THPT là trò chơi học tập, có tácdụng mở rộng và củng cố hiểu biết kiến thức, rèn luyện các kĩ năng địa lí của họcsinh Ngoài ra, trò chơi địa lí còn có vai trò tạo hứng thú học tập, niềm tin và tìnhcảm của học sinh được nâng cao Và đối với các em học sinh, môn Địa lí trở nênsinh động, gần gũi, thiết thực hơn, giúp các em yêu thích môn Địa lí hơn

2 Thực trạng của vấn đề.

a Thực trạng.

Qua kết quả thăm dò ý kiến của các giáo viên và học sinh trên địa bàn huyện

Hà Trung cho thấy:

- Đa số giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mớiphương pháp dạy học, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học mới đểnhằm nâng cao kết quả bài học cũng như chất lượng môn học Tuy nhiên trong quátrình giảng dạy, giáo viên chưa mạnh dạn trong việc đổi mới phương pháp dạy học,chính vì vậy mà giờ học thường cứng nhắc Giáo viên luôn có tâm lí dạy làm sao chohết được bài học, không hướng tới học sinh làm trung tâm của việc dạy học, chưadám mạnh dạn tổ chức các trò chơi trong tiết dạy, các tiết làm bài tập Địa lí Hoặcnếu trong dạy học, giáo viên có tổ chức trò chơi thì mới chỉ mang tính chiếu lệ,thường thì không liên tục, làm nửa chừng hay chỉ tổ chức vào các tiết thao giảng,nên hiệu quả chưa cao, chưa gợi óc tò mò, ham hiểu biết của học sinh

- Về phía học sinh, đa số các em đều cảm thấy hứng thú hơn, dễ hiểu bài hơnkhi tham gia vào các trò chơi trong tiết học Địa lí Tuy nhiên, ý thức học tập môn Địa

lí của các em chưa cao, đa phần các em chưa xác định được rõ ràng mục tiêu họctập, chưa thực sự cố gắng trong các tiết học, làm bài tập ở nhà, đang còn khép kín,đối phó, chưa dám mạnh dạn khi GV yêu cầu trả lời câu hỏi, chỉ bản đồ, lược đồ…Đặc biệt do quan niệm ăn sâu trong tiềm thức của phụ huynh và học sinh rằng môn

Địa lí chỉ là một môn học phụ, không quan trọng nên học sinh học môn Địa lí vớithái độ thờ ơ, xem thường

b Nguyên nhân của thực trạng

Qua tìm hiểu học sinh, cũng như các đồng nghiệp trên địa bàn huyện, tôinhận thấy thực trạng trên xuất phát từ một số nguyên nhân sau:

- Trình độ giáo viên chưa đều và thật sự không phải giáo viên nào cũng tâm

huyết với nghề nghiệp Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình giảng dạy

và chất lượng giáo dục nói chung và bộ môn Địa lí nói riêng

- Giáo viên chưa dám mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học trong quá trìnhgiảng dạy, do đó chưa thu hút được các em học sinh trong các tiết học

- Trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy bộ môn ở các nhà trường thiếu nhiều,không đủ lược đồ, bản đồ, đồ dùng trực quan, nhiều trường ở vùng sâu vùng xa chưa

có các phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu, băng hình,…

- Giáo viên chưa bám vào sách “chuẩn kiến thức kĩ năng” bộ môn do Bộ đãban hành

- Học sinh luôn có tâm niệm đây là môn phụ, không có sự hướng nghiệp rõ

ràng khi lựa chọn ôn thi, chọn trường, chọn nghề

Để khắc phục vấn đề trên tôi đã áp mạnh dạn áp dụng việc “Thiết kế và tổ

chức trò chơi trong giờ học Địa lí cho học sinh lớp11” nhằm hình thành một số

kĩ năng cơ bản như: Rèn luyện tính tư duy độc lập, kĩ năng sử dụng lược đồ, bản đồ,

sử dụng sơ đồ, bảng thống kê, rèn kĩ năng diễn đạt, rèn luyện phương pháp khai thácnội dung tranh ảnh, lược đồ, bản đồ, hợp tác theo nhóm và điều quan trọng nhất làtạo sự hứng thú học tập bộ môn cho học sinh trong các tiết học Địa lí, góp phần đổimới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả bài học

3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề.

3.1 Vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và tổ chức trò chơi đối với bộ môn Địa lí.

Trong giảng dạy bộ môn Địa lí nói riêng cũng như các bộ môn xã hội và tựnhiên nói chung, thiết kế và tổ chức trò chơi trong dạy học có vai trò, ý nghĩa đặcbiệt quan trọng:

- Giúp các em thay đổi hình thức, phương pháp dạy và học truyền thống

trước đây, làm cho giờ học bớt căng thẳng, nặng nề, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu,

để học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, hứng khởi

- Rèn luyện thêm kĩ năng sử dụng bản đồ, vẽ sơ đồ, tường thuật, hình thành

kĩ năng làm việc theo nhóm của học sinh

- Tạo cho học sinh sự tìm tòi, sáng tạo, rèn luyện cho học sinh có cơ hội để

hoàn thiện bản thân

- Qua việc thiết kế và tổ chức trò chơi đã kích thích học sinh vận dụng kiến

thức năng động, rèn luyện trí nhớ, phát triển khả năng phán đoán, suy luận… Từ đóphát triển tư duy độc lập, học tập cách xử lý thông minh các tình huống phức tạp,tăng cường khả năng vận dụng trong cuộc sống để thích nghi với điều kiện mới của

xã hội

- Ngoài ra, thông qua trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm

chất đạo đức như: tính nhanh nhẹn, tình đoàn kết thân ái, sự phối hợp nhịp nhàng,lòng trung thực và tinh thần trách nhiệm lẫn nhau

3.2 Một số nguyên tắc khi thiết kế và tổ chức trò chơi Địa lí.

Để có một trò chơi đúng nghĩa và bổ ích phải hội tụ 3 yếu tố sau:

- Xây dựng bầu không khí vui tươi, sống động, thu hút tất cả mọi người cùng thamgia

- Rèn luyện kĩ năng phản ứng nhanh, tháo vát, quyết đoán

- Giáo dục chiều sâu: thông qua trò chơi giúp cho các em học sinh nhận thức đượctinh thần đoàn kết, tình đồng đội và kỉ luật tập thể, tính trung thực

Để thực hiện trò chơi Địa lí cần thực hiện những nguyên tắc sau:

- Chọn trò chơi phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.

- Xác định phạm vi, mục đích của trò chơi.

- Chọn trò chơi phù hợp với kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh

- Tổ chức, biên soạn câu hỏi cho trò chơi phải bám vào “Chuẩn kiến thức - kĩ năng” của bộ môn.

- Tổ chức trò chơi phải xác định được thời gian: Trừ các trò chơi tổ chức ở các tiết

ngoại khoá (1 tiết hoặc nhiều hơn), các tiết thực hành Địa lí (1 tiết) thì các trò chơi tổchức trong tiết dạy chỉ dừng ở thời gian là 4 – 6 phút

- Trò chơi phải có sức hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của học sinh, tạo không khí

thoải mái, hấp dẫn trong học tập

- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút học sinh, tuy nhiên phải dựa vào dạng bài, kiểu

bài để thực hiện

- Khi tổ chức trò chơi, giáo viên là trọng tài công bằng, chính xác và là cổ động viên

tích cực của học sinh tham gia trò chơi, cho điểm hoặc ngợi khen các em trước lớp

3.3 Một số trò chơi được áp dụng trong giảng dạy Địa lí lớp 11

a Trò chơi Ai nhanh hơn

* Bài áp dụng: Bài 5- Tiết 3 Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á.

- Phạm vi áp dụng: dạy mục I Đặc điểm của khu vực Tây Nam Á và khu vực TrungÁ

- Mục tiêu: Học sinh xác định được tên, vị trí của các quốc gia thuộc 2 khu vực TâyNam Á và Trung Á; rèn luyện kĩ năng vận động, nhanh nhẹn, tư duy độc lập của họcsinh

- Chuẩn bị: Để thực hiện trò chơi, giáo viên cần chuẩn bị trước hình 5.5 - Khu vựcTây Nam Á và hình 5.7 – Khu vực Trung Á, sau đó xóa tên các quốc gia thuộc 2 khuvực Tây Nam Á và Trung Á, đánh số thứ tự lên bản đồ, phô tô làm 2 bản khổ A3,dán lên bảng hoặc trình chiếu trên PowerPoint

- Tiến hành: Giáo viên gọi 2 học sinh cùng lên bảng xác định (viết) tên các quốc giatương ứng với các vị trí đã đánh số Ai thực hiện đúng, sớm hơn là thắng cuộc

* Bài áp dụng: Bài 11- Tiết 1 Tự nhiên, dân cư và xã hội Đông Nam Á.

- Phạm vi áp dụng: dạy mục I.1 Vị trí địa lí và lãnh thổ

- Mục tiêu: Học sinh nắm được tên, vị trí của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á; rèn luyện kĩ năng vận động, nhanh nhẹn, tư duy độc lập của học sinh

- Chuẩn bị: Sử dụng bản đồ câm khu vực Đông Nam Á, đánh số từ 1 đến 11, phô tôlàm 2 bản khổ A3, dán lên bảng hoặc trình chiếu trên PowerPoint

- Tiến hành: Giáo viên gọi 2 học sinh cùng lên bảng xác định (viết) tên các quốc giatương ứng với các vị trí đã đánh số Ai thực hiện đúng, sớm hơn là thắng cuộc

b.Trò chơi Cặp đôi hoàn hảo

*Bài áp dụng: Bài 3 Một số vấn đề mang tính toàn cầu.

- Tiến hành: Giáo viên mời các cặp học sinh tham gia, học sinh tự chọn cặp đôi chomình Nhiệm vụ: hai học sinh đứng quay lưng vào nhau Khi chơi, chỉ một học sinhđược nhìn thấy hình ảnh hoặc chủ đề của bức tranh Học sinh này sẽ làm ngườimiêu tả hoặc giải thích để học sinh còn lại hiểu và nói đúng được tên chủ đề của bứctranh Lưu ý, người miêu tả không được nói những từ có trong cụm từ mà phải sửdụng các từ ngữ khác để diễn tả hoặc sử dụng ngôn ngữ hình thể để thể hiện Kếtthúc trò chơi, cặp đôi nào đoán đungs được nhiều cụm từ nhất sẽ giành chiến thắng

- Chuẩn bị: giáo viên chuẩn bị sẵn 2 bộ đề can ghi tên riêng về các địa danh, các thương hiệu nổi tiếng, các tên riêng về văn hóa, nghệ thuật của Nhật Bản cùng với 2 bảng phụ kẻ theo mẫu

- Tiến hành: Giáo viên chọn 2 đội chơi, mỗi đội gồm 4 thành viên Các thành viên trong mỗi đội sẽ lần lượt tiếp sức để chọn và dán các miếng đề can tương ứng vào bảng phụ Nếu thành viên của đội chưa rời khỏi bảng mà thành viên khác đã tiếp sức

là phạm quy – mất quyền chơi Giáo viên tổng kết, nếu đội nào dán được đúng và nhiều đề can hơn sẽ thắng cuộc