Góp phần khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đời của vùng đất xứ thanh thông qua tiết dạy lịch sử địa phương lớp 10 trường THPT hậu lộc 4

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4 ------SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GÓP PHẦN KHƠI DẬY NIỀM TỰ HÀO VỀ TRUYỀN THỐNG LÂU ĐỜI CỦA VÙNG ĐẤT XỨ THANH THÔNG QUA TIẾT DẠY LỊCH

S

Ở GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4

- -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GÓP PHẦN KHƠI DẬY NIỀM TỰ HÀO VỀ TRUYỀN THỐNG LÂU ĐỜI CỦA VÙNG ĐẤT XỨ THANH THÔNG QUA TIẾT DẠY LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG LỚP 10

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU Trang 1

1.1 Lý do chọn đề tài Trang 11.2 Mục đích nghiên cứu Trang 11.3 Đối tượng nghiên cứu Trang 21.4 Phương pháp nghiên cứu Trang 21.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm Trang 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 3

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm Trang 32.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm .Trang 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề Trang 42.3.1 Một số yêu cầu Trang 42.3.2 Các biện pháp tổ chức thực hiện Trang 42.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bảnthân, đồng nghiệp và nhà trường Trang 15

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ Trang 16

3.1 Kết luận Trang 163.2 Kiến nghị Trang 16TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử địa phương có vai trò rất quan trọng và chiếm ưu thế trong việcgiáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh Mỗi sự kiện lịch sử địaphương, đặc biệt các sự kiện lớn đều gắn liền với tên đất, tên người cụ thể, gầngũi với cuộc sống nơi các em sinh ra và lớn Do vậy các sự kiện, dấu mốc củalịch sử địa phương có tác dụng rất lớn trong việc khơi dậy cho học sinh niềm tựhào về những truyền thống tốt đẹp của quê hương, góp phần bồi dưỡng tình yêuquê hương - cội nguồn của lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc

Với một tỉnh có bề dày truyền thống lâu đời như tỉnh Thanh sẽ có rấtnhiều sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn liền với những mốc lịch sử lớn của dân tộc vàcũng có những sự kiện, dấu mốc mang nét riêng, đặc thù của lịch sử xứ Thanh.Tuy nhiên trên thực tế có rất nhiều sự kiện lớn, những danh nhân lớn của địaphương Thanh Hóa học sinh lại không hề hay biết hoặc hiểu biết rất mờ nhạtthậm chí là sai lệch Ví như sự kiện Danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vịhành chính trực thuộc Trung ương chính thức ra đời vào thời gian nào? Qua cácthời kì lịch sử, tên gọi tỉnh Thanh của chúng ta thay đổi ra sao? Có các nhữngbậc anh hùng, hào kiệt, chí sĩ, văn nhân nổi tiếng của xứ Thanh nào đã góp phầnlàm rạng rỡ non sông, đất nước?

Do vậy, bản thân tôi một giáo viên Lịch sử nhận thấy cần tăng cườngtuyên truyền, giáo dục lịch sử địa phương bằng nhiều hình thức trong đó chútrọng đầu tư xây dựng các bài giảng lịch sử địa phương và đưa nội dung Danhxưng Thanh Hóa vào chương trình dạy Lịch sử địa phương Như đồng chí TrịnhVăn Chiến - Bí thư Tỉnh ủy trong bài trả lời phỏng vấn về 990 năm Danh xưngThanh Hóa đã nhấn: cần tăng cường dạy học lịch sử địa phương của Tỉnh, về nộidung Danh xưng Thanh Hóa trong các giáo trình, bài giảng lịch sử ở các trườnghọc mạnh nhằm giáo dục truyền thống lịch sử, sự hiểu biết sâu sắc, sự trântrọng, niềm tự hào về quá trình lịch sử lâu đời của tỉnh Thanh Hóa chúng ta

Trong 2 năm học vừa qua, tôi đã xây dựng một giáo án địa phương lớp 10với nội dung “Danh xưng Thanh Hóa – Danh nhân xứ Thanh” Tiết dạy đã giúphọc sinh được “về nguồn” tìm hiểu về nguồn cội quê hương, hiểu biết thêm về

bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa của xứ Thanh; khơi dậy niềm tự hào về quêhương “địa linh, nhân kiệt” và bồi đắp thêm ý chí nỗ lực phấn đấu học tập vươnlên của các thế hệ học sinh quyết tâm xây dựng quê hương Thanh Hóa ngàycàng giàu đẹp, văn minh, sớm trở thành “Tỉnh kiểu mẫu” như sinh thời Bác Hồkính yêu hằng mong muốn Quá trình giảng dạy có hiệu quả, nên trong năm học

này tôi chọn đề tài: “Góp phần khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đời của vùng đất xứ Thanh thông qua tiết dạy Lịch sử địa phương lớp 10 - trường THPT Hậu Lộc 4”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Góp phần nâng cao hiểu biết, nhận thức của học sinh về lịch sử Danh xưngThanh Hóa, về bề dày truyền thống lịch sử văn hóa xứ Thanh và một số danhnhân tiêu biểu của xứ Thanh

- Khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đời của quê hương giàu truyền thốngvăn hóa qua đó hun đúc cho học sinh tình yêu quê hương, đất nước Từ đó, nângcao cho học sinh ý thức và ý chí học tập, rèn luyện vì bản thân, gia đình và xâydựng quê hương ngày càng giàu mạnh

- Giúp đồng nghiệp trong trường và giáo viên dạy bộ môn lịch sử ở các trườngtrong tỉnh có thêm một chủ đề để đưa vào bài dạy lịch sử địa phương lớp 10

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là những biện pháp nhằm khơi dậy niềm tự hào vềtruyền thống lâu đời của vùng đất xứ Thanh thông qua các tư liệu lịch sử vềDanh xưng Thanh Hóa, thông qua việc tạo biểu tượng về các danh nhân xứThanh tiêu biểu Từ đó áp dụng vào dạy học lịch sử địa phương ở khối lớp 10 ởtrường THPT Hậu Lộc 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê: Nghiên cứu chương trình Giáo dục phổ thông trong

nhà trường và tìm hiểu tác phẩm “Danh xưng Thanh Hóa” các tài liệu liên quan

đến Danh xưng Thanh Hóa, danh nhân xứ Thanh trên internet

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế: Điều tra khảo sát học sinh bằng phiếuphỏng vấn, trao đổi với các giáo viên bộ môn lịch sử và học sinh khối 10 củanhà trường

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Cùng chủ đề tìm hiểu về lịch sử địa phương, trong đề tài trước tôi đã đưa ramột số kinh nghiệm sử dụng tài liệu lịch sử địa phương của Hậu Lộc lồng ghépvào các bài giảng chính khóa của lịch sử dân tộc Trong sáng kiến này,tôi đã sửdụng kiến thức về danh xưng Thanh Hóa và danh nhân xứ Thanh để soạn giảng

kế hoạch bài học lịch sử địa phương lớp 10 nhằm khơi dậy niềm tự hào về

truyền thống lâu đời của xứ Thanh cho học sinh.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của lịch sử dân tộc, tri thứclịch sử địa phương là một bộ phận hợp thành, là một biểu hiện cụ thể và phongphú của tri thức lịch sử dân tộc

Dạy học lịch sử địa phương giúp học sinh có sự hình dung đa dạng về quákhứ, tạo được biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng lịch

sử Từ đó các em có thể dễ dàng lĩnh hội các thuật ngữ, hình thành các kháiniệm lịch sử, nắm được những kết luận khoa học mang tính khái quát

Giảng dạy lịch sử địa phương sẽ cung cấp cho học sinh những hiểu biết vềthiên nhiên, xã hội, con người ở địa phương trong lịch sử đấu tranh dựng nước

và cứu nước, hiểu biết về các di tích lịch sử, di tích văn hóa, nghệ thuật vànhững kinh nghiệm lao động của nhân dân địa phương Từ đó các em có nhậnthức đúng đắn về cuộc sông của địa phương trong quá khứ và hiện tại Trên cơ

sở hiểu biết đó, xây dựng cho các em niềm tự hào về truyền thống đấu tranh bấtkhuất, lao động cần cù, thông minh sáng tạo; tự hào về những cảnh trí thiênnhiên bình dị và thơ mộng, tự hào về những phong cách sinh hoạt văn hóa mangbản sắc độc đáo của địa phương Chính niềm tự hào đó làm cho các em gắn bóvới mảnh đất quê hương, có ý thức bảo vệ và phát huy những truyền thống tốtđẹp vốn có của địa phương một cách tự giác

Trong nội dung chương trình lịch sử Việt Nam lớp 10, học sinh được tìmhiểu các thời kì phát triển của lịch sử dân tộc từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX.Trong các thời kì đó, Thanh Hóa là nơi khởi nghiệp của nhiều triều đại quân chủnhư: triều Tiền Lê, triều Hồ, triều Lê sơ, Lê Trung Hưng và triều Nguyễn, là đất

“thang mộc” của các dòng chúa Trịnh, chúa Nguyễn; quê hương của nhiều bậcanh hùng, hào kiệt, chí sĩ, văn nhân nổi tiếng: Bà Triệu, Dương Đình Nghệ, LêHoàn, Lê Lợi, Lê Văn Hưu, Đào Duy Từ Và đặc biệt dưới triều Lý, năm 1029,thời vua Lý Thái Tông, năm Thiên Thành thứ 2, vùng đất của tỉnh ta đã chínhthức được mang danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trựcthuộc Trung ương

Để khắc sâu hơn nữa về nội dung lịch sử dân tộc đồng thời để khơi dậyniềm tự hào về truyền thống lâu đời của vùng đất xứ Thanh thì việc đưa nộidung tìm hiểu về danh xưng Thanh Hóa và danh nhân xứ Thanh vào dạy trongtiết lịch sử địa phương theo phân phối chương trình khối 10 là rất cần thiết

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Để thấy được thực trạng của việc sử dụng tư liệu và đưa nội dung Danhxưng Thanh Hóa và danh nhân xứ Thanh vào dạy học lịch sử ở trường THPTHậu Lộc 4, trong khi thực hiện đề tài, tôi đã tiến hành điều tra những giáo viêndạy lịch sử và học sinh các các lớp của khối 10 Kết quả điều tra cho thấy:

- Về phía giáo viên: 100% cho rằng Dạy học lịch sử địa phương có ý nghĩa rấtlớn trong việc khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương; việc đưa nộidung danh xưng Thanh Hóa và danh nhân xứ Thanh vào soạn giảng tiết dạy

Lịch sử địa phương là rất cần thiết Nhưng do nguồn sử liệu và cần đầu tư tìmhiểu nghiên cứu nên các thầy cô chưa đưa nội dung này vào giảng dạy dạy ở tiếtlịch sử địa phương

- Về phía học sinh: Học sinh rất hứng thú khi được tìm hiểu về cội nguồn truyềnthống của xứ Thanh Nhưng thực tế, khi hỏi về kiến thức lịch sử Danh xưngThanh Hóa và danh nhân xứ Thanh thì hiểu biết của các em rất hạn chế

Từ thực trạng trên, trong sáng kiến kinh nghiệm trong năm học này, tôi xâydựng kế hoạch bài học Lịch sử địa phương lớp 10 với nội dung tìm hiểu “Danhxưng Thanh Hóa – Danh nhân xứ Thanh” Thông qua tiết dậy bồi đắp thêm chohọc sinh những kiến thức bổ ích về lịch sử truyền thống văn hóa của xứ Thanh,khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đời của vùng đất xứ Thanh từ đó hìnhthành ý thức tu dưỡng tài, đức để xây dựng quê hương Thanh Hóa ngày cànggiàu đẹp hơn

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Một số yêu cầu:

Trong quá trình thực hiện tiết dạy lịch sử địa phương, giáo viên cần phảixác định rõ nội dung kiến thức cần truyền tải đến học sinh, đồng thời cần phải sửdụng các phương pháp phù hợp với đặc trưng bộ môn Đặc biệt trong quá trìnhtriển khai kế hoạch tiết học, giáo viên đặc biệt chú trọng việc phát huy tính tíchcực của học sinh

Giáo viên cần lập kế hoạch cụ thể cho các em trước khi tiến hành tiết dạy

từ 1 đến 2 tuần để các em có thời gian sưu tầm tài liệu, thu thập thông tin Cónhư vậy mới mang lại hiệu quả giáo dục cao bởi các em có những sản phẩm củamình sau thời gian làm việc thực sự và qua quá trình tìm hiểu, sưu tầm tài liệucác em mới hiểu rõ hơn về sự ra đời của danh xưng Thanh Hóa và những đónggóp của các danh nhân của xứ Thanh từ đó sẽ khơi dậy được niềm tự hào vềtruyền thống về lịch sử lâu đời của xứ Thanh trong mỗi học sinh

2.3.2 Các biện pháp tổ chức thực hiện

Để minh họa cho những vấn đề nhận thức nói trên, tôi xin trình bày một

số kinh nghiệm trong việc khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đời củavùng đất xứ Thanh cho học sinh qua việc xây dựng kế hoạch bài dạy Lịch sử địaphương ở khối lớp 10 trường THPT Hậu Lộc 4 (Hậu Lộc, Thanh Hóa)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC: Sau khi học xong bài, học sinh cần nắm vững:

1 Về kiến thức:

- Những nét cơ bản về diên cách địa lí và tên gọi của vùng đất tỉnh ta qua cácthời kì đặc biệt là niên đại xuất hiện Danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn

vị hành chính trực thuộc Trung ương

- Hiểu được những đóng góp của một số Danh nhân tiêu biểu của xứ Thanh từthời kì dựng nước đầu tiên đến giữa thế kỉ XIX

2 Kĩ năng:

- Xác định trên lược đồ vị trí Thanh Hóa trên lược đồ Việt Nam qua các thời kì

- Rèn luyện kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp một vấn đề lịch sử

3.Thái độ:

Giáo dục truyền thống quê hương, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lâu đờicủa vùng đất xứ Thanh Qua đó, định hướng cho học sinh lòng quyết tâm tronghọc tập, lao động để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp hơn

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực chung: Tự học, hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề

- Năng lực chuyên biệt: tái hiện sự kiện; liên hệ, so sánh, đối chiếu, xâu chuỗicác sự kiện lịch sử

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

- Thiết bị dạy học: Máy vi tính kết nối máy chiếu; các lược đồ, bản đồ Việt Namqua một số thời kì; Tranh ảnh về các danh nhân tiêu viểu của xứ Thanh

- Học liệu (tư liệu tham khảo): sách Danh xưng Thanh Hóa

- Các tài liệu tham khảo có liên quan trên internet

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP/KHỞI ĐỘNG/GIỚI THIỆU/DẪN DẮT/NÊU VẤN ĐỀ

1 Mục tiêu:

Sử dụng nhận định của nhà sử học Phan Huy Chú về đất và người xứThanh nhằm gợi hứng thú, sự tò mò tìm hiểu về Danh xưng Thanh Hóa và danhnhân xứ Thanh qua các thời kì

qua các Danh nhân ra sao? Cô trò chúng ta cùng đi tìm hiểu nội dung bài học

“Danh xưng Thanh Hóa – Danh nhân xứ Thanh”

* Phương thức:

- Chuyển giao nhiệm vụ:

1 Yêu cầu học sinh huy động các kiến thức đã học và khái quát các thời kì pháttriển của lịch sử dân tộc từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX

2 Giáo viên giới thiệu tên gọi vùng đất xứ Thanh thời Hùng Vương: Thanh Hóangày nay thời Hùng Vương thuộc bộ Cửu Chân [Phụ lục 1]

Sau đó, giáo viên chia lớp thành 2 nhóm Mỗi nhóm sẽ hoàn thành nhiệm vụ củamột phiếu học tập

3 Danh xưng Thanh Hóa xuất hiện đầu tiên vào thời gian nào? Ý nghĩa?

PHI

Ế U H Ọ C T Ậ P S Ố 1:

Hãy đọc đoạn tư liệu sau:

“…Triệu Đà đã tiến hành sáp nhập toàn bộ đất đai Âu Lạc vào nướcNam Việt Hai quận Giao Chỉ và Cửu Chân đặt dưới quyền thống trị của chínhquyền Nam Việt ở Phiên Ngung (thuộc Quảng Châu, Quảng Đông TrungQuốc) Quận Cửu Chân nằm ở phía nam quận Giao Chỉ chạy dài vào đếnHoành Sơn tương đương với khu vực các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnhngày nay

Sau khi đánh bại nhà Triệu chiếm được nước Nam Việt, nhà Hán chiavùng đất mới chiếm ra làm 9 quận là: Đam Nhĩ, Chu Nhai (thuộc đảo Hải NamTrung Quốc), Nam hải, Hợp Phố, Uất lâm, Thương Ngô (đều thuộc các tỉnhQuảng Đông, Quảng Tây Trung Quốc), Giao Chỉ (tương đương với khu vựcBắc Bộ), Cửu Chân (tương đương với vùng Thanh- Nghệ - Tĩnh) và Nhật Namtương đương với vùng từ Quảng Bình trở vào tới Quảng Nam [Phụ lục 2]

…Năm 523, nhà Lương đổi Cửu Chân thành Ái Châu, đây là lần đầu tiênvùng đất xứ Thanh được đổi tên gọi

Năm 607, dưới đời Tùy Dượng Đế, nhà Tùy bỏ đơn vị hành chính cấpChâu và lập lại cấp quận Quận Cửu Chân gồm 7 huyện là Cửu Chân, DiPhong, Tư Phố, Long An, Quân An, An Thuận, Nhật Nam Lúc này tên gọiCửu Chân vừa là tên một quận, vừa là tên một huyện Đây là lần thứ hai vùngđất xứ Thanh này được đổi tên gọi, trở về tên cũ Cửu Chân

Thời thuộc Đường, đổi tên gọi cấp “quận” thành “châu” Lúc này nước tabao gồm 12 châu là: Giao Châu, Lục Châu, Phong Châu, Ái Châu, Hoan Châu,

Trường Châu, Phúc Lộc Châu, Thang Châu, Chi Châu, Vũ Nga Châu, DiễnChâu, Vũ An Châu Tên gọi Cửu Chân được thay đổi là Ái Châu Ái Châu thời

kì này có 6 huyện … Đây là lần thứ ba vùng đất xứ Thanh được đổi tên gọi, trở

về tên Ái Châu [Phụ lục 3]

Dưới thời họ Khúc (905 – 930), họ Dương (931 – 937) và thời Ngôvương (939-965), các đơn vị hành chính về cơ bản như dưới thời Đường’’

(Trích trong tác phẩm: “Danh xưng Thanh Hóa”)

Hãy: Xác định tên gọi của miền đất xứ Thanh trong giai đoạn đất nước bị

phương Bắc đô hộ ở các thời kì:

+ Thời thuộc Triệu, Hán, Ngô, Tấn, Tống

+ Thời thuộc Lương

+ Thời thuộc Tùy

+ Thời thuộc Đường

PHI

Ế U H Ọ C T Ậ P S Ố 2:

Hãy đọc đoạn tư liệu sau:

Sau khi dẹp xong “12 sứ quân”, năm 970, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng

đế tổ chức bộ máy quản lí đất nước với 3 cấp là triều đình trung ương, đạo vàcấp giáp, xã Về phân chia đơn vị hành chính, tháng 2, mùa xuân năm 974 quốc

gia Đại Cồ Việt được Đinh Tiên Hoàng “chia trong nước làm 10 đạo”.

Năm 1002, nhà Tiền lê với vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) đổi đạo thành lộ,phủ, châu Về cơ bản sự phân chia các đơn vị hành chính vẫn theo như các triềuđại trước Thời kì này vùng đất Thanh Hóa vẫn gọi là Ái Châu

Bước sang thời kì Đại Việt, tháng 7 năm Canh Tuất (1010), Lý CôngUẩn lên ngôi hoàng đế … Tháng 12 cùng năm, Lý Thái Tổ chia lại các khu vựchành chính trong nước đổi 10 đạo (thời Đinh – Tiền Lê) thành 24 lộ ChâuHoan và châu Ái được gọi là “Trại” Đến thời Lý Thái Tông niên hiệu ThiênThành năm thứ hai (1029) đổi làm phủ Thanh Hóa Từ đây Danh xưng ThanhHóa chính thức xuất hiện với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trungương [Phụ lục 4]

Thời kì nhà Trần, vua Trần Thái Tông niên hiệu Nguyên Phong năm thứhai (1252) gọi là “Trại”; đến đời vua Trần Dụ Tông khoảng năm Thiệu Phong(1341- 1357) đổi làm “Lộ”, chia đặt 3 phủ: (Thanh Hóa, Cửu Chân và ÁiChâu) Cuối thời Trần (1397), Hồ Quý Ly ép Thuận Tông dời kinh đô vào động

An Tôn đặt làm Trấn Thanh Đô “lấy 3 phủ này lệ thuộc vào trấn ấy”[Phụ lục 5]

Nhà Hồ, Hồ Quý Ly đổi phủ Thanh Hóa thành phủ Thiên Xương, hợpvới Cửu Chân và Ái Châu làm tam phụ gọi là Tây Đô

Nhà Hậu Lê, đầu niên hiệu Thuận Thiên (1428 – 1433), vua Lê Thái Tổđổi thuộc vào đạo Hải Tây; niên hiệu Thiệu Bình năm thứ hai (1435),vua TháiTông lấy 6 phủ là: Thiệu Thiên, Hà Trung, Tĩnh Gia, Thanh Đô, Trường Yên,

Thiên Quan lệ vào phủ Thanh Hóa Đến đời Lê Thánh Tông niên hiệu QuangThuận năm thứ 7 (1466), chia cả nước làm 12 đạo thừa tuyên, đặt ra Thanh Hóathừa tuyên gồm 6 phủ, 22 huyện, 4 châu… Năm Quang Thuận thứ 10 (1469),đổi Thanh Hóa thừa tuyên thành Thanh Hoa thừa tuyên [Phụ lục 6].

Đến niên hiệu Hồng Đức năm thứ 21 (1490) đổi làm “xứ”; niên hiệuHồng Thuận đời vua lê Tương Dực (1509-1516) gọi là “trấn” Sau đó đến thời

Lê Trung Hưng (1533 – 1789) đặt làm Thanh Hoa nội trấn

Thời Nguyễn, đầu niên hiệu Gia Long, vẫn gọi là Thanh Hoa nội trấn.Các văn bản dưới hai triều Gia Long, Minh Mệnh đều gọi là Thanh Hoa trấn…Đến niên hiệu Minh Mệnh năm thứ 12 (1831), chia cả nước thành 30 tỉnh.Thanh Hoa trấn được đổi gọi là tỉnh Thanh Hoa… Đến năm Quý Mão, niênhiệu Thiệu Trị năm thứ 3 (1843) mùa thu tháng 7 cho đổi Thanh Hoa tỉnh thànhThanh Hóa tỉnh” [Phụ lục 7]

(Trích trong tác phẩm: “Danh xưng Thanh Hóa”)

Hãy: Xác định tên gọi của miền đất xứ Thanh trong thời kì phong kiến dân tộc

qua các triều đại:

- Nhà Đinh và nhà Tiền Lê

- Tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: Học sinh suy nghĩ trả lời câu hỏi và đọc nội

dung tư liệu, tiến hành thảo luận nhóm và hoàn thành nhiệm vụ yêu cầu củaphiếu học tập Giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động và có thể hỗ trợ cho cácnhóm trong trường hợp các em gặp khó khăn

- Báo cáo sản phẩm: Học sinh trả lời câu hỏi; đại diện nhóm trình bày kết quả

thảo luận của nhóm Các thành viên nhóm khác có thể bổ sung ý kiến

vui, không loạn lạc chiến tranh dân chúng an cư lạc nghiệp Bởi Thanh Hóa làphên dậu, phên dậu có bình yên vững bền thì nhà nước, triều đình mới được antoàn, nhà vua có thể cao gối ngủ ngon

Từ khi Thanh Hóa được chính thức định danh cho đến nay đã hơn 990năm, trên vùng đất này, các thế hệ người Thanh Hóa đã đóng góp công sức, trítuệ để xây dựng, bảo vệ quê hương, làm nên các giá trị vật chất, tinh thần đáng

tự hào, tạo nền tảng để Thanh Hóa vững bước tiến vào tương lai

Gợi ý sản phẩm

1 Tên gọi miền đất xứ Thanh qua các thời kì

Thời Hùng Vương Bộ Cửu Chân

Thời Bắc thuộc

Thời thuộc Hán, Ngô, Tấn, Tống

Quận Cửu Chân

Thời thuộc Lương Ái Châu Thời thuộc Tùy Quận Cửu Chân Thời thuộc Đường Ái Châu

Thời phong kiến Nhà Đinh và nhà Tiền Lê

Vẫn gọi là Ái Châu

- Đời Lý Thái Tông niên hiệuthiên thành năm thứ hai –1029: phủ Thanh Hóa

Nhà Trần Trần Thái Tông gọi là Trại

Thanh Hóa

Trần Dụ Tông gọi là LộThanh Hóa

Cuối thời Trần gọi là trấnThanh Đô

Lê Trung Hưng Thanh Hoa nội trấn

Nhà Nguyễn Thời Minh Mạng: tỉnh Thanh

Hoa

Năm 1843: vua Thiệu Trị đổiThanh Hoa tỉnh thành ThanhHóa tỉnh.

HOẠT ĐỘNG 2: 2 Một số danh nhân tiêu biểu của xứ Thanh (cả lớp, cá nhân)

* Mục tiêu : Nhằm tạo biểu tượng về Danh nhân xứ Thanh, để học sinh dễ ghi

nhớ và tạo sự hứng thú hơn trong tiết dạy lịch sử địa phương

* Phương thức: Giáo viên tổ chức cho học sinh tham gia trò chơi: Giải mật mã

lịch sử

Bước 1: Giáo viên chuẩn bị các dữ kiện lịch sử, các dữ liệu ấy có liên quan mật

thiết đến một danh nhân xứ Thanh được coi là là mật mã Mỗi dữ kiện là mộtcâu hỏi để học sinh trả lời

Bước 2: Giáo viên lần lượt trình chiếu các hình ảnh có liên quan và đọc các dữ

kiện theo thứ tự Học sinh có thể trả lời mật mã từ dữ kiện đầu

Khi học sinh tìm đúng mật mã giáo viên sẽ lật mở các dữ kiện còn lại và khắcsâu biểu tượng về danh nhân đó

MẬT MÃ THỨ NHẤT:

1 Câu nói nổi tiếng

của bà: "Tôi muốn

cưỡi con gió mạnh,

đạp luồng sóng dữ,

chém cá kình ở biển

khơi, đánh đuổi

quân Ngô giành lại

giang sơn, cởi ách

nô lệ, đâu chịu

khom lưng làm tì

thiếp cho người"

Thanh Hóa, bà cùnganh trai Triệu QuốcĐạt khởi nghĩachống ách đô hộcủa nhà Ngô

trưởng ở Quân An,

Cửu Chân (nay là

Thiệu Hóa, tỉnh

Thanh Hóa)

Bà Triệu

Phú Điền – HậuLộc- Thanh Hóa

Kiểm pháp quan, Binh

bộ Thượng thư và sau

chuyển sang làm Hàn

lâm viện học sĩ kiêm

Quốc sử viện giám tu

4 Đồng thời, ông

cũng là thầy giáo - làthầy học của Thượngtướng Trần QuangKhải, là nhà văn, làmột gương mặt vănhoá toàn diện

đô ở Tây Đô (VĩnhLộc, Thanh Hóa –thành nhà Hồ)

Hồ Quý Ly (1335 - ?)

2 Năm 1397, ông cho

xây dựng ở Thanh Hóa

tòa thành kiên cố với

kiến trúc độc đáo bằng

đá – thành Tây Đô

4 Ông là vị vua Việt

Nam đầu tiên quyếtđịnh dùng chữ Nôm đểchấn hưng nền vănhóa dân tộc

MẬT MÃ THỨ 4:

1 Sinh năm 1385 tại

Lam Sơn (Kẻ Cham),

nay thuộc huyện Thọ

Xuân Trong một gia

đình "đời đời làm quân

trưởng một phương".

Đáp án:

Lê Lợi ( 1385 – 1433)

3 Năm 1428, lên ngôi

vua, sáng lập nên triều

Lê Sơ – triều đại đỉnhcao của chế độ phongkiến Việt Nam

2 Ông đã lãnh đạo

khởi nghĩa Lam Sơn

chống giặc Minh đô hộ

“Giặc tan, non nướckhải hoàn

Giữa hồ trao lại rùavàng gươm thiêng”

MẬT MÃ 5:

1 Ông là con trai thứ

hai của Nguyễn Kim

(trọng thần của triều

Lê Trung Hưng), quê

làng Gia Miêu, huyện

2 Là vị chúa Nguyễn

đầu tiên - đặt nền

móng cho vương triều

Nguyễn (1802 - 1945)

4 Năm 1601, ông cho

xây dựng Chùa Thiên

Mụ ở Huế