Hình thành niềm đam mê môn học, hăng say tìm tòi khám phá định hướng tìm ra lời giải cho bài toán biến đổi khí hậu trong tương lai... HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1.
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường Chất gây ô nhiễm môi trường là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại
Ô nhiễm môi trường có thể do hậu quả của hoạt động tự nhiên như hoạt động của núi lửa, thiên tai, bão,…hoặc các hoạt động do con người thực hiện trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, tham gia giao thông và trong sinh hoạt Sử dụng động cơ nhiệt luôn gắn liền với việc khai thác các nhiên liệu như than đá, dầu lửa, khí đốt…Việc các nguồn nhiên liệu trên đang cạn kiệt dần là một nguy cơ đối với cuộc sống của con người
Tuy nhiên còn một nguy cơ nữa mà con người đang phải đối mặt Đó là việc các nhiên liệu bị đốt cháy trong trong động cơ nhiệt đang làm ô nhiễm môi trường sống của con người và các sinh vật khác trên Trái đất Từ những thực tế trên, là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Vật Lí và Công nghệ tôi rất băn khoăn làm thế nào để tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu vào giảng dạy có hiệu quả, mang tính giáo dục cao, phù hợp với từng lớp, từng đối tượng học sinh, nhất là học sinh Trường THPT Hậu Lộc 4, khu vực đông dân,vùng biển đảo và gây được sự hứng thú học tập của học sinh, nhưng lại không làm mất đi đặc trưng riêng của môn học Từ suy nghĩ trên nên tôi đã quyết định chọn và thực hiện chuyên đề:
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
“ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG – BẢO VỆ SỰ SỐNG ”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này giúp tôi và các em học sinh hiểu rõ hơn về môi trường, sức khoẻ để cần làm gì bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khoẻ cho bản thân và cho cả nhân loại
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này sẽ nghiên cứu tính thực trạng của xã hội và tính thực tế tại địa phương gia đình nhà các em, ở ngay các vùng thôn xóm nhà các em học sinh Trường THPT Hậu Lộc 4 vùng biển đảo
Trang 21.4 Phương pháp nghiên cứu
Mọi động cơ nhiệt, kể cả những động cơ hiện đại nhất mà con người hy vọng có thể chế tạo ra được trong tương lai, cũng không thể chuyển hoá hoàn toàn nhiệt lượng do nhiên liệu bị đốt cháy toả ra thành công cơ học mà phải toả một phần nhiệt lượng này vào khí quyển Nhiệt lượng do các động cơ nhiệt thải vào khí quyển làm cho nhiệt độ của khí quyển tăng cao hơn mức bình thường Hầu hết các sinh vật trên Trái Đất đều quen sống ở môi trường có nhiệt độ trong khoảng từ 00C đến 500C (trừ một số vi rút đặc biệt) và rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ bất thường Do đó, sự tăng nhiệt độ bất thường do các động cơ nhiệt gây ra sẽ ảnh hưởng xấu đến sự sinh sản và tăng trưởng của các sinh vật trên Trái Đất Ngoài ra việc tăng nhiệt độn bất thường của khí quyển còn là nguyên nhân gây ra các thiên tai, đe doạ cuộc sống của con người và các sinh vật khác Biến đổi khí hậu là thảm họa thiên nhiên hiện nay, đây là vấn đề toàn cầu, qua các phương tiện thông tin đại chúng, chúng ta thấy lũ lụt, sóng thần, hạn hán, núi lở, băng tan, hiệu ứng nhà kính….ngày càng xuất hiện nhiều hơn Bệnh tật, nhất là sốt xuất huyết, sốt rét phát triển mạnh khiến sức khỏe của người dân bị ảnh hưởng Việt Nam đang chịu ảnh hưởng từ nhiều mặt của BĐKH, thiên tai, bão lụt, hạn hán diễn ra dồn dập hơn trước Theo Báo cáo phát triển con người
2007 – 2008 của UNDP, với kịch bản nước biển dâng, đến năm 2100, nhiệt độ tăng trung bình 30C - 40C sẽ có khoảng 22 triệu người Việt Nam bị ảnh hưởng Đặc biệt, vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ngập úng hoàn toàn, khiến năng suất nông nghiệp giảm 20%
Trước tình hình này, các lĩnh vực, ngành, địa phương đã triển khai các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tình hình, diễn biến và tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất và bước đầu thực hiện các giải pháp ứng phó, và về lâu dài tích hợp mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu vào trong các hoạt động thường xuyên của mình Một trong những giải pháp hàng đầu, đó là: Thường xuyên giáo dục, tuyên truyền, xây dựng thói quen, nếp sống và các phong trào quần chúng, bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu
Trang 3Việc giáo dục biến đổi khí hậu ở nhà trường phổ thông là một quá trình nhận thức giúp các em hiểu biết về thiên nhiên và môi trường, từ đó giáo dục cho các em ý thức quan tâm thường xuyên đến môi trường, dần dần hình thành ở các em lòng yêu thích tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, phong cảnh đẹp, các di tích văn hoá lịch sử của đất nước Hình thành niềm đam mê môn học, hăng say tìm tòi khám phá định hướng tìm ra lời giải cho bài toán biến đổi khí hậu trong tương lai
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Trong sáng kiến này, hoạt động này ta cần sử dụng các kiến thức , kĩ năng , thái độ của một số môn học như: Vật lí, Địa lí, Văn học, Hoá Học, GDCD
* Bài 32: Nội năng và sự biến thiên nội năng – SGK Vật lí 10 cơ bản
* Bài 33: Các nguyên lí của nhiệt động lực học – SGK Vật lí 10 cơ bản
* Bài 45: Hóa học và vấn đề bảo vệ môi trường – SGK Hóa học 12 cơ bản
* Bài 13: “ Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển Mưa” - SGK Địa lí 10
* Bài 15 “ Thuỷ quyển” - Sách giáo khoa Địa lí 10
* Chương X “ Môi trường và sự phát triển bền vững” - Sách giáo khoa Địa lí 10
* Bài 12 “ Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường ” - SGK GDCD 11
* Bài : “ Sự chuyển thể Sự nóng chảy và đông đặc” - SGKVật lí 10 Nâng cao
* Bài “ Sự hoá hơi và ngưng tụ ” - Sách giáo khoa Vật lí 10 Nâng cao
- Trong dự án này Học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức liên môn Vật lí, Địa lí, Văn học, Hoá Học, GDCD
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Thông qua hoạt động này các em tìm hiểu các hiện tượng quen thuộc trong tự nhiên như: mây, mưa, sương mù, mưa đá, mưa axit, các động cơ nhiệt… Học sinh sẽ sử dụng các kiến thức đã được học trong Vật lí, hóa học , Địa lí, sinh học, GDCD, Văn học… để giải thích quá trình hình thành, vai trò và tác hại của các hiện tượng tự nhiên trên đến môi trường và đến quá trình Biến đổi khí hậu Trái đất Qua tìm hiểu học sinh sẽ thảo luận để tìm ra giải pháp nhằm hạn chế tác hại của các hiện tượng đó đến biến đổi khi hậu Từ đó có thái
Trang 4độ, hành động tích cực tham gia vào các hoạt động sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ sự thay đổi của khí hậu, môi trường và tuyên truyền cho mọi người thân cùng có ý thức bảo vệ môi trường
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
A HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Mục tiêu:
+ Kiến thức:
Trong dự án này Học sinh sẽ tìm hiểu hai nội dung chính:
* Sự chuyển thể của các chất : Sự hoá hơi và ngưng tụ ( mưa, sương mù) Sự nóng chảy ( băng tan) và đông đặc ( tuyết, mưa đá, sương muối)
Các nguyên lí của nhiệt động lực học, hóa học và vấn đề bảo vệ môi trường
* Biến đổi khí hậu
- Ô nhiễm môi trường không khí:
Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ hoặc sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho nó không sạy, có bụi, có mùi khó chịu, làm giảm tầm nhìn,…
Đó là việc các nhiên liệu bị đốt cháy trong trong động cơ nhiệt đang làm ô nhiễm môi trường sống của con người và các sinh vật khác trên Trái đất
- Ô nhiễm môi trường nước:
Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật
Người ta phân biệt ô nhiễm nước theo nhiều cách khác nhau Thí dụ: Theo thời gian có các dạng ô nhiễm thường xuyên hoặc tức thời Theo bản chất các chất gây ô nhiễm: ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm vi sinh,…Theo vị trí không gian có ô nhiễm sông, ô nhiễm biển…
+ Kĩ năng:
* Nhận biết được quá trình hình thành, vai trò và tác hại của mưa axit đối với môi trường, đời sống, sản xuất ……
* Nhận biết được nguyên nhân và hậu quả do băng tan gây ra
* Nhận biết được nguyên nhân và hậu quả do sương mù quang hóa gây ra
* Nhận biết được nguyên nhân, hậu quả và giải pháp chống BĐKH
Trang 5* Góp phần hình thành cho học sinh các kĩ năng:
+ Làm việc theo nhóm + Vận dụng lí thuyết vào thực tiễn
+ Học tập tích cực và chủ đạo
+ Thái độ:
* Hứng thú trong quá trình làm dự án
* Độc lập, tự giác, tự chịu trách nhiệm trước nhóm
* Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, chống biễn đổi khí hậu
+ Thiết bị dạy học:
Trong bài dạy này tôi đã kết hợp một số các phương tiện, thiết bị dạy học sau, để nâng cao tính chính xác, tính trực quan của các nội dung được tích hợp:
- Máy chiếu Projector, máy chiếu đa vật thể máy tính kết hợp với bài giảng điện tử soạn trên powerpoint Loa kết nối máy tính
- Tranh ảnh về sương muối, mưa đá, mưa axit, băng tan, mưa bão, các động cơ nhiệt ở trong các nhà máy, địa phương có tác hại đến môi trưòng, con người và sinh vật
- Sử dụng video clip (từ 3 - 5 phút) giới thiệu về sự biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính
- Sử dụng các phiếu học tập về nhà cho HS
- Sử dụng trò chơi ô chữ vừa để kiểm tra kiến thức cũ vừa tích hợp nội dung bảo vệ môi trường cho HS
2 Nội dung:
- Các nguyên lí của nhiệt động lực học
- Hóa học và vấn đề bảo vệ môi trường
- Tìm hiểu về hiện tượng mưa axit Quá trình hình thành, vai trò và tác hại của mưa axit đối với môi trường, đời sống, sản xuất ……
- Tìm hiểu về hiện tượng băng tan Nguyên nhân và hậu quả do băng tan gây ra
- Tìm hiểu về hiện tượng sương mù quang hóa: Nguyên nhân và hậu quả do sương mù quang hóa gây ra
- Tìm hiểu mưa đá, sương, sương muối hay tuyết rơi
- Tìm hiếu về biến đổi khí hậu: Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp chống biến đổi khí hậu
Trang 63 Cách tổ chức dạy học:
- Hoạt động theo nhóm: mỗi nhóm gồm 3 thành viên là đại diện cho 3 tổ sẽ tham gia thi tài hiểu biết qua 2 vòng thi
- Hoạt động cá nhân: Các cá nhân sẽ thể hiện sự hiểu biết của mình qua vòng thứ 3 phần thi ô chữ dành cho khán giả
- Hoat động tập thể: Cả lớp cùng nhau thảo luận và đưa ra câu trả lời cho câu hỏi
“Là Học sinh chúng ta cần có những hành động gì nhằm bảo vệ môi trường- bảo vệ sự sống, chống biến đổi khí hậu ”
- Hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm: hoàn thành phiếu học tập mà Giáo viên giao về nhà ( Có phụ lục kèm theo)
4 Phương pháp dạy học:
Để phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh trong học tập buổi ngoại khoá , tôi áp dụng các phương pháp dạy học sau đây:
- Tổ chức cho học sinh tự nghiên cứu tài liệu, sau đó tham gia trả lời vấn đáp trực tiếp các câu hỏi trước lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên thông qua
hai hình thức Trò chơi ô chữ , đuổi hình bắt chữ.
- Tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm về một số vấn đề thuộc nội dung ngoại khoá Đây là phương pháp dạy học đang được sử dụng rộng rãi hiện nay và là phương pháp có hiệu quả tốt khi tích hợp các nội dung GDMT vào bài giảng
- Tổ chức dạy học nêu và giải quyết vấn đề
Phát huy tích cưc nhận thức của HS, khai thác kinh nghiệm thực tế của
HS, tận dụng cơ hội để HS tiếp xúc trực tiếp với môi trường
Cuối buổi ngoại khoá GV đề cập vấn đề : “ Là Học sinh chúng ta cần có những hành động gì nhằm bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu ? ”
5 Phương pháp kiểm tra đánh giá:
Việc kiểm tra đánh giá có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình dạy học nói chung Trong dạy học tích hợp GDMT việc kiến thức, kĩ năng đã đạt được của HS, giúp cho GV đánh giá kết quả dạy học của mình, đặc biệt đánh giá hiệu quả của việc tích hợp các nội dung GDMT vào bài học
Trang 7* Về phương pháp: sử dụng linh hoạt hai hình thức kiểm tra, đánh giá trắc
nghiệm khách quan hoặc trắc nghiệm tự luận
* Về nội dung: GV biến đổi các vấn đề đơn giản của các bài tập vật lí thành
các vấn đề của môi trường
GV cho HS về nhà làm bài toán sau:
“ Để đúc một vật bằng thép người ta phải nấu chảy thép trong lò Thép đưa vào lò có nhiệt độ 220C, hiệu suất của lò 60%, nghĩa là 60% nhiệt lượng cung cấp cho lò được dùng vào việc đun nóng thép cho đến khi thép nóng chảy Biết thép có = 83,7 kJ/kg, nhiệt độ nóng chảy là 14000C, nhiệt dung riêng của thể rắn là c = 0,46 kJ/kg
a) Để nấu chảy hoàn toàn một mẻ thép có khối lượng 10 tấn thì phải đốt hết bao nhiêu than ? Biết năng suất toả nhiệt của than là 29.106 J/kg
b) Biết trung bình 1 kg than khi đốt cháy phát thải 1,83 kg khí CO2 vào khí quyển Xác định khối lượng khí CO2 đã thải vào môi trường khi nấu chảy hoàn toàn mẻ thép trên ?”
* Về hình thức : tích hợp GDMT trong các bài kiểm tra có hai dạng:
+ Những câu hỏi, bài tập Vật lí có thể liên hệ với các nội dung tích hợp GDMT.
- Ở vùng rừng núi khi thời tiết hanh khô thường xảy ra hiện tượng gì ?
- Quá trình sắt, thép bị nước mưa làm hoen rỉ gọi là ?
- Đây là loại tài nguyên có tác dụng ngăn gió, chắn lũ ?
Không có quả , không có cây
Thế mà có hạt rụng đầy nơi nơi
Cỏ cây thấy rụng thì vui
Loài vật thấy rụng tìm nơi ẩn mình ( Là gì ?)
Hình hài nào thấy xưa nay
Thế mà chạy được suốt ngày suốt đêm
Đến đâu cây lá reo lên
Thoáng qua chốc lát, xong liền bay đi (là gì ? )
+ Những câu hỏi, bài tập Vật lí có tích hợp các nội dung giáo dục môi trường
Trang 8 Sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường gọi là gì ?
Khi mực nước sông dâng cao thường xảy ra hiện tượng gì ?
Đây là hiện tượng thời tiết bao gồm gió mạnh và mưa lớn?
Hiện tượng này xảy ra ở hai cực khiến mực nước biển ngày càng dâng cao ?
Hiện tượng nắng nóng kéo dài dẫn tới ít hay không có mưa?
Tình trạng sản phẩm nông nghiệp của người nông dân mất trắng do thiên tai và dịch bệnh gọi là ?
Thảo luận : Là Học sinh chúng ta cần có những hành động gì nhằm bảo
vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu ?
B HOÁ HỌC VẦ VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG.
Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường Chất gây ô nhiễm môi trường là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại
Ô nhiễm môi trường có thể do hậu quả của hoạt động tự nhiên như hoạt động của núi lửa, thiên tai, bão,…hoặc các hoạt động do con người thực hiện trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, tham gia giao thông và trong sinh hoạt
Chúng ta sẽ tìm hiểu sự ô nhiễm môi trường về mặt hoá học
( Phân công cho học sinh tìm hiểu thảo luận)
* Ô nhiễm môi trường không khí:
Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ hoặc sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho nó không sạy, có bụi, có mùi khó chịu, làm giảm tầm nhìn,…
+ Nguyên nhân gây ô nhiễm:
Có hai nguồn cơ bản gây ô nhiễm môi trường không khí:
- Nguồn gây ô nhiễm do thiên nhiên
- Nguồn do hoạt động của con người
Nguồn gây ô nhiễm do con người chủ yếu tạo ra từ:
Trang 9+ Khí thải công nghiệp: Do quá trình đốt nhiên liệ và sự rò rỉ, thất thoát khí độc trong quá trình sản xuất Các chất thải công nghiệp thường có nồng độ cao và tập trung
+ Khí thải do hoạt động giao thông vận tải, các chất khí độc hại phát sinh trong quá trình đốt cháy nhiên liệu của động cơ, kèm theo bụi và tiếng ồn làm ô nhiễm không khí trên các tuyến giao thông
+ Khí thải do sinh hoạt: chủ yếu phát sinh từ đun nấu, lò sưởi do sử dụng nhiên liệu kém chất lượng, nguồn thải các khí độc nhỏ nhưng phân bố dày đặc, cục bộ trong từng không gian hẹp nên gây độc hại trực tiếp đến con người
Các chất gây ô nhiễm không khí như: CO, CO2, SO2, H2S, NOx, CFC (loflocacbon), các chất bụi,…
+ Tác hại của ô nhiễm không khí:
Tác hại của ô nhiễm không khí là rất lớn:
- Trước hết là “hiệu ứng nhà kính” gây ra do sự tăng nồng độ CO2, làm cho nhiệt độ của trái đất nóng lên Mặt trái của “hiệu ứng nhà kính” là gây ra sự khác thường về khí hậu, gây hạn hán, lũ lụt, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và cuộc sống con người
- Ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ con người: Gây ra bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về phổi, tim Không khí bị ô nhiễm nặng có thể gây ra tử vong cho con người
- Ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của động, thực vật: Khí SO2
đặc biệt có hại đối với cây lúa mạch, cây bông, cây thông, các loại hoa, cây ăn quả (cam quýt rất mẫn cảm với Cl2,…)
Phá huỷ tầng ozon là lá chắn tia cực tím cho Trái Đất, gây ra nhiều tác hại cho sinh vật và sức khoẻ con người
- Ô nhiễm không khí có thể tạo ra mưa axit gây tác hại rất lớn đối với cây trồng, sinh vật sống trong hồ ao, sông ngòi, phá huỷ các công trình xây dựng, các tượng đài, các di tích lịch sử văn hoá…
* Ô nhiễm môi trường nước:
Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật
Trang 10Người ta phân biệt ô nhiễm nước theo nhiều cách khác nhau Thí dụ: Theo thời gian có các dạng ô nhiễm thường xuyên hoặc tức thời Theo bản chất các chất gây ô nhiễm: ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm vi sinh,…Theo vị trí không gian có ô nhiễm sông, ô nhiễm biển…
+ Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước:
Sự ô nhiễm môi trường nước có thể có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo
- Ô nhiễm có nguồn gốc tự nhiên là do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt,… Nước mưa rơi xuống mặt đất, mái nhà, đường phố, đồng ruộng, khu công nghiệp,…kéo theo các chất bẩn xuống sông, ao, hồ, gây ô nhiễm môi trường nước
- Sự ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo chủ yếu do nước thải từ các vùng dân cư, khu côn nghiệp, hoạt động giao thông, phân bón, thuốc trừ sâu, diệt cỏ trong sản xuất nông nghiệp vào môi trường nước
Các dạng gây ô nhiễm môi trường nước có thể diễn ra thường xuyên hoặc tức thời do các sự cố rủi ro, hay đột biến của thiên nhiên
Tác nhân hoá học gây ô nhiễm môi trường nước bao gồm các ion của kim loại nặng, các anion NO
-3 , PO
3-4 ; SO
2-4 , thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hoá học
- Các ion của kim loại: Trong tiêu chuẩn chất lượng nước, nồng độ các nguyên tố kim loại nặng như Hg, Pb, Sb, Cu, Mn,…được quan tâm hàng đầu Một số nguyên tố như Hg, As,…rất độc đối với sinh vật kể cả ở nồng độ rất thấp
- Các anion NO
-3 , PO
3-4 ; SO
2-4 ở nồng độ cao gây ra ô nhiễm môi trường nước, gây ra các biến đổi sinh hoá trong cơ thể sinh vật và người
- Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hoá học: Trong sản xuất nông nghiệp, một lượng lớn phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật sẽ bị ngấm vào nước ruộng, ao, hồ, sông, ngòi, lan truyền và tích luỹ làm ô nhiễm môi trường nước
+ Tác hại của ô nhiễm môi trường nước:
Tuỳ theo mức độ ô nhiễm khác nhau, các chất gây ô nhiễm có tác hại khác nhau đến sự sinh trưởng, phát triển của động, thực vật, ảnh hưởng đến sức khoẻ con người Chẳng hạn, kim loại nặng và các chất nguy hại khác chậm phân