BIỆN PHÁP sửa lỗi PHÁT âm CHO học SINH KHUYẾT tật TRÍ TUỆ mức độ NHẸ ở TRƯỜN TIỂU học hòa NHẬP và THỰC NGHIỆM

HỌC HÒA NHẬP VÀ THỰC NGHIỆMCơ sở đề xuất biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ ở trường tiểu học hòa nhập Tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp sửa

HỌC HÒA NHẬP VÀ THỰC NGHIỆM

Cơ sở đề xuất biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ ở trường tiểu học hòa nhập

Tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp sửa lỗi phát

âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ ở trường tiểu học hòa nhập

Thực tiễn sửa lỗi phát âm ở học sinh tiểu học ở một sốnước và ở Việt Nam hiện nay có thể tổng hợp lại và quy về haibiện pháp chính cơ bản như sau:

Một là biện pháp phát âm theo mẫu Theo biện pháp này,người dạy phát âm ra một chỉnh thể âm tiết đúng; yêu cầu họcsinh nghe, nhìn rồi bắt chước nói lại Phương pháp này đã đemlại hiệu quả nhưng còn tồn tại nhiều hạn chế và thường kéo dàithời gian luyện tập Bởi lẽ, khi học sinh đã phát âm sai thì khókhăn lớn nhất mà học sinh gặp phải là không tri giác được sựvận động cơ để điều chỉnh bộ máy cấu âm

Hai là biện pháp phân tích cách phát âm Biện pháp này

áp dụng có hiệu quả cho việc sửa lỗi phát âm sai phụ âm đầucủa âm tiết tiếng Việt, đồng thời thích hợp với những ngôn ngữ

Hai biện pháp trên đều đã được vận dụng vào môi trườngtiếng Việt trong những năm qua Tuy nhiên hiệu quả giáo dụckhông cao, vì học sinh mắc lỗi phát âm sai thường gặp khókhăn trong việc tri giác các thao tác cấu âm và hai biện phápnày cũng không tận dụng được những thao tác cấu âm mà họcsinh đã có Điều này đặc biệt quan trọng với đặc điểm của họcsinh khuyết tật trí tuệ

Tóm lại, giáo viên không thể áp dụng dập khuôn các biệnpháp sửa lỗi phát âm cho học sinh khác với học sinh khuyết tậttrí tuệ Vì vậy, các biện pháp được đề xuất dưới đây tận dụngmọi tao tác cấu âm và dựa vào nguyên lý “vùng phát triển gần”

và áp dụng từng bước nhỏ một giúp học sinh khuyết tật trí tuệ

có thể sửa được các lỗi phát âm âm tiết tiếng Việt

Cơ sở đề xuất biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ ở trường tiểu học hòa nhập

Cơ sở lý luận

- Dựa vào những đặc điểm tâm lý của học sinh khuyết tật trí tuệ

và những khó khăn mà học sinh gặp phải trong giai đoạn đầu sửa lỗi phát âm

Đối với học sinh khuyết tật trí tuệ khi bắt đầu sửa mộtdạng lỗi nào đó, các em thường gặp khó khăn về tư duy, ghi

phát âm cho học sinh được tiến hành thuận lợi và dễ dàng

- Dựa vào bảng hệ thống âm vị tiếng Việt rút gọn, vị trí phụ âm đầu và các âm trong phần vần của âm tiết tiết Việt

Trong hệ thống âm tiết tiếng Việt, các âm tiết cũng đượcphân loại với loại khác nhau và được phân loại theo mức độkhó dần trong phát âm Giáo viên cần hiểu rõ điều này để chọn

từ luyện và bảng từ luyện cho học sinh theo khả năng hiện tạicủa các em

Cơ sở thực tiễn

- Dựa vào thực trạng nhận thức của giáo viên về biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ ở trường tiểu học hòa nhập

Các biện pháp được đề xuất và thực hiện trong môi

trường hòa nhập là chủ yếu Do vậy, nhận thức cảu giáo viên vềvấn đề này vô cùng quan trọng bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sửa lỗi phát âm cho học sinh

- Dựa vào những nghiên cứu đi trước đã được kiểm chứng về

độ đáng tin cậy

Đảm bảo tính mục đích

Khi sử dụng các biện pháp, đề tài dựa trên các hoạt động

và hình thức khác nhau nhằm tạo hứng thú cho học sinh Nhưng

dù ở hình thức nào cũng đều hướng tới mục đích chung là giúphọc sinh sửa được lỗi phát âm

Đảm bảo tính sư phạm và phát triển

Dựa vào các biện pháp, đề tài sửa lỗi phát âm cho họcsinh bước đầu cần hình thành được ý thức và thái của học sinh.Tùy từng đối tượng và hoạt động khác nhau ở học sinh mà giáoviên cần chọn lọc biện pháp sửa lỗi phát âm cho học sinhkhuyết tật trí tuệ từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Giúphọc sinh sửa phát âm trong các hoạt động ngôn ngữ, các bài tập,trò chơi không chỉ chú ý đến luyện những âm vị cơ bản củatiếng Việt mà còn rèn luyện phát âm những âm vị đó trong âmtiết, trong từ, trong câu và hướng dẫn học sinh sử dụng nhữngphát âm chuẩn đó trong ngôn ngữ giao tiếp

Đảm bảo việc kết hợp đa giác quan

Học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ cần được tri giácthế giới xung quanh qua nhiều con đường khác nhau Trong đótri giác nghe và nhìn luôn đóng vai trò là những nhân tố quan

Đảm bảo phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ của học sinh

Các biện pháp sử dụng từ dễ đến khó, phù hợp với đặcđiểm ngôn ngữ của học sinh có lỗi phát âm

Đảm bảo tiến hành tại mọi lúc có thể

Việc sử dụng các biện pháp có thể tiến hành trong nhữnggiờ học trên lớp, giờ ra chơi, giờ học nhóm hoặc ở nhà Tuynhiên ban đầu, khi hướng dẫn giáo viên nên tiếp cận từ hướng

hỗ trợ cá nhân Xong, điều quan trọng nhất là giáo viên tạo racho học sinh một môi trường tích cực, giàu cơ hội để sửa vàthực hành sửa lỗi

Biện Pháp Sửa Lỗi Phát Âm Cho Học Sinh Khuyết Tật Trí Tuệ Mức Độ Nhẹ Ở Trường Tiểu Học Hòa Nhập

Biện pháp phát âm theo mẫu

Một trong những đặc điểm tâm sinh lý nổi bật ở lứa tuổitiểu học là hay bắt chước Học sinh thích mình giống như cácthầy cô và người lớn Các em hằng ngày đến lớp chủ yếu nghegiọng của giáo viên Vì vậy, giáo viên phải tạo điều kiện chohọc sinh nghe đúng, nghe sai thì phát âm cũng sai Do đó, muốnhọc sinh phát âm đúng giáo viên phát âm mẫu thật chính xác

để các em học theo Biện pháp phát âm theo mẫu được coi làbiện pháp cơ bản để sửa lỗi phát âm

dụng băng hình, băng tiếng giúp học sinh có thể quan sát, ghinhớ cách phát âm chuẩn nhưng không thể thay thế vai trò củagiáo viên Giáo viên vẫn phải phân tích, giảng giải, hướng dẫn

cụ thể thao tác phát âm để học sinh sửa lỗi

Khi sử dụng biện pháp luyện tập theo mẫu yêu cầu là phải

có mẫu phát âm chuẩn kèm theo hình ảnh minh họa Vận dụngbiện pháp luyện phát âm theo mẫu có thể theo các bước sauđây:

- Phát âm mẫu thật chuẩn xác, thật chậm, thật rõ, phát âmtới 2 – 3 lần để học sinh theo dõi (Giáo viên phải chú ý phát âmchuẩn không để tiếng địa phương ảnh hưởng đến cách phát âmcủa mình)

- Hướng dẫn học sinh cách phát âm, vị trí các bộ phậncách phát âm Ví dụ điểm đặt lưỡi, vị trí của lưỡi, độ mở cửamiệng khi bắt đầu hoặc kết thúc

- Cho học sinh phát âm nhiều nhất theo sự hướng dẫn củagiáo viên

- Phát âm mẫu lần một (học sinh nghe, theo dõi)

- Luyện phát âm các từ khó đọc vừa tìm theo nhóm

Từ luyện âm: Thi, tha, tho, thỏ, thô, the, thê, thu, thư

để học sinh dần làm quen Ngoài ra giáo viên cũng giúp học

Biện pháp phân tích cách phát âm

Biện pháp phân tích cách phát âm là phương pháp dạy học

có ý thức Giáo viên tổ chức cho học sinh mô tả cách phát âm của âm vị mắc lỗi, so sánh, đối chiếu với cách phát âm của âm chuẩn, kèm theo các hình vẽ minh hoạ, từ đó học sinh nắm được nguyên nhân của việc mắc lỗi và sửa chữa

Giáo viên chỉ ra nguyên nhân cách phát âm sai của học sinh bằng cách chỉ ra cách sử dụng cách phát âm không đúng của các em, sau đó giáo viên hướng dẫn học sinh phát âm lại theo cách sử dụng các bộ phận phát âm đúng

Để thực hiện biện pháp này, giáo viên phải mô tả thật ngắn gọn, dễ hiểu kết hợp với mô tả bằng động tác là chủ yếu, tránh dùng thuật ngữ khó hiểu

Biện pháp này đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức về ngữ

âm tương đối đối vững vàng, nắm được kỹ thuật phát âm chính xác có khả năng mô tả chính xác cách phát âm, biện pháp này

có hiệu quả cao khi sửa lỗi phụ âm đầu Vận dụng biện pháp phân tích cách phát âm theo các bước sau đây:

Bước 1: Học phát âm tự nhiên

nguyên nhân và cách khắc phục

Bước 3: Học sinh phát âm theo mẫu, nhận xét, sửa chữa

điều chỉnh

Bước 4: Luyện tập đưa âm đã sửa vào ngữ cảnh

Với học sinh khuyết tật trí tuệ, giáo viên cần phải nắm rõ

những vấn đề sau về bộ máy phát âm:

a) Cấu tạo của bộ máy phát âm

Bộ máy cơ quan phát âm đóng vai trò tạo sản lời nói

1 Môi (1a: Môi trên, 1b:Môi dưới)

2 Lưỡi (2a: đầu lưỡi, 2b: mặt lưỡi, 2c: gốc lưỡi)

3 Răng (3a: hàm trên, 3b: hàm dưới)

4 Ngạc (4a: ngạc cứng, 4b: ngạc mềm)

Cấu tạo bộ máy phát âm

âm b

+ Hai môi chạm vào nhau+ Không đưa hơi thoát lên mũi, giữ hơi trong khoang trong miệng + Mở miệng, bật mạnh hơi phát tiếng

2

Phụ

âm m

+ Hai môi chạm nhẹ vào nhau

+ Đưa hơi thoát lên mũi (nếu chạm tay vào mũi thấy

có sự rung nhẹ)

+ Mở miệng

ra ngoài tạo ra tiếng phì kéo dài

+ Há miệng vàbật hơi ra (chúý: âm “phì”

kéo dài liền với việc phát tiếng, không được đứt quãng)

4

+ Răng hàm trên cắn nhẹ

+ Há miệng vàphát tiếng

5

Phụ

âm th

+ Đầu lưỡi chạm vào răngtrên (giống như âm “t”

+ Giữ hơi trong khoang miệng

+ Đẩy lưỡi vàorăng và thổi nhẹ hơi ra

*

ngoài (có thể đưa tay lên miệng để cảm nhận luồng hơithoát ra)

âm đ

+ Đầu lưỡi chạm vào chânrăng trên + Chạm nhẹ tay vào cổ thấy có sự rung nhẹ + Đẩy nhẹ lưỡivào chân răng,

+ Đưa lưỡi thoát lên mũi (nếu chạm tay vào mũi sẽ

thấy có sự rung nhẹ) + Bật lưỡi và phát tiếng

Phụ

âm s

+ Cắn nhẹ 2 hàm răng vào nhau

+ Tạo một âm

sì kéo dài + Há miệng vàphát tiếng (chú ý: âm sì kéo dài liền với việc phát

ra tiếng không được đứt

quãng)

âm d

+ 2 hàm răng cắn nhẹ vào nhau

+ tạo âm gì kéo dài (chạm tay vào cổ thấy có sự rung nhẹ) + Mở miệng

và phát tiếng (chú ý: âm gì kéo dài liền với việc phát tiếng, không được đứt quãng)

Phụ

âm ch

+ Mặt lưỡi chạm lên vòm miệng, đầu

vào răng dưới + Giữ hơi trong khoang miệng

+ Bật mạnh mặt lưỡi vào vòm miệng và phát tiếng

Phụ

âm k,

c, qu

+ Gốc lưỡi chạm lên vòm miệng

+ Giữ hơi trong miệng + Hạ lưỡi xuống, đẩy mạnh hơi phát tiến

âm

ng

+ Gốc lưỡi chạm lên vòm miệng

+ Đưa hơi thoát lên mũi (nếu chạm tay vào mũi thấy

có sự rung nhẹ)

+ Bật lưỡi và phát ra tiếng

Phụ

âm

+ Gốc lưỡi chạm nhẹ lên vòm miệng (giống như âm

“g”)

kh “khừ” trong

miệng+ Bật hơi và phát tiếng (chúý: âm “khừ”

kéo dài liền với việc phát tiếng, không được đứt quãng)

Phụ

âm g

+ Gốc lưỡi chạm nhẹ lên vòm miệng + Tạo âm “gừ”

trong miệng (chạm tay vào

cổ thấy có sự rung nhẹ) + Bật hơi và phát tiếng (chúý: âm gừ kéo

dài liền với việc phát tiếngkhông được ngắt quãng)

Phụ

âm h

+ Há miệng + Đẩy hơi qua miệng (có thể cảm nhận luồng hơi qua lòng bàn tay) + Phát tiếng (chú ý: đẩy hơikéo dài liền với việc phát tiếng, không được đứt quãng)

*

Phụ

+ Đầu lưỡi chạm lên vòm miệng

âm l + Đẩy hơi qua

miệng, không đưa hơi lên mũi

+ Bạt lưỡi và vòm miệng và phát âm

Giáo viên sử dụng một số bài tập dưới đây sửa lỗi phát

âm phụ âm đầu cho học sinh:

BÀI TẬP 1: Nhận biết và gọi đúng tên bộ máy phát âm (dựa vào sơ đồ bộ máy cấu âm)

Giáo viên sử dụng mô hình, tranh ảnh về bộ máy phát âm(môi, răng, lưỡi, ngạc ) và sử dụng chính bộ máy cấu âm của học sinh để dạy và chỉ cho học sinh các bộ phận đó

BÀI TẬP 2: Thực hành các tư thế môi, miệng và vị trí đặt lưỡi

Giáo viên hướng dẫn học sinh đặt vị trí lưỡi, tư thế môi, miệng Dùng hình vẽ, con rối hoặc mô hình để minh họa; cũng có thể dùng que tăm bông, đầu thìa, hoặc que đè lưỡi hoặc

có thể đi găng tay sạch, dùng đầu ngón chỉ vào vị trí tiếp xúc đầu lưỡi của học sinh khi tạo âm

3 Gốc lưỡi

4 Đẩy lưỡi vào

trong

5 Đẩy lưỡi ra ngoài

6 Đẩy lưỡi lên trên

7 Đẩy lưỡi xuống

Các bài tập này sẽ hỗ trợ học sinh phân biệt những phụ

âm đầu mà các em hay nhầm lẫn Giáo viên yêu cầu học sinh

này Âm b có hơi thoát ra từ miệng, âm m có hơi thoát ra từmũi

Lỗi phổ biến mà học sinh khuyết tật trí tuệ trong trườnghợp điển cứu mắc phải là nhầm lần giữa âm /t’/ và /t/ Vì vậy,chỉ rõ cho học sinh thấy sự khác biệt rất quan trong:

- Sử dụng biện pháp phân tích cấu âm giúp học sinh bật âm/t’/ hay nói được tiếng “thờ”

- Theo cấu âm của âm thờ giáo viên hướng dẫn học sinh khuyết tật trí tuệ làm những điều sau:

- + Đầu lưỡi chạm vào răng trên âm /t/

- + Giữ hơi trong khoang miệng

- + Đẩy lưỡi vào răng và thổi nhẹ hơi ra ngoài

- (Có thể đưa tay lên miệng để cảm nhận luồng hơi thoát ra)

- Còn với âm /t/

miệng kín, tập trung hơi ở miệng kín, tập trung hơi ở miệng

- + Đẩy lưỡi vào răng và bật mạnh hơi

- Ở bước 1 này, chia nhỏ nhiệm vụ hơn, giáo viên hướng dẫn và làm mẫu học sinh phát âm như sau:

- Phát âm từ “thờ” nhưng vô thanh rồi tiếp tục tạo tiếng “ờ”trên cùng một luồng hơi, rồi yêu cầu học sinh nói nhanh hơn để được tiếng “thờ”

- Khi học sinh phát âm được âm này, giáo viên sử dụng biện pháp dưới đây để ghéo các từ luyện khác

Nguyên tắc sửa lỗi:

- Sửa từ dễ tới khó: bắt đầu bằng sửa âm sau sửa âm trong

âm tiết, sau đó âm trong câu ngắn và trong cả phát ngôn

- Biến việc sửa âm thành việc thú vị, hấp dẫn đối với học sinh

- Thường xuyên tiến hành, kết hợp chặt chẽ với hoạt động dạy của phụ huynh ở nhà

- Kết hợp nhiều kỹ thuật, nhiều hình thức dạy, nhằm kích thích tối đa các giác quan và kênh nhận thông tin

để rèn luyện phát âm cho học sinh, tích các thành phần của âm mắc lỗi và thành phần của âm chuẩn để học sinh nhận diện Giáo viên tổ chức, hướng dẫn để các em đưa ra các trường hợp cần sửa vào ngữ cảnh nhằm khu biệt nghĩa, từ đó học sinh có ý thức phân biệt phát âm sai và phát âm đúng đồng thời sửa chữa

có hiệu quả

Yêu cầu khi sử dụng biện pháp pháp luyện tập tổng hợp làgiáo viên phải tổ chức cho học sinh luyện tập tổng hợp trước đểcác em tri giác được cách phát âm tổng quát sau đó kết hợp với phân tích ngữ âm, phân tích ngữ nghĩa, phân tích chính tả… Vận dụng biện pháp luyện tập tổng hợp có thể thao tác theo các bước sau đây:

Bước 1: Học sinh phát âm theo mẫu

Bước 2: Tổ chức cho học sinh phân tích cấu âm, phân tíchchính tả, kết hợp tìm hiểu nghĩa của tiếng, từ cần sửa

Bước 3: Học sinh phát âm theo mẫu, nhận xét, sửa chữa, điều chỉnh

Bước 4: Luyện tập đưa âm cần sửa vào ngữ cảnh Khi sử dụng vào sửa các lỗi cụ thể, GV cần lựa chọn hoặc kết hợp linh hoạt các biện pháp để có thể đạt hiệu quả cao

Ngoài ra, giáo viên cũng cần kết hợp các hoạt động như:

- Rung dây thanh/không rung dây thanh

- Luyện phát âm đúng âm vị trong âm tiết, trong từ, cụm

từ

Biện pháp tổ chức trò chơi

a Khái niệm trò chơi

Trong tâm lý học đại cương và giáo dục học đưa ra khái niệm trò chơi như sau: Trò chơi là trò chơi có luật và những nộidung cho trước, là trò chơi của sự nhận thức, hướng đến sự mở rộng, chính xác hoá, hệ thống hóa các biểu tượng đã có nhằm phát triển các năng lực trí tuệ, giáo dục lòng ham hiểu biết của trẻ học sinh trong đó nội dung học tập kết hợp với hình thức chơi

b Sự cần thiết của tổ chức trò chơi

Để học sinh khuyết tật trí tuệ có thể sửa được lỗi phát âm thì giáo viên không phải chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu một cách rập khuôn, máy móc mà phải tạo nên sự hứng thúcho các em Nếu không thì sẽ nên sự cản trở, chống đối và lảng tránh nhiệm vụ sửa lỗi phát âm Bởi qua nghiên cứu quá trình sửa lỗi phát âm, mục tiêu giáo viên cần thực hiện không chỉ dừng ở việc sửa được lỗi phát âm mà còn ở việc chỉ cho học

Giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phương pháp, lấy người học làm chủ Vì vậy, giáo viên phải tạo được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vào cáchoạt động học tập Trò chơi là một hoạt động mà các em hứng thú nhất Thông qua các trò chơi các em sẽ lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng, củng cố, khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, trong việc làm Khi chúng ta đưa ra được các trò chơi thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượng dạy học sẽ ngày càng nâng cao Trò chơi phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh khuyết tật trí tuệ

Với các biện pháp rổ chức trò chơi để sửa lỗi phát âm cho học sinh khuyết tật trí tuệ, các trò chơi sẽ hướng vào mục đích củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng Riêng trò chơi cho phần sửa lỗi phát âm, giáo viên cần phải biết kết hợp củng cố kiến thức âm, vần mới và rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh khuyết tật trí tuệ mức độ nhẹ

Một số trò chơi gợivề sửa lỗi phát âm:

Trò chơi 1: Miệng ơi bạn có thể làm những gì?

Để học sinh quan sát và bắt chước cử động của miệng,lưỡi của giáo viên khi tạo âm Giáo viên có thể làm mẫu rồi