Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học huyện nậm pồ, tỉnh điện biên​

Vấn đề tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên là vấn đề cần được quan tâm và cần được tổ chức, tư vấn một cách khoa học như các hoạt động khác trong nhà trường nhằm man

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ XUÂN CHIẾN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG

CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ XUÂN CHIẾN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG

CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHÙNG THỊ HẰNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phùng Thị Hằng - Giảng viên trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực

và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả Ngô Xuân Chiến

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn Ban chủ nhiệm Khoa Tâm lý giáo dục, các giảng viên Khoa Tâm lý giáo dục trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn, cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Phùng Thị Hằng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để luận văn được hoàn thành

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, lãnh đạo các phòng ban, giáo viên các trường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đã nhiệt tình giúp đỡ tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới bạn bè, gia đình và đồng nghiệp

đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả Ngô Xuân Chiến

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iv

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Bồi dưỡng, tổ chức bồi dưỡng 9

1.2.2 Tư vấn học đường, kỹ năng tư vấn học đường 12

1.2.3 Tổ chức bồi dưỡng kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên 17

1.3 Một số vấn đề cơ bản về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học 18

1.3.1 Mục tiêu bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học 18

1.3.2 Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học 18

1.3.3 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng 25

1.3.4 Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học 27

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học 31

1.4.1 Yếu tố khách quan 31

1.4.2 Yếu tố chủ quan 34

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 37

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình giáo dục tiểu học của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 37

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 37

2.1.2 Khái quát về giáo dục tiểu học 38

2.2 Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát 40

2.2.1 Mục đích khảo sát 40

2.2.2 Nội dung khảo sát 40

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 40

2.3 Kết quả khảo sát 41

2.3.1 Thực trạng bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 41

2.3.2 Thực trạng về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 46

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 53

2.5 Đánh giá chung về thực trạng bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 55

2.5.1 Những ưu điểm 55

2.5.2 Những hạn chế 55

Tiểu kết chương 2 56

Chương 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 58

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 58

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 58

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 58

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 59

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 59

3.1.5 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 60

3.2 Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 60

3.2.1 Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động tổ chức bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường tiểu học 60

3.2.2 Chỉ đạo xây dựng nội dung chương trình bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên phù hợp với thực tiễn ở các trường tiểu học 61

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường Tiểu học 63

3.2.4 Tăng cường nguồn tài chính, cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ cho việc tổ chức bồi dưỡng kĩ năng TVHĐ cho giáo viên 66

3.2.5 Chỉ đạo đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kĩ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường Tiểu học 67

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 69

3.4 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả khi của các biện pháp đề xuất 69

3.4.1 Khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 70

3.6.2 Khảo sát tính khả thi của các biện pháp 71

Tiểu kết chương 3 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CBQL : Cán bộ quản lý

CBQLGD : Cán bộ quản lý giáo dục

GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

GVCN : Giáo viên chủ nhiệm

HĐBD : Hoạt động bồi dưỡng

KNTVHĐ : Kỹ năng tư vấn học đường

TVHĐ : Tư vấn học đường

bồi dưỡng 42 Bảng 2.4: Đánh giá của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các phương

pháp bồi dưỡng 44 Bảng 2.5: Đánh giá của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các hình thức

bồi dưỡng 45 Bảng 2.6 Thực trạng lập kế hoạch tổ chức bồi dưỡng KN tư vấn học đường

cho giáo viên ở các trường Tiểu học 46 Bảng 2.7: Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 48 Bảng 2.8: Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 50 Bảng 2.9: Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ

năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 52 Bảng 2.10: Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động bồi dưỡng công tác tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 53 Biểu đồ 3.1 Ý kiến của giáo viên về mức độ cần thiết của các biện pháp 70 Biểu đồ 3.2 Ý kiến của cán bộ quản lý về mức độ khả thi của các biện pháp 72

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua nhiều năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta được thoát nghèo và trở thành một nước đang phát triển Cùng với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta có sự mở cửa hội nhập về văn hóa, khoa học kĩ thuật Qua đó việc ứng dụng thành tựu khoa học kĩ thuật trong các lĩnh vực, đặc biệt trong sản xuất với các trang thiết bị, máy móc hiện đại làm tăng năng suất lao động, giải phóng sức lao động cho con người Hơn nữa, nền kinh

tế thị trường góp phần tích cực làm thay đổi bộ mặt xã hội, đồng thời còn nâng cao chất lượng cuộc sống: do đó đời sống vật chất con người được cải thiện, con người có nhiều cơ hội để học tập, sinh hoạt với những tiện nghi nhất định

Mặt khác, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội ngày càng sâu sắc, đa dạng, phức tạp và cùng với làn sóng hội nhập văn hóa ngày càng sâu rộng đã làm cho đời sống tâm lý con người nói chung và HS nói riêng đang có những ảnh hưởng đáng kể HS hiện tại đang có những biến động to lớn với nhiều biểu hiện đáng lo ngại, đặc biệt HS ở lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng Ở tuổi này, các

em có những biến đổi nhất định về thế giới quan, thể chất và tâm hồn Các em rất dễ xúc động, khả năng kiềm chế kém Các em thường gặp những khúc mắc trong học tập, tâm, sinh lí, trong mối quan hệ với thầy cô, cha mẹ, bạn bè… Những băn khoăn, vướng mắc của HS nếu không được điều chỉnh, giải tỏa kịp thời, thì rất dễ dẫn đến hậu quả đáng tiếc: nhẹ thì chán học, bỏ học; nặng thì trầm cảm, bạo lực học đường thậm chí tự tử, bỏ nhà, theo kẻ xấu… Thực trạng này cho thấy, các em thật sự cần một người đáng tin cậy và có chuyên môn để chia sẻ tâm sự hoặc trợ giúp các em tìm cách thức giải quyết vấn đề một cách tốt nhất Do đó, việc tổ chức hoạt động TVHĐ là hoạt động rất cần thiết ở trường học nói chung và bậc tiểu học nói riêng

Luật Giáo dục (2005) cũng đã nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con

người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [31, tr 20] Như vậy,

nhằm để đạt được mục tiêu này, việc nghiên cứu và nhận diện về hành vi của

HS nói chung và HS cấp tiểu học nói riêng là cần thiết bởi có như vậy mới xác định được những yếu tố ảnh hưởng đưa đến những hành vi sai lệch, gây bất lợi cho sự phát triển của của các em

Do đó, việc xây dựng một mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần cho

HS với sự lồng ghép những kiến thức về tâm lý, giáo dục sẽ giúp cho việc phát hiện sớm những biểu hiện bất thường của các em, giúp các em phòng ngừa và điều chỉnh những hành vi sai lệch của mình, có đủ sức khỏe và trí tuệ để tiếp thu, lĩnh hội tri thức ở nhà trường, tạo điều kiện cho việc phát triển nhân cách một cách hài hòa, toàn diện

Trong năm học 2017 - 2018, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên yêu cầu 100% các trường tiểu học, trung học cơ sở, THPT và trung tâm giáo dục thường xuyên phải có phòng TVHĐ cho HS Tuy nhiên hoạt động TVHĐ là hoạt động mới trong trường học, chưa có sự thống nhất trong cả nước về mô hình tổ chức lẫn qui định về chuyên môn, biên chế, chế độ chính sách Phần lớn các địa phương đang trong gia đoạn “mò mẫm”, một bộ phận các thầy giáo, cô giáo chưa quan tâm hoặc chưa quan tâm đúng mức vấn đề này Mặt khác, việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên cũng chưa đáp ứng được yêu cầu về cả số lượng lẫn chất lượng Vấn đề tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên là vấn đề cần được quan tâm và cần được tổ chức, tư vấn một cách khoa học như các hoạt động khác trong nhà trường nhằm mang lại hiệu quả cao cho hoạt động tư vấn tâm lý cho HS

Với những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tổ chức bồi dưỡng kỹ

năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” làm đề tài Luận văn để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng

tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, luận văn đề xuất một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học, nhằm góp phần nâng cao năng lực tư vấn học đường cho đội ngũ giáo viên làm công tác tư vấn học đường ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điên Biên

4 Giả thuyết khoa học

Công tác tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên còn có nhiều hạn chế, bất cập như: Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường, nội dung và hình thức tổ chức bồi dưỡng chưa được được xác định rõ ràng và phù hợp Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý, phù hợp với thực tiễn thì hiệu quả của việc tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

5.3 Đề xuất một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp

tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

- Về khách thể điều tra: Tiến hành khảo sát 385 khách thể, gồm: 25 cán

bộ quản lý ở phòng Giáo dục & Đào tạo, CBQL ở các trường tiểu học và 360 giáo viên làm công tác tư vấn tại các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên Ngoài ra, phỏng vấn trực tiếp một số học sinh tiểu học để có thêm thông tin liên quan đến kỹ năng tư vấn học đường của giáo viên

- Địa bản khảo sát bao gồm 8 trường tiểu học thuộc huyện Nậm Pồ: Trường Tiểu học Nà Bủng, Vàng Đán, Nà Hỳ số 2, Nà Khoa, Na Cô Sa, Nậm Nhừ, Nậm Tin, Pà Tần

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu lý luận, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ năm học về vấn đề quản lí giáo dục; vấn đề bồi dương kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học…nhằm xây dựng khung lý thuyết cho đề tài

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Tiến hành quan sát hoạt động tư vấn học đường, hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên các trường tiểu học để thu thập thêm thông tin bổ sung cho việc đánh giá thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Thiết kế các phiếu hỏi dành cho CBQL, giáo viên tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên về thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư

vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học và quản lý hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn: Thiết kế các câu hỏi phỏng vấn cán bộ quản lí

và giáo viên các trường tiểu học nhằm tìm hiểu sâu hơn về thực trạng vấn đề

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu kế hoạch quản lý công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường của Ban Giám hiệu và giáo án dạy kĩ năng tư vấn học đường của giáo viên dạy bồi dưỡng nhằm bổ sung thông tin thực tiễn cho đề tài

7.2.5 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến của các nhà quản lý, các chuyên gia về lĩnh vực tư vấn học đường để nghiên cứu tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán học như tính trung bình cộng, tỉ lệ %, để xử

lý số liệu điều tra, hỗ trợ cho các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn

đã nêu trên nhằm rút ra các kết luận khoa học

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận và Khuyến nghị; Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học;

Chương 2: Thực trạng về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên;

Chương 3: Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN

HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu về tư vấn và kĩ năng tư vấn học đường có nhiều tác giả trên thế giới quan tâm, những nghiên cứu này được thể hiện dưới nhiều tài liệu khác nhau

Tại Hoa Kỳ, tư vấn học đường được bắt nguồn từ phong trào hướng nghiệp vào đầu thế kỷ XX bởi Jesse B Davis Ông được xem là người đầu tiên cung cấp một chương trình học có hướng dẫn một cách hệ thống Tiếp bước của Jesse B David, Frank Parons là người sáng lập ra ngành hướng dẫn tư vấn nghề ở Mỹ, ông đã xuất bản cuốn sách “Cẩm nang hướng nghiệp” nhằm trợ giúp các cá nhân trong việc lựa chọn nghề nghiệp, tìm ra cách bắt đầu và xây dựng một nghề nghiệp thành công và hiệu quả Ông luôn mong muốn công tác hướng dẫn tư vấn nghề nghiệp được đưa vào trường học Năm 1940 Carl Rogers nhấn mạnh vào việc giúp đỡ các mối quan hệ trong trường học Điều này đã ảnh hưởng lớn đến quá trình hình thành nghề tư vấn học đường [14]

Năm 1953 hiệp hội các nhà tư vấn tâm lý học đường Hoa Kỳ (ASCA) tham gia vào APGA - tiền thân của hiệp hội tư vấn tâm lý Hoa Kỳ hiện nay Năm 1962 cuốn sách “The Counselor in a Changing World” của tác giả Wrenn

đã định chế hóa các mục tiêu của tư vấn học đường Năm 1964 ASCA phát triển các vai trò và chức năng dành cho các nhà tư vấn học đường [14]

Cuối những năm 1990, Pat Martin - một giáo viên toán học kiêm cố vấn học đường tại Mỹ cùng với tổ chức giáo dục The Trust thiết lập một dự án về

tư vấn học đường chủ yếu nhằm vào việc rút ngắn những khoảng cách, những cản trở để đi đến thành công trong cuộc sống của trẻ em và thanh thiếu niên Kể

cả những trẻ em da màu, trẻ song ngữ, trẻ bị khuyết tật Dự án của Martin tập trung vào tư vấn cho học sinh, cha mẹ, người giám hộ

Năm 1997, tiêu chuẩn quốc gia dành cho các chương trình tư vấn học đường (National Standards for School Counseling Programs) ra đời và kể từ đó ngành tư vấn học đường được xem như là đã hoàn thiện Hiện nay, hiệp hội các nhà tư vấn học đường Hoa Kỳ (ASCA) được xem là nguồn tham khảo và kiểu mẫu cho chương trình tư vấn tâm lý học đường của hầu hết các nước trên thế giới

Các kỹ năng tư vấn, chăm sóc tâm lý cần phát triển cho người học một phần nào đó nằm trong nhóm các kỹ năng mềm và việc giáo dục các kỹ năng mềm cho người học được các nước trên thế giới quan tâm rất nhiều trong những năm gần đây

Ở các nước phương Tây và các quốc gia như Mỹ, Anh, Pháp các nhà khoa học cơ bản mới tập trung nghiên cứu các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, chọn nghề, tạo dựng các mối quan tốt đẹp trong nhà trường Các công trình nghiên cứu nêu trên thường thiên về lĩnh vực tư vấn cho học sinh Những nghiên cứu về bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên nói chung và giáo viên cấp tiểu học nói riêng còn ít được đề cập tới

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực tư vấn tâm lý ở Việt Nam

từ đầu thập kỷ 80, việc nghiên cứu kĩ năng tư vấn cũng bắt đầu được quan tâm Nổi bật nhất trong các tài liệu về tư vấn là các nghiên cứu về tư vấn hướng nghiệp Có thể kể đến một số nghiên cứu của các tác giả: Phạm Tất Dong, Phạm Huy Thụ, Nguyễn Thế Tường, Trần Trọng Thủy, Lê Đức Phúc Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào tìm hiểu công cụ đo lường tâm lý của các tác giả nước ngoài vào Việt Nam trong lĩnh vực tư vấn hướng nghiệp

Các công trình nghiên cứu về kĩ năng tư vấn hướng nghiệp có thể kể đến nghiên cứu của các tác giả Đào Danh Tình, Mạc Văn Trang, Lý Ngọc Sáng Các tác giả này đã đưa ra một số kỹ năng thu thập, phân tích, so sánh thông tin, đưa ra lời khuyên cho học sinh khi chọn nghề Bên cạnh tư vấn hướng nghiệp,

tư vấn học đường cũng được nhiều tác giả quan tâm Hoạt động tư vấn học

đường được khai thác dưới nhiều góc độ khác nhau Dưới góc độ tư vấn của giáo viên cho hoạt động tự quản của tập thể học sinh, tác giả Hà Nhật Thăng có công trình nghiên cứu: “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông”, Nxb Giáo dục, năm 2004 Tác giả Nguyễn Văn Hộ khai thác vấn đề dưới góc độ kỹ năng xử lý tình huống sư phạm cho sinh viên thông qua tài liệu “Tuyển tập các tình huống sư phạm”, NXB GD năm 2001

Tác giả Trần Thị Minh Đức trong những năm từ 2002 – 2006 đã công bố khá nhiều công trình nghiên cứu khác nhau có liên quan đến kỹ năng tham vấn tâm lý học đường Đặc biệt, từ những công trình nghiên cứu của mình tác giả xuất bản cuốn: “Giáo trình tham vấn tâm lý” (2016) Giáo trình đã hướng dẫn khá tỉ mỉ các nguyên tắc, quy trình, kỹ năng tham vấn, tư vấn tâm lý học đường Đây là cuốn tài liệu tham khảo quý báu cho các giảng viên, giáo viên các cấp [12]

Tác giả Bùi Văn Quân khai thác kỹ năng tư vấn và chăm sóc tâm lý với chuyên đề phát triển chuyên môn liên tục, kỹ năng hướng dẫn, tư vấn và chăm sóc tâm lý cho giáo viên THCS, tài liệu tập huấn phát triển năng lực giáo viên THCS, năm 2010 Tác giả Trần Thị Minh Huế với công trình “Phát triển kĩ năng tư vấn, chăm sóc tâm lý cho sinh viên Đại học Thái Nguyên”, đề tài cấp đại học, 2012 đã đề cập đến các vấn đề lý luận, thực trạng và đề xuất các biện pháp để phát triển kĩ năng tư vấn, chăm sóc tâm lý cho sinh viên [17]…v.v

Ngoài các công trình nghiên cứu trên còn một số công trình nghiên cứu

khác như: Tác giả Võ Thị Tường Vy nghiên cứu: “Một số kỹ năng tham vấn

của tham vấn viên tâm lý trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Tác giả Bùi

Thị Xuân Mai nghiên cứu: “Thực trạng kỹ năng hỏi trong tham vấn của cán bộ

xã hội”; Tác giả Bùi Thị Thoa, luận văn thạc sĩ ngành: tâm lý học lâm sàng trẻ

em và vị thành niên, với đề tài “Nhu cầu được trợ giúp tâm lý của học sinh một

số trường trung học phổ thông huyện Đan Phượng – thành phố Hà Nội”; tác

giả Nguyễn Thị Ngọc, luận văn thạc sĩ tâm lý học, với đề tài: “Khảo sát nhu

cầu tham vấn tâm lý của học sinh trung học cơ sở huyện Bình Chánh - Thành phố Hồ Chí Minh”; tác giả Phạm Thanh Bình, luận án tiến sĩ tâm lý học, với đề

tài: “Nhu cầu tham vấn tâm lý học đường của học sinh trung học cơ sở”.v.v…

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của công tác tư vấn học đường như: Công tác đo lường tâm lý để xác định khó khăn ở cá nhân; các kỹ năng thu hập xử lý thông tin để đưa ra lời khuyên cho học sinh, Tuy nhiên có rất ít công trình nghiên cứu và đề cập đến vấn đề bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học Chúng tôi nhận thấy vấn đề này cần tiếp tục nghiên cứu một cách đầy đủ hơn

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Bồi dưỡng, tổ chức bồi dưỡng

1.2.1.1 Bồi dưỡng

Theo từ điển Tiếng Việt, "bồi dưỡng là làm tăng thêm năng lực hoặc

phẩm chất" [24]

Theo các tài liệu của UNESCO bồi dưỡng được hiểu như sau: Bồi dưỡng

là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng, thái độ để nâng cao năng lực, trình độ, phẩm chất của người lao động về một lĩnh vực hoạt động mà người lao động đã có một trình độ năng lực chuyên môn nhất định qua một hình thức đào tạo nào đó Bồi dưỡng có ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp, quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hay kỹ năng chuyên nghiệp

Tác giả Nguyễn Minh Đường quan niệm "bồi dưỡng có thể là một quá

trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu đã lạc hậu trong cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng chứng chỉ" [13]

Từ những quan niệm có thể hiểu:

Chủ thể của hoạt động bồi dưỡng đã được đào tạo để có một trình độ chuyên môn nhất định

Bồi dưỡng thực chất là quá trình cập nhật bổ sung tri thức, kỹ năng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nào đó

Xem xét khái niệm bồi dưỡng trong Giáo dục - Đào tạo, bồi dưỡng được hiểu là một dạng đào tạo phi chính qui, về bản chất bồi dưỡng là một hình thức đào tạo, người được bồi dưỡng là cán bộ quản lý, giáo viên, viên chức đang phục

vụ trong các cơ quan quản lý giáo dục, các cơ sở đào tạo, trong các trường học

Về quá trình bồi dưỡng Michael Amstrong khi nghiên cứu về quá trình đào tạo đã nêu: Nghiên cứu quá trình đào tạo bồi dưỡng như là quá trình đào tạo có kế hoạch xác định, nó là những tác động có xem xét cất nhắc nhằm đảm bảo có được sự học tập để nâng cao khả năng làm việc thực tế Quá trình đào tạo, bồi dưỡng có kế hoạch là quá trình bao gồm các công đoạn sau: [3]

- Xây dựng kế hoạch chương trình bồi dưỡng:

+ Xác định chủ thể bồi dưỡng chuyên môn và đối tượng được bồi dưỡng chuyên môn

+ Xác định nội dung cụ thể bồi dưỡng chuyên môn

+ Xác định phương pháp, phương tiện thực hiện bồi dưỡng chuyên môn

- Xây dựng địa điểm và phân công người đảm nhiệm việc bồi dưỡng

- Triển khai thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

- Đánh giá và hiệu chỉnh kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

Có thể hiểu bồi dưỡng chính là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng cho đối tượng bồi dưỡng trên cơ sở của những kiến thức và kỹ năng hiện có ở đối tượng giáo dục thông qua sử dụng hệ thống các phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng phù hợp nhằm cải thiện năng lực lao động, năng lực hoạt động cho đối tượng bồi dưỡng đáp ứng được yêu cầu và vị trí việc làm của đối tượng bồi dưỡng

Từ các quan niệm trên, chúng tôi cho rằng: Bồi dưỡng là hoạt động cập

nhật kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cho đối tượng bồi dưỡng nhằm giúp họ nâng cao kiến thức, kỹ năng, cải thiện năng lực lao động trong thực tiễn, đáp ứng tốt những yêu cầu của công việc, của xã hội

1.2.1.2 Tổ chức bồi dưỡng

- Tổ chức: Khái niệm “tổ chức”có thể xem xét theo các phương diện

khác nhau

Thứ nhất, xét theo phương diện danh từ, tổ chức được hiểu là một nhóm người, một tập thể, một đơn vị nhất định trong xã hội Theo từ điển Tiếng Việt

(2002), "Tổ chức là tập hợp người được tổ chức lại, hoạt động vì những quyền

lợi, lợi ích chung nhằm một mục đích chung" [28]

Hoặc cũng có thể hiểu: “Tổ chức là một nhóm người có chuyên môn sâu

làm việc cùng nhau để thực hiện một nhiệm vụ chung” Mỗi tổ chức luôn luôn

có tính chuyên môn hóa Tổ chức chỉ hoạt động có hiệu quả khi nó chỉ tập trung vào một nhiệm vụ, chẳng hạn như trường học thì tập trung vào dạy và học Như vậy, tổ chức là nơi hành động [37]

Thứ hai, xét theo phương diện động từ, tổ chức được xem như một hoạt động, tổ chức là một trong các chức năng của nhà quản lý Đó là một quá trình

đề ra những sự liên hệ chính thức giữa những con người và tài nguyên để đi đến mục tiêu Theo các giáo sư George P.Huber và Reuben R McDaniel, chức năng tổ chức là sự phối hợp các nỗ lực qua việc thiết lập một cơ cấu về cách thực hiện công việc trong tương quan với quyền hạn Nói một cách khác, chức năng tổ chức là tiến trình sắp xếp và các công việc tương đồng thành từng nhóm, để giao phó cho từng khâu nhân sự có khả năng thi hành, đồng thời phân quyền cho từng khâu nhân sự tùy theo công việc được giao phó [3]

Để quá trình tổ chức hoạt động diễn ra có hiệu quả, nhà quản lý cần lập

kế hoạch cho việc triển khai hoạt động, đồng thời chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá việc triển khai kế hoạch một cách sát sao Như vậy, chức năng tổ chức của nhà quản lý không thể tách rời các chức năng: lập kế hoạch, chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá hoạt động trong đơn vị

Vậy, tổ chức là chức năng của nhà quản lý, đó là quá trình sắp xếp, phân công công việc trong đơn vị, đồng thời phối hợp hoạt động của đơn vị theo một

xu hướng chung nhằm đạt được các mục tiêu của quản lý

- Tổ chức bồi dưỡng

Theo UNESCO tổ chức bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp, quá trình này chỉ diễn ra khi các cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ của bản nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp

Theo tác giả Nguyễn Minh Đường tổ chức bồi dưỡng có thể coi là một quá trình cập nhật kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường xuyên được xác định bằng một chứng chỉ

Từ sự phân tích trên chúng tôi quan niệm: Tổ chức bồi dưỡng là quá trình

nhà quản lý triển khai các hoạt động cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho cá nhân, giúp cá nhân mở mang hoặc nâng cấp hệ thống tri thức, kỹ năng nhằm đáp ứng hiệu quả công việc đang làm

1.2.2 Tư vấn học đường, kỹ năng tư vấn học đường

1.2.2.1 Tư vấn học đường

* Tư vấn

Tư vấn - trong tiếng Anh là Consultation - được xem như quá trình tham khảo về lời khuyên hay sự trao đổi quan điểm về vấn đề nào đó để đi đến một quyết định

Tư vấn trong từ điển tiếng Việt được định nghĩa như là sự phát biểu ý kiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định Hoạt động này phần nhiều diễn ra dưới dạng hỏi và đáp

- Tư vấn: Theo tác giả Phùng Thị Hằng, "Tư vấn là đưa ra lời khuyên

hoặc đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định" [8]

Khái niệm “TVHĐ” là khái niệm còn khá mới mẻ, chưa xuất hiện trong nhiều các tài liệu về tư vấn, tham vấn hiện nay Trong các tài liệu thường xuyên đề cập đến thuật ngữ tư vấn tâm lý, tư vấn học đường, để làm rõ khái niệm này, nhóm nghiên cứu tổng hợp một số khái niệm về “tư vấn” và “tư vấn học đường”

Theo các chuyên gia Hiệp hội Tâm lý học Mỹ: “Tư vấn tâm lý là quá

trình giúp các cá nhân khắc phục những trở ngại tâm lý trong quá trình trưởng thành, khiến người ta phát triển một cách lý tưởng” [2]

Tổ chức tư vấn thế giới đưa ra khái niệm: “Tư vấn là một quá trình trợ giúp

dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng

thời gian một cách có mục đích để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép” [2]

Theo tác giả Phạm Tất Dong và Nguyễn Như Ất, tư vấn được hiểu là: + Tư vấn là một dịch vụ trí tuệ, một hoạt động “chất xám” cung ứng cho khách hàng những lời khuyên đúng đắn và thích hợp chứ không phải là lời khuyên chung chung với một tình huống, một thời gian nhất định Và những lời khuyên, đóng góp ý kiến nhà tư vấn đưa ra chỉ thích hợp với một tình huống cụ thể, một chủ thể cụ thể tồn tại trong một hoàn cảnh và một thời gian cụ thể chứ nó không thích hợp với một hoàn cảnh khác, một chủ thể khác và một thời gian khác

+ Tư vấn không chỉ đơn thuần là đưa ra lời khuyên mà còn phải chỉ vẽ hướng thực hiện lời khuyên đưa ra sao cho có thể đạt được hiệu quả cao nhất [9]

Tác giả Vũ Dũng cho rằng "Tư vấn được định nghĩa là sự phán quyết,

khẳng định của chuyên gia với tư cách một lời khuyên giúp cho chủ thể giải quyết một vấn đề nào đó Tư vấn được hiểu là quá trình tìm hiểu vấn đề của khách hàng, đưa ra các giải pháp và lời khuyên để họ có khả năng tự quyết định một phương án hành động tốt nhất Hiểu theo cách này tư vấn không chỉ giúp cá nhân nâng cao hiểu biết, mà còn là sự hướng dẫn để giúp cá nhân đưa

ra được sự lựa chọn tốt nhất cho vấn đề của họ Với cách tiếp cận này thì tư vấn chính là quá trình đưa ra giải pháp giúp đối tượng được tư vấn giải quyết vấn đề mình đang gặp phải" [11, tr.25]

Tác giả Chu Liên Anh quan niệm “Tư vấn là sự trợ giúp, trong đó người

tư vấn thông qua mối quan hệ tin cậy, tự nguyện, trao đổi thông tin để cung cấp giải pháp nhằm giúp khách hàng tìm ra phương án tốt nhất giải quyết vấn

đề của họ” [1]

Nhóm nghiên cứu lựa chọn khái niệm tư vấn theo quan điểm này để làm

rõ khái niệm TVHĐ

Trong khái niệm này, tư vấn có những đặc điểm cụ thể như sau: Tư vấn

là sự trợ giúp về mặt tâm lý, giúp nâng cao khả năng hành động cho cá nhân; mục tiêu của tư vấn là cung cấp giải pháp giải quyết vấn đề; tư vấn là mối quan

hệ tự nguyện, bình đẳng và tin cậy; người thực hiện tư vấn là người có kiến thức về chuyên môn mà họ tiến hành tư vấn, có kỹ năng cũng như các thái độ đạo đức cần thiết của hoạt động; đối tượng được tư vấn là người đang gặp khó khăn trong giải quyết vấn đề và cần có sự trợ giúp

* Tư vấn học đường

Khi đề cập đến tư vấn, hướng dẫn cho học sinh trong trường học, khái niệm thường được nhắc đến là “tư vấn học đường”

Theo tác giả Lê Sơn, Lê Hồng Minh, "Tư vấn học đường bao gồm cả ý

nghĩa hướng dẫn và tư vấn tâm lý Hướng dẫn, cố vấn, cung cấp thông tin hướng nghiệp: trắc nghiệm, thông tin về kết quả trắc nghiệm tâm lý, tích cách con người, thông tin về thị trường lao động, về thế giới nghề nghiệp liên quan; tư vấn tâm lý, phát triển nhân cách (tư vấn phát triển, lắng nghe, khơi dậy…)" [24]

Theo thời gian và kinh nghiệm, hoạt động hướng nghiệp và tư vấn tâm lý trong nhà trường không chỉ là hoạt động đơn lẻ, mà là hoạt động nhằm xúc tác, thúc đẩy nhiều hoạt động khác trong trường học, dưới sự lãnh đạo giáo dục đặc biệt của hiệu trưởng, dưới hình thức một chương trình tổng thể tư vấn học đường

Tóm lại, tư vấn học đường ngoài ý nghĩa thông thường bao gồm hoạt động hướng nghiệp và tư vấn tâm lý, còn phải mang trách nhiệm là một chương trình giáo dục từng thời kì, có sự thông đạt và tham gia tổng lực của nhà trường, quan tâm đến kiến thức kỹ năng học sinh và cả giáo viên, phụ huynh là những người trực tiếp tham gia giáo dục học sinh (chương trình tổng thể tư vấn học đường)

Tư vấn giáo được hiểu là sự trợ giúp, hướng dẫn của giáo viên đến học sinh trong toàn bộ quá trình giáo dục khi học sinh có mong muốn, nhu cầu được tư vấn hay khi học sinh gặp khó khăn trong học tập, trong tham gia các hoạt động ở trường học

Đối với giáo viên, TVHĐ là một nhiệm vụ của cán bộ quản lý lớp Để thực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên phải có những kiến thức và kỹ năng nhất định mới có thể thực hiện thành công nhiệm vụ TVHĐ cho học sinh của mình

Như vậy có thể hiểu: Tư vấn học đường là quá trình giáo viên trợ giúp, hỗ

trợ học sinh một cách kịp thời thông qua hệ thống các phương pháp, cách thức tư vấn trên cơ sở vận dụng kiến thức và kỹ năng tư vấn phù hợp với từng trường hợp, đối tượng và hoàn cảnh cụ thể, qua đó giúp các em học sinh vượt qua được những khó khăn trong học tập và trong cuộc sống, thu nhận được kiến thức và kỹ năng cần thiết để phát triển nhân cách đáp ứng yêu cầu của xã hội

1.2.2.2 Kỹ năng tư vấn học đường

- Kỹ năng

Cho đến nay vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng Một số tác giả chuyên ngành tâm lý dạy học coi việc nắm được cách thức hành động là có

kỹ năng (KN)

Theo A.V Petropxki: "KN là năng lực sử dụng các tri thức, các dữ liệu,

khái niệm đã có để phát hiện các thuộc tính bản chất của sự vật và giải quyết thành công những nhiệm vụ lý luận hay thực hành xác định" [dẫn theo

1.a.i.1.a.i.23]

Một số tác giả khác như A.Danhilov, M.N Xkaltkin, B.P Exipov,

Nguyễn Văn Hoan quan niệm: "KN là khả năng con người thực hiện có hiệu

quả hành động tương ứng với các mục đích, điều kiện trong đó hành động xảy

ra KN mang tính khái quát được sử dụng trong các tình huống khác nhau, chỉ khi đã nắm vững kiến thức mới hình thành được KN" [1.a.i.1.a.i.23]

Theo lý thuyết về cấu trúc hoạt động, trong hoạt động có thể có nhiều hành động Mỗi hành động đều có mục đích Trong mỗi hành động có nhiều thao tác (thao tác trên đối tượng và thao tác tư duy)

Với các hành động có mục đích khác nhau, cần lựa chọn các thao tác, qui trình thực hiện khác nhau Nghĩa là muốn hành động có kết quả phải biết lựa chọn các thao tác hướng đích, sắp xếp được chúng theo một trình tự nhất định sao cho khi thực hiện theo trình tự đó, hành động sẽ đạt kết quả

Để đạt tới cùng một mục đích của hành động, người ta có thể lựa chọn các thao tác khác nhau và qui trình hành động khác nhau Đó là tính linh hoạt, sáng tạo trong hành động

Các thao tác lựa chọn có thể giống nhau nhưng khi lựa chọn qui trình thực hiện khác nhau sẽ dẫn đến những kết quả hành động khác nhau

Như vậy, nếu thực hiện thành thạo được một số thao tác nhất định có thể sắp xếp, hình thành các KN khác nhau theo mục đích hành động

Từ những quan niệm nêu trên có thể hiểu: Kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức vào việc giải quyết có hiệu quả các tình huống sinh động trong thực tiễn

- Kỹ năng tư vấn học đường

Tác giả Chu Liên Anh cho rằng “Kĩ năng tư vấn là sự vận dụng kiến thức,

kinh nghiệm nghề nghiệp của người tư vấn vào việc xây dựng mối quan hệ tin cậy, bình đẳng với khách hàng, trao đổi thông tin để cung cấp giải đáp, giúp

họ đưa ra được quyết định tốt nhất cho vấn đề khó khăn mà họ gặp phải” [1]

Theo khái niệm này, nội hàm của kĩ năng tư vấn gồm các nội dung sau:

- Kỹ năng tư vấn được hình thành trên cơ sở vận dụng hiểu biết, tri thức

và giá trị nghề nghiệp Đó là các hiểu biết về mục đích của tư vấn, về các nguyên tắc, giá trị của tư vấn và các hiểu biết, kinh nghiệm xã hội

- Kỹ năng tư vấn được thể hiện ra bên ngoài bằng tập hợp các thao tác hay các hành động để xây dựng mối quan hệ và tìm hiểu, cung cấp thông tin

- Kết quả của sự vận dụng kỹ năng tư vấn giúp người được tư vấn có khả năng tự quyết định được phương thức giải quyết vấn đề một cách hiệu quả

Khi đề cập đến kĩ năng TVHĐ có thể hình dung ngay đến kĩ năng hướng dẫn, tư vấn của giáo viên đối với những vấn đề học sinh đang cần trợ giúp, ở đây chính là sự vận dụng kinh nghiệm, tri thức, năng lực ở giáo viên một cách linh hoạt phù hợp để hỗ trợ học sinh giải quyết những khó khăn khi họ gặp phải

Từ những phân tích nêu trên, có thể hiểu: Kĩ năng TVHĐ là sự vận dụng

kiến thức về tư vấn của nhà giáo dục vào quá trình trợ giúp học sinh, giúp các

em vượt qua được những trở ngại và khó khăn trong học tập, trong mối quan

hệ với những người xung quanh, trong việc tham gia các hoạt động giáo dục, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình phát triển nhân cách của các em

1.2.3 Tổ chức bồi dưỡng kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên

Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên phổ thông

đã được quy định cụ thể ở thông tư 31/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Từ thông tư này, hiện nay một số các tỉnh trong cả nước Sở Giáo dục và Đào tạo;

Sở nội vụ kết hợp với các trường Đại học Sư phạm mở các lớp bồi dưỡng cấp chứng chỉ tư vấn học đường cho giáo viên phổ thông Thông qua các lớp bồi dưỡng này giáo viên làm công tác tư vấn học đường sẽ tiếp thu được những tri thức, kỹ năng cơ bản để có thể bước đầu thực hiện được hoạt động tư vấn học đường Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, giáo viên làm công tác tư vấn ở các địa phương cần không ngừng bồi dưỡng những kiến thức về tư vấn học đường, kiến thức tâm lý giáo dục Đây là những kiến thức mang tính chuyên môn sâu của một lĩnh vực khoa học mà trong khoảng thời gian ngắn bồi dưỡng giáo viên không thể truyền đạt được hết Do đó, quá trình tổ chức bồi dưỡng thường xuyên kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học cần phải thực hiện hàng năm bằng các hình thức bồi dưỡng khác nhau

Từ các khái niệm: Tổ chức, bồi dưỡng, khái niệm tư vấn học đường đã nêu ở trên, chúng tôi hiểu về khái niệm tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học

đường cho giáo viên như sau: Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường

cho giáo viên là những hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng tư vấn học đường của giáo viên, giúp giáo viên nâng cao kỹ năng tư vấn học đường của bản thân

Các kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên rất đa dạng phong phú bên cạnh những kỹ năng chung như: kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hỏi, kỹ năng thấu cảm, kỹ năng thuyết phục v.v còn có những kỹ năng đặc thù phù hợp với

từng bậc học, vùng miền như: kỹ năng can thiệp, kỹ năng phát hiện sớm, kỹ năng đánh giá tâm lý học sinh, kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục v.v

1.3 Một số vấn đề cơ bản về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

1.3.1 Mục tiêu bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Hoạt động bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên về lĩnh vực tư vấn học đường cho học sinh trong tình hình mới, trang

bị cho giáo viên những kiến thức, kỹ năng cần thiết để thực hiện tốt công tác tư vấn trong nhà trường

Thông qua hoạt động tư vấn học đường, giáo viên giúp học sinh phát triển toàn diện về nhân cách, trang bị thêm cho các em những kiến thức mới trong cuộc sống và trong lao động

1.3.2 Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học bao gồm các nhóm kỹ năng sau:

1.3.2.1 Nhóm kỹ năng chung của tư vấn học đường

a) Kỹ năng lắng nghe

Kỹ năng lắng nghe trong tư vấn học đường là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm vào hành vi quan sát, chú ý cao độ và thể hiện thái độ tôn trọng nhằm hiểu biết cảm xúc, suy nghĩ và vấn đề của học sinh đồng thời giúp học sinh nhận biết rằng mình đang được quan tâm, chia sẻ

+ Biểu hiện: Kỹ năng lắng nghe được thể hiện qua bốn thành tố sau:

Hòa nhập với ngôn ngữ, cơ thể của các em; đáp ứng tối thiểu; phản hồi ngắn; tóm lược vấn đề

+ Cách thức lắng nghe tích cực:

Đối diện học sinh: ngồi thẳng hoặc nghiêng người ra phía trước để thể hiện sự chú ý

Duy trì giao tiếp bằng mắt, thể hiện giáo viên quan tâm đến học sinh và điều học sinh nói

Cố gắng thấu hiểu cảm xúc của học sinh đằng sau những thông tin hoặc suy nghĩ mà học sinh nói ra

Đáp trả phù hợp, có lời (như gật đầu, nhíu lông mày…) và có lời để khuyến khích học sinh nói tiếp

Với đáp trả có lời, tập trung vào vấn đề then chốt giúp giáo viên theo dõi được nội dung câu chuyện

b) Kỹ năng hỏi

Kỹ năng hỏi trong tư vấn học đường là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm vào hành vi sử dụng câu hỏi hợp lý hướng tới cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của học sinh, khích lệ học sinh chia sẻ nhằm khai thác thông tin, đồng thời giúp học sinh tự nhận thức về bản thân và hoàn cảnh để thay đổi

Kỹ năng hỏi là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong tư vấn học đường Đặt câu hỏi không chỉ là một cách thức khai thác thông tin về học sinh mà còn nhằm mục đích giúp học sinh sáng tỏ hơn, nhận ra vấn đề của mình Trong tư vấn học đường, giáo viên đặt câu hỏi không chỉ giúp học sinh nói ra những điều các em đang cảm thấy, đang nghĩ đến, mà còn giúp các em nói ra cả những điều đã bị quên đi trong quá khứ Thực hiện tốt kỹ năng này sẽ giúp mô hình hóa được vấn đề của học sinh thông qua cách đặt câu hỏi trọng tâm Có 2 dạng câu hỏi: câu hỏi mở và câu hỏi đóng

c) Kỹ năng thấu cảm

Kỹ năng thấu cảm trong tư vấn học đường là khả năng biết đặt mình vào

vị trí của học sinh để hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về tâm tư, tình cảm của học sinh; biết cảm thông, chia sẻ đối với họ

Kỹ năng thấu cảm cho phép cán bộ tư vấn lắng nghe sâu sắc hơn ý nghĩ

và cảm giác của học sinh Qua đó, cán bộ tư vấn có thể trả lời học sinh về những điều mà các em nói theo những cách khác nhau

Để thực hiện sự thấu cảm giáo viên cần lưu ý: Nghe thấy những biểu cảm dưới ngôn ngữ của học sinh, cảm nhận và hiểu những cảm xúc, những điều học sinh đã trải qua, quan tâm đến nhu cầu của học sinh, nhạy cảm và tôn trọng những giá trị, những trải nghiệm của học sinh cho dù điểu đó có thể không phù hợp với cán bộ tư vấn, có sự nâng đỡ, động viên học sinh, nhìn thấy mặt tích cực của học sinh đằng sau cảm xúc, hành vi tiêu cực

d) Kỹ năng phản hồi

Kỹ năng phản hồi trong tư vấn học đường là khả năng chuyển tải mức độ hiểu và thấu cảm của giáo viên tới học sinh, phản ánh lại những gì đã nghe, đã cảm nhận được từ học sinh, giúp duy trì mối quan hệ tốt đẹp và đạt hiệu quả cao trong giao tiếp

Ý nghĩa của phản hồi là giúp cho học sinh cảm thấy có người đang lắng nghe và hiểu mình, làm cho học sinh được khích lệ và giúp học sinh ý thức được điều họ vừa nói và có trách nhiệm với lời nói đó

Giáo viên phản hồi làm cho học sinh có cảm giác được quan tâm, còn cán bộ tư vấn biết chắc điều mình hiểu là không sai, không suy diễn Trong trường hợp nó hiểu sai sẽ được học sinh giải thích và điều chỉnh kịp thời

Khi sử dụng kỹ năng phản hồi, giáo viên có thể lặp lại nội dung câu nói hoặc lặp lại cảm xúc nhằm giúp học sinh ý thức hơn về nội dung tình cảm trong ngôn từ của các em Có hai cách phản hồi cơ bản: Phản hồi lặp lại (phản hồi nhắc lại), phản hồi cảm xúc (phản hồi tâm tình)

e) Kỹ năng cung cấp thông tin

Kỹ năng cung cấp thông tin là khả năng đáp ứng nhu cầu về thông tin của học sinh, giúp học sinh thu được những thông tin khách quan, có giá trị để giải quyết vấn đề của học sinh

Trong tư vấn học đường, giáo viên cần phân biệt sự khác nhau giữa việc cung cấp thông tin và việc “dạy” cho học sinh điều gì đó, theo kiểu cố gắng áp đặt ý tưởng lên học sinh

Sự cung cấp thông tin của giáo viên đối với học sinh được thể hiện qua một số điểm sau:

 Cung cấp thông tin để mở rộng vấn đề cần xem xét ở học sinh

 Cung cấp thông tin mà không thuyết phục học sinh

 Cung cấp thông tin mà không bao chứa sự áp đặt lời khuyên

 Cung cấp thông tin không ẩn chứa thái độ của cán bộ tư vấn đối với thông tin

 Cung cấp thông tin không hướng tới cách giải quyết vấn đề

Mục đích của cung cấp thông tin là giúp học sinh hướng đến hành động

Vì vậy, thông tin giáo viên đưa ra cần tập trung vào việc làm thế nào để học sinh vận dụng thông tin vào thực hành giải quyết vấn đề của các em

f) Kỹ năng hóa giải im lặng

Im lặng là không thể hiện phản ứng, thái độ hay lời nói

Trong tư vấn học đường, kỹ năng hóa giải im lặng là khả năng nhận biết

lý do của sự im lặng ở học sinh, khuyến khích học sinh nói ra vấn đề của mình

Trong bối cảnh tư vấn học đường, nếu giáo viên để học sinh duy trì tình trạng im lặng lâu (bất kể vì lý do gì) sẽ dẫn tới tình trạng lệ thuộc của học sinh vào giáo viên Điều này có thể dẫn tới sự bế tắc truyền thông trong quá trình tư vấn

Để xử lý im lặng giáo viên luôn sử dụng những từ “im lặng”, “nói”,

“không nói” Đây là những từ chốt cần nhất để học sinh ý thức về trạng thái im lặng không nói của mình Giáo viên có thể khơi gợi để học sinh thấy được là giáo viên luôn sẵn sàng

Những kỹ năng cụ thể nêu trên là những kỹ năng cơ bản, cần thiết cho hoạt động tư vấn nói chung Để hoạt động tư vấn học đường ở trường học có hiệu quả, giáo viên cần có các kỹ năng chuyên biệt sau đây:

1.3.2.2 Nhóm kỹ năng chuyên biệt của tư vấn học đường

a) Kỹ năng phát hiện sớm

Kỹ năng phát hiện sớm là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm để tìm tòi những dấu hiệu cho thấy học sinh có những vân đề hành vi, cảm xúc cần phải được trợ giúp hoặc những vấn đề nổi cộm của học sinh toàn trường cần được can thiệp kịp thời

Trong tư vấn học đường, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời cho trẻ có các vấn đề về hành vi và cảm xúc có thể giúp giảm thiểu những tác hại sau này của những rối loạn thần kinh cũng như giảm thiểu những gánh nặng và chi phí chăm sóc sức khỏe nói chung Từ những phân tích trên chúng ta quan niệm:

Mục đích của kỹ năng phát hiện sớm: giúp ngăn ngừa, giảm thiểu những

tác động tức thời hoặc dài hạn của những vấn đề sức khỏe tinh thần ở học sinh

Các biểu hiện/thao tác tiến hành kỹ năng: Nhận diện những vấn đề nổi

cộm của học sinh toàn trường, nhận diện những học sinh có vấn đề về hành vi, cảm xúc, đánh giá những dữ liệu thu được dựa trên việc kết hợp các nguồn thông tin khác nhau, lên kế hoạch sử dụng những dữ liệu đã được sàng lọc: Cung cấp cho nhà trường, giáo viên, cha mẹ học sinh; phòng ngừa, theo dõi và

trợ giúp kịp thời

b) Kỹ năng đánh giá tâm lý học sinh

Kỹ năng đánh giá tâm lí học sinh là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm để thu thập những dữ liệu chính xác về đặc điểm tâm lí của học sinh (năng lực, tính cách, điểm mạnh, điểm yếu, mức độ khó khăn tâm lí…) để có kế hoạch trợ giúp can thiệp kịp thời và hiệu quả

Đánh giá là một công việc thường xuyên của giáo viên làm công tác tư vấn Đánh giá diễn ra trong tất cả các giai đoạn của tư vấn, có thể trước, trong hoặc sau khi tư vấn nhằm trợ giúp có hiệu quả Trong tư vấn học đường đánh giá tâm lí học sinh là một việc làm cần thiết để thu thập số liệu cho việc phòng ngừa, can thiệp đảm bảo tư vấn chính xác, giúp học sinh nhận thức được bản thân từ đó nâng cao năng lực giải quyết những khó khăn, vướng mắc đang gặp phải

c) Kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động phòng ngừa trong nhà trường

Kỹ năng tổ chức các hoạt động phòng ngừa trong nhà trường là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm vào thiết kế, triển khai và đánh giá việc áp dụng các chính sách toàn trường nhằm ngăn ngừa hoặc giảm thiểu các nguy cơ gặp khó khăn/ rối nhiễu tâm lí ở học sinh

Mục đích của kỹ năng: Giảm thiểu hoặc ngăn chặn sự phát triển của

những rối nhiễu tâm lí, tăng cường sức khỏe tâm thần cho học sinh

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Thu thập, phân tích, đánh giá những vấn đề nổi cộm của học sinh trong trường (bạo lực học đương, bỏ học, kì thị, lo hãi trước mùa thi …)

Lựa chon vấn đề cần thiết có thể tổ chức các chương trình phòng ngừa hiệu quả và huy động nguồn lực

Thiết kế các chương trình phòng ngừa và triển khai toàn trường: Xác định mục tiêu, đối tượng xây dựng nội dung, thời gian, cách thức thực hiện, nhân lực

d) Kỹ năng can thiệp

Kỹ năng can thiệp là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm để xây dựng và triển khai những kế hoạch trợ giúp kịp thời, phù hợp với từng tình huống tư vấn, giúp học sinh có cuộc sống tâm lí cân bằng và ổn định

Mục đích của kỹ năng: Đem lại môi trường phát triển tốt nhất cho học sinh Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Lập kế hoạch can thiệp cụ thể, phù hớp với vấn đề và hoàn cảnh của học sinh: Xác định mục tiêu, kết quả mong muốn, lựa chọn các biện pháp can thiệp thích hợp và đoán trước các trở ngại có thể

Tiến hành can thiệp kịp thời và hiệu quả theo mục tiêu

Theo dõi, giám sát can thiệp

Đánh giá kết quả can thiệp và điều chỉnh: đối chiếu kết quả với mục tiêu đặt ra, trên cơ sở đó điều chỉnh các can thiệp cũ hoặc đề ra can thiệp mới

e) Kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục

Kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục là sự vận dụng trí thức, kinh nghiệm vào việc kết nối các nguồn lực trong gia đình, nhà trường, cộng đồng một cách hiệu quả để hỗ trợ học sinh trong việc tự giải quyết vấn đề

Chúng ta đều hiểu tầm quan trọng của việc thiết lập, duy trì và phát triển mối quan hệ hợp tác giữa giáo viên và các lực lượng giáo dục trong nhà trường đối với hiệu quả công việc của cán bộ tư vấn học đường, những hệ thống hỗ trợ tự nhiên tại gia đình và cộng đồng đem lại hiệu quả rất lớn

Mục đích của kỹ năng: Nâng cao nguồn lực trợ giúp học sinh đối

mặt/giải quyết những khó khăn, vướng mắc/ rối nhiễu tâm lí, hành vi

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Xác định rõ tầm quan trọng/mức độ ảnh hưởng của các lực lượng giáo dục đối với việc cải thiện tình trạng của học sinh

Xác định mục tiêu, lên kế hoạch tổng thể

Kết nối các lực lượng theo mục tiêu chung

Kiểm tra kết quả và điều chỉnh

f) Kỹ năng lập và lưu trữ hồ sơ tâm lý học sinh

Kỹ năng lập và lưu trữ hồ sơ tâm lí của học sinh là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm vào việc lưu giữ đầy đủ và khoa học những thông tin về học sinh, đảm bảo tính bí mật và an toàn, để có thể theo dõi, giám sát những thay đổi/ tiến bộ của học sinh và làm cơ sở cho những kế hoạch trợ giúp, can thiệp nếu

có trong tương lai

Mục đích của kỹ năng: Trong tư vấn học đường, việc lưu giữ hồ sơ tâm lí

của học sinh là rất cần thiết để làm cơ sở, căn cứ cho những kế hoạch trợ giúp

và can thiệp tiếp theo; theo dõi và giám sát những thay đổi/tiến bộ của học sinh, đảm bảo tính liên tục trong tiến trình trợ giúp; cung cấp thông tin cho các cơ quan chức năng trong các trường hợp cần thiết; cung cấp dữ liệu nghiên cứu và báo cáo định kì

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Thiết kế biểu mẫu lưu trữ rõ ràng, khoa học

Lưu thông tin một cách an toàn và bí mật

Cập nhật thường xuyên những thay đổi của họ sinh hoặc những can thiệp mới của giáo viên làm công tác tư vấn

1.3.3 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng

1.3.3.1 Phương pháp bồi dưỡng

Để thực hiện quá trình bồi dưỡng thường xuyên, liên tục cho giáo viên làm công tác tư vấn học đường có rất nhiều các phương pháp bồi dưỡng khác nhau Cụ thể có một số phương pháp phổ biến như sau:

- Phương pháp thuyết trình: Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến

trong bồi dưỡng tư vấn học đường cho giáo viên Phương pháp này được đội ngũ chuyên gia có chuyên môn sâu về lĩnh vực tư vấn học đường sử dụng nhằm nâng cao nhận thức cho giáo viên làm công tác tư vấn học đường tại các trường Tiểu học

- Phương pháp nêu vấn đề: Đây là một phương pháp bồi dưỡng nhằm

phát huy tính tích cực của người học Để thực hiện được phương pháp này giáo viên làm công tác tư vấn học đường trong các hội nghị, hội thảo, tập huấn…cần đưa ra được những vấn đề bản thân gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình làm công tác tư vấn học đường để cùng chia sẻ, bàn bạc, có những giải pháp thích hợp cho vấn đề mình quan tâm

- Phương pháp thảo luận nhóm: Trong hoạt động nhóm, giáo viên chia

lớp thành các nhóm nhỏ (mỗi nhóm từ 4 đến 5 học sinh) Dưới sự điều tiết của giáo viên tất cả các nhóm cùng làm việc một lúc Tuy nhiên nhiệm vụ của mỗi nhóm có thể khác nhau và các thành viên trong nhóm tương tác để cùng hoàn thành nhiệm vụ học tập đã được giao

- Phương pháp đóng vai: Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực

hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây

là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc

“diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy

- Phương pháp xử lý tình huống: là việc bồi dưỡng dựa trên tình huống

có thật hoặc giống như thật, đòi hỏi người học phải tìm hiểu, suy nghĩ, đề ra được quyết định thích hợp nhất

các lớp bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho đội ngũ giáo viên nói chung

và giáo viên tiểu học nói riêng Thông thường, Phòng GD&ĐT sẽ triệu tập tổ mạng lưới chuyên môn của huyện (Được thành lập theo nhiệm kì 2 năm, bao gồm các giáo viên chủ nhiệm, giáo viên do trường giới thiệu) đi dự lớp bồi dưỡng do Sở GD&ĐT tổ chức Bồi dưỡng tập trung có thể diễn ra theo hai hình thức: bồi dưỡng nâng hạng giáo viên ( trong chương trình bồi dưỡng nâng hạng cho giáo viên tiểu học có chuyên đề về công tác tư vấn học đường ở trường tiểu học); bồi dưỡng cấp chứng chỉ tư vấn học đường

- Bồi dưỡng theo chuyên đề tại trường Tiểu học: Các chuyên đề bồi

dưỡng do trường tiểu học tự tổ chức, được sự chỉ đạo của Phòng GD&ĐT các trường có thể quy định định kì tổ chức chuyên đề, với chủ đề nâng cao kỹ năng

tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học

- Tự bồi dưỡng của giáo viên Tiểu học: Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và

thách thức mà xã hội không ngừng phát triển đã đặt ra, từng giáo viên phải nêu cao tinh thần tự học, tự rèn Nhà trường có trách nhiệm quy hoạch, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập nâng chuẩn cũng như định hướng việc bồi dưỡng của giáo viên, tuy nhiên, hơn cả vẫn là ý thức vươn lên của mỗi cá nhân, từng giáo viên có thể học tập, bồi dưỡng ở mọi lúc, mọi nơi với nhiều hình thức

khác nhau, có thể qua sách, báo, đài, tài liệu, Internet; có thể học trong cuộc sống, qua bạn bè, đồng nghiệp …

1.3.4 Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

1.3.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Lập kế hoạch là xác định các căn cứ pháp lí và căn cứ thực tiễn cho việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên, đảm bảo kế hoạch được xây dựng dựa trên những căn cứ chắc chắn làm cơ sở cho quá trình tổ chức thực hiện

Xác định thực trạng nhiệm vụ cho việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên của nhà trường: Về nội dung đang thực hiện, cách thức thực hiện, cơ sở lí luận, kiến thức của đội ngũ giáo viên về vấn đề TVHĐ; các

cơ sở vật chất cần thiết

Xác định các nội dung nhiệm vụ cần thực hiện để làm tốt công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Với mỗi nhiệm vụ xác định chính xác đối tượng tham gia thực hiện, công việc cần thực hiện, các điều kiện

về tài liệu, CSVC cần thiết để thực hiện công việc đó cũng như tiến độ thời gian cần thiết để hoàn thành công việc

Dự kiến trước các chi phí vật chất phát sinh trong quá trình thực hiện kế hoạch đối với nhà trường, các cá nhân chịu trách nhiệm thực hiện, cả đối với tập thể, cá nhân học sinh, xác định nguồn kinh phí huy động

Thiết lập hệ thống chuẩn để kiểm tra đánh giá hoạt động, các quy định, quy chế cần thiết để đảm bảo kế hoạch được thực hiện một cách nghiêm túc và hiệu quả

Nhiệm vụ lập kế hoạch được thực hiện bởi Hiệu trưởng nhà trường và các lực lượng giáo dục khác trong nhà trường Quá trình thực hiện cần đảm bảo các vấn đề sau:

- Có sự thống nhất chỉ đạo của chi bộ trường học, thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của bí thư chi bộ - Hiệu trưởng nhà trường

- Các thông tin cần thiết phải được thu thập từ thực tế nhà trường, do sự đóng góp của tất cả các thành viên trong nhà trường

- Phó Hiệu trưởng nghiên cứu tìm hiểu nội dung chương trình sách giáo khoa, chuẩn kiến thức kĩ năng ở các bộ môn, mục đích yêu cầu của nhiệm vụ bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Tiểu học Đối chiếu các vấn

đề trên với thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên của nhà trường để lập kế hoạch một cách khoa học, hợp lí và khả thi

Kế hoạch cần được công khai để nhận được sự đóng góp của các thành viên hội đồng và được sự phê duyệt của Hiệu trưởng trước khi triển khai thực hiện

Việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên phải căn cứ vào những cơ sở sau đây:

- Căn cứ vào mục tiêu giáo dục

- Căn cứ vào hướng dẫn của Bộ, Sở, PGD&ĐT về bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

- Căn cứ vào kế hoạch và nhiệm vụ của năm học

- Căn cứ vào tình hình giảng dạy và nội dung chương trình các môn học trong nhà trường, các chủ trương công tác trọng tâm và nhiệm vụ chính trị của địa phương

Dựa vào điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương, điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên của nhà trường để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên mang tính khả thi hơn

Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học

Quá trình xây dựng kế hoạch cần phải chú ý lựa chọn các hoạt động phù hợp để tích hợp nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Đồng thời phải có kế hoạch cho toàn trường, cho từng khối lớp, tiến tới ổn định thành nền nếp Lựa chọn những KN sẽ giáo dục cho HS phù hợp với từng độ

tuổi học sinh tiểu học Cần kết hợp khéo léo giữa hình thức và nội dung giáo dục

KN sao cho không bị chồng chéo gây nhàm chán và quá tải đối với học sinh

1.3.4.2 Tổ chức thực hiện bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Để tổ chức thực hiện bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

ở trường tiểu học, hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo và bố trí nhân sự để thực hiện hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên Tuỳ điều kiện nhà trường mà phân công trách nhiệm quản lí hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Cán bộ quản lí hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên có thể là Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng

Phó Hiệu trưởng cùng với các lực lượng giáo dục lập kế hoạch và trực tiếp

tổ chức thực hiện kế hoạch; xây dựng các cơ chế giám sát, kiểm tra cần thiết; xây dựng nội dung, chương trình phù hợp để bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên trong trường và triển khai tới các giáo viên để thực hiện

Giáo viên chủ nhiệm lớp là những thành viên chủ chốt thực hiện công tác

tư vấn học đường cho học sinh; là những người thiết kế các hoạt động và điều khiển học sinh thực hiện các hoạt động đó, qua đó truyền tải đến học sinh các thông điệp cần thiết và rèn luyện cho các em các KNS cần thiết Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa nhà trường, học sinh và gia đình học sinh, cung cấp những thông tin cần thiết cho việc điều chỉnh, bổ sung cho kế hoạch Do đó giáo viên chủ nhiệm thường là đối tượng được ưu tiên tham gia lớp bồi dưỡng

kỹ năng tư vấn học đường

Ban giám hiệu tổ chức, hướng dẫn đội ngũ GVCN thực hiện kế hoạch tư vấn học đường, giúp CBQL kiểm tra, đánh giá kết quả của các hoạt động đã triển khai

Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường bao gồm: Tập thể cán bộ, giáo viên, các tổ chức quần chúng, các ban ngành

trên địa bàn trường đóng để tổ chức tốt việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

1.3.4.3 Chỉ đạo triển khai hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Công tác chỉ đạo triển khai kế hoạch bồi dưỡng tư vấn học đường cho giáo viên của CBQL bao gồm:

Chỉ đạo triển khai xây dựng kế hoạch cụ thể đến từng tháng, từng tuần, lựa chọn nội dung tư vấn phù hợp

Chỉ đạo các lực lượng tham gia thực hiện kế hoạch, lực lượng theo dõi, kiểm tra, giám sát các hoạt động tư vấn học đường của giáo viên Giám sát quá trình thực hiện nhiệm vụ của các giáo viên và của chính người lập kế hoạch, đảm bảo rằng công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên đang được thực hiện đúng kế hoạch đã định, hướng tới các mục tiêu xác định trước

Chỉ đạo giáo viên thường xuyên tích hợp, lồng ghép nội dung tư vấn học đường cho học sinh qua quá trình dạy học các môn học, từ đó nâng cao kỹ năng

tư vấn học đường; Giải thích, tìm hướng giải quyết đối với các vấn đề mới nảy sinh trong quá trình thực hiện kế hoạch

Chỉ đạo tiến hành các buổi họp đánh giá rút kinh nghiệm từng giai đoạn của quá trình thực hiện kế hoạch, trong đó tổng hợp được các mặt mạnh hay các hạn chế đã thực hiện, rút kinh nghiệm bổ sung điều chỉnh kế hoạch

Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

1.3.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Kiểm tra đánh giá là một khâu quan trọng trong quản lí quá trình sư phạm diễn ra trong nhà trường Nó giúp chủ thể quản lí có thông tin phản hồi chính xác từ đối tượng quản lí Việc kiểm tra đánh giá phải dựa trên chương trình kế hoạch, phải có tiêu chí, chuẩn mực cụ thể cho từng loại hoạt động và

phải được thực hiện hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng

Công tác kiểm tra, đánh giá phải được định hướng theo hai cách: Kiểm tra từ trên xuống và tự kiểm tra đánh giá của các tổ chức tự quản của HS như

tập thể lớp, chi đội, liên đội

Về cách thức tiến hành: Có thể kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên thông qua kết quả của các hoạt động tập

thể, hoạt động xã hội, thông qua việc tự kiểm tra của các lớp, các chi đội có sự

chỉ đạo giúp đỡ, cố vấn của GVCN đối với tập thể cá nhân Việc đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên cũng có thể được tiến hành thông qua kiểm tra sản phẩm hoạt động, qua thăm dò dư luận, trưng cầu ý kiến tập thể… Đồng thời cần có sự tổng kết, đánh giá, khen thưởng theo nhiều

mức độ khác nhau và rút ra bài học kinh nghiệm

Đánh giá nhân sự để đo lường kết quả công việc được giao và tìm ra những ưu, nhược điểm trong quá trình quản lí, thực hiện các hoạt động giáo dục

kĩ năng sống để từ đó có các hình thức khen thưởng, khích lệ các thành viên thực hiện tốt hơn, đồng thời chấn chỉnh các hoạt động kém hiệu quả để thực

hiện đúng kế hoạch mục tiêu đề ra

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học

1.4.1 Yếu tố khách quan

1.4.1.1 Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế, văn hóa, chính trị xã hội địa phương

Điều kiện kinh tế, năng lực của giáo viên có ảnh hưởng sâu sắc, trực tiếp

tới việc tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên, cụ thể:

+ Điều kiện kinh tế của giáo viên, học sinh và của địa phương góp phần cung cấp nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất cho nhà trường, giáo viên và cho

học sinh, tạo điều kiện cần thiết cho các hoạt động tư vấn học đường

+ Điều kiện kinh phí giúp cho hiệu trưởng có thể xây dựng chế độ ưu đãi, động viên khen thưởng những người tích cực tham gia hoặc có thành tích

trong công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên