Bài giảng Chăn nuôi trâu bò - Chương 7: Chăn nuôi bò thịt

Bài giảng Chăn nuôi trâu bò - Chương 7: Chăn nuôi bò thịt có kết cấu nội dung gồm 5 phần trình bày những kiến thức về: Các mô trong thân thịt, năng suất thịt, chất lượng thịt, nhân tố ảnh hưởng tới ssx thịt, tổ chức chăn nuôi bò thịt. Mời các bạn cung tham khảo bài giảng.

CHĂN NUÔI BÒ THỊT

Chương 7

CÁC MÔ TRONG THÂN THỊT

• Mô xương

• Mô cơ

• Mô mỡ

• Mô liên kết

Sự phát triển của mô xương

- Khối lượng tuyệt đối tăng lên

nhưng tốc độ phát triển tương

đối thì giảm xuống và tỷ trọng

của bộ xương trong thân thịt

giảm theo tuổi.

- Sau khi đẻ cường độ phát

triển của xương trục mạnh hơn

xương ngoại vi làm cho cơ thể

phát triển theo chiều dài nhanh

hơn chiều rộng và chiều cao.

- Từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi,

đặc biệt là trước 14 tháng

xương sinh trưởng nhanh.

Sự phát triển của mô cơ

- Hệ cơ phát triển mạnh nhất trong

6 tháng đầu, sau đó giảm dần và

đặc biệt giảm mạnh sau 18 tháng

tuổi

- Chiều dài và đường kính sợi cơ

tăng lên, nước trong cơ giảm làm

thịt giảm độ mềm và mịn

Sự phát triển của mô mỡ

- Mỡ tích luỹ ở dưới da, trong cơ bắp

và mặt ngoài các cơ quan nội tạng.

- Tích luỹ mỡ trong cơ thể phụ thuộc

nhiều vào mức độ dinh dưỡng.

- Lúc đầu tích luỹ mỡ rất kém, đến

12-14 tháng tuổi cường độ tích luỹ mỡ

bắt đầu tăng, sau 18 tháng tuổi tốc độ

tích luỹ mỡ tăng rõ rệt, đặc biệt là khi

vỗ béo.

- Lúc đầu mỡ tích luỹ ở nội tạng sau

đó ở dưới da và giữa các lớp cơ, và

đến cuối kỳ vỗ béo và ở gia súc già

mỡ tích luỹ ở trong cơ.

- Thành phần hoá học của mỡ thay

đổi: nước giảm dần và mỡ thuần tăng

lên, màu mỡ chuyển từ trắng sang

vàng (do tăng dự trữ caroten).

Sự phát triển của mô liên kết

- Thành phần cơ bản của các mô liên kết

là các protein có giá trị dinh dưỡng thấp và

làm cho thịt cứng.

- Nếu mô liên kết quá ít thì làm cho thịt

nhão, nhưng nếu quá nhiều sẽ làm giảm

giá trị dinh dưỡng của thịt.

- Mô liên kết phát triển trong thời gian kéo

dài

- Thịt trâu bò cái giống sớm thành thục và

con lai của chúng chưa ít mô liên kết hơn

những con cùng tuổi của các giống khác.

- Gia súc già không được vỗ béo thoả

đáng và gia súc nuôi dưỡng kém có tỷ lệ

mô liên kết cao làm giảm giá trị thực phẩm

của thịt.

NĂNG SUẤT THỊT

• Khối lượng và tỷ lệ

thịt

• Phân loại thịt

• Khối lượng

– Để nhịn đói 12-24 giờ trước khi giết thịt.

– Cân khối lượng bò trước khi giết mổ

– Khi giết mổ cần được tiến hành nhanh, không đánh đập gia súc.

• Khối lượng và tỷ lệ thịt xẻ

Khối lượng thịt xẻ là khối lượng cơ thể bò sau khi đã lọc da, bỏ đầu (tại

xương át lát), phủ tạng (cơ quan tiêu hoá hô hấp, sinh dục vầ tiết niệu, tim) và bốn vó chân

Khối lượng thịt xẻ

Tỷ lệ thịt xẻ (%) = x 100

Khối lượng sống của bò

Khối lượng và tỷ lệ thịt

Khối lượng và tỷ thịt tinh

Thịt tinh là khối lượng thịt được tách ra từ thịt xẻ sau khi bỏ xương

Tổng khối lượng thịt tinh

Tỷ lệ thịt tinh (%) = x100

Khối lượng sống của bò

Tổng khối lượng thịt tinh

Tỷ lệ thịt tinh so với thịt xẻ (%) = x 100

Khối lượng thịt xẻ

•

Khối lượng và tỷ lệ thịt

Phân loại thịt bò

• Loại 1: Gồm thịt của hai đùi sau, thăn lưng và thăn chuột

• Loại 2: Gồm thịt của đùi trước, thịt cổ vầ phần thịt đậy lên lồng ngực

• Loại 3: Gồm khối lượng thịt của phần bụng, thịt kẽ sườn và các thịt được lọc ra của loại 1 và loại 2 (phần tề)

Độ dày mỡ dưới da

• Độ dày mỡ dưới da được đo ở

xương sườn 12 vuông góc với lớp

mỡ ngoài tai điểm ở 3/4 chiều dài

cơ thăn lưng

• Khi độ dày mỡ dưới da tăng thì tỷ

lệ thịt tinh sẽ giảm

Diện tích mắt thịt

• Diện tích mắt thịt (mặt cắt cơ thăn

lưng) được đo ở vị trí xương sườn 12

bằng cách sử dụng ô mắt lưới

• Diện tích mắt thịt là một chỉ tiêu

phản ánh lượng cơ có trong thân thịt

• Khi diện tích mắt thịt tăng thì tỷ lệ

thịt tinh tăng

- Xác định nước nội dịch: Lấy một gam thịt tươi cắt khối lập phương Đặt mẫu trên tấm kính có giấy hút nước Diện tích tấm kính 10 cm2, dầy 5 mm Sau

đó đậy lên trên tấm kính có cùng kích cỡ trên, đè lên tấm kính 1 quả cân có khối lượng 1 kg Sau đó để một giờ, nước trong thịt sẽ loang ra giấy lọc Đo diện tích của nước thịt thấm vào giấy lọc là phần nước nội dịch trong thịt Nước nội dịch càng cao, thịt càng ngọt mềm.

Máy cắt lực Warner-Bratzler

Màu, mùi và pH của thịt

Thịt bò tốt có mùi thơm đặc hiệu Nếu thịt bò có mùi tanh

là thịt bò nuôi dưỡng hoặc bò ốm

Độ pH:

- Nếu độ pH thấp thì thịt sẽ mềm và cho phép bảo quản

được lâu hơn

- Nếu pH > 5,8 thịt sẽ bị dai, có màu sẫm, khô và chắc

- Đo độ pH của thịt bằng giấy quỳ hoặc máy đo pH

Vân thịt

• Vân thịt, hay đốm mỡ dắt trong thịt nạc, là một yếu tố

được quan tâm nhiều khi đánh giá chất lượng thịt

• Vân thịt được đánh giá bằng mắt trên mắt thịt giữa xương sườn thứ 12 và 13

• Có ảnh hưởng nhiều đến các tính trạng về độ ngon miệng (mùi, vị)

• Vân thịt có thể được đánh giá theo 10 cấp từ Rất nhiều cho

đến Không

Thành phần hoá học

• Khối lượng và thành phần hình thái học của cơ thể

thay đổi theo tuổi:

– Dưới 1 năm tuổi tích luỹ mạnh mô cơ và xương.

– Đến 1,5 tuổi phát triển của tế bào cơ vẫn nhanh, còn tỷ lệ

tương đối của mô xương có xu hướng giảm thấp.

– Sau 18 tháng tuổi tốc độ tăng trưởng của tế bào cơ giảm, hàm lượng nước giảm, sự tích luỹ mỡ tăng , còn mô liên kết giảm – Tuổi càng cao thì sự tích luỹ mỡ dưới da và mỡ nội tạng tăng lên

– Tuổi càng cao hiệu quả chuyển hoá thức ăn càng kém.

• Thành phần hoá học của thịt cũng thay đổi theo tuổi:

Sơ sinh 18 tháng 48 tháng

Protein (%) 18,25 17,18 12,5

Tuổi giết thịt

- Bò thịt: sinh trưởng nhanh (1-1,5

kg/ngày), tỷ lệ thịt xẻ 65-70%, mỡ tích luỹ trong cơ thể sớm

- Bò kiêm dụng : tăng trọng khá cao

(0,6-0,8 kg/ngày đêm), phẩm chất thịt ngon, tỷ lệ thịt xẻ đạt 59-60%

- Bò sữa: phát triển cơ bắp kém, tỷ lệ thịt xẻ thấp, FCR cao hơn bò thịt

- Bò cày kéo: cơ bắp phát triển tốt, mỡ tích luỹ trong cơ thấp, thịt cứng và thô

Giống

• Bê đực tiêu thụ nhiều thức ăn hơn 10%) và tăng trọng nhanh hơn (8-15%)

(5-so với bê cái.

• Bê đực không thiến đạt tốc độ sinh

trưởng cao hơn, hiệu quả sử dụng thức

ăn tốt (FCR thấp hơn) so với đực thiến.

• Sự tích luỹ mỡ trong cơ bắp ở bê đực thiến cao hơn và sớm hơn bê đực không thiến.

• Bê dực không thiến khó quản lý hơn bê đực thiến và bê cái

• Thịt bê đực không thiến khó được ưa chuộng.

Giới tính

• Nuôi dưỡng tốt bê sinh trưởng nhanh

• Người chăn nuôi tránh mua bê/bò béo

về nuôi trừ khi giá rẻ

Nuôi dưỡng

Chất lượng cỏ và năng suất thịt

Các yếu tố môi trường

• Các yếu tố môi trường ảnh hưởng

– Các yếu tố về lý hoá (ánh sáng, nước,

chất lượng thức ăn, số lượng bò vỗ béo,

cấu trúc chuồng trại…),

– Các yếu tố về sinh học (vi sinh vật gây

bệnh, ký sinh trùng và côn trùng…)

• Những yếu tố này có liên quan lẫn

nhau và ảnh hưởng đến sức khoẻ và

sức sản xuất thịt của bò.

Bê cái sinh trưởng

Bò cái

Phối giống

Mang thai

280 ngày

Bê từ các đàn bò thịt Bê từ các đàn bò sữa

Bú sữa đến

6 tháng

Bú sữa thay thế đến 5 tuần

Giết thịt lúc 14-20 tháng tuổi Giết thịt lúc 18-30

tháng tuổi

Phối giống lại

(trong vòng 80

ngày sau đẻ)

• Chăn nuôi bò sinh sản

• Chăn nuôi bê sinh trưởng

• Vỗ béo bò

• Chăn nuôi tổng hợp

Các mô hình cơ sở chăn nuôi bò thịt

Bê cái cai sữa

Bê đực sau cai sữa

Bê cái sau cai sữa

• Có đàn bò sinh sản để sản

xuất bê cai sữa bán

• Có 2 dạng cơ sở chăn nuôi bò sinh sản:

– Cơ sở nhân giống thuần để bán con giống thay thế đàn cho các

cơ sở chăn nuôi bò sinh sản

khác

– Cơ sở chăn nuôi bò sinh sản thương phẩm để bán bê cai sữa

cho các cơ sở nuôi nuôi thịt (bò

mẹ thuần hoặc lai)

Chu kỳ hàng năm của bò cái sinh sản

• Phối giống  chửa

• Đẻ bê sau 9 tháng 10 ngày

• Phối lại sau 45-90 ngày

• Cai sữa bê lúc 6-7 tháng

Cơ sở chăn nuôi bò sinh sản

Nuôi dưỡng

• Thức ăn thô xanh

– Chăn thả (đồng cỏ tự nhiên hay cỏ

• Cho bê tập ăn (+/-)

Cơ sở chăn nuôi bò sinh sản

• Bệnh sẩy thai truyền nhiễm (lúc cai sữa)

Cơ sở chăn nuôi bò sinh sản

Cai sữa bê

Cơ sở chăn nuôi bê sinh trưởng

Bê cái cai sữa

Bê đực sau cai sữa

Bê cái sau cai sữa

VỖ BÉO

GIẾT THỊT

BÁN GIỐNG

Cơ sở chăn nuôi bê sinh trưởng

• Bê sau cai sữa được mua về nuôi trong một thời

gian rồi bán.

• Hai dạng nuôi bê sinh trưởng chính:

- Nuôi bê sau cai sữa: Bê được mua ở giai đoạn sau cai sữa và nuôi trong một thời gian ngắn, sau đó đem bán cho các cơ sở nuôi bò dự bị trước vỗ béo

sau khi cai sữa hay một năm tuổi về nuôi cho đến khi bán cho các cơ sở nuôi vỗ béo Có 3 dạng nuôi bê trước vỗ béo khác nhau:

+ Nuôi bê sinh trưởng nhanh+ Nuôi bê sinh trưởng vừa phải+ Nuôi bê qua đông

Nuôi chuẩn bị bê vỗ béo sau cai sữa

• Huấn luyện bê ngay sau khi cai sữa để đưa đi vỗ béo ở một nơi khác.

• Thời gian nuôi thường kéo dài khoảng 30-45 ngày

• Chương trình nuôi huấn luyện gồm:

– Cai sữa bê trước khi chuyển đi vỗ béo

– Tiêm phòng khi bê còn theo mẹ và tiêm phòng tăng

cường trước khi xuất khỏi trại

– Chuẩn bị cho bê làm quen lấy thức ăn, nước uống dùng trong giai đoạn vỗ béo

Cơ sở chăn nuôi bê sinh trưởng

Nuôi bê sinh trưởng vừa phải

• Sử dụng kết hợp thức ăn thô và bổ

sung một lượng thức ăn tinh nhất định

để nuôi bê có được tăng trọng vào

khoảng 0,7-1,1kg/con/ngày

• Cho phép sử dụng được một số loại

thức ăn chủ động, không đắt tiền,

Nuôi bê sinh trưởng nhanh

• Nuôi bê sinh trưởng càng nhanh càng

tốt

• Khẩu phần có lượng thức ăn tinh gần với

lượng thức ăn tinh có trong khẩu phần

vỗ béo

• Tăng trọng mong muốn: >1,3

kg/con/ngày

• Phù hợp với các giống bò khung to

• Khai thác được tiềm năng di truyền của

các giống bò thịt có tốc độ sinh trưởng

nhanh

• Đòi hỏi phải có trình độ chăm sóc nuôi

dưỡng cao vì bê dễ gặp nguy cơ rối loạn

tiêu hoá

Cơ sở chăn nuôi bê sinh trưởng

Nuôi bê qua đông

• Mua bê cái sữa vào mùa thu và bán bê

nhỡ vào mùa xuân cho các cơ sở vỗ

béo

• Sử dụng nhiều thức ăn thô (cỏ khô,

phụ phẩm nông nghiệp, cỏ tự nhiên…)

để nuôi bê với tăng trọng thấp

• Giảm thiểu chi phí thức ăn trong vụ

đông mà vẫn bảo toàn được bê để khi

cho bê ra chăn thả trên đồng cỏ vào vụ

cỏ tốt bê sẽ có sinh trưởng bù  giá

Bê cái cai sữa

Bê đực sau cai sữa

Bê cái sau cai sữa

VỖ BÉO

GIẾT THỊT

BÁN GIỐNG

Cơ sở vỗ béo bò

• Bê/bò từ các cơ sở chăn nuôi bò sinh

trưởng hay từ các cơ sở chăn nuôi bò

sinh sản được mua về vỗ béo trong

một thời gian ngắn (2-4 tháng) rồi bán

khi đat được yếu cầu của thị trường về

– Năng suất và chất lượng thân thịt

– Khối lượng sống

• Mục tiêu:

– Tăng tối đa khối lượng

– Giá thành tối thiểu

Các kiểu vỗ béo bò (theo sản phẩm)

a Vỗ béo bê lấy thịt trắng

- Bê (đực) được vỗ béo trước 3-4 tháng tuổi

- Nuôi bê chủ yếu bằng sữa nguyên và sữa thay thế: 12-16 lít/ngày

- Có thể cho ăn thêm cỏ khô, thức ăn tinh và củ quả

b Vỗ béo lấy thịt bò non

- Vỗ béo cả bê đực và bê cái từ 1-1,5 tuổi

- Thức ăn tinh không dưới 30%

c Vỗ béo trâu bò trưởng thành

- Bò sữa, bò sinh sản, các loại bò khác trước khi đào thải

được qua một giai đoạn nuôi vỗ béo để lấy thịt

- Thời gian nuôi béo thông thường là 2-3 tháng phụ thuộc vào

độ béo ban đầu và nguồn thức ăn

Cơ sở vỗ béo bò

Các hình thức vỗ béo (theo thức ăn)

a Vỗ béo bằng thức ăn xanh

- Vỗ béo trên đồng cỏ: chăn thả luân phiên trên đồng cỏ 12-24 giờ/ngày Bổ

sung thêm thức ăn tinh: giai đoạn đầu 20-25% và cuối 30-35% giá trị năng lượng của khẩu phần.

- Vỗ béo tại chuồng: Cỏ được thu cắt và cho ăn tại chuồng kết hợp cùng với

thức ăn tinh.

b Vỗ béo bằng thức ăn ủ xanh/TMR

- Khẩu phần thích hợp chứa 50-65% thức ăn ủ xanh.

- Bổ sung cỏ khô khoảng 5-15%, thức ăn tinh 25-30%

- Thức ăn bổ sung khác.

c Vỗ béo bằng phụ phẩm

- Các phụ phẩm có thể dùng: bã bia, bã rượu, rỉ mật, bã đậu phụ, bột xương, khô dầu các loại, các loại bã dứa, vỏ hoa quả.

- Vỗ béo bê với thể trọng ban đầu không quá thấp

d Vỗ béo bằng thức ăn tinh

- Tỷ lệ tinh/thô là 4:1

- Cân bằng các chất khoáng và các hoạt chất sinh học.

TMR

Cơ sở vỗ béo bò

Quản lý bò mới đưa vào vỗ béo

1 Nhốt tách riêng những bò mới đưa vào vố béo không cho ở cạnh những

con cũ đã thích ứng rồi Khi vỗ béo trong chuồng, đàn bò vỗ béo thường gồm 10 con cùng giới tính, cùng tuổi và khối lượng Nên tránh thay đổi cấu trúc đàn vỗ béo hoặc di chuyển đàn bò vỗ béo đi chỗ khác.

2 Bò mới phải được nghỉ ngơi ở những khu vực khô ráo, sạch sẽ và không

được nhốt bò quá chất chội.

3 Trong thời gian này cần đánh dấu, thiến, kiểm tra sức khoẻ cơ thể, tẩy giun sán, phun ve và tiêm phòng cho bò

4 Nơi tiếp nhận bò nên làm dạng chuồng chỉ có mái che để bò có thể tự do chọn hoặc ở dưới mái hay ở ngoài trời.

5 Cung cấp đầy đủ nước uống sách cực kỳ quan trọng vì bò có xu hướng bị mất nước sau thời gian vận chuyển dài.

6 Nếu chăn thả, áp dụng hệ thống chăn thả theo giờ đối với bò mới vỗ béo Nếu nuôi nhốt thành phần thức ăn cho bò mới đưa vào vỗ béo phải thay đổi

từ từ để đạt tới thành phần thức ăn vào thời điểm bắt đầu vỗ béo Khối

lượng thức ăn có thể tăng lên từ từ khi thể trạng và hình dáng của bò cho thấy bò không còn sụt cân nữa.

Cơ sở vỗ béo bò

Quản lý bò trong thời gian vỗ béo

- Xác định khối lượng bò và lượng thu nhận thức ăn:

Khối lượng của từng con bò phải được xác định tại thời điểm bắt đầu vỗ béo và ghi chép lại hàng tháng cho đến khi xuất bò đi.

- Quản lý sức khoẻ hàng ngày:

- Quan sát lượng thức ăn ăn vào, hô hấp, dáng đi, vùng bụng, chuyển động và dáng đi của bò, tình trạng phân, nước tiểu và các bộ phân của cơ thể.

– Cắt móng cho bò lúc bắt đầu vỗ béo và làm lại tuỳ vào thời gian vỗ béo.

– Nước uống cho bò phải được kiểm tra hàng ngày và máng uống phải sạch.

– Độn lót chuồng phải phủ dày thêm hàng ngày với 2-3kg/con/ngày Nếu lót nền bẩn phải thay với khoảng 2 lần/tháng.

- Quản lý hoạt động sinh dục của bò

Cơ sở vỗ béo bò

• Có cả đàn bò sinh sản và đàn bò nuôi lấy thịt trong cùng một cơ sở chăn nuôi.

• Có 3 cách thức chính:

– Cai sữa bê và nuôi tiếp cho đến 1 năm tuổi thì bán

– Tập cho bê ăn sớm ngay trong thời gian bú sữa, sau cai sữa nuôi dưỡng đầy đủ và bán lúc 12-15 tháng tuổi cho các cơ sở vỗ béo

– Cai sữa bê rồi nuôi theo khẩu phần bê sinh trưởng (chăn thả hoặc nuôi nhốt tuỳ theo hoàn cảnh), sau đó đưa vào

vỗ béo trước khi giết thịt vào lúc 18-24 tháng tuổi

Cơ sở chăn nuôi bò thịt tổng hợp