Bài giảng Chọn giống cây trồng dài ngày - Chương 2: Chọn giống xoài

Bài giảng Chọn giống cây trồng dài ngày - Chương 2: Chọn giống xoài cung cấp cho người học các kiến thức: Giá trị kinh tế, giá trị dinh dưỡng, tình hình sản xuất xoài, nguồn gốc, phân loại và quỹ gen, mục tiêu và phương pháp chọn tạo giống xoài,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

7/18/15

CHƯƠNG 2

CHỌN GIỐNG XOÀI

I MỞ ĐẦU

Xoài (Mangifera) thuộc họ lộn hột (Anacardiaceae) là cây ăn

quả nhiệt đới quan trọng ở nước ta, được trồng phổ biến ở nhiều vùng để thu quả, lấy gỗ, làm cây bóng mát, cây che phủ đất chống xói mòn

Xoài là thứ hoa quả chứa hàm lượng các chất dinh dưỡng và các chất cần thiết cho cơ thể con người, do vậy xoài là cây ăn quả và cây cung cấp sản phẩm cho công nghiệp chế biến

Do vậy chúng ta cần có chương trình chọn tạo giống xoài đáp ứng được các nhu cầu của người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường, và đáp ứng nhu cầu sản xuất của nông dân

II.GIÁ TRỊ KINH TẾ

Trong các loại cây ăn quả như dứa, chuối, đu đủ thì xoài là

cây có giá trị kinh tế cao hơn cả

Xoài có màu sắc và hương vị nên là loại quả quý trên thị

trường trong và ngoài nước

Ngoài giá trị làm đồ ăn tươi xoài còn được dùng chế biến đồ

hộp, làm mứt, nước giải khát, lên men rượi

Nhân hạt xoài còn dùng làm thuốc sát trùng, hoa dùng làm

thuốc và lấy mật, lá xoài còn dùng làm thức ăn gia súc

III GIÁ TRỊ DINH DƯỠNG Trong 100 gam xoài có:

+ Năng lượng: 70 kcal + Carbohydrates: 17,0 gam + Đường: 14,8 gam + Chất béo: 0,27 g + Protein: 51,0 g

+ Vitamin A: 38 μg

+ β-carotene: 445 μg Vitamin B6 0.134 mg 10%

Vitamin C 27.7 mg 46%

Calcium 10 mg 1%

Iron 0.13 mg 1%

Magnesium 9 mg 2%

Phosphorus 11 mg 2%

Potassium 156mg 3%

Hàm lượng các chất có trong xoài Một số món ăn từ xoài

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

Xoài ăn tươi

Xoài xanh nước mắm ớt

1 Sản lượng cây trồng nhiệt đới

FAO, 2000-2002

IV TÌNH HÌNH SẢN XUẤT XOÀI

2 Sản lượng xoài trên thế giới

0 5,000 10,000 15,000 20,000 25,000

1970 1975 1980 1985 1900 1995 2000

3 Sản lượng xoài ở một số châu lục

FAO, 2000-2002

*Sản lượng ở Mỹ là 3.000 triệu tấn

Châu lục 1.000 tấn Tỷ lệ (%)

4 Sản lượng xoài/người toàn cầu

0 0.5 1 1.5 2 2.5 3 3.5 4 4.5

1970 1975 1980 1985 1900 1995 2000

7/18/15

5 Năng suất xoài trên thế giới

Năng suất ở Mỹ là 4,3 tấn/ha

6 Diễn biến năng suất xoài qua các năm trên toàn thế giới

0 2 4 6 8 10

1970 1975 1980 1985 1900 1995 2000

7 Tình hình sản xuất xoài ở Việt Nam

Tại Việt Nam diện tích trồng xoài khoảng 75 nghìn ha, sản lượng xoài trên cả nước đạt 409.300 tấn (năm 2007)

Trong đó:

- Tiền Giang 79.000 tấn, Vĩnh Long 46.200 tấn, Trà Vinh 21.400 tấn, Hậu Giang 20.500 tấn, Bến Tre 15.400 tấn, Kiên Giang 14.700 tấn

- Đồng Nai 43.400 tấn, Bình Thuận 13.400 tấn, Thành phố Hồ Chí Minh 13.300 tấn, Tây Ninh 15.000 tấn

- Khánh Hòa 28.400 tấn

- Sơn La 11.200 tấn

V NGUỒN GỐC, PHÂN LOẠI VÀ QUỸ GEN

A Nguồn gốc

Chi Xoài (Mangifera) thuộc họ Đào lộn hột (Anacadiaceae), là

những loài cây ăn quả vùng nhiệt đới

Người ta không biết chính xác nguồn gốc của xoài, nhưng

nhiều người tin là chúng có nguồn gốc ở Nam và Đông Nam Á,

bao gồm miền đông Ấn Độ, Myanma, Bangladesh

Theo các mẫu hóa thạch được tìm thấy ở khu vực này có niên

đại khoảng 25 tới 30 triệu năm trước

1700 - Portuguese

1800s - Spanish

1861

 Cây xoài đã được trồng ở Ấn Độ 4000 năm; ở Đông Nam Á khoảng 2500 năm

B Phân loại

Chi mango được chi làm hai loài phụ:

 Loài phụ dại lâu niên: có tuổi thọ > 500 năm kích thước thân lớn đường kính thân Ф =2,6m, chiều cao thân l=42m Loài này thuộc dạng hoang dại, quả nhiều nhưng nhỏ, tỷ lệ phần ăn được thấp

Loài này thường được dùng lấy nguồn gen và làm gốc ghép

 Loài phụ trồng trọt: được thuần hóa chọn lọc từ các loài dại thành cây trồng trọt điển hình, trong loài phụ này có 3 biến chủng:

+ Xoài cát hòa lộc + Xoài tượng + Xoài gòn

 Mangifera foetida: Xoài hôi

(muỗm)

• Mangifera gedebe

• Mangifera griffithii

 Mangifera indica: Xoài tượng

• MangMangifera altissima

• Mangifera applanata

• Mangifera caesia

• Mangifera camptosperma

 Mangifera cambodiana: Xoài

cơm (xoài voi)

• Mangifera casturi

• Mangifera decandraifera

kemanga

• Mangifera laurina

• Mangifera odorata

• Mangifera pajang

• Mangifera pentandra

• Mangifera persiciformis

 Mangifera reba: Quéo

• Mangifera quadrifida

• Mangifera siamensis

• Mangifera similis

• Mangifera swintonioides

• Mangifera sylvatica

• Mangifera torquenda

• Mangifera zeylanica

• Mangifera longipes

• Mangifera macrocarpa

 Mangifera mekongensis:

Xoài thanh ca

Các trung tâm lưu giữ và nghiên cứu xoài:

Viện KHKTNN Vân Nam có > 1000 mẫu gen được bình tuyển

từ cây thực sinh

Trung tâm Quỹ gen Thái Lan đã lưu trữ >3000 mẫu

Tại Việt Nam có tập đoàn giống cũng khá phong phú

Tại tỉnh Bà Rịa, Vũng Tàu và Đồng Nai có 34 giống xoài trong

đó chủ yếu trồng các loài như: xoài cát hòa lộc, cát chu, cát trắng, thanh ca

Ở một số tỉnh miền Nam có 90 giống trong đó có 21 giống có các đặc tính quý

Miền Bắc có khoảng 12 giống trồng và 7 giống bán hoang dại

Xoài kiểu Ấn Độ

• Vỏ quả màu đỏ

• Thịt quả màu vàng

• Phôi đơn phôi

Kiểu Indonexia

• Vỏ và thịt quả màu vàng

• Có mùi thơm

• Ít chua

• Hạt đa phôi

7/18/15

Hạt đơn phôi và đa phôi

Cây đơn phôi

Cây đa phôi

Một số giống xoài trồng ở Châu Á

Manila Mulgoba

?? Philippines

6 ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC

A.Hệ rễ

Xoài có hệ rễ lớn phân bố tập trung tại tầng đất từ 0-50cm, đặc biệt có trường hợp rễ ăn sâu đến 3,8m và có thể sâu hơn nữa, phần lớn bộ rễ hút tập trung trong phạm vi cách gốc 2m và sâu 1,25m, các rễ cái thường ăn sâu 6-8m

Do có bộ rễ phát triển mạnh và ăn sâu do vậy xoài có khả năng chịu hạn tốt

B Thân và tán

• Xoài là cây ăn quả

thân gỗ mọc rất khỏe, thân cao 12m,

• Chu vi thân 16m và

9 cành chính mỗi cành có chiều dài 21-24m

C Lá

• Lá non mọc từ các chồi

mới, mọc đối xứng

• Một chùm có từ 7-12 lá

• Lá non có màu đỏ tím,

tím, phớt hồng hoặc đỏ

nâu

• Lá già có màu xanh

đậm

D Hoa

• Hoa ra từng chùm mọc ở ngon cành

• Một chùm hoa có

200-4000 hoa, hoa xoài nhỏ có đường kính chỉ 6-8mm,

có mùi thơm dẫn dụ côn trùng

• Một chùm hoa có 2 loại hoa: hoa đực và hoa lưỡng tính

a Hoa đực và một bao phấn hữu dục;

b Hoa lưỡng tính với bầu noãn và một bao phấn bất dục

E Quả

• Quả hình thành và phát triển sau thụ phấn thụ tinh, độ lớn

và hình dạng quả tùy thuộc vào giống

• Khi còn non quả có màu tím, xanh tùy vào giống, khi chín có màu vàng

F Hạt

Cấu tạo hạt gồm:

Gân là các sọc dọc theo chiều dài hạt

Xơ phân bố trên bề mặt hạt chủ yếu là bụng và lƣng

Lớp vỏ cứng: dày màu nâu

Bao màu nâu mềm bao quanh lá mầm

Lá mầm

7 MỤC TIÊU TẠO GIỐNG

A- Mục tiêu tạo giống cho chế biến:

Quả to, kích cỡ quả đồng đều

Thịt quả dày, ít xơ

Thịt quả màu vàng

Quả chín tập trung

7/18/15

B Mục tiêu lấy quả ăn tươi:

 Quả màu vàng

 Phần ăn được lớn, hạt nhỏ hoặc lép

 Có mùi thơm

 Có khả năng bảo quản lâu

 Hàm lượng đường và axit cân đối

-

C Mục tiêu làm rau sạch cao cấp:

 Hàm lượng axit thấp, hàm lượng xenlulo cao

 Hàm lượng đường cân đối ≥ 1.3%

 Bảo quản dễ dàng

 Khả năng phối trộn với các loại rau khác

 Độ giòn cao

D Một số mục tiêu khác

 Cây ra quả không cách năm

 Cây ra hoa muộn và tập trung để tránh ảnh

hưởng cuả độ ẩm làm giảm năng suất

 Chọn giống ra hoa trái vụ

 Chống chịu bệnh nấm vi khuẩn và bệnh cành chổi

8 PHƯƠNG PHÁP TẠO GIỐNG

A Chọn lọc từ quần thể cây thực sinh: Tuyển chọn những nguồn gen quý từ các cây thụ phấn chéo sau đó bình tuyển những cá thể đạt yêu cầu rồi đem nhân lên và đưa ra sản xuất

B Tổ chức vườn đa giao:

Tổ chức đa giao theo ô bàn cờ, lấy cây mẹ ưu tú làm cơ sở, thu hạt từ cây mẹ dùng làm nguồn gen cơ bản

Giữ nguyên nguồn gen cơ bản này và tiếp nhận nguồn gen bổ sung còn thiếu từ cây bố

Tổ chức theo hệ thống 1:4 (1 mẹ và 4 bố xung quanh)

C Tổ chức lai hạn chế: Tổ chức lai 2 dòng bố mẹ đã xác định

nguồn gốc, thu hạt, gieo trồng hạt lai chọn lọc cá thể theo mục

tiêu chọn giống

D Chọn lọc đột biến:

Chọn đột biến mầm: Trong vườn cây phát hiện các dạng biến

đổi và theo dõi cẩn thận sau đó tách các dạng đột biến này đem

nhân vô tính

Gây đột biến nhân tạo:

Chủ yếu sử dụng các tác nhân hóa học như nitromethyl để xử

lý trên các đỉnh sinh trưởng

Phương hướng sử dụng dạng đột biến là: đốt ngắn, cây thấp, lá

dày

E Ứng dụng công nghệ sinh học : Chuyển gen mục tiêu

 Gen chống bệnh phấn trắng

 Chuyển gen phát triển rễ mạnh đối với cây gốc ghép

F Các phương pháp nhân giống vô tính:

 Chiết (ít sử dụng)

 Ghép (chủ yếu)

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

Một số lưu ý khi nhân giống bằng hạt

Hầu hết thuộc nhóm xoài Ấn Độ

Mỗi hạt chỉ sinh một cây duy nhất

Cây xoài là kết quả của thụ phấn chéo

Có đặc tính khác cây mẹ

Không chọn cách này để nhân giống

Hạt đơn phôi và đa phôi

Thuộc nhóm xoài Đông Dương

Mỗi hạt nảy mầm sinh nhiều cây con

Một cây phát triển từ phôi hợp tử nên khác cây mẹ

Các cây còn lại phát triển từ phôi tâm nên giống mẹ

Trước khi nhân giống loại bỏ cây hữu tính

Cây đơn phôi

Cây đa phôi

9.THÀNH TỰU TRONG CÔNG TÁC CHỌN GIỐNG

Thành công trong công tác phục tráng các giống địa phương

có năng suất cao và chất lượng đảm bảo: xoài cát Hòa Lộc, xoài Yên Châu, xoài Bưởi, xoài Thanh Ca…

Thành công trong công tác nhập nội và phổ biến giống các giống xoài chất lượng nhập từ Trung Quốc, Australia, Miama Thái Lan như các giống: GL1, GL2, GL6, Xoài Úc ghép gồm 2 giống R2E2 và KP R2E2, Giống VRQ-XX1

Thành công trong công tác lai tạo các giống xoài mới

7/18/15

10 MỘT SỐ GIỐNG XOÀI TRỒNG Ở VIỆT NAM

1 Giống xoài cát Hòa Lộc:

Xuất xứ tại huyện Cái

Bè-Tiền Giang và Cái Mơn-Bến

Tre

Quả có kích thước lớn trọng

lượng quả đạt từ 350-500g

Quả hình thuẫn dài, bầu

tròn ở phần cuống

Khi chín vỏ quả màu vàng

chanh thịt quả màu vàng

tươi dày ăn thơm và ngọt

2 Giống xoài thơm:

 Trồng nhiều tại tỉnh Tiền Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ

 Trọng lượng quả trung bình 250-300g

 Vỏ quả có màu đen hoặc màu xanh nhạt

3 Giống xoài bưởi:

 Xuất xứ từ Cái Bè - Tiền Giang

 Hiện được trồng khá nhiều ở ĐBSCL

 Cây cho trái sớm, sau khi trồng khoảng 2,5-3 năm

 Trọng lượng trái trung bình 250-300g

 Vỏ trái dày, tỷ lệ đậu trái cao

4 Giống xoài cát Chu:

Trồng phổ biến ở Đồng Tháp

Năng suất cao (cây 25-30 năm tuổi có thể cho 1 tấn trái)

Dễ đậu trái, phẩm chất ngon, trái tròn, nhưng vỏ mỏng, dễ bị giập khi vận chuyển, khi già vỏ có nhiều đốm màu nâu đen

Trọng lượng trái 250 - 350g, cơm vàng đậm, vị hơi chua

Từ ra hoa đến chín khoảng 3 - 3,5 tháng

5 Giống xoài VRQ-XX1:

Có nguồn gốc từ Thái Lan

Được nhập nội trồng khảo

nghiệm từ năm 2001 tại Phủ

Quỳ (Nghệ An) và Gia Lâm (Hà

Nội)

Là giống xoài được tuyển chọn

với mục đích ăn xanh nhằm

đáp ứng nhu cầu ăn tươi, đồng

thời góp phần rải vụ

Có lá thuôn dài, màu xanh vừa,

phiến lá phẳng, mép lá lượn

sóng

6 Xoài Yên Châu

Gồm 2 loại xoài gốc chính là xoài tròn (muồng kẻo) và xoài hôi (muồng khăm)

Giống xoài tròn được trồng nhiều nhất bởi xoài tròn tuy quả nhỏ dạng hình tròn, hạt vừa phải mà ăn ngọt đậm, thịt mềm, mùi thơm lâu, vỏ xanh vàng và có thể giữ được 1 tháng

Xoài hôi quả to, dài thịt mềm hơn và có hương vị ngọt thơm mát có thể giữ được gần 1 tháng

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/