BỆNH LÝ THỰC VẬT - NGUYÊN LÝ PHÒNG TRỪ BỆNH CÂY

Phương châm - Phòng bệnh: cơ bản chủ yếu, trừ bệnh cần phải làm sớm và kịp thời, triệt để, toàn diện, đảm bảo có tính hiệu quả kinh tế và nhanh gọn. ª Mục đích - Giữ vững và nâng cao năng suất cây trồng, giảm thiệt hại về kinh tế do bệnh gây ra xuống mức thấp nhất, đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. - Tạo điều kiện tốt cho cây trồng sinh trưởng, nâng cao tính chống chịu bệnh của cây, giúp cây mau chóng phục hồi....

NGUYÊN LÝ PHÒNG TRỪ BỆNH CÂY

 MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG CHÂM

ª Phương châm

- Phòng bệnh: cơ bản chủ yếu, trừ bệnh cần phải làmsớm và kịp thời, triệt để, toàn diện, đảm bảo có tính hiệuquả kinh tế và nhanh gọn

ª Mục đích

- Giữ vững và nâng cao năng suất cây trồng, giảm thiệthại về kinh tế do bệnh gây ra xuống mức thấp nhất, đemlại hiệu quả kinh tế rõ rệt

- Tạo điều kiện tốt cho cây trồng sinh trưởng, nâng cao tính chống chịu bệnh của cây, giúp cây mau chóng phụchồi

- Tiêu diệt, khống chế nguồn bệnh, bảo vệ cây trồng,ngăn chặn sự xâm nhiễm lây lan bệnh.

 CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ BỆNH CÂY

 Biện pháp canh tác

 Luân canh cây trồng

- Luân canh với các loại cây không phải là ký chủ củabệnh sẽ ngăn cản sự tích lũy, sinh sản và làm giảm sút sốlượng nguồn bệnh ở trong đất

- Tạo điều kiện cách ly về không gian và thời gian giữacây ký chủ với vi sinh vật gây bệnh, giữa các diện tíchgieo trồng cây ký chủ, nhờ đó mà mức độ phá hại củabệnh giảm nhẹ

- Có tác dụng cải tạo đất, tạo điều kiện tốt cho câytrồng sinh trưởng, đẩy mạnh sự hoạt động và tích lũycác vi sinh vật đối kháng ở trong đất, các chất bài tiết

từ rễ các loại cây được chọn để đưa vào chế độ luâncanh

Kỹ thuật làm đất

- Cày vùi lớp đất sâu 15-20cm để làm mất sức nảy mầmcủa nấm hạch, các loại tàn dư lá bệnh mau mục, cung cấp nhiều năng lượng cho hệ VSV sống trong đất nhất làcác xạ khuẩn và các VSV khác có khả năng đối khángvới mầm bệnh

- Kỹ thuật lên luống đất cao hay thấp, thoát nước haykhông thoát nước đều có tác dụng ảnh hưởng tới mức

độ bị bệnh của cây trồng (bệnh lỡ cổ rễ)

- Tạo điều kiện cho cây sinh trưởng phát triển tốt, tăngcường sức chống chịu bệnh của cây.

Phân bón

- Dùng phân không đúng lúc, đúng cách, không cân đốilàm cho cây dễ mẫn cảm với bệnh Mỗi loại phân có tácdụng khác nhau đối với cây trồng:

+ Phân đạm: bón quá nhiều phân đạm làm giảm độdày lớp cutin cây sinh trưởng mạnh (tích lũynhiều đạm tự do trong cây), kéo dài, ảnh hưởngtính cảm nhiễm, tính chống bệnh của cây (bệnh đạo

ôn, bạc lá lúa), khả năng bảo quản các loại củ

giống (rau quả, khoai tây, hành)

+ Phân lân và kali sử dụng đúng kỹ thuật  tăngsức chống bệnh của cây, điều hoà sự tác động củaphân đạm, tăng sự phát triển và hoạt động của bộ

rễ  tăng sự tổng hợp gluxit trong cây

+ Các loại phân vi lượng: giúp cây chống bệnh tốthơn

Thời vụ gieo trồng

- Chọn thời vụ gieo trồng thích hợp  cây tránh đượcbệnh  cây trồng sinh trưởng vượt qua giai đoạn mẫncảm bệnh trước hoặc sau thời kỳ có những điều kiện

thuận lợi cho sự phát triển của bệnh

- Kỹ thuật gieo trồng có tác dụng phòng trừ bệnh Nếugieo quá sâu, hạt mọc mầm chậm, yếu, dễ bị bệnh ngay

ở trong đất cho tới khi cây mọc

Chế độ nước tưới

- Lượng nước tưới, thời kỳ tưới, phương pháp tưới đều

có ảnh hưởng tới sự phát triển bệnh và của cây

- Chế độ tưới hợp lý  cây sinh trưởng tốt sẽ có tácdụng khống chế bệnh

- Tưới nước không hợp lý  lây lan bệnh  thay đổitiểu khí hậu có lợi cho bệnh phát triển

Vệ sinh đồng ruộng

- Vệ sinh đồng ruộng để tiêu hũy tàn dư cây bệnh, diệt

cỏ dại, khử trùng đất  tiêu diệt nguồn bệnh, ngăn chặnbệnh truyền lan và phát triển, hạn chế và tạo điều kiệndiệt côn trùng môi giới truyền bệnh

- Sử dụng hạt giống, cây giống lành mạnh không mang bệnh để gieo trồng để tránh bệnh, tăng cường sức chốngbệnh, đảm bảo được năng suất

Sử dụng giống chống bệnh

- Sử dụng một loại giống chống bệnh phù hợp với từngvùng địa lý, đất đai, khí hậu để giống duy trì tính chốngbệnh lâu dài và phát huy được các đặc tính tốt

- Xây dựng bộ giống thích hợp cho từng vùng, chế độluân canh, trồng luân phiên các loại giống nhất định, ápdụng các biện pháp thâm canh để giống không bị thoáihoá  ngăn ngừa sự hình thành các chủng ký sinh mới

có tính độc cao, thích nghi dần với giống chống bệnh vàlàm mất dần tính kháng của giống

- Ưu điểm: đơn giản, dễ áp dụng, không tốn nhiều kinh phí.

 Biện pháp sinh học

 Sử dụng các siêu ký sinh (ký sinh bậc 2)

- Những sinh vật sống ký sinh trên cơ thể vi sinh vật gâybệnh  siêu ký sinh hoặc ký sinh bậc 2, đó là những loạinấm, vi khuẩn, thực khuẩn thể, tuyến trùng ăn thịt

 Nấm Verticillium sống ký sinh trên bào tử hạ nấm rỉ sắt cà phê Hemileia vastatrix

 Nấm Cicinnobolus cesatii ký sinh làm tan hủy sợi nấm và cơ quan sinh sản nấm phấn trắng Erysiphe

 Nấm Darluca filum ký sinh tiêu diệt nhiều loại nấm

rỉ sắt hại cây trồng

 Các cây làm bẫy và cây đối kháng

- Sử dụng cây không mẫn cảm với tuyến trùng: có thểlọt vào trong cây nhưng không phát triển, hoặc một số ởdạng trứng cho đến khi chết, dùng những cây này trồngluân canh sẽ giảm mật số tuyến trùng trong đất rấùtnhiều (cây cà đen Solanun nigrum)

- Trồng cây mẫn cảm với tuyến trùng  đem hủy diệttrước khi chúng tiếp tục sinh sản (cây đậu phọng)

- Cây vạn thọ (Targetes errecta) có đặc tính ức chế tuyến

trùng thuộc các chi Pratylenchus, Haplolaimus do rễ tiết

ra độc tố nhóm Terthienyl

- Cây măng tây trồng xen canh với hoa màu cũng có thểgiảm tuyến trùng trong rễ cây trồng chính

 Sử dụng các vi sinh vật đối kháng và chất kháng sinh

- Các vi sinh vật đối kháng tiêu diệt, hoặc ức chế hoạtđộng của vi sinh vật gây bệnh cây, chủ yếu bằng các chấtkháng sinh là những sản phẩm trao đổi chất trong quátrình sống của chúng

 Nấm Trichoderma hazianum ức chế diệt nấm Botrytis

cinerea hại cà chua

 Nấm Trichoderma viride ức chế tiêu diệt nấm

Sclerotium rolfsii hại đậu phọng, cà chua và nhiều loại

nấm đất hại cây trồng

- Phitobacteriomicin được chế từ chất kháng sinh của

Actinomyces lavendulae dùng để xử lý hạt giống, phòng

trừ bệnh vi khuẩn hại lá dâu và một số nấm tảo khác

- Polyoxin chế từ chất kháng sinh của Streptomyces

asoensis trừ bệnh đạo ôn lúa (Nhật bản) và một số bệnh

virus

- Trichotexin lấy từ nấm Trichothecium roseum dùng để

trừ bệnh nấm hại cây ăn quả và bệnh trong bảo quảntồn trữ hoa quả

- Tetracyline: do nhiều loài Streptomyces tiết ra, dùng để

chẩn đoán bệnh Mycoplasma

- Trichodermin do nấm Trichoderma lignorum

- Kasugamycin do xạ khuẩn Streptomyces kasugagiensis

- Blasticidin-S do xạ khuẩn Streptomyces chromogenes

griseo- Một số loại thuốc kháng sinh thế hệ sau như

Validamycin (do xạ khuẩn Streptomyces hygroscopicus var limoneus nov.var.Iwasa, Kasumin đã được sản xuất

và áp dụng rộng rãi để phòng trừ một số bệnh hại cây

 Sử dụng Fitonxit

Dùng nước chiết từ hành, tỏi để xử lý hạt giống bắp, càchua để diệt nấm và vi khuẩn

- Ưu điểm: an toàn cho người, gia súc, hiệu quả cao, khônggây ô nhiễm môi trường.

- Nhược điểm: tác dụng chậm, yêu cầu kỹ thuật cao, giáthành cao

- Xử lý hạt giống bằng nhiệt: hơi nước nóng, sấy nóngdiệt nguồn bệnh tồn tại bên trong hạt giống, hom giống.Thời gian và nhiệt độ nước nóng để xử lý đối với từngloại hạt giống cây trồng và loại bệnh khác nhau:

+ Hạt bắp cải 50C, thời gian 18-20 phút (trừ bệnh vi khuẩn)

- Khử trùng đất bằng hơi nước nóng: tưới nước sôi vàođất, sấy đất ở nhiệt độ cao 100C trở lên, đốt rơm rạtrên mặt đất đều có tác dụng tiêu hủy nguồn bệnh ở đất.

- Sử dụng ánh nắng, tia tử ngoại, tia vật lý để khử trùnghạt giống, đất

+ Cày lật và phơi đất trong mùa nắng giúp diệtđược một số mầm bệnh do ánh nắng chiếu trực tiếp,

sự tăng nhiệt độ và khô hạn

+ Phơi hạt giống thật khô dưới ánh nắng, vừa giúphạt giống dễ nảy mầm hơn vừa giúp tiêu diệt bớtcác mầm bệnh bám trên hạt

Biện pháp cơ học bao gồm:

- Sàng sảy hạt giống để loại bỏ hạt cỏ, các hạch nấmgây bệnh, hạt chùm gửi

- Cắt bỏ và đốt cành lá cây mắc bệnh

- Đốt sạch rơm rạ sau vụ lúa bị bệnh năng

- Ưu điểm: có hiệu quả, diệt nguồn bệnh tồn tại ở bêntrong hạt giống mà phần lớn thuốc hoá học xử lý ít cótác dụng.

- Nhược điểm

+ cồng kềnh, khó thực hiện đúng kỹ thuật(nhiệt độ và thời gian xử lý)

+ hiệu suất lao động thấp, phải xử lý gấp rútsát trước hoặc trong ngày gieo trồng, chi phícao

ª Biện pháp kiểm dịch thực vật

- Kiểm dịch đối nội

- Kiểm dịch đối ngoại

ª Biện pháp hoá học

 Ưu điểm

- Ngăn chặn và dập tắt dịch bệnh nhanh

- Hiệu quả phòng trừ cao

- Dễ sử dụng, mang lại hiệu quả kinh tế cao

- Thuốc có khả năng ngăn chặn sự xâm nhập củamầm bệnh vào cây trồng để phòng bệnh

- Có khả năng tiêu diệt được mầm bệnh khi mầmbệnh đã xâm nhập vào mô cây

- Áp dụng hầu hết được các loại bệnh (trừ virus vàMycoplasma)

 Nhược điểm

- Gây ơ nhiễm mơi trường khơng khí, mơi trườngnước

- Aûnh hưởng cho sức khoẻ người, gia súc

- Một số thuốc cĩ độ độc cao, thời gian phân hủylâu, để lại tồn dư trên nơng sản, đất đai (nhĩmthuốc thủy ngân hữu cơ)

- Dễ tạo ra mất cân bằng sinh thái trầm trọng vìảnh hưởng đến hệ sinh vật cĩ ích trong đất

- Dễ dẫn đến vi sinh vật gây bệnh cĩ tính quen vàkháng thuốc

- Chịu tác động mạnh của các yếu tố thời tiết: mưa, giĩ

+ Phun sương: máy bơm có áp suất cao, tạocác giọt nước thuốc có đường kính 50 -150m.+ Phun mù: máy bơm có khả năng tạo giọtnước thuốc có đường kính rất nhỏ < 50m.

- Xử lý hạt giống: khô, nửa khô, xử lý ướt

Các thuốc dùng để xử lý hạt như hợp chất Cu, Hg, Zn

vô cơ, Hg hữu cơ (ceresan, panogen), thiram, một số hoáchất chuyên tính khác

- Xử lý đất: chất xông hơi Metyl bromide, Sincocin,Basudin, , Basamit, Mocap, Furadan

- Điều trị các vết thương: bôi lên vết thương các chấtSodium hypochloride 0,5-1%, cồn ethyl 70%, HgCl20,1%, bôi thuốc phủ lên vết thương (Bordeaux).

- Trừ bệnh sau thu hoạch: nhúng trái cây sau thu hoạch,cho thuốc vào các hộp đựng, kho chứa

Các loại thuốc thường dùng là: Borax, Sodium carbonate, Nitrgen trichloride, Thiabendazonle, acxitbenzoic