Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất chè của các hộ nông dân tại thành phố Thái Nguyên. Số liệu sử dụng cho nghiên cứu được điều tra thực tế từ 150 hộ nông dân sản xuất chè trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.
Trang 1NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ỨNG DỤNG TIẾN BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG SẢN XUẤT CHÈ Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
Nguyễn Thị Lan(1)
N ghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ứng dụng
tiến bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất chè của các hộ nông dân tại thành phố Thái Nguyên Số liệu sử dụng cho nghiên cứu được điều tra thực tế từ 150 hộ nông dân sản xuất chè trên địa bàn thành phố Thái Nguyên Phương pháp phân tích hồi quy Binary Logistic được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất chè của nông hộ Kết quả nghiên cứu cho thấy, trình độ học vấn, sự tham gia các tổ chức xã hội, tổng diện tích đất sản xuất của hộ, vay vốn sản xuất, cơ sở hạ tầng nông nghiệp sẽ tương quan thuận với quyết định ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ của nông hộ.
Từ khóa: Tiến bộ khoa học và công nghệ; sản xuất chè; nông hộ; thành phố Thái Nguyên
của tỉnh Thái Nguyên.
1 Đặt vấn đề nghiên cứu
Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ
(KH&CN) vào sản xuất là xu thế của các nhà sản
xuất trong quá trình hội nhập kinh tế Kết quả của
sự ứng dụng là năng suất sản xuất được nâng cao
cũng như chất lượng sản phẩm được cải tiến Tại
Việt Nam cho đến nay, nhiều ý kiến cho rằng sự
đóng góp của KH&CN vào tốc độ tăng trưởng
nông nghiệp là khoảng 30% Trong thực tế việc
áp dụng các mô hình tiên tiến vào sản xuất nông
nghiệp nói chung và sản xuất chè nói riêng không
những giúp bà con nông dân tăng năng suất, chất
lượng và lợi nhuận mà còn góp phần giảm chi
phí sản xuất, giảm ô nhiễm môi trường, hướng
tới xây dựng một nền sản xuất nông nghiệp bền
vững
Thành phố Thái Nguyên là thành phố trung
du, miền núi Bắc Bộ, được thiên nhiên ưu đãi điều
kiện đất đai và khí hậu thời tiết khá thích hợp cho
việc phát triển cây chè So với các huyện trong
tỉnh, thành phố Thái Nguyên có diện tích chè khá
lớn được phân bố chủ yếu ở các xã phía Tây, với
vùng trọng điểm là 6 xã: Tân Cương, Phúc Trìu,
Phúc Xuân, Phúc Hà và Quyết Thắng Hiện nay,
cây chè đã trở thành một trong những cây trồng
mũi nhọn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế
và cải thiện đời sống nhân dân Trong những năm
qua, để phát triển bền vững ngành chè, thành phố
Thái Nguyên đã có nhiều chủ trương, chính sách quan tâm ưu tiên phát triển cây chè, đưa tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất được coi là khâu đột phá, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn
so với một số cây trồng khác; năng suất, chất lượng sản phẩm chè ngày càng được cải thiện theo hướng bảo đảm an toàn thực phẩm
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc ứng dụng KH&CN vào sản xuất nông nghiệp nói chung và cây chè nói riêng trên địa bàn Thành phố còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc khuyến nghị nông dân không canh tác chè theo thói quen và lối cảm tính mà thay bằng các biện pháp canh tác khoa học Thực tế, có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến những khó khăn trên Vì thế, nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất chè của nông
hộ thành phố Thái Nguyên, đề xuất giải pháp đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH&CN trong thời gian tới, đồng thời cung cấp những luận cứ khoa học cho ngành nông nghiệp thành phố Thái Nguyên để triển khai hiệu quả chương trình ứng dụng tiến bộ KH&CN trong sản xuất chè nói riêng và ngành nông nghiệp nói chung
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Phương pháp thu thập số liệu
Số liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn:
Trang 2(1) Các báo cáo của Ủy ban nhân dân thành phố
Thái Nguyên, Phòng Kinh tế, Trạm Khuyến nông:
Báo cáo kinh tế xã hội thành phố Thái Nguyên
hằng năm; Báo cáo tổng kết hoạt động KH&CN
hằng năm; Báo cáo tổng kết hằng năm của Phòng
Kinh tế; Báo cáo các mô hình khuyến nông trên
địa bàn thành phố và một số tài liệu liên quan đến
đối tượng nghiên cứu; (2) Các trường Đại học/
Viện nghiên cứu, các tổ chức khác: các đề tài,
dự án nghiên cứu, tài liệu hội thảo có liên quan
đến việc ứng dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất
nông nghiệp, sản xuất chè; (3) Các nhận định,
đánh giá của các nhà chuyên môn, quản lý trong
lĩnh vực kinh tế nông nghiệp
Để đảm bảo tính khoa học, tính đại diện
của số liệu sơ cấp, phương pháp chọn mẫu ngẫu
nhiên phân tầng được sử dụng để tiến hành thu
thập số liệu
Bước 1: Liên hệ địa điểm điều tra chọn
vùng nghiên cứu Sau khi xin ý kiến và được tư
vấn, tác giả quyết định chọn địa bàn nghiên cứu
cụ thể 03 xã: Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu
Theo ý kiến tư vấn, 3 xã này nằm trong vùng chè
trọng điểm của thành phố Thái Nguyên, tập trung
nhiều diện tích sản xuất chè của thành phố cũng
như nông hộ có tham gia ứng dụng KH&CN đa
dạng và điển hình Vì thế, việc chọn 3 địa bàn
trên có khả năng đại diện cho việc nghiên cứu
Bước 2: Sau khi đã có phiếu điều tra soạn
sẵn, tác giả tiến hành điều tra thử để kiểm tra tính
phù hợp của phiếu điều tra, đồng thời hiệu chỉnh
phiếu điều tra phù hợp với điều kiện thực tế của
địa bàn nghiên cứu
Bước 3: Tiến hành điều tra chính thức Cỡ
mẫu theo từng địa bàn cụ thể như sau:
2.2 Phương pháp phân tích
Các phương pháp phân tích được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: (1) Thống kê mô tả với các chỉ tiêu nghiên cứu như: số trung bình,
tỉ lệ, tần suất để phân tích thực trạng ứng dụng tiến bộ KH&CN trong sản xuất chè ở thành phố Thái Nguyên; (2) Mô hình Binary Logistic được
sử dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng tiến bộ KH&CN trong sản xuất chè của nông hộ ở thành phố Thái Nguyên
3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1 Nguồn lực của nông hộ tại địa bàn nghiên cứu
Nguồn lực của nông hộ được mô tả qua các chỉ tiêu như: diện tích canh tác, lực lượng lao động, trình độ học vấn, kinh nghiệm sản xuất chè,…
Bảng 2: Đặc điểm về nguồn lực sản xuất của nông hộ
Stt Chỉ tiêu ĐVT Cương Tân
(n = 50)
Phúc Xuân (n = 50)
Phúc Trìu (n = 50)
1 Diện tích đất 1000mhộ 2/ 1,95 2,11 2,23
2 Diện tích chè 1000mhộ 2/ 1,86 1,88 1,9
3 viên gia Thành
4 Lao động gia đình người/hộ 2,92 2,92 2,94
5 Trình độ học vấn Lớp 7,3 6,92 6,5 6
Kinh nghiệm sản xuất chè
7 Tỷ lệ nông hộ thiếu
Nguồn: Kết quả khảo sát 150 hộ tại vùng nghiên cứu
- Kinh nghiệm sản xuất: Theo kết quả khảo sát thực tế cho thấy, hầu hết nông hộ sản xuất chè ở thành phố Thái Nguyên đều có thời gian sống tại địa phương tương đối lâu Ngoài kiến thức sản xuất, hoạt động sản xuất, canh tác chè đòi hỏi người trực tiếp sản xuất phải nắm được những kỹ năng cơ bản để nhận diện các loại bệnh cũng như từng thời kỳ tăng trưởng của cây chè
để phun các loại thuốc, bón các loại phân thích hợp, đúng thời gian, đúng liều lượng nên kinh nghiệm là một trong những yếu tố khá quan trọng
Stt Tên xã Tên xóm được
chọn
Số mẫu được chọn
Tỷ trọng (%)
Thông tin thu thập
1 CươngTân
Hồng Thái II 25 16,67 Đặc điểm
chung, nguồn lực của nông
hộ sản xuất chè, khả năng tiếp cận thông tin, tập huấn tiến bộ KH&CN,…
Đội Cấn 25 16,67
2 XuânPhúc Xóm Giữa Cây Thị 25 16,67
3 Phúc Trìu Khuôn I 25 16,67
Đồng Nội 25 16,67
Bảng 1: Cỡ mẫu điều tra theo địa bàn khảo sát
Trang 3Nhìn chung, nông hộ được phỏng vấn đều có kinh
nghiệm lâu năm, trung bình 30 năm tham gia canh
tác chè, đây là một yếu tố thuận lợi trong quá trình
sản xuất chè Đặc biệt, số năm kinh nghiêm cao
nhất của hộ là 66 năm và thấp nhất 1 năm, đây
là yếu tố quan trọng giúp cho nông hộ có thể tiếp
cận và áp dụng kỹ thuật thuận lợi hơn Ngoài sản
xuất chè thì nông hộ còn tham gia vào một số hoạt
động tạo thu nhập khác như: trồng lúa, chăn nuôi
gia súc, gia cầm và hoạt động phi nông nghiệp
- Nguồn lao động: Nguồn lao động sản
xuất chè của các nông hộ hầu hết là lao động sẵn
có trong gia đình Nhìn chung, trung bình mỗi
hộ trong vùng nghiên cứu có tổng số nhân khẩu
khoảng 5 người thì có 2 - 3 người tham gia sản
xuất chè, các thành viên còn lại là những người
sống phụ thuộc như người cao tuổi, trẻ nhỏ còn
đi học Phần lớn các hộ ít sử dụng lao động thuê
vì tốn kém chi phí, chỉ những hộ có diện tích sản
xuất lớn thì mới thuê mướn nhiều lao động theo
ngày để hái chè, chăm sóc Như vậy, có thể thấy
rằng, nếu việc sản xuất chè của nông hộ đạt hiệu
quả thì không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế, mà
còn góp phần tạo công ăn việc làm cho lao động
trong gia đình
- Trình độ học vấn: Nhìn chung, trình độ
học vấn bình quân của các hộ sản xuất chè trong
vùng nghiên cứu là không cao Trình độ học vấn
là nhân tố quan trọng góp phần giúp nông hộ tiếp
thu và vận dụng hiệu quả tiến bộ kỹ thuật vào sản
xuất Qua nghiên cứu cho thấy, trình độ học vấn
trung bình của chủ hộ tham gia sản xuất chè tại
các địa bàn nghiên cứu từ lớp 6 đến lớp 7 Số chủ
hộ có trình độ đại học chiếm tỷ lệ rất thấp Điều
kiện được nâng cao đã giúp nông hộ nắm bắt vấn
đề một cách nhanh nhạy hơn, họ mạnh dạn hơn
trong việc thử nghiệm ứng dụng những tiến bộ
mới của khoa học kỹ thuật vào sản xuất chè
- Diện tích canh tác: Với nguồn thu nhập
chính chỉ từ sản xuất chè nên hầu hết nông hộ ở
các xã sử dụng hầu hết toàn bộ diện tích đất sản
xuất hiện có của gia đình để trồng chè Kết quả
nghiên cứu cho thấy, diện tích đất sản xuất trung
bình/hộ trên 2.000m2, trong đó diện tích đất trung
bình mà nông hộ trong vùng nghiên cứu dùng để
sản xuất chè là trên 1.800m2 Diện tích đất sản xuất của các nông hộ tương đối ổn định trong vòng 5 năm trở lại đây, một số ít nông hộ có tăng diện tích đất sản xuất nhưng chủ yếu là do nông
hộ mua đất sản xuất để tích lũy thêm tài sản hoặc
mở rộng quy mô sản xuất bằng hình thức thuê mướn thêm đất
- Nguồn vốn sản xuất: Thực tế cho thấy, có 58,7 % nông hộ sử dụng vốn tự có trong gia đình
để sản xuất chè, 41,3 % nông hộ còn lại là thiếu vốn Các nông hộ mua vật tư, phân bón chịu lãi, cuối vụ thanh toán, 6% nông hộ vay qua kênh chính thức (Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Đối với những hộ vay từ nguồn vay chính thức để sản xuất nông nghiệp, họ phải thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản
- Tham gia hoạt động xã hội: Ngoài thời gian tham gia sản xuất thì thành viên của nông
hộ còn tham gia hoạt động của các tổ chức chính quyền, đoàn thể và xã hội tại địa phương Theo kết quả điều tra 150 hộ cho thấy trong số 68 hộ
có tham gia các tổ chức xã hội (45,3%), như: chính quyền địa phương, hội nông dân, hợp tác
xã, hoặc tổ hợp tác, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên… Khi được hỏi về lợi ích khi tham gia các tổ chức trên họ cho rằng tổ chức
là nơi để trao đổi thông tin sản xuất, thị trường đối với thành viên hội nông dân, hoặc giúp họ có thể tiếp cận nguồn tín dụng, đối với những thành viên tham gia tổ chức chính quyền giúp cho họ có thể tiếp cận thông tin sớm hơn so với nông dân bình thường bởi vì thông tin được truyền đạt theo chiều dọc của hệ thống quản lý
3.2 Thực trạng ứng dụng tiến bộ khoa học
- công nghệ vào sản xuất chè của nông hộ
Qua khảo sát, số nông hộ sản xuất chè trong vùng nghiên cứu có ứng dụng tiến bộ KH&CN chiếm 57,3 % số nông hộ được khảo sát Nhóm đối tượng này bao gồm những hộ sản xuất chè có ứng dụng các mô hình tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất chè như: van phun tưới, máy vò chè, sao chè, VietGap, UTZ Certified,… Nhóm đối tượng còn lại chủ yếu sản xuất chè theo phương pháp truyền thống, ngoài việc sử dụng giống mới trong canh
Trang 4tác thì hầu như nhóm hộ này không ứng dụng bất
cứ mô hình tiến bộ kỹ thuật nào (số này chiếm
42,7 % số nông hộ được khảo sát)
Bảng 3: Tình hình ứng dụng tiến bộ KH&CN của
nông hộ sản xuất chè
Địa bàn
nghiên cứu Tổng số hộ
Có ứng dụng Không ứng dụng
Số hộ Tỷ lệ (%) Số hộ Tỷ lệ (%)
Nguồn: Kết quả xử lý số liệu khảo sát năm 2017
- Nguồn thông tin tiến bộ KH&CN: Nông
hộ trong vùng nghiên cứu tiếp cận thông tin tiến
bộ kỹ thuật mới trong sản xuất bằng nhiều hình
thức đa dạng Nông hộ sản xuất chè tại vùng
nghiên cứu chủ yếu biết đến thông tin tiến bộ kỹ
thuật chủ yếu từ các chương trình khuyến nông
trên phương tiện thông tin đại chúng (truyền hình,
đài, báo…), cán bộ khuyến nông và nhân viên
công ty thuốc bảo vệ thực vật Các phương tiện
thông tin truyền thông phổ biến trên phạm vi rộng,
kiến thức trình bày dễ hiểu, phù hợp với mọi trình
độ, thuận tiện về thời gian Bên cạnh đó, đội ngũ
cán bộ khuyến nông cũng là đầu mối thông tin
quan trọng, tỷ lệ nông dân tiếp xúc được những
kiến thức tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất chè từ
đối tượng này là khá nhiều Ngoài ra, nông hộ còn
tiếp cận tiến bộ kỹ thuật thông qua người quen,
nhân viên công ty thuốc bảo vệ thực vật, cán bộ
hội nông dân, các viện trường…
- Tình hình tập huấn tiến bộ KH&CN: Mục
tiêu và nội dung chủ yếu của chính sách khuyến
nông là truyền bá kiến thức cho nông dân ngay
tại địa bàn sản xuất của họ, giúp họ đưa ra những
quyết định để xử lý đúng đắn trước những tình
huống liên tiếp nảy sinh trong quá trình sản xuất
mà không cần qua các lớp đào tạo tập trung ở
trường học Hình thức phổ biến nhất hiện nay là tổ
chức các lớp tập huấn, hội thảo kỹ thuật, hội thảo
đầu bờ, xây dựng mô hình trình diễn “mắt thấy
tai nghe”,… để tăng cường khả năng tiếp cận của
nông dân đối với kỹ thuật mới bằng những cách
tiếp cận sinh động, gây ấn tượng, phù hợp với cách tiếp thu mang tính thực tiễn của nông dân
Bảng 4: Hình thức tiếp cận nguồn thông tin tiến bộ
kỹ thuật của nông hộ Vùng nghiên cứu Tân Cương Phúc Xuân Phúc Trìu Nguồn thông tin Tần số Tỷ lệ (%) Tần số Tỷ lệ (%) Tần số Tỷ lệ (%)
Phương tiện thông tin đại
Cán bộ khuyến
Nhân viên công
ty thuốc BVTV 31 93,94 23 85,19 10 38,46 Người quen, hàng
Cán bộ hội nông
Cán bộ các
Nguồn: Kết quả xử lý số liệu khảo sát năm 2017
Kết quả khảo sát tại vùng nghiên cứu cũng cho thấy, phần lớn nông dân tham gia tập huấn chủ yếu dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các cán
bộ khuyến nông Bên cạnh đó, nhân viên các công
ty thuốc bảo vệ thực vật cũng là một trong những lực lượng nòng cốt trong phong trào phổ biến kỹ thuật mới và hướng dẫn sử dụng các loại thuốc mới đến nông dân Đây là hoạt động có lợi cho cả hai bên, công ty thuốc bảo vệ thực vật có thể giới thiệu, quảng cáo được các loại phân bón, thuốc họ sản xuất còn nông dân tham gia tập huấn thì được
hỗ trợ các loại phân bón, thuốc từ công ty về áp dụng thử nghiệm trong sản xuất Ngoài ra, nông dân còn được các tổ chức khác chuyển giao kỹ thuật như Đại học Thái Nguyên, hội nông dân địa phương, chủ yếu những buổi tập huấn này được diễn ra trên đồng ruộng mang tính thực nghiệm hơn là truyền đạt thông tin
3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất chè của hộ nông dân ở thành phố Thái Nguyên
Mô hình Binary Logistic được áp dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất chè của
Trang 5nông hộ ở thành phố Thái Nguyên Trong nghiên cứu này, mô hình Binary Logistic được xây dựng như sau:
log e [ P(Y = 1) ] = Bo + B1X1 + B2X2 + B3X3 + B4X4 + B5X5 + B6X6 + B7X7
P(Y = 0)
Trong đó: Y là biến nhị phân, thể hiện ứng dụng tiến bộ KH&CN của nông hộ vào sản xuất chè và được đo lường bằng hai giá trị 1 và 0 (1 là nông hộ có ứng dụng ít nhất một mô hình TBKT,
0 là nông hộ không ứng dụng ứng dụng tiến bộ KH &CN hay gọi là nông hộ sản xuất chè theo truyền thống) Các biến X1, X2, X3, X4, X5, X6, X7 là các biến độc lập (biến giải thích).
Bảng 5: Diễn giải các biến độc lập trong mô hình Binary Logistic
X1: Số lao động trong nông hộ Tổng số người trong tuổi lao động trong gia đình của nông hộ sản xuất chè X2: Trình độ học vấn chủ hộ Lớp mà chủ hộ đã học tính đến thời điểm nghiên cứu.
X3: Kinh nghiệm của chủ hộ Số năm nông hộ tham gia sản xuất chè tính đến thời điểm nghiên cứu X4: Tham gia tổ chức xã hội Biến giả, nhận giá trị 1 nếu nông hộ có tham gia tổ chức xã hội, nhận giá trị 0 tức là nông tham gia bất kỳ tổ chức nào X5: Diện tích đất sản xuất Tổng diện tích đất sản xuất (1.000 m2) mà hộ đang sử dụng X6: Vay vốn sản xuất Biến giả, nhận giá trị 1 tức là nông hộ có vay vốn và giá trị 0 tức là nông hộ không vay vốn. X7: Cơ sở hạ tầng nông nghiệp Đánh giá của nông hộ đối với cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp (1= kém, 4 = tốt)
Sử dụng phần mềm SPSS để chạy mô hình Binary Logistic cho kết quả như sau: (1) Kiểm định giả thuyết về độ phù hợp tổng quát có mức ý nghĩa quan sát Sig = 0,00 nên ta bác bỏ giả thuyết H0 là
hệ số hồi quy của các biến độc lập bằng không (2) Mức độ dự báo trúng của toàn bộ mô hình là 97,3 %
Bảng 6: Kết quả phân tích hồi quy bằng mô hình Binary Logistic
X1: Số lao động trong nông hộ -1.867 0.997 3.508 1 0.061 0.155 X2: Trình độ học vấn của chủ hộ 2.404 1.089 4.871 1 0.027 11.067 X3: Kinh nghiệm của chủ hộ -0.070 0.062 1.263 1 0.261 0.933 X4: Tham gia tổ chức xã hội 7.775 3.059 6.462 1 0.011 2.381 X5: Diện tích đất sản xuất 3.186 1.380 5.327 1 0.021 24.194 X6: Vay vốn sản xuất 3.848 2.395 2.582 1 0.018 46.883 X7: Cơ sở hạ tầng nông nghiệp 2.251 1.236 3.318 1 0.029 9.493
Hằng số -22.980 11.283 4.148 1 0.042 0.000
Nguồn: Xử lý số liệu điều tra năm 2017
Mức ý nghĩa thống kê của các biến X2 (trình độ học vấn), X4 (tham gia tổ chức xã hội), X5 (diện tích đất sản xuất), X6 (vay vốn sản xuất), X7 (cơ sở hạ tầng nông nghiệp) đều có sig nhỏ hơn 0,05 Như vậy, các hệ số hồi quy tìm được có ý nghĩa và mô hình của chúng ta sử dụng tốt Từ các hệ
Trang 6số hồi quy này ta viết được phương trình:
Dựa vào phương trình trên cho thấy, cả 5 biến đều tác động cùng chiều với biến phụ thuộc log e [ P(Y = 1) ] = -22,980 + 2,404X2 + 7,775X4 + 3,186X5 + 3,848X6 + 2,251X7
P(Y = 0)
Các biến trình độ học vấn, tham gia các tổ chức
xã hội, tổng diện tích đất sản xuất của hộ, vay vốn
sản xuất, cơ sở hạ tầng nông nghiệp sẽ tương
quan thuận với quyết định ứng dụng tiến bộ
KH&CN của nông hộ, hay nói cách khác là khi
tăng trình độ học vấn chủ hộ, diện tích đất sản
xuất của nông hộ, nông hộ có tham gia các tổ
chức xã hội, có vay vốn sản xuất và cơ sở hạ tầng
phục vụ sản xuất nông nghiệp địa phương tốt sẽ
làm tăng khả năng ứng dụng tiến bộ KH&CN của
nông hộ Cụ thể, từng biến tác động đến quyết
định ứng dụng tiến bộ KH&CN được giải thích
như sau:
Hai biến định lượng trình độ học vấn (X2)
và diện tích đất sản xuất (X5) có mối quan hệ
thuận chiều với biến quyết định ứng dụng tiến
bộ KH&CN của nông hộ Giá trị 2 biến này càng
tăng thì giá trị của biến Y càng gần 1 Lý do là
trình độ học vấn sẽ ảnh hưởng rất nhiều tới khả
năng tiếp thu thông tin tiến bộ KH&CN và ứng
dụng tiến bộ KH&CN vào thực tế sản xuất; trong
khi đó, diện tích đất sản xuất càng lớn thì càng tạo
động lực cho nông hộ ứng dụng tiến bộ KH&CN
nhằm làm giảm chi phí, sức lao động, thời gian
chăm sóc đến mức tối thiểu
Biến tham gia tổ chức xã hội (X4) có ảnh
hưởng lớn nhất tới quyết định ứng dụng tiến bộ
KH&CN vào trong sản xuất chè của nông hộ Do
biến X4 là một biến định danh nhận 2 giá trị đại
diện (0: không tham gia tổ chức, 1: có tham gia
tổ chức) nên xác suất biến Y nhận giá trị 1 (có
ứng dụng tiến bộ KH&CN) là rất lớn nếu biến
X4 bằng 1 Nói cách khác, khả năng ứng dụng
tiến bộ KH&CN vào sản xuất đối với nông hộ
có tham gia tổ chức và đoàn thể xã hội là rất cao
Điều này hoàn toàn hợp lý với thực tế, bởi vì
thông qua hoạt động đoàn hội như: hội cựu chiến
binh, hội nông dân, phụ nữ, tổ hợp tác, hợp tác
xã,… nông dân sẽ thường xuyên tiếp nhận thông
tin khoa học cũng như là tham gia các lớp tập
huấn đầy đủ, hiệu quả hơn Nếu chính quyền địa
phương có biện pháp phổ biến thông tin, mô hình
tiến bộ kỹ thuật tiên tiến nhanh chóng, kịp thời
thì sẽ sớm giúp cho nông dân thay đổi nhận thức sản xuất, chuyển từ trồng chè truyền thống sang
áp dụng mô hình kỹ thuật mới
Biến vay vốn (X6) cũng là một biến định danh nhận 2 giá trị đại diện (0: không có vay, 1:
có vay) Ta giải thích mối quan hệ giữa biến Y
và X6 tương tự như biến Y và X4 Như vậy, khả năng ứng dụng tiến bộ KH&CN của nông hộ sẽ rất cao nếu hộ có vay vốn để hỗ trợ sản xuất Mục đích của việc đi vay là đầu tư trang thiết bị, máy móc,… để phục vụ phát triển sản xuất Thường thì nông hộ phải bỏ ra số vốn cơ bản trong vài năm đầu hoặc cập nhật thông tin kỹ thuật mới Việc này chỉ tốn kém trong ngắn hạn, xét về dài hạn thì có lợi ích rất lớn do tiết kiệm được chi phí vật tư nông nghiệp, chi phí lao động, chi phí thuê mướn, cơ giới hóa,… cho từng vụ tiếp theo Đối với biến X7 (đánh giá cơ sở hạ tầng địa phương), khi biến này tiến gần về giá trị lớn nhất của chính nó (là 4) thì Y sẽ dần tiến về giá trị lớn nhất là 1 Có nghĩa là khi điều kiện cơ sở
hạ tầng địa phương thuận lợi sẽ góp phần thúc đẩy nông dân ứng dụng tiến bộ KH&CN Trong quá trình khảo sát, một số nông dân cho rằng lý
do họ không ứng dụng tiến bộ KH&CN nhiều là do: cán bộ khuyến nông không tiếp xúc nhiều với dân, ít xuống tập huấn và chỉ sản xuất mô hình thí nghiệm ở những nơi có điều kiện thuận lợi hơn; nông dân tại các cơ sở hạ tầng không thuận lợi cũng không có nhiều điều kiện ứng dụng tiến
bộ KH&CN hoặc áp dụng mô hình không đồng
bộ, không đúng cách nên dẫn đến hiệu quả không cao Vì vậy, biến yếu tố cơ sở hạ tầng là nhân tố khách quan có ảnh hưởng quan trọng tới quyết định ứng dụng tiến bộ KH&CN của nông dân thành phố Thái Nguyên
Các biến X1 (lao động) và X3 (kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ) có quan hệ nghịch chiều với việc ứng dụng tiến bộ KH&CN Hộ
có số lao động càng lớn, kinh nghiệm sản xuất chè càng lâu năm thì xu hướng ứng dụng tiến bộ KH&CN trong sản xuất càng ít
4 Kết luận
Trang 7Qua nghiên cứu thực trạng ứng dụng tiến
bộ KH&CN và phân tích các yếu tố ảnh hưởng
đến ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất chè
của hộ nông dân trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên, tác giả rút ra một số kết luận như sau:
(1) Nông hộ tiếp cận tiến bộ KH&CN chủ yếu
thông qua các phương tiện thông tin đại chúng,
cán bộ khuyến nông, công ty thuốc bảo vệ thực
vật Phần lớn nông hộ hài lòng về các khóa tập
huấn tiến bộ KH&CN và đánh giá cao khả năng
triển khai ứng dụng Khá nhiều nông hộ sản xuất
chè ở thành phố Thái Nguyên đã và đang ứng
dụng các mô hình tiến bộ KH&CN vào sản xuất
chè (chiếm tỷ lệ 57,3%) Nông hộ ứng dụng tiến
bộ KH&CN vào sản xuất chè chủ yếu là: Giống
mới, thâm canh chè, sản xuất chè an toàn theo quy
trình VietGap, UTZ, tưới van xoay, chế biến bằng
tôn sao inox,… (2) Quyết định ứng dụng tiến bộ
KH&CN vào sản xuất chè của nông hộ chịu ảnh
hưởng bởi các yếu tố chính: Lao động gia đình,
Trình độ học vấn; Kinh nghiệm sản xuất của chủ
hộ; Tham gia tổ chức xã hội, Diện tích đất, Vay
vốn; Cơ sở hạ tầng phục vụ nông nghiệp tốt
Kết quả của nghiên cứu đã xác định được
những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết
định ứng dụng tiến bộ KH&CN của nông hộ
trong sản xuất chè ở thành phố Thái Nguyên Hạn
chế của nghiên cứu là chưa phân tích được các
nhân tố ảnh hưởng đến mức độ ứng dụng tiến
bộ KH&CN trong sản xuất chè của nông hộ trên
địa bàn thành phố Thái Nguyên và so sánh sự
khác biệt về hiệu quả sản xuất chè giữa các nhóm
hộ có mức độ ứng dụng tiến bộ KH&CN khác
nhau, các nghiên cứu tiếp theo có thể thực hiện
trên phạm vi rộng hơn và tiếp cận theo hướng giải
quyết hạn chế này./
Tài liệu tham khảo
[1]Phạm Văn Việt Hà (2007), Thực trạng
và những giải pháp chủ yếu nhằm nhằm phát triển sản xuất chè tại thành phố Thái Nguyên,
Luận văn Thạc sĩ kinh tế;
[2] Hà Thị Bích Hồng (2011), Nâng cao khả năng ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất của thanh niên nông thôn tỉnh Thái Nguyên, Luận
văn thạc sĩ kinh tế;
[3] Huỳnh Thanh Chí (2004) “Vai trò của tiến bộ kỹ thuật trong nâng cao hiệu quả sản xuất của nông hộ tại xã Viên An, Mỹ Xuyên, Sóc Trăng”, Luận văn tốt nghiệp, Khoa Kinh tế -
QTKD, Trường Đại học Cần Thơ;
[4] Phan Văn Hùng (2009), Một số vấn đề
về chuyển giao KH&CN vào vùng dân tộc thiểu
số, NXB Lý luận Chính trị, Hành chính;
[5] Nguyễn Công Sự (2014), Phân tích
các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp ở huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang, Luận văn thạc sĩ kinh tế;
[6] PGS.TS Trịnh Xuân Ngọ (2009), Cây chè và kỹ thuật chế biến;
[7] Tổng quan phát triển chè Việt Nam
2001-2010, Bùi Quang Toản, Nguyễn Cảnh Khâm, Vụ QHKH - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; [8] Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng
Ngọc, (2008), Phân tích dữ liệu với SPSS”, tập 2
NXB Hồng Đức, Hà Nội;
[9] Đinh Phi Hổ và Đoàn Ngọc Phả, (2009)
“Một số giải pháp nâng cao chất lượng tập huấn công nghệ mới cho nông dân ở An Giang”, Tạp
chí Quản lý Kinh tế
FACTORS AFFECTING THE APPLICATION OF SCIENCE AND TECHNOLOGY ADVANCES IN TEA PRODUCTION IN THAI NGUYEN CITY, THAI NGUYEN PROVINCE Abstract: This study was conducted to determine the factors that affect the application
of scientific and technological advances in tea production of farmer households in Thai Nguyen city Data used for the study was actually surveyed by 150 tea farmers in Thai Nguyen city Binary logistic regression analysis is used to determine the factors influencing the decision
to apply advanced science and technology to tea production of the household The results showed thateducation level, participation in social organizations, total production land area
of household, loan for production, and agricultural infrastructure positively correlated with farmer’s decision of application of advanced techniques.
Keywords: Advances in science and technology; tea production; farmers; Thai Nguyen city