Bài giảng Dược lý học thú y: Chương 8 - ThS. Đào Công Duẩn, ThS Nguyễn Thành Trung

Bài giảng Dược lý học thú y: Chương 8 trình bày tổng quan về đại cương thuốc chống viêm; nguồn gốc, chức năng sinh lý, tác dụng và sử dụng trong thú y của thuốc Glucocorticoid. Ngoài ra, bài giảng còn cung cấp cho người học các kiến thức về cơ chế tác dụng của NSAIDs. Để tìm hiểu và nắm rõ những kiến thức nằm trong bài giảng, mời các bạn cùng tham khảo.

8.1 Đại cương về thuốc chống viêm

8.1.1 Vai trò của thuốc chống viêm

 Nguyên nhân gây viêm

 Tổn thương, nhiễm trùng, đáp ứng M dịch

 Mô tiết chất trung gian hóa học

 Histamin (Mast), Serotonin (tiểu cầu), Brandykinin (huyết tương), Prostaglandin E2 (mô)

 Giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và hóa hướng động

 Vai trò của thuốc chống viêm

 Hạn chế viêm tiến triển

 Tác động vào một công đoạn của quá trình viêm

2

STT Loại tế bào Chức năng

Miễn dich tự nhiên

1 Neutrophil Thực bào và giết vi khuẩn, sản xuất các Cytokin

2 Eosinophil Thực bào và giết vi khuẩn, tác dụng chống KST và phân hủy histamin

3 Bazophil / tế bào béo Giải phóng histamin, leucotrien và các mediator khác khi gặp gỡ kháng

nguyên

4 Các tế bào NK Các tế bào sát thủ tự nhiên

5 Macrophag (nguồn gốc

Monocyt)

Thực bào, giết vi khuẩn, sản xuất các cytokin và các kemokin

Tích tụ trong các trường hợp viêm mạn tính

Tế bào trình duyệt kháng nguyên và là một trong những yếu tố điều hòa

quan trọng nhất

6

Các tế bào dendritics

Tế bào trình duyệt kháng nguyên Vận chuyển kháng nguyên và giới thiệu

chúng với tế bào T của các hạch lâm ba Miễn dịch thích ứng (tiếp thu)

7 Tế bào T (loại TC) Đáp ứng hiệu lực miễn dịch tế bào

8 Tế bào T (loại TH ) Kiểm soát đáp ứng miễn dịch

9 Tế bào B

Tế bào sản xuất kháng thể

Tế bào trình duyệt kháng nguyên

4

Đáp ứng Các loại mediator

Dãn mạch (Vasodilatation)

Các prostaglandin (PG) PGI 1, PGI 2, PGE 1, PGE 2 , PGD 2.

Monocid nitơ (NO) Histamin

Bradikinin Calcitonin gene – related peptid (CGRP)

Tăng tính thấm mao mạch

Histamin C3a, C5a (các bổ thể) Bradikinin

Các leucotrien (LT), chủ yếu là LTC4, LTD4, LTE4 Factor kích hoạt đối với các thành phần hữu hình của máu Substance - P

Calcitonin gene- related peptid (CGRP)

Hóa hướng động (Kemotasis) và kích hoạt bạch cầu C5a, LTB4, các lipoxin (LX): LXA4, LXB4, Các sản phẩm vi

CGRP, Substance - P

5

Prosta-

glandin

Enzim tổng hợp

Biểu hiện

ở tổ chức

Receptor và

Cơ chế truyền tín hiệu

Chức năng

PGD 2

PGD2- isomerase

Các tế bào béo Các neuron

Nhiều tổ chức (các macrophag và các tế bào béo trong các tổ chức đó)

- Phân tiết acid dạ dày tăng

- Sản xuất muco của niêm mạc

- Ngăn trở dòng tuần hoàn

- Kích hoạt các tế bào viêm

- Sốt

PGF 2α

PGF2α reductase Cơ trơn mao mạch

Cơ trơn tử cung

FPGq Ức chế co thắt mao mạch

Tái sinh sản

Co phế quản

8.1 Đại cương về thuốc chống viêm

8.1 Đại cương về thuốc chống viêm

8.1.2 Cơ chế tác động

8

8.2 Glucocorticoid

 Nguồn gốc

 Hydrocortison: hormone vỏ thượng thận

 Tiết ra theo cơ chế điều khiển ngược

 Chu kỳ tiết

 Nhịp ngày đêm:

 Đưa thuốc vào sáng

 Tác nhân gây viêm

 Dùng thuốc liệu trình dài

 Giảm liều từ từ để tuyến thượng thận hoạt động trở lại

A B C D Thời gian

9

8.2 Glucocorticoid

 Chức năng sinh lý

 Chuyển hóa và trao đổi chất

 Tăng tổng hợp glucose, dự trữ glycogen

 Ngăn cản tổng hợp và tăng dị hóa protein

 Giảm tổng hợp collagen

 Tăng phân hủy lipid từ mô mỡ

 Đa niệu

10

=> Ngăn cản phản ứng quá mức với yếu tố ngoại lai

 Loại ghép (nhân y), hen suyễn, shock thuốc

 Giảm sức đề kháng: tăng nguy cơ nhiễm khuẩn nhiễm nấm

11

8.2 Glucocorticoid

 Chức năng sinh lý

 Tác dụng lên cơ quan khác

 Tăng tiết axit dạ dày

 Tăng hấp thu mỡ=>teo cơ

 Đối kháng vitamin D trong hấp thu canxi

 Ức chế biệt hóa tế bào xương và tổng hợp khung xương => gây loãng xương, xốp xương

 Bào thai

 Quái thai giai đoạn đầu

 Gây đẻ sớm ở giai đoạn cuối (liều cao)

 Dexamethasone có thể gây sảy thai ở chó!

12

 Chuyển hóa và thải trừ

 Liên hợp với acid glucuronic và sulfuric

 Thải trừ qua thận và mật

13

8.2 Glucocorticoid

 Tác dụng

 Kháng viêm

 Với mọi nguyên nhân

 Viêm cấp: co mạch, giảm tiết dịch và giảm triệu chứng viêm

 Giai đoạn sau của viêm: chậm hóa sợi, phát triển

mô hạt và quá trình liền sẹo

 Chống dị ứng

 Do thức ăn, độc tố vi khuẩn và côn trùng cắn, đốt

 Tăng khả năng chịu đựng của cơ thể với độc tốt

14

 Chống shock thời gian ngắn

 Tăng tỷ lệ sống khi mất máu và trúng độc

 Hấp thu: tốt trên tiêu hóa và tại vị trí đưa thuốc

 Phân bố: có thể qua nhau thai và sữa

 Chuyển hóa: chậm qua gan

17

 Chống dị ứng

 Ức chế miễn dịch

18

8.3 NSAIDs

8.3.1 Cơ chế tác dụng

Mahajan el at, 2007

20

Nguồn: Schering-Plough Animal Health

21

8.3 NSAIDs

8.3.2 Diclofenac

 Dược động học

 Hấp thu tốt qua po

 Gắn tốt protein huyết tương

 Thải trừ qua thận

23

 Giảm đau: đau cấp và mạn tính

 Chống viêm: viêm phổi cấp, đa khớp và cục

bộ

 Hạ sốt

24

8.3 NSAIDs

8.3.2 Diclofenac

 Tác dung phụ

 Ảnh hưởng dạ dày và thận

 Giảm tổng hợp Prostaglandin

 Ức chế tạo mucin

 Hạn chế tưới máu thận

 Viêm thận kẽ, viêm cầu thận

25

8.3 NSAIDs

8.3.2 Diclofenac

 Không phối hợp với

 Quinolon: co giật

 Glucocorticoid: dạ dày – ruột

 Thuốc lợi niệu: tăng suy thận thứ phát

26