Bài giảng Dược lý học thú y: Chương 11 - ThS. Đào Công Duẩn, ThS Nguyễn Thành Trung

Chương 11: Thuốc trị ký sinh trùng trong Bài giảng Dược lý học thú y trình bày các nội dung sau: đại cương thuốc trị ký sinh trùng; thuốc trị nội và ngoại ký sinh trùng; thuốc trị giun tròn; thuốc trị sán dây và thuốc trị sán lá. Qua đó giúp người học nắm được những kiến thức cơ bản và tổng quan nội dung chương cuối trong bài giảng. Mời các bạn cùng tham khảo.

11.1 Đại cương thuốc trị KST

11.1.1 Ký sinh trùng thú y

 Giun (tròn)

 Tiêu hóa: giun đũa, giun tóc, giun móc và giun kim

 Hô hấp (giun phổi), Thận và Tim

 Lây lan (vector) bệnh

 Tổn thương tổ chức (phổi, não) do ấu trùng

 Giảm hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi

11.1 Đại cương thuốc trị KST

11.1.2 Bệnh ký sinh trùng

3

11.1 Đại cương thuốc trị KST

11.1.3 Vòng đời vs thuốc trị KST

4

 Xét nghiệm xác định loại ký sinh trùng

 Đánh giá hiệu quả điều trị sau hai tuần ngưng thuốc

 Dùng thuốc lặp lại dựa vào vòng đời KST

 Thời gian ngưng thuốc trước khi giết mổ

11.1 Đại cương thuốc trị KST

11.1.4 Nguyên tắc sử dụng thuốc trị KST

5

11.1 Đại cương thuốc trị KST

11.1.5 Cơ chế thuốc chống KST

6

Đích tác động Nhóm thuốc

I Chức năng hoạt động thần kinh – cơ

1 Ức chế Acetylcholinesterase

2 Đối kháng hệ cholinergic

3 Làm thiểu năng cơ

4 Làm tăng sản xuất GABA

5 Làm tổn hại đến tổ chức cơ

6 Làm tổn hại đến lớp vỏ KST

Các phospho hữu cơ Các Imidazothiazol Các pirimidin

Các piperazin Avermectin Prasiquantel Các muối Bunamidin

II Quá trình trao đổi chất, sản sinh năng

lượng

1 Vận chuyển glucose

2 Các quá trình sinh hóa ở ty thể

a Đến hệ Fumaratreductase

b Đến hệ cytocrom

Các Benzimidazol Các Benzimidazol Các Salicilanilid Các phenol được thay thế

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

 Nhóm Avermectin : Abermectin, Ivermectin,

Doramectin, Selamectin và Eprinomectin

 Diệt ký sinh trùng thông qua GABA và Glutamat Cl

- Tê liệt và tan KST

 Ảnh hưởng cơ quan sinh sản

 Sán lá và sán dây không sử dụng GABA

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

9

 Nhóm Avermectin

Ivermectine

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

10

 95% - dạ dày đơn; 25-35% - dạ dày kép

 SC hấp thu chậm hơn tiêu hóa, F SC. > F PO.

 Phân bố

 Phân bố tới nhiều mô, ngoại trừ dịch não tủy (ngoại trừ chó Collie)

 T 1/2 lớn

 Oxy hóa tại gan, thải trừ qua thận và tiêu hóa

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

11

 Ivermectin

 Tác dụng - phổ rộng

 Giun tròn: giun trưởng thành và chưa trưởng thành

 Đường tiêu hóa: đại gia súc, lợn, chó và gia cầm

 Phổi và tim: đại gia súc và chó

 Ivermectin

 Độc tính

 Chỉ số an toàn cao: với gia súc mang thai

 Chống chỉ định

 Chó < 6 tuần tuổi và giống Collie

 Bò sữa (dư lượng trong sữa)

11.2 Thuốc trị nội và ngoại KST (tiếp)

13

11.3 Thuốc trị giun tròn

 Nhóm benzimidazole : Thiabendazole, Albendazole, Mebendazole và Fenbendazole, oxfendazole, Flubendazole

 Dược động học

 Hấp thu kém qua đường tiêu hóa (ngoại trừ:

thiabendazole, albendazole và oxfendazole)

 Chuyển hóa: khác nhau tùy thuốc

 Melbendazole thấp nhất

 Các dẫn chất khác < 50% (fenbendazole)

 Thải trừ: chủ yếu qua tiêu hóa (phân)

14

 Nhóm benzimidazole : Thiabendazole, Albendazole, Mebendazole và Fenbendazole, oxfendazole, Flubendazole

 Cơ chế tác dụng

 BZD ái lực chọn lọc với tế bào giun sán

 Gắn vào tế bào ruột giun sán (cấu trúc hình ống)

 Ngăn cản hoạt động tế bào ruột

 Ưc chế fumarate reductase

 Ngăn cản hấp thu glucose => dự trữ glycogen giảm => KST “chết đói”

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

15

 Nhóm benzimidazole : Thiabendazole, Albendazole, Mebendazole và Fenbendazole, oxfendazole, Flubendazole

 Độc tính

 Độc tính thấp, khoảng an toàn rộng

 Tiêu chảy nhẹ

 Chống chỉ định

 Gia súc mang thai (thời kỳ đầu)

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

16

 Nhóm benzimidazole : Thiabendazole, Albendazole, Mebendazole và Fenbendazole, oxfendazole, Flubendazole

 Phổ tác dụng - phổ rộng (giun trưởng thành và chưa trưởng thành)

 Nhóm Imidazothizole : Levamisole, Tetramisole

 Đặc điểm dược động học

 Đường đưa thuốc

 Qua đường tiêu hóa: muối hydrochloride

 Tiêm: dạng muối phosphate

 Hấp thu: nhanh

 Thải trừ

 Khoảng 40% qua thận trong vòng 12-24h

 Khoảng 40% thải trừ qua phân (8 ngày)

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

18

 Nhóm Imidazothizole : Levamisole, Tetramisole

 Cơ chế tác động

 Kích thích hạch cholin sau đó phong bế sự dẫn truyền thần kinh

=> co cơ kéo dài => tê liệt KST

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

19

 Nhóm Imidazothizole : Levamisole, Tetramisole

 Độc tính

 Độ độc cao hơn benzimidazole

 Liều độc bằng 2-6 lần liều điều trị

 Triệu chứng như trúng độc phosphore hữu cơ

 Chảy nước bọt (trâu bò-sùi bọt mép), nước mắt

 Nôn mửa, tiêu chảy

 Khó thở, co đồng tử và run cơ

 Kích thích miễn dịch tế bào

 Thúc đẩy quá trình biệt hóa Lympho T

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

20

 Nhóm Imidazothizole : Levamisole, Tetramisole

 Phổ tác dụng - phổ rộng

 Giun tròn

 Hô hấp: giun phổi

 Tiêu hóa: giun đũa, giun lươn, giun tóc và giun móc (đặc biệt với loài nhai lại)

 Giun thận và giun tim

 Sán lá, sán dây và nguyên sinh động vật: không tác dụng

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

21

 Piperazine

 Tính chất chung

 Tan tốt trong nước

 Có khả năng hấp thụ nước và CO 2 => bảo quản tránh ánh sáng và không khí

 Hấp thu hoàn toàn trên ống tiêu hóa

 Chuyển hóa tại mô (một phần)

 Thải trừ qua thận (30-40%) trong 24h

 Cơ chế tác dụng: mất vai trò của Aetylcholine trên tấm vận động cơ vân => giun bị tê liệt Nhu động đương tiêu hóa đẩy giun ra khỏi vật chủ

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

22

 Pyrantel

11.3 Thuốc trị giun tròn (tiếp)

24

11.4 Thuốc trị sán dây

 Không tan trong nước, tan trong cồn

 Hấp thu kém qua đường tiêu hóa => hạn chế độc

 Cơ chế tác dụng

 Ngăn cản hấp thu glucose

 Ngăn cản quá trình phosphoryl oxy hóa tại ty thể

 Phong bế chu trình Krebs’ => ứ đọng acid lactic => giết chết KST

 Sán dây bị tiêu hóa => khó tìm thấy đốt sán ở phân

25

 Niclosamide

 Tác dụng - phổ rộng với sán dây

 Động vật nhai lại: Moniezia, Thysanosoma

 Chó, mèo: Taenia, Dipylidium

 Gia cầm: Raillietia

 Độc tính thấp

 Có thể dùng với gia súc mang thai

11.4 Thuốc trị sán dây (tiếp)

26

 Praziquantel

 Tổng hợp năm 1970 bởi Bayer và Merck

 Không màu, không mùi, tan trong dung môi hữu

cơ

 Dược động học

 Hấp thu nhanh, gần hoàn toàn từ đường tiêu hóa

 Phân bố tới nhiều cơ quan (cả não)

 Chuyển hóa: bất hoạt nhanh ở gan

 Thải trừ qua nước tiểu

11.4 Thuốc trị sán dây (tiếp)

27

 Praziquantel

 Cơ chế tác dụng

 Được sán hấp thu nhanh => tăng tính thẩm thấu của màng tế bào => mất Ca nội bào => sán co cứng và tê liệt

 Hình thành các mụn nước trên da sán trưởng thành => vỡ và phân hủy

11.4 Thuốc trị sán dây (tiếp)

28

 Praziquantel

 Tác dụng

 Sán dây trưởng thành và ấu trùng

 Một số sán lá (sán lá ruột lợn - Fasciolopsis buski)

 Không tác dụng với giun tròn => phối hợp với thuốc trị giun tròn trong điều trị

 Độc tính thấp

 Có thể dùng cho động vật mang thai

11.4 Thuốc trị sán dây (tiếp)

29

Đọ c thêm

 Naganin

31