Bài giảng Chọn giống cây trồng dài ngày - Chương 7: Chọn giống cây cao su

Bài giảng Chọn giống cây trồng dài ngày - Chương 7: Chọn giống cây cao su cung cấp cho người học các kiến thức: Giá trị của cây cao su, nguồn gốc và phân loại, tình hình sản xuất cao su ở Việt Nam, đặc điểm thực vật học, nguồn gen cây cao su, phương pháp chọn tạo giống. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

7/18/15

CHƯƠNG 7 CHỌN GIỐNG CÂY CAO SU

I.GIÁ TRỊ CỦA CÂY CAO SU

Cao su vỏ, ruột xe (xe đạp, ơ tơ, xe máy…) chiếm khoảng 70%

lượng cao su thiên nhiên sản xuất trên thế giới

Cao su cơng nghiệp (các loại ống dẫn, các băng chuyền, băng tải, sản phẩm chống mài mịn…) chiếm khoảng 7%

lượng cao su thiên nhiên

Quần áo, giầy dép, áo mưa, phao bơi… chiếm khoảng 8%

lượng cao su thiên nhiên

Cao su xốp (gối, đệm…) chiếm khoảng 5% lượng cao su thiên nhiên

Các sản phẩm khác như: dụng cụ y tế, dụng cụ thể thao, chất cách điện, dùng trong cơng nghiệp điện tử,điện lạnh… chiếm khoảng 10% lượng cao su thiên nhiên

Gỗ cao su: ván sàn, gỗ bao bì, đồ gỗ nội thất… mạt cưa gỗ

cao su cịn được dùng làm giá thể trồng nấm rất tốt

Dầu hạt cao su: 1 hecta cao su cĩ thể thu được 200- 300kg

hạt/năm và trong suốt chu kỳ sống cĩ thể cho khoảng 700 -

1000kg dầu hạt/ha Dầu cao su được sử dung trong cơng

nghệ sơn, vecni, sản xuất xà phịng…

Cây cao su co tác dụng bảo vệ mơi trường sinh thái: phủ

xanh đất trống,đồi trọc, chống xĩi mịn…

Trồng cây cao su cĩ tác dụng xố đĩi giảm nghèo cho đồng

bào miền núi, vùng sâu vùng xa, gĩp phần ổn định xã hội, tạo

cơng ăn việc làm cho bà con nơng dân

Một số sản phẩm làm từ cao su

Nệm ngồi

Lốp xe đạp

Gối ngủ

Găng tay

Lốp máy cày

SALON Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nơng Học ) - Học Viện Nơng Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

II NGUỒN GỐC VÀ PHÂN LOẠI

Cây cao su có nguồn gốc nhiệt đới từ Brazin Năm 1736,

Charles de Condamine - người Pháp phát hiện ở lưu vực

sông Amazon Nam Mỹ

Năm 1876 Hemi wickham - người Anh đã thành công trong

việc đưa cao su phát triển ở nhiều vùng trên thế giới, đặc

biệt là vùng Đông Nam Á

Từ năm 1910 cây cao su phát triển rất mạnh và nhanh ở

nhiều nơi mà trung tâm là châu Á như: Ấn độ, Inđônêxia,

Malayxia, Thái Lan, Campuchia, Việt Nam,Trung quốc

1 Nguồn gốc

Năm 1939 Charles goodyear đã phát minh phương pháp

"lưu hoá" mủ cao su làm tăng tính năng tác dụng của cao

su rất lớn

Cây cao su lần đầu tiên được du nhập vào Đông dương là

do ông J.B.Louis Pierre đem trồng tại thảo cầm viên Sài Gòn năm 1877, những cây này hiện nay đã chết

năm 1897, dược sĩ Raoul lấy những hạt giống ở Java (giống cây xuất xứ từ hạt giống Wickham và Cross lấy cắp) đem về gieo trồng tại Bến Cát, Bình Dương

CHARLES GOODYEAR

2 Phân loại khoa học Giới: Plantae

Ngành: Magnoliophyta Lớp: Magnoliopsida Bộ: Malpighiales Họ: Euphorbiaceae Chi: Hevea Loài: H brasiliensis

Cây cao su trên thế giới nói chung thuộc vào 5 họ thực vật:

Euphorbiaceae, Moraceae, Apocynaceae, Asclepiadaceae và

Composaceae

 Euphorbiaceae (họ Thầu dầu): Họ này gồm các giống cây

chính là Hevea, Manihot, Sapium và Euphorbia

Họ Moraceae (họ Dâu tằm): Gồm các giống cao su thuộc

giống Ficus (đa búp đỏ -Ficus elastica) và Castilloa

 Apocynaceae: Gồm chủ yếu là các giống Funtumia,

Landolphia, Hancornia Dyera

 Asclepiadaceae: Gồm các giống Asclepias siriaca,

Cryptostegia grandiflora

 Composaceae: Tiêu biểu là Kok-saghyz và Guayule

Euphorbia tirucalli ('Sticks on Fire‘ Plant)

Euphorbia resinifera

7/18/15

manihot glaziovii

Castilloa elastica

Ficus elastica

Guayule trên núi đá

Vườn ươm Guayule

Cánh đồng Guayule Sơ đồ vị trí H.brasiliensis trong cây phân loại

Cao su

Euphorbiaceae (họ thầu dầu)

Moraceae (họ dâu tằm) Apocynaceae Asclepiadaceae Composaceae

hevea

H.brasiliensis

Cây cao su được trồng thử ở Tây Nguyên năm 1923 và phát triển

mạnh trong giai đoạn 1960 - 1962, trên những vùng đất cao 400 - 600

m, sau đó ngưng vì chiến tranh

Trong thời kỳ trước 1975, để có nguồn nguyên liệu cho nền công

nghiệp miền Bắc, cây cao su đã được trồng vượt trên vĩ tuyến 170

Bắc (Quảng Trị, Quảng Bình, Nghệ An, Thanh Hóa, Phú Thọ) Trong

những năm 1958 - 1963 bằng nguồn giống từ Trung Quốc, diện tích

đã lên đến khoảng 6.000 ha

Đến 1976, Việt Nam còn khoảng 76.000 ha, tập trung ở Đông Nam

Bộ khoảng 69.500 ha, Tây Nguyên khoảng 3.482 ha, các tỉnh duyên

hải miền Trung và khu 4 cũ khoảng 3.636 ha

III TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CAO SU Ở VIỆT NAM

Sau 1975, cây cao su được tiếp tục phát triển chủ yếu ở Đông Nam

Bộ Từ 1977, Tây Nguyên bắt đầu lại chương trình trồng mới cao su, thoạt tiên do các nông trường quân đội, sau 1985 đo các nông trường quốc doanh, từ 1992 đến nay tư nhân đã tham gia trồng cao

su

Ở miền Trung sau 1984, cây cao su được phát triển ở Quảng trị, Quảng Bình trong các công ty quốc doanh

Đến năm 1999, diện tích cao su cả nước đạt 394.900 ha, cao su tiểu điền chiếm khoảng 27,2 %

Năm 2007 diện tích Cao Su ở Đông Nam Bộ (339.000 ha), Tây Nguyên (113.000 ha), Trung tâm phía Bắc (41.500 ha) và Duyên Hải miền Trung (6.500 ha)

IV ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC

1 Rễ

Bao gồm: Rễ trụ (là rễ chính), rễ con và

rễ hấp thu

Hệ thống rễ cây cao su chiếm 15% tổng

hàm lượng chất khô

Những vườn cây 3 năm tuổi, rễ chính có

độ dài 1,5m, rễ bên lan rộng từ 6 đến 9m

Khi vườn cây đi vào khai thác với độ tuổi

từ 7 đến 8 năm thì rễ chính dài đến 2,4m;

độ lan rộng của rễ bên sẽ hơn 9m

2 Thân

Thân cây cao su thuộc loại thân gỗ, to cao

Những cây lâu năm có thể cao đến 20- 30 m và đường kính

có thể đạt 1m

Nhựa mủ màu trắng hay vàng có trong các mạch nhựa mủ

ở vỏ cây, chủ yếu là bên ngoài libe

Các mạch này tạo thành xoắn ốc theo thân cây theo hướng tay phải, tạo thành một góc khoảng 30 độ với mặt phẳng

3 Lá:

Lá cao su mọc đơn, có 3 chét nhỏ hình bầu dục, đuôi nhọn, mặt nhẵn, gân song song

Lá non có màu tím đỏ sau

đó dần già chuyển sang màu xanh nhạt và chuyển sang xanh lục và hình thành từng

lá rõ rệt

Khi cây lớn trưởng thành cho thu hoạch thì từng lá phát triển mạnh, hình thành

7/18/15

4 Hoa

Hoa cao su thuộc loại hoa

đơn tính đồng chu

Trong một chùm hoa thì số

hoa đực nhiều gấp 50 lần

hoa cái

Sau khi trồng được 5-6 năm

thì cây mới có hoa quả

Hoa thường nở vào mùa

xuân (tháng 3-4) hoặc tháng

7-8

Phấn hoa có sức sống

khoảng 48 giờ

Nhìn chung khả năng thụ

tinh thấp

5 Quả

Quả cao su thuộc loai quả nang gồm 3 ngăn mỗi ngăn chứa 1 hạt

Có lớp vỏ cứng, khi chín vỏ

tự nứt, có thể tự tách hạt ra ngoài

Có hai thời điểm thu hoạch quả: mùa chính là vào tháng 8-9, có thể thu thêm vào tháng 2-3

6 Hạt:

Hạt cao su hình trứng

hơi tròn, dài 2-3.5cm,

màu nâu sậm, ở ngoài có

lớp vỏ sừng cứng

Hạt chứa 20 % protit,

25% dầu

Hạt rất dễ mất sức nảy

mầm, chỉ sau thu hoạch

3-4 tuần không bảo quản

tốt là không nảy mầm

được

VI NGUỒN GEN CÂY CAO SU

A Tổng quát

Theo Aublet J.B ở vùng Nam Mỹ có 20 loài Hevea, nhưng trong loài Hevea có phổ biến hiện tượng đa hình, tình trạng lai khác loài nên càng khó phân loại

Hiện nay có thể coi như có 6 loài (một số tài liệu ghi là 9)

Mỗi loài có một địa bàn phân bố riêng và những yêu cầu sinh thái riêng

Trong đó, ba loài sau đây có giá trị nhất về mặt kinh tế:

1 Loài Hevea giuanensis

Được phát hiện đầu tiên, có phân bố rộng và gồm nhiều

thứ tìm thấy trong vùng rừng ven Đại Tây Dương bên dãy

Andes

Hevea Giuanensis diện phân bố của loài này bao trùm cả

diện phân bố của loài H Brasiliensis và thêm cả một số nơi

khác nữa

Thích hợp ở vùng cao không thích ngập nước hoặc vùng

định kỳ ngập nước

2 Loài Hevea benthamiana:

Phân bố ở phía bắc Amazôn,dọc theo những con sông có nước đen trên những đất giàu chất silic, nghèo màu, chua,

có thể bị ngập vào mùa mưa

Loại này cho một loại mủ cao su gần giống như của Hevea Brasiliensis, năng suất mủ thấp

Chống được bệnh Dothidelia Ulêi, nên được dùng làm vật liệu gốc để lai tạo những giống cao su chống bệnh trên vùng nhiệt đới Nam Mỹ

3 Loài Hevea brasiliensis:

Chỉ phân bố riêng ở miền nam Amazôn gồm một vùng về phía

Tây đến 75 o kinh tuyến Tây

Vùng phân bố của loài này ở vùng có phù sa, khá giàu màu,

pH: 4,5-5,5 có thể bị ngập vào mùa mưa cũng như ở cao

nguyên tiêu nước

Hevea Brasiliensis mọc ở những độ cao đến 700m so với mặt

nước biển Theo Ducke.A cho rằng đây là loài có diện tích

phân bố rộng nhưng ít biến dị so với các loài khác thuộc

Hevea

B Việt Nam

Hiện ở Việt Nam, Viện Nghiên cứu cao su thuộc Tổng công ty cao su Việt Nam là đơn vị có chức năng lưu trữ nguồn gen cao su quốc gia

Nghiên cứu cải tiến giống cao su: địa phương hóa cơ cấu bộ giống cao su

Nghiên cứu cải tiến các biện pháp kỹ thuật đồng bộ bao gồm: Điều tra, khảo sát, phân hạng đất trồng cao su, biện pháp canh tác, chăm sóc, bảo vệ

Từ năm 1997 đến nay, qua nhiều đợt nhập nội từ Nam

Mỹ, châu Phi và Đông Nam Á, chúng ta đã có 3.273

kiểu di truyền

Trong đó có cả những giống có nguồn gốc di truyền

Amazone, Wickham, con lai giữa Amazone và

Wickham, đang được bảo quản tại Lai Khê thuộc Viện

Nghiên cứu Cao su

VII MỤC TIÊU CHỌN TẠO GIỐNG

 Năng suất mủ cao

 Sinh trưởng mạnh

 Thích nghi điều kiện ngoại cảnh

 Kháng sâu bệnh

Các bệnh có tầm quan trọng kinh tế toàn cầu như:

SALB (microcychis ulei); bệnh rễ trắng (Rigidoporus lignosus);

bệnh sọc đen và rụng lá bất thường gây ra bởi các loài khác nhau

của Phytophthora ở các nước khác nhau

Bệnh màu hồng ở châu Á, bệnh rễ trắng gây ra những tổn thất đáng

kể ở Xrilanca (Liyanage,1977) và Indonesia (Basuki, 1985) Bệnh này

ít phát triển ở Thái Lan và Việt Nam

Bệnh rụng lá Phytophthora là bệnh quan trọng nhất của Hevea ở Ấn

Độ, Xrilanca, Thái Lan và Malaysia Nó gây ra tổn thất cục bộ trong

những năm mưa nhiều

Bệnh sọc đen hay thối vỏ đã gây ra tổn thất nghiêm trọng ở Xrilanca

và Việt Nam cho đến đầu những năm 1960

7/18/15

VIII PHƯƠNG PHÁP CHỌN TẠO GIỐNG

1 Bình tuyển cây thực sinh

2 Lai hữu tính nhân tạo

 Cao su (2n =36) ưa tự thụ nhưng thụ phấn lai cho kết quả tốt hơn (Ferweda,1969) và khắc phục được sự suy giảm do lai gần

 H.brasiliensis lai chéo tự do với một vài loài khác trong chi này, đặc biệt là 3 loài dại (H.benthamiana, H.pauciflora và H.spruceana) đã được sử dụng như là ba nguồn lai tạo để chống SALB

Phương thức lai tạo Hevea gồm có các chu trình xen kẽ của

lai giống và chọn lọc dòng vô tính

Chọn lọc và ghép mầm các thế hệ sau của cây giống từ chu

trình giao phối thế hệ sau này của các dòng vô tính được

cung cấp cho trồng trọt thương mại và cũng dùng làm bố mẹ

cho giai đoạn lai tạo kế tiếp

Có hai vấn đề quan trọng trong việc lai tạo cây cao su là:

- Phần lớn các nỗ lực lai tạo ở phương Đông đều dựa trên một cơ

sở di truyền rất hẹp Vật liệu Wickham là nguồn gen của hầu hết các

loài cao su trồng ở Châu Á (Ho Chai Yec,1992)

- Chu trình lai tạo dài (10-15 năm) và chọn lọc dài (25-30 năm) do

bản chất lưu niên của cây đã cản trở những tiến bộ nhanh trong lai

tạo

Vườn thực sinh

Vườn cây ghép

3 Sử dụng gốc ghép

4 Chọn lọc thể đột biến

Lớp Học Phần VNUA ( Khoa Nông Học ) - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

https://sites.google.com/site/lophocphank57vnua/

Phương pháp ghép cao su

IX MỘT SỐ THÀNH TỰU

 Trên thế giới:

Nói chung, việc cải tiến năng suất mủ qua lai tạo và chọn lọc

ở phương Đông đã có những kết quả khả quan

Trong khoảng 70 năm sản lượng mủ đã tăng khoảng 6 lần

sau 2 hay 3 chu kỳ chọn lọc

Giống GT1: Là dòng vô tính hàng đầu của Indonesia, khả

năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, ít nhiễm bệnh loét sọc

mặt cạo; đáp ứng tốt với chất kích thích mủ và chịu được

cường độ cạo cao, ít khô mủ, kháng gió khá Được trồng qui

mô rộng ở Việt Nam từ 1981

 Ở Việt Nam:

Phổ biến là các dòng vô tính được nhập nội hay được lai tạo trong nước Một số dòng như:

PB86: Là hệ vô tính tốt nhất của Malaysia, khả năng sinh trưởng trung bình, có năng suất cao: bình quân ở vùng đất tốt là 3-5kg/cây/năm (1200-1600kg/ha/năm)

PR107: Khả năng sinh trưởng tốt, chịu được bệnh, năng suất cao

PHB84: Sinh trưởng ổn định, có khả năng chịu gió, năng suất cao theo năm tuổi thu hoạch