Góp phần hệ thống hoá về củng cố c¸c kiến thức, kỹ năng về số tự nhiên, phân số, yếu tố hình học và 4 phép tính (+, - , x, : ) với các số đã học làm cơ sở để học tiếp ở lớp 5 và nó đặt n[r]
Trang 1Sáng kiến kinh nghiệm Dạy dạng toán: “tìm hai số khi biết tổng và tỉ số”
cho học sinh giỏi toán lớp 4
Tác giả: Nguyễn Thị Nhâm Chức vụ: Giỏo viờn
Trình độ chuyên môn: Đại học s phạm Nơi công tác: Trờng Tiểu học A Thọ Nghiệp
Đơn vị áp dụng sáng kiến: Lớp 4- Trờng Tiểu học A Thọ Nghiệp
I, Điều kiện, hoàn cảnh tạo ra sáng kiến
1 Toỏn học cú vị trớ rất quan trọng với cuộc sống thực tiễn đú cũng là cụng
cụ cần thiết cho cỏc mụn học khỏc để giỳp học sinh nhận thức thế giới xung quanh
và hoạt động cú hiệu quả trong thực tiễn
Khả năng giỏo dục nhiều mặt của mụn toỏn rất to lớn, nú cú khả năng phỏt triển tư duy lụgic, phỏt triển trớ tuệ Nú cú vai trũ to lớn trong việc rốn luyện phương phỏp suy nghĩ, phương phỏp suy luận, phương phỏp giải quyết vấn đề cú suy luận, cú khoa học toàn diện, chớnh xỏc, từ đó phỏt triển trớ thụng minh, tư duy độc lập sỏng tạo, linh hoạt gúp phần giỏo dục ý trớ nhẫn nại, ý trớ vượt khú khăn
Từ vị trớ và nhiệm vụ quan trọng của mụn toỏn vấn đề đặt ra cho người dạy
là làm thế nào để giờ dạy- học toỏn cú hiệu quả cao, học sinh được phỏt triển tớnh tớch cực, chủ động sỏng tạo trong việc chiếm lĩnh kiến thức toỏn học Vậy giỏo viờn cần cú phương phỏp dạy học như thế nào để truyền đạt kiến thức và khả năng học bộ mụn này tới học sinh tiểu học
Theo tụi cỏc phương phỏp dạy học bao giờ cũng phải xuất phỏt từ mục đớch
và mục tiờu giỏo dục của mụn toỏn núi chung và trong giờ dạy toỏn lớp 4 núi riờng Do vậy cần tổ chức hoạt động nhận thức tớch cực, độc lập và giỏo dục phong cỏch làm việc một cỏch khoa học, hiệu quả cho học sinh tức là dạy cỏch học Muốn thế cần phải đổi mới phương phỏp và cỏc hỡnh thức dạy học để nõng cao hiệu quả dạy - học
2 Từ đặc điểm tõm sinh lý học sinh tiểu học là dễ nhớ, mau quờn, tập trung chỳ ý trong giờ học chưa cao, trớ nhớ chưa bền vững thớch học nhưng chúng chỏn Nên để khắc sõu kiến thức cho học sinh và tạo ra khụng khớ sẵn sàng học tập, chủ động tớch cực tiếp thu kiến thức giỏo viờn cần có phơng pháp dạy- học phù hợp
3 Xuất phỏt từ sự đổi mới của nền kinh tế, văn hoỏ, xó hội, thụng tin đũi hỏi con người phải cú bản lĩnh dỏm nghĩ, dỏm làm năng động chủ động sỏng tạo
cú khả năng để giải quyết vấn đề Để đỏp ứng yờu cầu trờn trong giảng dạy núi chung, trong dạy học Toỏn núi riờng cần phải vận dụng linh hoạt cỏc phương phỏp dạy học để nõng cao hiệu quả dạy - học
4 Hiện nay toàn ngành giỏo dục núi chung và giỏo dục tiểu học núi riờng đang thực hiện yờu cầu đổi mới phương phỏp dạy học theo hướng phỏt huy tớnh
tớnh cực của học sinh làm cho hoạt động dạy trờn lớp "nhẹ nhàng, tự nhiờn, hiệu
quả" Để đạt được yờu cầu đú giỏo viờn phải cú phương phỏp và hỡnh thức dạy học
phự hợp với đặc điểm tõm sinh lớ của lứa tuổi tiểu học và trỡnh độ nhận thức của học sinh, đỏp ứng đợc cụng cuộc đổi mới của đất nước
Trang 25 Trong chương trỡnh mụn toỏn tiểu học, giải toỏn cú lời văn giữ một vai trũ quan trọng giúp cỏc em thấy được nhiều khỏi niệm toỏn học Như cỏc số, cỏc phộp tớnh, cỏc đại lượng, cỏc yếu tố hỡnh học đều cú nguồn gốc trong cuộc sống hiện thực và thực tiễn hoạt động của con người Qua việc giải toỏn đó rốn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức tớnh của con người mới Cú ý thức vượt khú khăn, đức tớnh cẩn thận, làm việc cú kế hoạch, thúi quen xột đoỏn cú căn cứ, thúi quen tự kiểm tra kết quả cụng việc, úc độc lập suy nghĩ và sỏng tạo, giỳp học sinh vận dụng cỏc kiến thức, rốn luyện kĩ năng tớnh toỏn, kĩ năng ngụn ngữ Từ đó giỏo viờn dễ dàng phỏt hiện những u điểm, thiếu sút của cỏc em về kiến thức, kĩ năng,
tư duy để giỳp học sinh phỏt huy những mặt đạt được và khắc phục mặt thiếu sút
Chớnh vỡ vậy việc dạy dạng toán: “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số
đó” cho học sinh giỏi ở cấp tiểu học nói chung và lớp 4 núi riờng là một việc cần thiết mà giỏo viờn tiểu học cần phải nõng cao chất lượng học toỏn cho học sinh Vì
thế nên tụi mạnh dạn viết báo cáo kinh nghiệm Dạy dạng toán: Tìm hai số khi
tổng và tỉ số của hai số đó cho học sinh giỏi toán lớp 4.
II Các giảI pháp thực hiện
1 Khảo sát chất lợng học sinh:
Qua giảng dạy tôi thấy đa số học sinh thớch học mụn toỏn, nhà trường trang
bị tương đối đầy đủ đồ dựng cho dạy học toỏn nên học sinh cú đầy đủ phương tiện học tập
Mụn toỏn là mụn học khú, học sinh dễ chỏn và trỡnh độ nhận thức của học
sinh khụng đồng đều Một số học sinh cũn chậm, nhỳt nhỏt, kĩ năng túm tắt bài
toỏn và xác định dạng toán cũn hạn chế, chưa cú thúi quen đọc và tỡm hiểu kĩ bài toỏn dẫn tới nhầm lẫn giữa cỏc dạng toỏn, lựa chọn phộp tớnh sai, chưa bỏm sỏt vào yờu cầu bài toỏn để tỡm lời giải thớch hợp với cỏc phộp tớnh Kĩ năng tớnh nhẩm với cỏc phộp tớnh (hàng ngang) và kĩ năng thực hành diễn đạt bằng lời cũn hạn chế Một số em tiếp thu bài một cỏch thụ động, ghi nhớ bài cũn mỏy múc nờn chúng quờn cỏc dạng bài toỏn vỡ thế phải cú phương phỏp khắc sõu kiến thức cho học
sinh Kết quả khảo sỏt chất lượng đầu năm vào thời điểm thỏng 10/2010 về giải bài
toỏn: Tổng số là 88 học sinh của khối lớp 4 là như sau:
Túm tắt bài toỏn Chọn và thực hiện đỳng phộp tớnh Lời giải và đỏp số
27 em =
31 %
61 em =
69 %
47 em =
54 %
41 em = 46%
53 em = 60%
35 em = 40%
Qua kết quả khảo sỏt tôi thấy kĩ năng giải cỏc bài toỏn cú lời văn của cỏc em cũn nhiều hạn chế Thực trạng này đặt ra cho mỗi người giỏo viờn lớp 4 là dạy giải toỏn cú lời văn như thế nào để nõng cao chất lượng dạy - học
2 Từ cơ sở trên, tôi có phơng hớng giải quyết vấn đề đa ra nh sau:
a Nội dung của chơng trình SGK tiểu học đối với việc dạy toán có lời văn ở tất cả các khối lớp:
Tôi nhận thấy rằng việc dạy dạng toán: Tìm hai số khi tổng và tỉ số của hai
số đó cho học sinh giỏi toán lớp 4 muốn đạt được kết quả tốt thỡ giỏo viờn phải
Trang 3nắm được nội dung chương trỡnh dạy toỏn cú lời văn ở tất cả cỏc khối lớp 1, 2, 3,
4, 5 Từ đú mới định hướng cỏch dạy cho mỡnh sao cho cú sự kế thừa và phỏt huy được hiệu quả của việc đổi mới phương phỏp dạy học
* Đối với khối lớp 1: Nhận biết thế nào là một bài toỏn cú lời văn? Biết giải
và trỡnh bày giải cỏc bài toỏn đơn bằng một phộp tớnh cộng (hoặc trừ) trong bài toỏn về thờm bớt một số đơn vị
Mục đớch: Bước đầu phỏt triển tư duy, rốn luyện phương phỏp giải toỏn và kĩ năng diễn đạt vấn đề, giải quyết và trỡnh bày vấn đề bằng ngụn ngữ núi - viết
Phương phỏp dạy: Với mục tiờu như vậy nờn đũi hỏi mỗi giỏo viờn lớp 1 phải bỏm sỏt trỡnh độ chuẩn và quỏn triệt những định hướng đổi mới dạy cho học sinh phương phỏp giải toỏn, tạo cơ hội để học sinh tự phỏt hiện, tự giải quyết vấn
đề, tự chiếm lĩnh kiến thức và phỏt huy năng lực cỏ nhõn Giỏo viờn khụng núi nhiều, khụng làm thay mà là người tổ chức cỏc hoạt động học tập và hướng dẫn cho học sinh hoạt động cần tăng cường kĩ năng giải toỏn, thực hành luyện tập với những bài toỏn cú tớnh cập nhật, gắn với thực tiễn, khuyến khớch học sinh làm quen, từng bước tự mỡnh tỡm ra cỏch giải bài toỏn
* Đối với khối lớp 2: Giải và trỡnh bày giải cỏc bài toỏn đơn về cộng, trừ
trong đú cú bài toỏn về nhiều hơn, ớt hơn, cỏc bài toỏn về nhõn, chia trong phạm vi
bảng nhõn, bảng chia 2, 3, 4, 5 Làm quen với bài toỏn cú nội dung hỡnh học Tự
đặt được đề toỏn theo điều kiện cho trước Chương trỡnh được xen kẽ với cỏc mạch kiến thức khỏc
Phương phỏp: Khi dạy toỏn cú lời văn giỏo viờn giỳp học sinh biết cỏch giải toỏn, tự tỡm cỏch giải toỏn qua 3 bước:
- Túm tắt bài toỏn: cú thể túm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ
- Tỡm cỏch giải, thiết lập mối quan hệ
- Trỡnh bày bài giải: Giỏo viờn để học sinh tự diễn đạt cõu trả lời bằng lời và cần cho thời gian luyện nhiều
* Đối với khối lớp 3:
1 Cỏc bài toỏn đơn: Tỡm một trong cỏc phần bằng nhau của đơn vị; Gấp một
số lờn nhiều, giảm đi một số lần; So sỏnh gấp (bộ) một số lần
Tất cả cỏc bài toỏn đơn như ở lớp 1, 2 nhưng mức độ cao hơn
2 Các bài toỏn hợp cú hai phộp tớnh (hoặc hai bước tớnh) cần:
- Đọc kỹ đề bài toỏn
- Túm tắt bài toỏn bằng lời hoặc sơ đồ
- Nờu bài giải đầy đủ hai bước tớnh (trỡnh bày trong vở ghi)
* Đối với khối lớp 5: Ngoài các dạng toỏn điển hỡnh ở lớp 4 cũn cú thờm 3
dạng toỏn nữa, đú là: Tỉ số phần trăm; Toỏn chuyển động đều; Bài toỏn cú nội dung hỡnh học (diện tớch xung quanh, diện tớch toàn phần, thể tớch cỏc hỡnh)
Mục đích: Biết và trỡnh bày giải cỏc bài toỏn với phõn số, số thập phõn, củng
cố cỏc dạng toỏn điển hỡnh đó học ở lớp 4; giải cỏc bài toỏn cú nội dung hỡnh học, diện tớch, thể tớch cỏc hỡnh đó học và mới học; giải cỏc bài toỏn về chuyển động đều
Phương phỏp dạy: Giỏo viờn cần:
- Giỳp học sinh nắm chắc được cỏc bước trong quỏ trỡnh giải toỏn
Trang 4- Tổ chức cho học sinh nắm vững cỏc dạng toỏn và rốn luyện kỹ năng phõn tớch đề bài Từ đú học sinh lựa chọn giải và lập kế hoạch giải một cỏch chớnh xỏc
b Vị trí, vai trò của toán có lời văn trong chơng trình toán lớp4:
Toỏn cú lời văn giữ một vị trớ quan trọng trong chương trỡnh toỏn 4:
Gúp phần hệ thống hoỏ về củng cố các kiến thức, kỹ năng về số tự nhiờn, phõn số, yếu tố hỡnh học và 4 phộp tớnh (+, - , x, : ) với cỏc số đó học làm cơ sở để học tiếp ở lớp 5 và nú đặt nền múng cho quỏ trỡnh đào tạo tiếp theo ở cỏc cấp học cao hơn, nú hỡnh thành kỹ năng tớnh toỏn, giỳp học sinh nhận biết được những mối quan hệ về số lượng, hỡnh dạng khụng gian của thế giới hiện thực, hỡnh thành phỏt triển hứng thỳ học tập và năng lực phẩm chất trớ tuệ của học sinh từ gúp phần phỏt triển trớ thụng minh, úc suy nghĩ độc lập, linh hoạt sỏng tạo
Kế thừa giải toỏn ở lớp 1, lớp 2, lớp 3, mở rộng, phỏt triển nội dung giải toỏn phự hợp với sự phỏt triển nhận thức của học sinh lớp 4
c Nội dung giải toán có lời văn ở lớp 4:
Toỏn cú lời văn giữ một vị trớ đặc biệt trong chương trỡnh toỏn 4 bao gồm cỏc dạng toỏn điển hỡnh:
- Tỡm số trung bỡnh cộng
- Tỡm 2 số khi biết tổng và hiệu của 2 số đú
- Tỡm 2 số khi biết tổng và tỉ số của 2 số đú
- Tỡm 2 số khi biết hiệu và tỉ số của 2 số đú
- Bài toỏn cú nội dung hỡnh học (chu vi, diện tớch hỡnh chữ nhật, hỡnh vuụng, hình bình hành, hình thoi)
Nội dung giải toỏn được sắp xếp hợp lý đan xen với nội dung hỡnh học (diện tớch, chu vi hỡnh vuụng, hỡnh chữ nhật ) và cỏc đơn vị đo khối lợng, đo thời gian,
đo diện tớch nhằm đỏp ứng với mục tiờu của chương trỡnh toỏn 4 Nội dung cỏc bài toỏn ở lớp 4 đó chỳ ý đến tớnh cập nhật, gắn liền với tỡnh huống trong đời sống, gần gũi với trẻ, đó tăng cường tớnh giỏo dục cho học sinh
d Mục tiêu dạy giải toán có lời văn ở lớp 4:
- Học sinh biết giải cỏc bài toỏn hợp khụng quỏ 4 bước tớnh liờn quan đến cỏc dạng toỏn điển hỡnh
- Biết trỡnh bày bài giải đầy đủ gồm cỏc cõu lời giải (mỗi phộp tớnh đều cú lời văn) và đỏp số theo đỳng yờu cầu của bài toỏn
- Đối với học sinh khỏ giỏi phải tỡm được nhiều cỏch giải một bài toỏn nếu cú
e Yêu cầu dạy giải toán có lời văn ở lớp 4:
1 Học sinh phải tham gia vào cỏc hoạt động học tập một cỏch tớch cực, hứng thỳ, tự nhiờn và tự tin để phỏt hiện, chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức đó
2 Giỏo viờn phải lập kế hoạch, tổ chức hướng dẫn nhẹ nhàng, hợp tỏc giỳp học sinh phỏt triển năng lực cỏ nhõn Giỏo viờn và học sinh ảnh hưởng nhau, thớch nghi và hỗ trợ nhau
3 Tạo điều kiện để học sinh hứng thỳ, tự tin trong học tập
g Tự học tập và nghiên cứu để nắm vững đợc tác dụng cũng nh việc thực hành đổi mới phơng pháp trong dạy học:
Việc đổi mới phương phỏp dạy học núi chung và phương phỏp dạy giải toỏn núi riờng là tỡm ra phương phỏp lô gic cho từng nội dung của từng mụn, từng bài
để đạt được chất lượng cao nhất trong giảng dạy Đổi mới phương phỏp dạy học trong giai đoạn hiện nay chớnh là phỏt hiện, lựa chọn phương phỏp cụ thể phự hợp
Trang 5với quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tõm và phự hợp với nội dung giỏo dục cụ thể Nên tôi thường xuyờn dự giờ của đồng nghiệp để học tập và xõy dựng phương phỏp đổi mới giảng dạy cho tất cả cỏc mụn học, tỡm ra cách truyền tải tri thức tới học sinh bằng con đường nhanh và ngắn gọn nhất Cần nghiờn cứu, tỡm hiểu để nắm được yờu cầu của việc dạy toỏn núi chung và dạy dạng toỏn: "Tỡm 2
số khi biết tổng và tỉ số của 2 số đú" cho học sinh giỏi toán lớp 4 núi riờng Từ đó biết được những thiếu sút của học sinh trong giải toỏn cú lời văn
h Chuẩn bị cho giờ dạy giải toán theo phơng pháp đổi mới đạt kết quả:
Để cú được giờ dạy giải toỏn theo phương phỏp đổi mới đạt kết quả tốt, phỏt huy được tớnh tớch cực của học sinh thỡ giỏo viờn phải cú thiết kế cụ thể rừ ràng, nú
sẽ quyết định lớn đến chất lượng giờ dạy Giỏo viờn cũng là người tổ chức, hướng dẫn thiết kế các hoạt động học để mọi học sinh đều chủ động học tập và phỏt triển cao nhất, vỡ lẽ đú cả thầy và trũ đều phải cú sự chuẩn bị chu đỏo
1 Sự chuẩn bị của giỏo viờn: Trước khi dạy bất cứ một dạng toán nào, tụi đều dành thời gian nghiên cứu cỏc bài tập của dạng toỏn đú, từ bài giảng đến bài luyện, từ bài trong sỏch giỏo khoa đến bài trong vở bài tập để có phương phỏp giảng dạy phự hợp, ngắn gọn, học sinh dễ tiếp thu và chọn thờm được những bài
để nõng cao kiến thức cho đối tượng học sinh khỏ, giỏi Từ đó lường trước được chỗ học sinh hay vướng mắc khi thực hành giải loại toỏn đú mà lưu ý trong giảng dạy
- Khi dạy dạng toán: "Tỡm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đú" Học sinh được học 2 tiết bài mới (tiết 1: "Tỉ số ở dưới dạng số tự nhiờn", cú nghĩa là so sỏnh giữa giỏ trị của số lớn với giỏ trị của số bộ; Tiết 2: "Tỉ số ở dưới dạng phõn số") Thỡ học sinh thường mắc ở dạng tỉ số là phõn số nờn khi dạy cần lưu ý nhấn mạnh để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ Từ mối quan hệ tỉ số là hai số trong bài giỏo viờn hướng dẫn học sinh túm tắt bài toỏn bằng sơ đồ Đõy là loại toỏn giải khú đối với học sinh lớp 4 nờn giỏo viờn phải giỳp học sinh:
+ Xỏc định được tổng, tỉ số đó cho
+ Xỏc định được hai số phải tỡm là số nào?
Từ đú hướng tới phương phỏp giải chung là: Tỡm tổng số phần bằng nhau; Tỡm giỏ trị của một phần lấy tổng của hai số chia cho tổng số phần bằng nhau, rồi dựa vào mối quan hệ giữa tỉ số của hai số tỡm ra giỏ trị của số phải tỡm
Trờn cơ sở đú học sinh sẽ nắm đợc cỏch giải của loại toỏn này Để củng cố được kĩ năng và kiến thức của loại toỏn này, tụi cho cỏc em tự đặt đề toỏn theo loại toỏn đú đồng thời chọn cỏc bài toỏn khú cho học sinh khỏ, giỏi (ỏp dụng vào buổi dạy riờng đối với học sinh khỏ, giỏi)
Sự chuẩn bị trờn của giỏo viờn đều được thể hiện trờn bài soạn đủ cỏc bước, cỏc yờu cầu và thể hiện được cụng việc của thầy và trũ trong giờ giải toỏn
2 Sự chuẩn bị của học sinh:
Đối với học sinh đó được giỏo dục và bồi dưỡng ý thức thớch học toỏn, cú hứng thú trong hoạt động học toỏn, cú phương phỏp học, cú thao tỏc về giải toỏn phải cú đầy đủ cỏc dụng cụ học toỏn phự hợp với từng tiết học Đối với học sinh khỏ, giỏi trong những buổi bồi dưỡng riờng biệt cần cú thờm sỏch giỏo khoa về luyện giải, sỏch giỏo khoa nõng cao
Trang 6Song phải có những kiến thức về toỏn học hệ thống lôgic từ lớp dưới, từ bài học trước phải nắm chắc làm cơ sở, nền tảng giỳp học sinh tự tin trong hoạt động thực hành, trong việc tiếp thu kiến thức Vớ dụ như khi học dạng toỏn: "Tỡm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đú" thỡ cỏc em đó được học bài trước là "Tỉ số"
Chớnh vỡ sự liờn quan hệ giữa kiến thức đó học với kiến thức mới nờn học sinh phải làm hết và đầy đủ cỏc bài tập, học thuộc cỏc quy tắc, cụng thức toỏn Để học sinh có thúi quen học bài, làm bài đầy đủ tụi đó bố trớ mỗi bàn cú một học sinh khỏ toỏn, thường xuyờn kiểm tra bài học, bài làm ở nhà của bạn trong bàn vào giờ truy bài, soỏt bài và chỉ ra chỗ sai trong bài tập của bạn giỳp bạn cựng tiến bộ
k Quy trình thực hiện khi dạy giải toán có lời văn:
Giải toỏn đối với học sinh là một hoạt động trớ tuệ khú khăn, phức tạp Việc hỡnh thành kỹ năng giải toỏn khó hơn nhiều so với kĩ năng tớnh vỡ bài toỏn giải là
sự kết hợp đa dạng hoỏ nhiều khỏi niệm quan hệ toỏn học, vỡ vậy giỏo viờn cần phải hướng dẫn cho học sinh cú được thao tỏc chung trong quỏ trỡnh giải toỏn sau:
Bước 1: Đọc kỹ đề bài để tập trung suy nghĩ về ý nghĩa nội dung của bài toỏn và đặc biệt chỳ ý đến cõu hỏi bài toỏn Tụi cú rốn cho học sinh thúi quen chưa hiểu đề toỏn thỡ chưa tỡm cỏch giải và khi giải bài toỏn ớt nhất đọc đề từ 2 đến 3 lần
Bước 2: Phõn tớch túm tắt đề toỏn
Để biết bài toỏn cho biết gỡ? Hỏi gỡ?
Tức là trỡnh bày lại một cỏch ngắn gọn, cụ đọng phần đó cho và phần phải tỡm của bài để làm nổi bật trọng tõm của bài toỏn, được thể hiện dưới dạng cõu văn ngắn gọn hoặc dưới dạng cỏc sơ đồ đoạn thẳng
Bước 3: Tỡm cỏch giải bài toỏn:
Thiết lập trỡnh tự giải, lựa chọn phộp tớnh thớch hợp
Bước 4: Trỡnh bày bài giải: Trỡnh bày lời giải (núi - viết) phộp tớnh tương ứng, đỏp số, kiểm tra lời giải (giải xong bài toỏn cần thử xem đỏp số tỡm được cú trả lời đỳng cõu hỏi của bài toỏn, cú phự hợp với cỏc điều kiện của bài toỏn khụng? (đối với học sinh khá, giỏi cần thử xem cú cỏch giải khỏc gọn hơn khụng?
m Kinh nghiệm dạy dạng toán: “Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó” cho học sinh giỏi toán lớp 4:
Đối với dạng toỏn này cú cỏc dạng bài nổi bật sau để dạy cho học sinh giỏi
toán lớp 4:
Dạng bài tỉ số của hai số là một số tự nhiờn (cú nghĩa là so sỏnh giỏ trị của
số lớn với giỏ trị của số bộ)
Vớ dụ 1: Tìm hai số biết tổng của chúng là 148, nếu viết thêm chữ số 5 vào
bên phải của số thứ nhất thì đợc số thứ hai
Bước 1: 1 học sinh đọc to đề toỏn (cả lớp đọc thầm và gạch chõn = bỳt chỡ dưới cụm từ viết thêm chữ số 5 vào bên phải của số thứ nhất thì đợc số thứ hai)
Bước 2: Phõn tớch - túm tắt bài toỏn
Cho học sinh phõn tớch bài toỏn bằng 3 cõu hỏi:
1 Bài toỏn cho biết gỡ? (tổng hai số là 148; viết thêm chữ số 5 vào bên phải của số thứ nhất thì đợc số thứ hai) "tỉ số của bài chớnh là điều kiện của bài toỏn"
2 Bài toỏn hỏi gỡ? ( tìm số thứ nhất và số thứ hai)
3 Bài toỏn thuộc dạng toỏn gỡ? (tỡm 2 số khi biết tổng và tỉ số của 2 số đú)
Trang 7Từ cỏch trả lời trờn học sinh sẽ biết cỏch vẽ sơ đồ túm tắt bài toỏn, thiết lập được mối quan hệ giữa cỏi đó cho trong bài bằng ngụn ngữ toỏn học ghi kớ hiệu ngắn gọn bằng cỏch ghi túm tắt đề toỏn Đối với dạng toỏn này, thỡ học sinh chủ yếu phải minh hoạ bằng sơ đồ hỡnh vẽ, tức là biểu thị một cỏch trực quan cỏc mối quan hệ giữa cỏc đại lượng của bài toỏn
Bước 3: Tỡm cỏch giải bài toỏn:
Dựa vào kế hoạch giải bài toỏn ở trờn mà học sinh sẽ tiến hành giải như sau: Nếu viết thêm chữ số 5 vào bên phải của số thứ nhất thì đợc số thứ hai gấp
10 lần số thứ nhất cộng thêm 5 đơn vị Theo bài ra ta có sơ đồ:
Số thứ nhất :
Số thứ hai : Bớt số thứ hai đi 5 đơn vị thì tổng của hai số khi đó là: 148- 5 = 143
Số thứ nhất là: 143 : (10- 1) = 13
Số thứ hai là: 13 x 10 + 5 = 135 Cỏc thao tỏc giải trờn tụi đó hỡnh thành dần dần cho học sinh qua cỏc giờ bồi giỏi toỏn dưới sự tổ chức hướng dẫn với tất cả cỏc dạng bài Từ phương phỏp dạy như trờn giỏo viờn cú thể ỏp dụng với tất cả những loại bài như sau:
* Dạng bài toỏn " Tỡm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đú" với tỉ số là một phõn số (tức là so sỏnh giỏ trị của số bộ với giỏ trị của số lớn) và tổng còn ở dạng ẩn
Vớ dụ 2: Cho phân số 6389 Tìm một số sao cho đem tử số trừ đi số đó mẫu
số cộng với số đó thì đợc phân số 3
5 . Phân số 3
5 cho biết: Tử số của phân số mới là 3 phần bằng nhau thỡ mẫu
số của phân số mới là 5 phần nh thế Nhng để vẽ đợc sơ đồ của bài học sinh phải xác định đợc tổng của tử số và mẫu số ban đầu là: 63 + 89 = 152 và lí luận đợc khi lấy tử số trừ đi một số và mẫu số cộng với số đó thì tổng của tử số và mẫu số vẫn
là 152 Từ đó vẽ đợc sơ đồ sau:
Tử số mới:
Mẫu số mới:
* Đối với loại bài: Đặt đề toỏn theo sơ đồ rồi giải bài toỏn đú
Vớ dụ 3:
Vải trắng : Vải hoa :
1 Học sinh dựa vào sơ đồ để xỏc định được dạng toỏn.
2 Đặt đề toỏn
3 Giải bài toỏn
* Dạng toỏn này cũn cú những bài toỏn nõng cao lờn thành "Tỡm ba số khi biết tổng và tỉ số của ba số đú"
152
160 m
? m
? m
5
Trang 8Vớ dụ 4: Lớp 4A nhận chăm súc 180 cõy trồng ở ba khu vực Số cõy ở khu
vực II gấp 2 lần số cõy ở khu vực I, số cõy ở khu vực I bằng 13 số cõy ở khu vực III Tớnh số cõy ở mỗi khu vực
Đối với bài tập này thỡ giỏo viờn sẽ hướng dẫn gợi ý học sinh dựa vào mối quan hệ giữa cỏc tỉ số của 3 số đú trong bài để biểu diễn trờn sơ đồ túm tắt bài toỏn:
Số cõy ở khu vực I:
Số cõy ở khu vực II:
Số cõy ở khu vực III:
Bài tập này sẽ làm tương tự như "Bài toỏn tỡm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số" Nhỡn vào sơ đồ túm tắt học sinh sẽ tỡm ra cỏch giải và giải bài toỏn
* Ở toỏn về hình học có liên quan đến bài toán: "Tỡm hai số khi biết tổng và
tỉ số của hai số đú" tổng cũn ở dưới dạng ẩn:
Vớ dụ 5: Chiều rộng hình chữ nhật bằng 13 chiều dài Nếu bớt chiều dài đi 72m, bớt chiều rộng đi 8 m thì đợc một hình chữ nhật mới có chiều dài gấp rỡi chiều rộng và chu vi là 160 m Tính chu vi và diện tích hình chữ nhật ban đầu
(Giỏo viờn hướng dẫn học sinh bằng hệ thống cõu hỏi gợi ý để học sinh tỡm
ra cỏch giải và giải bài toỏn)
Đối với vớ dụ này là sự kết hợp với cỏc yếu tố hỡnh học, từ đú củng cố kiến thức nhiều mặt cho học sinh
Như vậy, dự bài toỏn "Tỡm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đú" hay bất
kỡ ở dạng toỏn nào thỡ đều quan trọng đối với học sinh là phải biết cỏch túm tắt đề toỏn Nhỡn vào túm tắt xỏc định đỳng dạng toỏn để tỡm chọn phộp tớnh cho phự hợp
và trỡnh bày giải đỳng Tất cả những việc làm trờn của giỏo viờn đều nhằm thực hiện tiết dạy giải toỏn theo phương phỏp đổi mới và rốn kĩ năng cho học sinh khi giải bất kỡ loại toỏn nào cỏc em cũng được vận dụng
iii kết quả và bàI học kinh nghiệm
1 Kết quả:
Do kinh nghiệm dạy học của tôi còn ít nên việc khắc phục yếu kộm cho học
sinh trong mụn toỏn núi chung và dạy dạng toán Tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó cho học sinh giỏi toán lớp 4 núi riờng cũn nhiều hạn chế Do vậy nên
việc đổi mới phương phỏp dạy học theo hướng thầy thiết kế trũ thi cụng, thầy chỉ giữ vai trũ tổ chức điều khiển và hướng dẫn học sinh trong quỏ trỡnh tỡm ra tri thức mới là rất quan trọng Từ quỏ trỡnh đó học sinh tự tỡm ra tri thức mới rồi thực hành
và tự đỳc kết ra kinh nghiệm cho bản thõn Với việc đổi mới phương phỏp dạy toỏn cú lời văn như trờn tụi tự đỏnh giỏ khẳng định đó đạt được kết quả như sau:
Đối với giáo viên: Đó tự học tập và cú kinh nghiệm trong dạy toỏn núi
chung và trong việc dạy giải toỏn cho học sinh giỏi nói riờng, đồng thời giỳp cho bản thõn nõng cao được tay nghề và đó ỏp dụng được cỏc phương phỏp đổi mới dạy học cho tất cả cỏc mụn học khỏc
Đối với học sinh: Cỏc em đó nắm chắc được từng dạng bài, biết cỏch túm
tắt, biết cỏch phõn tớch đề, lập kế hoạch giải, phõn tớch kiểm tra bài giải Vỡ thế nờn
? cây
180 cây
160 m
? m
? cây
? cây
Trang 9kết quả mụn toỏn của cỏc em cú nhiều tiến bộ Giờ học toỏn là giờ học sụi nổi nhất
đã rốn cho cỏc em cú phương phỏp học là biện phỏp tốt nhất của người làm cụng tỏc giỏo dục
2 Bài học kinh nghiệm:
Để cú kết quả giảng dạy tốt đũi hỏi mỗi giỏo viờn phải nhiệt tỡnh và cú
phương phỏp giảng dạy tốt Đó là cả một quỏ trỡnh tỡm tũi, học hỏi và tớch lũy kiến thức, kinh nghiệm của bản thõn mỗi giáo viên
Là một giỏo viờn được phõn cụng giảng dạy khối lớp 4 Tụi nhận thấy việc tớch luỹ kiến thức cho cỏc em là cần thiết, nú tạo tiền đề cho sự phỏt triển trớ thức
của cỏc em "cỏi múng" để tạo bàn đạp và đà tiếp tục học lờn lớp trờn và hỗ trợ cỏc
mụn học khỏc Trước thực trạng học toỏn của học sinh lớp 4 những năm giảng dạy, tụi mạnh dạn đưa ra một số ý kiến trờn, nhằm mong sự gúp ý của đồng nghiệp
Khi làm một việc cú kết quả như mỡnh mong muốn phải cú sự kiờn trỡ và thời gian khụng phải một tuần, hai tuần là học sinh sẽ cú khả năng giải toỏn tốt, mà đũi hỏi phải tập luyện trong một thời gian dài trong suốt cả quỏ trỡnh học tập của cỏc em Giỏo viờn chỉ là người hướng dẫn, đưa ra phương phỏp, cũn học sinh sẽ là người đúng vai trũ hoạt động tớch cực tỡm ra tri thức và lĩnh hội nú và biến nú là vốn tri thức của bản thõn
Những ý kiến của tụi đưa ra cú thể cũn nhiều hạn chế Rất mong sự đúng gúp ý kiến của đồng nghiệp để phương phỏp giảng dạy của tụi được nõng cao hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thọ Nghiệp, ngày 19 tháng 4 năm 2010
Nguyễn Thị Nhâm