Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh - Tủ sách văn học trong nhà trường: Phần 1

Tài liệu Tủ Tài liệu văn học trong nhà trường: Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minhdo Phó tiến sĩHồ Sĩ Hiệp, Phó chủ nhiệm khoa Văn trường Đại học Sư phạm TP.HCM đứng chủ biên và một nhóm giáo viên chuyên Văn có nhiều kinh nghiệm sưu tập, biên soạn. Nội dung Tài liệu là tổng hợp các bài viết, các thông tin, nghiên cứu và lời bình về các tác phẩm văn học được giảng dạy trong nhà trường nhằm giúp các thầy cô giáo dạy Văn, các em học sinh giỏi, yêu thích môn Văn có thêm Tài liệu tham khảo, hiểu thêm về các tác phẩm văn học đó. Tài liệu sau đây tổng hợp các tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh được giảng dạy trong nhà trường. Tài liệu gồm 2 phần, phần 1 với các tác phẩm: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Những trò lố hay là Varen và Phan Bội Châu, Không ngủ được, Ngắm trăng.

► V i h à n h " : Lớp 12 & 12 chuyẽn ban KHXH

^ T in tỉẩ h g " ' : Lớp 12 & 12 chuyên ban KHXH

V Những bài thơ trữ tình trong "Nhật ky trong tù "

- cânh chJèu bôm

- Mới rã tù tập leo núi

- Tin thắng trận

- Đì đường

- Ngắm trăng Rằm thấttg giêng -Cbiềutối

LÒI NHÀ X U Á T B Ả N

Trong gmi đoạn đổi mới nền giáo dục nước ta, việc dạy và học Vãn đòi hỏi một phong cách làm việc mới : Đối với một tác giá hay một tác phẩm, ngựời dạy và người học - nhất là ở các lớp chuyên Văn - không thể chi dựa vào sách giáo khoa là đủ mà còn cần nắm được phần nào những ý kiến phê bình, đánh giá, những công trĩnh nghiên cứu của những người đi trước Việc sưu tập các tư liệu như vậy đòi hỏi rất nhiều công sức và thời gian mà một người khó có thể bao quát hết Tủ sách Văn học trong nhà trường do Phó tiến sĩ Hồ Sĩ Hiệp, Phó chủ nhiệm khoa Văn trường Đại học Sư phạm TP HCM đứng chú biên và một nhóm giáo viên chuyên Vân có nhiều kinh nghiệm sưu tập, biên soạn.

Học Vãn thực ra không dễ như một số ngựời lầm tưởng Văn nghệ thuật phải nói đuực chính xác những điều hết sức mơ hồ, mong manh và tinh tế, bởi vì đối tượng khám phá và diễn tă của

nó là tâm hồn con người,

□ Đối với thầy cô giáo, muốn dạy tốt thì kiến thức phải sâu

sắc và phong phú, có ''biết mưòi dạy một” thì mói dễ dàng làm chủ vấn đề cần truyền đạt, từ đó chọn lọc những điều tinh túy căn bán đế đưa vào bài giảng.

□ Đối với học sinh giỏi Vặn, nhũng bài bình luận, những công

trĩnh nghiên cứu đ i^ tuyển chọn trong sách sẽ gọi cho các em những hướng suy nghĩ mới, giúp các em hiểu được những chỗ tinh

tế hay nghĩa lý sâu xa trong tác phẩm.

Nhằm phục vụ chù yếu hai đối tượng trên đây, Tủ sách Văn học trong nhà trường thống nhắt trình bày mỗi tác giả theo các phần như sau:

Phần một Cuộc đời và tác phẩm Sau mục Tiếu sử và văn nghiệp, có giới thiệu một sô' bài văn, thơ tiêu biểu giúp nguời đọc

có tư liệu tham khảo trực tiếp và đầy đủ hơn.

Phần hai Nghiên cứu và bình luận về tác giá, chúng tôi tuyển chọn nhiều tiếng nói khác nhau, đôi khi có những nhận định cách nhau vài ba chục năm, để giúp nguòi đọc khổng bị bó hẹp trong một khuôn ìdĩổ nào mà từ đó, trong sụ mở mang hến thức, có thể

có những nhận định bằng những suy ngẫm của riềng nứnh.

Phần ba về các tác phẩm trong chương trình thì :

□ Đối với các bài trong chuong trình trung họe cơ sở, những

bài phân tích , phê bình trước hết giúp ẹác em thâm nhập văn bản, huớng về phía giảng vân hoặc bình său vào một số điểm có chọn lọc.

□ Đối với các bài trong chuơng trình trung học phân ban, các

bài phê bình phong phú hơn, có những cách bình uyên bác, có cách bình phóng khoáng tài hoa, giúp độc giá cám thụ tác phđm được muôn hĩnh nhiều vẻ.

Ngoài ra, chúng tôi cũng giới thiệu một số bài làm văn chọn lọc hoặc một số kiến thức khác để giúp độc giá hiểu thêm về tác giá cùng tác phẩm.

Yêu cảu thì lớn, cúng việc hết sức khỏ khăn, để đáp ứng yêu cầu cúa độc giả, chắc chắn sách còn nhiều thiếu sót Kính mong

sự góp ý chí báo của quý vị độc giá, các thầy cô giáo và các em học sinh.

nha XUAT BAN VAN MONI THAMI PHỐ HÒ CM MMM

8

Hồ Chí Minh (thuỏ niên thiếu tên là Nguyễn Tất Tliành* trong nhiều năm hoạt động cách mạng, lấy tên là Nguyễn Á¡ Quốc và nhiều tên khác) sinh trong một gia đình nhà nho nghèo

yêu nưđc, gốc nông dân, quê ở làng Kim Lian, huyện.Nam

Đàn, tình Nghệ An, là nơi có truyền thống yêu nứđc lâu đdi

và tniyền thống vàn học Nguyền Tất Thành học chữ Hán sđm, và tỏ ra rất thông minh; sau đó» học chữ quốc ngữ rồi học d trường Quốe học Huế Từ nhỏ, sđm có lòng yệu nưđc,

CÓ chí đánh đuổi thực dân Pháp Đầu 1911, anh bỏ học, vào

dạy ỗ Trường Dục Thanh (Phan Thiết), ít lâu sau vào Sài Gòn

rồi từ Sài Gòn xuất dương tìm đường ẹứu nưđc Không theo con đường các chí sĩ phong trào Đông du khi ấy, Nguyễn Tất Thành sang Pháp và còn đi nhiều nưđc châu Ầu, châu Phi, châu Mỹ, sống cuộc sống gian khổ của người vô sản châu Au vđi nhiều nghề vất vả để sinh nhai; 4ã hoạt động, học tập và rèn luyện trong phong trào công nhân Pháp, đồng thời tìm mọi cách dấu tranh cho độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam Cách mạng tháng Mười Nga bùng nổ đã ảnh hưởng quyết định đến đời hoạt dộng cửa Nguyễn Tất TTiành 19Ỉ8, anh tham gia Đảng xã hội Pháp, thành lập Hội những người Việt Nam yêu nưđc 1919, thay mặt những người yêu nưđc Việt,Nam ở

Pháp, gửi tđi Họi nghị hòa bìnhhọp ở Vecxây (Pháp) bản yêu sách nổi tiếng iỌuỵèn các dần tộc), ký tên Nguyễn Ái Quốc Trong Đại Hội Đảng xã hội Pháp họp à Tua (tháng XII

1920) Nguyễn Ái Quốc bổ phiếu tán thành lập Hội liên hiệp

thuộc địa; từ tháng Tư 1922, phụ trách báo Le Paría Cũng thời gian đó, viết cuốn Bẳn án cbếđộ ữtực dân Pbáp và nhiều

bài báo, ký, truyện ngắn lên án một cách hệ thống, toàn diện chủ nghĩa ¿ực dân Pháp, vạch ra con đường cách mạng đúng đắn cho dân tộc bị áp bức, dưđi ánh sáng cửa chủ nghĩa Mác-Lênin Giữa năm 1923, Nguyễn Ái Quốc bí mật sang Liêh XÔ, tham dự Đại hội V Quốc tế cộng sẳn (1924) và đưỢc chỉ định làm uỷ viên Bộ phương Đông của Quốc tếcộng sản, phụ tráchCiỊC phif(tog Nam Cuối 1924, về Quảng Châu (Trung quốc) «XÜC tiến việc chuẩn bị thành lập Đảng kiểu mđi của

TỦ SÁCH VĂN HỌC TRONG NHÀ TRƯỜVG

10

giai cấp vô sân Việt Nam Tại đây, Nguyễn Ái Quốc sáng lập Việt Nam cách mạng đồng chí hội (1925) - tổ chức tiền thân

cổa Đảng cộng sản Việt Nam, xuất bàn báo Thanh niên cơ quan của Hội, thành lập Hội liện hiệp các dân tộc bị áp bức à

Ấ đông và biên soạn cuốn Đường kẩch mệnh (1926), vạch ra

dường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam Thang Tư 1927, Nguyen Ai Quôc đi Liên xô, rồi tham dự Hội nghị chống chiến tranh đế quốc ở Brucxen (Bỉ), qua Thụy Si

Ý; cuối 1928, trở về hoạt động à Thái Lan Sau đó đưỢc sựuỷ

nhiệm của Quốc tế cộng sần, Nguyễn Ái Quốc về Hương Cảng (Trung Quoc), triệu tập Hội nghị hợp nhất, quyểt định thống

nhất ba tổ chức cộng sản mđi ra đời ở Việt Nam khi đó thanh

F3áng cộng sẩn Việt Nam (3,11.1930) Tháng sấu 1931 bị đế

quốc Anh d Hương cảng bắt giam một cách ưái phép, và chuẩn

bị giao cho thực dân Pháp, nhờ sự can thiệp giứp đỡ của Cứu

tế dỏ, của luật sư Anh Lơdơbai và vđi ý chí laên định của mình, Nguyễn Ái Quốc đưỢc trả lại tự do, sau đó bí mật đi

Liên Xồ ở Liên Xô, Nguyễn Ái Quốc công tác ở Viện nghiên

cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Quốc tế cộng sản (tháng Tám 1935) 1938, trdlại.Trung Quốc, theo dổi sát phong trào trong nưđc, thường gửi thư về Trung ương Đẩng, nêu lên nhửh£ ý kiến chì đạo quan trọng Tháng Hai 1941, Nguyễn Ái Quốc yề nưđc Tháng Năm 1941, chứ trì Hội nghị Trung ương

^)ẵllg Ên thứ tám họp tại Pắc bó (Cao Bằng), quyết định thành lập ¥iệt Nam độc lập đồng minh hội (tức Việt Minh) đoàn kết rỘHg rãi mọi tầng Iđp nhân dân để đánb Pháp đuổi Nhật giàiA độc lập, tự do cho dân tộc Tháng Tám 1942 Nguyễn

Ai Q«ốc lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc để liên lặc vđi cấc Ịực lượng chống Nhật cứa người vĩệt Nam ở bên đó

nhtfkig vừa qua biên giđi thì bị chính quyền địa phương của Tưdnig Giới Thạch bắt giam, bị giải khắp 13 huyện, qua mấy

H ổ C H Í M IN H

i i

và đã giữ chức vụ cao quý đó cho tđi ngày từ trần Ngày 19.12.1946, do thực dân Pháp gây chiến tranh xâm ltfdc, cả ,

nưđc đã đứng dậy kbáng chiến Lời kêu gọi toàn quốc kbáng

cbiến của Chù tịch vang dội khắp núi sông Ttf đó, Chủ tịch

cùng Trụng ương Đảng lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc khắng chíễn tníờng kỹ chống thực dân Pháp giành đưỢc thắng lợỊ vĩ đạị, đtfa đến viậc ký Hiệp định Giơnevơ ( 1954) lập lại hòạ bình đ Đông Dươnig và miền Bắc đưỢc hoàn toàiỊ giải phóng, sau đó, tìến iiàilh song song hai nhiệm vụ chiến lựỢc : xây dựạg miền Bắc, đưa miền Bấc tiến lên chủ nghĩa xẵ hội

và đấu tranịi gỊẳị phổng miền Nam, thực hiện thống nhất nưđc nhà,ị Trong cắc dại hột II (tháng Hai 1951), III (tháng Chín Ỉ9W) (của Đinj; , Chủ tịch Hồ Chí Minh đ;ược bầu làm chủ • 'n Ran chấn hành Trana ưđns Đảne Cùne vđi lYiins ưđne

T ủ SÁCH V M l HỌC TROVG NHÀ TRƯỜNG

Ban chấp hành trang ương Đảng, Cùng vđi TYimg ương

l ế

Đảng, Chủ tịch đã lãnh đạo cuộc kháng chiến cứu nước vĩ đại chống đế quốc Mỹ xâm lược và bọn tay sai, Èn lượt đánh bại

“ cỀiến tranh đặc biệt ”, “cbiến tranh cạc bộ ”, chiến tranh” việt

Nam hóa" do Mỹ gây ra ở Miền Nam, chiến tranh phá hoại

bằng không quân, hải quân đối vđi miền Bắc 9 giờ 47 phút ngày 3 IX 1969, Hồ Chủ tịch qua đời sau một cơn đau tím nặng, để lại bần Di cbúc lịch sử, thể hiện một cách tập trung đẹp dẽ tư tưởng, đạo đức sáng ngời Vđi niềm đau thương vô hạn, nhân dân cả nưđc để quốc tang, và cả loài người tiến bộ cũng hết sức xúc động, tỏ lòng tìiương tiếc, kính mến sầu sắc.

Từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã sđm cổ năng khiếu văn học, yêu thích văn học dân gian, văn thơ cổ điển và thơ yêu nưđc Việt Nam, am hiểu sâu sắc Hán học, thđ Đường, thơ Tống Trong

thời hoạt động ồ Pháp, ồ Anh, Hồ Chí Minh say mê tìm hiểu

văn học nghệ thuật phương Tây, rất yêu thích Sêcxpia,

Đíckenx, Huygô, Dôĩa, Phrăngxơ và Liep Tônxtôi, “ngườiđõ

đằu văn Âọc”của mình Nhưhg bình sinh, Hồ Chí Minh chưa

bao giờ có ý định xây dựng cho mình một sự nghiệp văn chương Trong cảnh mất ntfđc, nhà cách mạng dứt khoát từ chối con đường “văn chương khoa cử", để hiến cả cuộc dời cho sự nghiệp cứu nưđc Nhưhg trên con đường cách mạng, văn chương lại đã đến vđi Hồ Chí Minh như một phương tiện, một vũ khí chiến đấu sắc bén, đưỢc sử dụng thường xuyên và rất cổ hiệu quả Mặt khác, vđi mộttâm hồn thơ cao khiết, Hồ Chí Minh đôi khi làm thơ Do đó, bên cạnh sự nghiệp cách mạng vĩ dại, Chủ tịch còn để lạì một sự nghiệp văn chưcừig

vô giá.

Ngoầi bộ phân văn xuôi chính luận - những lời kéu gọi, báo cáo chính trị, bài nói, tài liệu tuyên truyền, huấn luyện, trong đó, nhiều ắng văn đã trd thành những văn kiện lịch sử,

H ồ C H Ỉ M IN H

13

có cống hiến Iđn về lỷ luận đối vđi phong trào cách mạng Việt Nam và thế giđi, cững như soi đường eho văn nghệ, Hồ Chí Minh còn để lại một di sản văn học quý giá, sáng tác trong những thời kỳ khác nhau, bằng nhiều hình thức, thể loại

Về văn xuôi đó là những truyện ngắn, truyện kể, phóng sự, hồi ký, truyện vui, kịch, tiểu phẩm ctiâm biếm bầng tiếng Pháp, tiếng Việt Đáng chú ý nhất là những tác phẩm viết trong thời kỳ hoạt dộng ỏ Pháp, có ý nghĩa mở đầu nền văn học vô sần Việt Nam và có vị trí dặc biệtưong văn học chếng

thực dân trên thế giới : Bẳn án cbếđộ thực dân Pbấp (xuất bản Èn thứ nhất d Pari, 1925), Truyện và kỷ (gồm một số

truyện ngắn, truyện kể dã đáng trên các báo Le Paria, Nhân

đạo, Đời sống thợ thuyền ồ Pháp từ 1922 - 1925), Con rồng

tre (kịch một màn, hiện chưa tìm lại đưỢc, đã diễn tại Pari

trong những ngày hội hằng nầm của báo Nhân đạo nhằm đẳ kích tên vua bán nưđc Khải Định và trò hề lừa bịp của thực

dân Pháp) 1931, Hồ Chí Minh sáng tác Nbật ký cbìm tàu,

gịđi thiệu đất nưđc Xô viết và ca ngỢi tình cảm quốc tế vô sản drfđi hình thức một câu chuyện vui, xen lẫn thơ lục bát Tác phẩm đưỢc phổ biến rộng rãi trong phong trào Xô viết

N ^ệ ữnhí 1949, giữa Idc cuộc trường kỳ kháng chiến chống Pháp quạ nhiều khổ khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minb viết ơ/ác

ngủ mười aấm kể một chiến sĩ bị thương ngủ thiếp di, mười

năm sau tinh dậy, rất n g ạ c nhiên sung sư«ỉng thấy kháng chịến

đã thành công, cuộc sống hoàn toàn đổỉ mđi Ngọài ra, vđi những bí danh ỉdiác nhau (thưditg dừng nhất ỉà C.B., X.Y.Z., Đ.x Tràn Lựe, T Lan, T L ), Chủ tịch viết nhiều ưuyện, hồi ký, hàng trăm bài báo ngắn, ữong dó nhiều bài là những tiểu pbầĩn văiỊ nghệ đặc sẩcj^áng tác của Chđ tịch Hồ Chí Minh chứa chan ttth thần lạc quán cách mạng, dưỢc thể hiện bằhg íỉhđng hình thức nghệ tìiuật sâu sắc, giẫii dị, tưđi ínát.

TÙ SÁCH VĂN HỌC TRONG NHẬ TRtíỜNG

i 4

Về thơ ca, tuy Hồ Chí Minh thường khiêm tốn không nhận mình là nhà thơ, nbưmg Chủ tịch th|i sự là một nhà thơ Iđn

Có thể chia sáng tác thơ ca cùa Chủ tịch làm hai loại : thơ trữ tình và thớ cạ tuyên t r u Loai trên, thường đưỢc sañglác khi có niềm rung cảm trưđc vè đẹp của thiên nhiên, cuộc sống hoặc vui trong nội bộ, để tiêu khiển, giải trí Khi còn trẻ, Hồ Chí Minh đã có những vần thơ trữ tình cảm khái biểu

lộ tâm sự yêu nưđc và ý chí cách mạnh thiết tha (trong thưgđi Phan Chu Trinh, 1914), nhưhg chỉ đến thời kỳ bị giam cầm trong nhà tù Quáng Tây ( 1942 - 1943), Hồ Chí Minh mđi sáng tác thđ nhiều, tập trung, liên tục hơn cầ Ngoài ra, còn có thơ rẳi rác trong những thời gian khác nhau Điều kiện công tác bận rộn khẩn trương khiến Chủ tịch không thể dành nhiều thì giă, công sức vào vịệc sáng tác theo sỏ thích; nhưhg vì là thơ trữ lình nghệ thuật, những bài thơ đó mang đậm dấu ấn con người tác giá, đã tỏa ra ánh sáng của tâm hồn, trí tuệ cũng như vẻ đẹp của đạo đức cao quý của Chủ tịch, về tlidLcajuyên tru^n, Chủ tịch sử dụng rất sđm và gần như liên tụe trong suểTcuộc đời cách mạng; rất phong phtí, đa dạng và linh hoạt

về hình Ihức diễn dạt Nói chung, dù viết về vân đề gì, sử dụng hình thức nào, thơ ca tuyên truyền của Ghủ tịch Hồ Chí Minh đều hết sức giần dịi thiết thực, dễ hiểu, có lý có tình, đậm đà tính dân tộc, phù hỢp vđi tâm lý, nếp cẩm nếp nghĩ vậ,trình dộ của đông đảo quần chúng ko động Việt Nam, do dó,cổ sức thuyết phục mạnh mẽ Những bài thơ chúc Tết gửi đồag bào mỗi dịp đầu năm mđi có một giá trị và ý nghĩa đặc

H Ó C H Ì M IN H

Kbó có thể đánh giẩ hết ý nghĩa to Iđn nhiều mặt của di sản v^n học của Chủ tịch Hồ Chí Minh Công việc sưu tầm, ngkiSn cứu một cách hệ thống, toàn diện di sản quý báu trong

đố đaiiìg tiến hành nhưhg mđi chỉ là bưđc đầu Thơ văn Chủ

15

tịch Hồ Chí Minh có tác dụng to Iđn đối vđi quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam mấy chục năm qua không

những đã mở đầu và là đỉnh cao của văn học vô sản Việt

Nam mà còn có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử vàn học và đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam.

II BẢN ÁN CHẾ Độ THỰC DÂN PHÁP

(Le Procès de la colonisation française, 1925) Tác phẩm

của Nguyễn Ái Quốc, viết bằng tiếng Pháp In iần dầu tiên

tại Pan 1925; 1946 xuất bản bằng tiếng Pháp d Hà Nội; 1960,

Nhà xuất bản Sự thật (Hà Nội) xuất bản bằng tiếng Việt và

tái bần nhiều iần Bẳn án cbếđộ ứựcdân Pbáp gồm mtfời hai

chương và phần phụ lục : Chương \ : Tbuếmáư, Chưđiig II ;

Việc đầu độc người bán xứ; ChưcẠig III : Cềc quan Thống đốc; Chương IV : Các quạn caitif, Chương V : Nbầ kbai bóa;

Chương VỊ ; Tệ ứam nbũngừong bộ máy caitíỷ, Chương VII :

Bóc lột người bản xứ; Chưđng V III : Cổng lý; Chương IX : Cbính sácb ngu dân; Chương X ; Cbử nghĩa giáo bội; Chương

XI : Nối kbổnbục cứa ngườipbụ nữ bin xứ; Cbựdng X II : Nô

lệ tbức títtb; phụ lục : Gửi tbanb riỉên Việt Nam.

Thực dân Pbáp vũ trang xâm Itfdc, “ bìah định” các thúộc

địa, khai tbăc tàn bạo nhân công, vd vét sạch cđa cải; vđi

những tội ác '‘ trời kbôag đung đết Uông tba” tìtưế máu", thực dân Pháp đã dôlig mọi úiủ đoạn khốc liệt bắt “ dân bân xứ”cảc thuộé địa vứỢt đại đương sang báo vệ '‘ nưđcmẹ"

trong Đại chiến I, hàng vạn ngtfdi đã '^jéơi thây trên cấc bãi

cbiến trưởng cbậu ^ ỉ/ ” (Chưiỉng I) Như chbih sắch đần độc

hết sứq thâm hiểm dân thuộc địa'bằng rtfỢu và thuấc phiện, nhằm tiêu diệt $ực ỉực họ, vđ vét thuế má (Chương II)

Để thực hiện các chỉnh sặch dẩ man, bọn thực dần tỉiiết ỉập

TỦ SÁCH VAN HỌC TRONG NHÀ TRƯỞNG

16

một bộ máy đàn ầp gồm những tên Thống đếc, nhửng tên

quan cai trị, vằ những “nhà kbãi hóa”rặt một loài lang sói,

uống máu người khỏng tanh, dốt nhà, cưđp của (Chương ỈII,

Chựơng ry,chượng V) Bộ máy "ntà nước” dựng lên ồ thuộc

địa một đội quân ăn bấm dông đảo, tiêu xài xạ xỉ, một bọn

dốtnắt, ngu xuẩn, có tên từng phạm tội ỏ chính quốc “Người

bin xứ^ đã phải đóng vô vàn thứ thuế vô lý (Chương VI,

Chương VII) ở các nước thuộc dịa, “câng lý" trở thành một

sự sì nhục Iđn cho nưởc mẹ"/, mọi quyền con người đều bị

chà dạp; người da trấng cố dủ mọi quyền giết người, cướp' dọạt nhà cửa, ruộng đất ; còn người bản xứ thì bị các tòa án giàỵ đạp; luật pháp d đây là luật thd rừng (Chương VIII) Giáo

hội cùng các '*sứgiẩ của Còứa” lại bao gồm những tên mật tháin những kẻ “ quần xán đến mông, bên bông đeo súng ”mỏ đườnậ cho “ quân viễn chinh ”, những tên chỉ điểm, những quân

phắ hoại cách mạng, những giáo sĩ cưđp đoạt mộng đất để

'^pbụng thđ Cbúa" (Chương X) Tất cả các thứ “văn minh”

nói trên dã đày đọa con người trong cỉnh địa ngục, khổ nhục, nhất là “những người phụ nữ bán xứ” Họ phải chịu mọi cực hình (Chương XI) Chương X II dã tiên đoán sự nổi dậy tất yếli cửa những ""ngườinô lệ ” đang thức tịnh ở các nưđc châu

Phi, châu Á và ở Việt Nam Đó là những “dếubiệucúa tbời

đại”, thời đại độc lập, tự do của cắc dân tộc bị áp bức.

» ■

Tảc phẩm có tầm quan trọng ỉđn ỉao đối với cắch mạng

dân tộc giải phống ỗ Việt Nam, và cững có ý nghĩa Iđn đối

vđi phong trào giải phóỉig dân tộc trên thế g i(^^ố đắnh đấu kếĩquẩ hoạt động không mệt mỗi cửa nhà yếu nước lỗi ỉạc

đã đến vđi chủ nghĩa Mấc - Lệnỉn Tác phẩm là bần cáo trạng đanh thép, chính xác và khoa học về những tội ác dã man của

là nhửng bằng chứng, những con

ị: - O O C ^ I

H ể CHf M IN H

bản chất bóc lột, áp bức vô cùng ghê rỢn của chủ nghĩa thực

á&n^ệBẳn án chế độ thực dân Pháp đã đưa ra ánh sáng những

cuộc xâm lược VÜ trang tàn ác của thực dâti, được bọn phản động trong Giáo hội mở đường, hỗ trỢ và tăng cường; những cuộc lùng bắt vô nhân đạo những người dân lầnh đưa sang

làm bia đỡ đạn ồ chiến trường châu Ầu trong Đại chiến I - gọi

là thuế mẩu”; vô vàn thứ thuế vô lý, tạp dịch, phu phen

khốc liệt; những hình phạt hết sức dã man, chôn sống phụ nữ, dốt làng, bắn giết vô tội vạ, thẩ bom triệt hạ làng mạc Sức

tố cáo của tác phẩm trd nên mãnh liệt và xót xa mỗi khi tác

giả nói đến những nỗi khổ nhục của phụ nữ, trẻ em “ bản xứ'

bị hành hạ điêu đứng, đầy oan khốc; những tên thực dân lang sói, từ những Tổng trưdng thuộc địa, Toàn quyền mặt người

dạ thứ, những Thống sứ và Công sứ lưu manh, côn đồ đến những tền lính, những cai đoan mạt hạng - cả một bầy thú dữ được miêu tả chính xác, bằng một ngòi bứt hiện thực sầu sắc, thấm nhuần chù nghĩa.nhân đạo vô sán, dầy tình thương yêu

và lòng tin vào sức mạnh và tâm hồn đẹp đẽ của nhiTng dân

tộc bị áp bức trên thế giđi Tác giả Bân ấn sáng tạo những I

bức tranh sắc gọn và đầy xúc động,'nhằm thức tỉnh những

người yêu ntfđc ở Việt Nam và trêh thế giđi ^ M ắu của những

người Việt Nam tìbuộin tbấm dồng Mẳ - nỊgụy dù có phđi dì vởi tbời gian,>nhưng vết thương lòng cứa những bà nrẹ già,

Itbững ngựởi yợ góạ, nhữág em bé mồ côi tbì không bao giờ bàn gắo đưỢc” Lòng tin mânh liệt cửa tắc già vào nhĂig

người lao dộng -'những người làm nên lịch sử - thấm đượm mỗi chưđng của tác phẩm ; đăc biệt chưđng XII mỏ ra cho mọi người thấy cuộc sống trong tương Ịai tươi sáng đã dược thực híệnVên đất nưđc Nga xồ viết của Lênin qũa hình ẳnh

TỦ SĂCH VẪN HỌC TRONG NHẢ TRƯỜNG

mọi dân tộc bị ắp bức di theo con đường của Cách mạng tháng Mười Nga, và chiến đấu dưđi lá cờ vinh quang của Le nin Tác phẩm dùng hình ánh con đỉa hai vòi để mọi người hình

duỉig chù nghĩa dế quốc, một vòi bám vào giai cấp vô sản ở cbính quốc, một vòi bám vào nhân dân ở thuộc địa; muốn

tiêù diệt nó, phải đồng thời cắt đứt cả hai vòi đó Những người

vổ sản và nhân dân lao động toàn thế giđí, ở chính quốc cũng nbư ở thuộc địa, hãy thực hiện khẩu hiệu của Các Mác : “ Vổ

áỉẩfí tất cẳ các nước, đoàn kết lại !

~~f^ẩn án chếđộ thực dân Pbắpứìì ra cho nhân dân Việt nam

con đường cắch mạng gìẩi phống dẳn tộc theo chủ nghĩa Mác- Lỗnin sắng suốt và khoa học, với những chiến lưỢc và sấch lư^ẹ phù hỢp vđi điều kiện cụ thể của dân tộc ta Nổ đặt ra tníđc loài người một yêu cầu lịch sử cấp bách : giải phóng các dân tộc thuộc địa và động viên mọi người thực hiện một trong những nhiệm vụ của nhân loại và thế kỷ XX này Nó góp phần thúc đẩy sự phát triển ý thức cách mạng của quần chtỉng, và soi đường cho dân tộc Việt nam tiến lên cùng vđi nhân dân toàn thế giđi bưđc vào thời đại mđi, - thời đại cách

mạng xã hội chủ nghĩa Bần án cbếđộ thực dân Pháp là một

áng văn - cùng vđi truyện và ký, và nbững bài vân chính luận khác của Nguyễn Ái Quốc viết vào những năm 1921-25 mỏ đầu cho nền văn học cách mạng hiện đại Việt nam vđi dầy đủ nhtfng yếu tố cơ bản của văh học hiện thực xâ bội chủ nghĩa

Nó kết hợp trái tim, khối óc của phương Đông và phương Tây, tinb thần dân tộc vđi tinh thần quốc tế vô sản Nó sáng tao nhửngdiển hình văn học bất hủ về nhffng xấ hội thuộc địa tàn khốc, những tên thực dân hung bạo, những nhà yêu nưđc vĩ đại, những chiến sĩ giải phóng dân tộc kiên cường Đó là những áóng góp Iđn lao của Nguyễn Ái Quốc yào lịch sử ván học Việt Nam và lịch sử văn học thế giđi

H ổ C H Í M IN H

^ 9

UI TRUYỆN VÀ KÝ (NGUYỄN ÁI QUỐC)

Sáng tác của nhà cách mạng và nhà văn Việt Nam Nguyễn

Ắi Quốc, gồm một số truyện ngắn, viết bằng tiếng Pháp trong

những năm 1920-25, khi táe giẩ còn hoạt động ở Pháp Truyện

và ký\ầ đề mục chung cho một số sáng tác đó khi đăng báo

Ban nghiên cứu lịch sử Đảng và Nhà xuất bản Hà Nội đẵ tổ chức sưu tầp, địch và xuất bản Bản in làn thứ nhất (1974) có

sáu truyện : Lời tban vãn cứa Bà Tntìig Trắc, vibànb, Những

trò lốh&y là Varen vầ*Pban Bội Cbẳu, Con rùa, Đoàn kết giai cấp, Con người biết mùi bun kbói Đây chí là một phần trong

những sáng tác của Ngùyễn Ấi Quốc ỏ thời kỳ nà^Lờ i than

vãn cứa Bà Tnùìg Trấc Ọaảo Nhân đạo Pari, ngày 24 VI 1922)

vậch mặt tên vua bán tìưđc Khải Định nhân dịp hắn sang Pháp

làm “mỏn đồ rao bàng tbuộc địa ” cho đế quốc Pháp Mượn

lời Trtíhg Trắc, vị nữ anh hùng dân tộc, hiện lên trong giấc tnơ khủng khiếp của Khải Định trong đêm trưđc buổi y lên đường, tác giả gỢi lại lịch sử đấu tranh anh hùng lâu đời của dân tộc Việt Nam và lên tiếng kết tội bọn vua quan phong kiến ôm chân thực dân xâm lược y i hành (báo Nhân đạo

ngày 19.2.1923) cũng viết về chuyến đi nhđĩc nbã dó của Khải Định Dưđi hình thức một bức thư gửi cho người em gái, trong

đó kể lại cuộc đối thoại cùa một đôi trai gái trên tàu điện mà

tác giả vô tình nghe đưỢc, Vi bành gián tiếp dựng nên bức

chân duiig Hẽm họa sấc sảo về tẻn vua bán nưđc hèn hạ, lố

lăng trong tay bọn chủ Pháp':^ợw^ trò lốhay là Varen và

Pban Bội Cbẳu (Báo Người cùng khổ tháng Chín và Mười

1925) dựng màn kịch độc đáo về cuộc gặp ạỡ trong tưdng tưỢng giữa hai nhân v|t, đại điện cho hai tìiế giđi : Varen, đẵng viên E^ng xã hội Pbáp, Toàn quyền* Đông Dương vầ| Phan Bội Châu, chiến sĩ yêu nửđc cách mạng Việt Nam Trtíiĩc

A

TỦ SẤCH VÃN HỌC TRONG NHÀ TRƯỞNG

2 0

nhSng lời dụ dỏ đường mật, giả dối của tên đầu sỏ thực dân cáo già, nhà yêu nước dấ trả ỉời bằng sự im lặng đầy khinh bỉ

Coiĩ rùa (Báo Người cùng khổ số 32, tháng Hai và tháng Ba,

Ỉ92S) ỉà mẩu chuyện châm biếm, tố cáo tình trạng ăn của đút hết sức bỉ ổi, trắng trỢn của bọn thực dân Pháp thuộc địa

Đoàn kết giai cấp (Người cùng khổ, số 25, thắng Nám, 1924)

kể vụ án anh công nhân da đen Hôxê Lianđrô Đa Xinva bị cảạh sát bắn trọng thương, lại bị Tòa án xét xử một cách bất công : 30 năm khổ sai Một chiến dịch vận động dấu tranh bênh vực anh đã nổ ra, Tòa án phải xử lại và sau cùng, anh

đưỢc trắng án Con người biết mùi bm khói (Báo Nhân đạo

ngày 20 VII 1922) là truyện viễn tưỏng ; Tại một thành phố ỏ Phi châũ,nănì 1989, nhân dịp kỷ niệm năm thứ 50 ngày tbành lập Cộng hòa liên hiệp châu Phi, giữa rừng cờ đỏ tung bay rực rỡ, cụ già Kimen - gô, cựu chiến sĩ quân đội cách mạng, một trong những người sáng lập Liên hiệp Cộng hòa da đen, đang Icể lại cho con cháu nghe về cuộc sống vồ vàn cực khổ dưđi ách áp bức của bọn thực dân da trắng ngày xưa, khi đất nưđc còn là thuộc địa, Có lần, cụ và hai trầm bà con trong vùng phải ẩn náu trong một cái hang, nhiởig tên Công sứ Pháp

đã ra lệnh hun khổi vào hang khiến mọi người đều chết, chỉ còn mình cụ tình cờ thoát được.

Những áng ván trên đều ngắn gọn nhẹ nhàng nhưing mang nhíteg ý nghĩa hết sức to Iđn Cũng nhưtrong hầu hết sáng tác

của Nguyễn Áị Quốc thời kỳ này, Truyện và Ẩr/tập trung tố

cáò chủ nghĩa thực dân một cách đanh thép, sâu cay Bộ mật gian ác, giầ đối, xấu xa cửa bọn thực dẫn bị vạch trần không thưđng tiếc Đó là toàn quyền Varen, tên chính khách cơ hội chủ nghĩa trơ trẽn, md miệng là tuôn ra một mđ nbững “ÍỊ/'

do"*, "^công Iý'\ **kbaibốa"'mầ kỳ thật chỉ là một tên phản phiic dê hèn Hoặc đố là những tên Công sứ giết người hết

H ồ C H Í M IN H

2 1

sức dẩ man, đâ từng chặt 75 cắi đầu hào mục sứ Bắc kỳ, đồng

thời cố ìhề dòi của điít của dân bản xứ một cách trâng tráo

Ngòi bút đả kích của nhà văn cắch mạng càng cay độc khi vạch trần bộ mặt bi ổi, hèn hạ của bọn vua quan phong kiến tay sai của đế quốc, tiêu biểu là hình ẳnh lố bịch, thắm hại

của tên vua bù nhìn Khải Định Mặt khắc, Truyện vá Ay dạt

dào tinh thần yêu nưđc vằ niềm tự hào về truyền thông anh hùng^bất khuất của dẩn tộc Việt Nam Hình ắnh uy nghi cứa

vị nữ anh hùng Trifng Trắc trong giấc mơ kỳ ảo hay hình ảnh các anh hùng dân tộc, tuy chỉ đưỢc gỢi thoáng qua trong ỉờí

Bà Triftig, thật hào hùìig, xúc động Cùng rất dẹp là tư thế hiên ngang bất khuất mà bình thẳn ung dung của Phan Bội

Châ u trong nhà tù và khi cái chết kề bêri : '* bậc anb bùng, vị

thiên sứ, đấng xẳ thẳn vì độc lập, được 20 triệu con hgưỡi trong vòng nô ĩệ tôn sùng*^ &ồ đã không mảy may bận tẫm

trước những lời lẽ dụ dỗ huênh hoang của tên trùm thực dâii Đáng chú ý là, khấc vđi nhiều thơ văn yêu nưđc và cách mạiig

Việt Nam đương thời, Truyện và Ẩ-y không những cháy bỏng

ngọn lửa yêu nưđc truyền thống mà còn thấm nhuầp tưtưđng,

tình cảm mới ừiẻ cửa thời đại : chủ nghĩâ qũốG t ế VÔ sẩn Là

bộ phận nhỏ trong toàn bộ'hoạt động phong pbú của Chủ tịch

HỒ Chí Minh thời kỳ này, những sắng tấc văn học dưỢc nói đến d đầy là sự kết hợp chặt chẽ.giữa lý tưởng giải phống dân tộc và tinh thần cách mang vô »ản, là chủ nghía yêu nưđc đựỢc soi sáng bdi thếgiđi quan Mắc - Lênịn, Ngày đêm bưđng

về Tổ quốc và đồng bàọ^ tác giỊ vẫn thường xụyên quan tâm đến cuộc đấu ttanb cửa quần chúng ỉao dộng bị áp bức bốc lột trên toàn thế giđi, dữ đó là người dân thuộc địa da đen châu

Fhi hay ỉà ngữờí cồng nhân bến cẳng Braxín Trong khi ầầ

kích bọn quan ỉại thực dân và những chinh sắch dâ man ờ thuộc dịa, tác giá không quên chỉ m ịt những chính khách con

ĩ ủ SÁCH VẢN HỌC TRONG NHẢ TRƯỜNG

2 2

buôn trong bộ rnắy Nhà nưđc chinìị quốc và bộ mặt thật của

c h ế độ tưbẩn vượt khỏi quan điểm dân tộc hẹp hòi đang còn chf phối nhiều nhà chí sĩ yêu nứđc Việt Nam khi đó, đồng chí Nguyễn Ấi Quốc đã ra sức đấu tranh phá tan mọi thành kiến

dân tộc và chủng tộc Kết luận cầu chuyện Đoàn kết giai cấp, tác giả viết : Dù màu da có kbác nhau, trên đời này chỉ có

hai giông người : giông người bóc lột và giống người bị bóc lộL Mà cõng cbỉ có một mối tình bữu ái là tbật mầ tbôi : tìnb hiñJ ái vô sin ”

COng vì nắm vững chân lý Mác - Lênin, nhận rõ con đường

tất yếu dẫn đến thắng lợi, các sáng tác trong Truyện và kỷ tràn đầy tinh thần lạc quan cách mạng Truyện và Ấý thường

đề cập trực tiếp đến những vấn đề thời sự chính trị trưđc mắt

nhưng lại hướng thẳng tđi tương lai rực rỡ, nơi mặt trời đang

mọc huy hoàng khôn xiết ”, “/?ư/ tmg bay kiêu bẩiìh lá cờ nhân đạo và lao động'\ Vđi trí tưởng tưỢng phong phú, ưđc

mđ cách mạng cháy bỏng và niềm tin sắt đá vào thắng ỉợi

cuối cùng trên cơ sđ nắm vững quy luật thế giđi, tính chất lãng mạn cách mạng trỏ thành dặc điềm nổi bật trong phương

pháp nghệ thuật của Truyện và ký Vui tươi, hóm hỉnh mà đả

kích sâu cay, vừa ghi chép tỉnh táo chân thực vừa bay bổng

kỳ diệu và chan chứa chất thđ, là văn báo ehí thông tin nhanh gọn nhiftîg cũng là sáng tác nghệ thuật hàm xúc, cách viết Unh hoạt, phóng khoáng mà chặt chẽ, vững vàng, hình thức

giản dị nhẹ nhàng mà nội dung Iđn lao sâu sắc Truyện và ký

thl hiện mộttài náng đa dạng mà dộc dáo, một bản lĩnh nghệ thuật già dặn của một nghệ sĩ cách mạng Iđn Cùng vđi những

sáng tác khác của Chủ tịch Hồ Chí Minh thời kỳ này, Truyện

Ká Ấry thuộc vào những áng văn mỏ đầu và đặt nền móng cho văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

H ổ C H Í M IN H

2 3

IV MHẬT KÝ TRONG TÙ

(Ngục trung nhật ký, 1942 - 1943) Tập nhật ký bằng thơ của nhà cách mạng, nhà thớ Việt nam Hề Chí Minh, nguyên tác chữ Hán, sáng tác trong thời gian bị Chính quyền Tưdng Giđi Thạch (Trung Quốc) giam giữ trong các nhà lao tỉnh Quảng Tây, từ 29.8.1942 - 10.9.1943.

Ngày 13.8.1942, lấy tên là Hồ Chí Minh, lănh tụ cách mạng Việt Nam Nguyễn Ái Quốc, mang danh nghĩa đại biểu Việt Nam độc lập đồng minh và Phân bộ Quốc tế phần xâm lược của Việt Nam, từ địa điểm cơ quan bí mật đóng đ Cao Bằng,

đã lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trỢ quốc

tế và liên lạc vđi các lực lượng chống Nhật của người Việt

Nam ỗ đổ Sau nửa tháng đi bộ, vào đến thị trấn Túc Vinh

thuộc huyện Tình Tây, tỉnh Qụảng Tây, thì bị chính quyền địa phưdng bất giữ, và bị giam cầm hđn mười ba tháng, bị giải tđi giẩi lui gần 30 nhà giam của 13 hụyện tỉnh Quáng Tây Chính trong thời gian tù đày vô vàn khổ cực đó, Hồ Chí Minh đã

viết tập Nbật ký ưong tà.

Tập sách ỉdiổ nhỏ trên trang bìa màu xanh cổ bốn câu éề từ ;

“Tầần tbể ở trong lao, Tinh thần ở ngoài lao;

Muốn n ên sự nghiệp lớn, Tinh tbần càngpbâịcae”.

Tết cả có 133 bài, phần Iđn là tứ tuyệt Mãi đến 1960, tập thơ mđi đưỢc Viện văn học Việt Nam tổ chức dịch và xuất bản, và cững chỉ mđi dịch vâ công bố 133 bài, thêm một bài tấc ^iẫ sáng tác ẩau khỉ ra từ 1983, nhân kỷ niệm 40 năm ra đời tác phẩm, Viện ván học‘lại công bế bẩn địch mđi có bổ sung và chĩnh lý, thêm 13 bài lần tníđc chưa dịch.

TỦ SĂCH VĂN wpc TRONG NHÀ T R U ừ iG

2 4

Như nhan đề chỉ rố, Nhật ký trong tù trưđc hết là một tập

nhật ký, ghi lại những nét sinh hoạt bànjg ngàÿ cửa tù ĩihân, tỉnb cảnh và tâm tư của họ, những cầnh, việc tác giá gặp trên đưdng chuyển lao, suy nghĩ và cảm xúc của nhà thơ trong

nhffng ngày bị giam cầm Bài Mở dầa (Khai quyển) đằ nói

rõ lý do sáng tác tập thơ : vì trong tù không biết làm gì, đànb

làm thơ để ^ Ngày dài ngẫm agợi cbo kbuầy; Vừa ngâm vừa

âợi đến ngày tự do Nhưhg vì là thơ trữ tình, là nhật ký tâm

tình, nền tập thd vẫn trực tiếp phần ánh tâm hồn cao đẹp, bần Iñib cắch mạng phi thường cđa tác giẩ - người chiến sĩ cộng sản vĩ đại - trong hoàn cánh tối tăm của chế độ ngục tù Tưdng Giđi Thạch ỉại càng tỏa sáng.

Trưđc hết, tập thơ thể hiện rhột tấm lòng nhâìi ái sâu xa Tập nhật ký riêng tư ấy rất ít nói đến nhũTng nỗi đau khổ ghê gđm mà tác già phẫi chịu đựng, nếu có nói đến thường bằng giọng vui đùa, trái lại đâ dành khá nhiều bài viết về niềm vui, nỗi khổ của nbững người xung quanh Điều đó chứng tỏ người viết có một tình thương và quên mình thực sự Sự cảm thông, niềm xót thưđng vô hạn đối vđi nhiĩng người bị đày đọa khiến nhà thơ viết nên nhiều bài thơ xúc động chứa chan

tình người {Người bạn tù cờ bạc vừa chét Cbáu bé â ttbà lao

Tầtt Dương, Vợ người bạn tù đến thăm cbềng, Người bạn tù tbổi sáo, Chiều tối, Phu đường ) Trong Nbật ký, có nhiều

bài đề tài dường như vụn vặt, nói về sinh hoạt hàng ngày của người tù : cánh chia nưđc, nghiện thuốc lá, cháo hoa muối

trắng, đau bụng Nhưng chính những cái vụn vát ấy lại có

ý nghĩa Iđn; nổ chứng tổ tinh thần nhân đạo chân chính ồ

người viết, quan tâm chu đáo đến đời sống cụ thể của mọi người, hầu như không bổ sót điều gì, Đáng chứ ý là khỉ nói

về nbững người sống dưđi đáy của xã hội Tưđng Giđi Thạch,

H ố C H Í M IN H

2 5

TỦ SÁCH VĂN HỌC TRO^S NHẰ TIĨƯỜNQ

tấc giẳ nhln họ một cách bao dung, thật sự chan hòa, yêu thương và trân trọng, coi họ là “ cùng Aộj câng thuyền'', gọi

họ là nạn bữu”, là ‘‘trí ầm ”, “kbácb guỷ” và tin mạnh

mẽ đ bản chất vốn Ịương thiện cửa họ Tuy vậy, tình cảm nhân đạo đố yẫn cố nội dung giai cấp cụ thể Trong tù, nhâ

thơ dành tình thương cho nbững “tù ngtèo” “khổ đau dói

rét” và phân biệt họ vđi bọn “ tù cứng ngày ngày no rưỢu thịí”, hùồi\ vđi ngưdi lĩổng thôn đang lao động trên đồng

ruộng, người pbu đường “ dãi nấng đầm /nuS ” vất vầ,.cô gái

nghèo xay flgổ xổm núi Chính trên cđ sd lòng nhân ái sâu rộng mang tính chiến đếu mạnh mẽ đố, nhà thơ dã viết nhiều

bài thơ châm biếm sic sẫo, đả kích thâm thúy chế độ nhà tù

Tưởng Giđi Thạch, hình ảnh thu nhổ của xã hội Trung quốc

thối nát khi đó ( Cãi cùm, ở Lai Tân, Cờ bạc)

Trong suốt chuỗi ngày bị tù, nỗi niềm thưcfng nhđ dất ntfđc

và khao khắt tự do để trd về chiến đấu luôn ám ảnh, day dứt nhà thơ yêu nước Lúc thức và lúc ngủ, khi tỉnh cũng như khi mộng, khi đi đường, ngẩm cầnh hay đau ốm, lức nghỉ ngơi , dường ntaư khôivg ỉổc nào nhà thđ nguôi tấm lòng dết nưđc

Hễ nghĩ đến đất nưđc, lời thơ bao gid cũng trở nên trầm ỉắng,

giọng thơ lắm khỉ nghẹn ngào ịĐêm thu, ôm nặng.,.) Tác già đau nỗi đau của '‘ đất Việt cẳnb ữm than ” \k ''hòa lệ

tbànb tbơ”xà nỗi lồng nhớ nưđc Nhiều khỉ hìith ánh Tổ quốc

làm lay dộng cả bài thđ, chuyển tứ thơ thật bất ngờ, thể hiện

niem ưa ái thấm sẳu trong tầm hồn nhà thd {Không ngứ đtíỢc,

Dêmthu )

A^Troiig chuỗi ngày bị tù, nỗi đau khổ Iđn nhất của tắc giẩ khổng phắi là dối rét, gông cùm, mà là phẫi tách Da cuộc chiến đấu Khii nghe tin tình hình bên ngoải sổi sục, nhà thd

càng đau khổ vì *cbáng đưỢc xông ra giữa trận tiền Lời thơ

2 6

càn^ ngày càng căm uất, nghẹn ngào, biểu lộ niềm khát khao chiến dấu đến cháy ruột của người chiến sĩ mà lẽ sống đấu

tranh đã trở thành máu thịt Có bài thơ nói việc “học đấnb

cờ*’áề giải tri mà vẫn toát lên khí phách người chiến sĩ mifu lược Irong tư thế tiến công cách mạng.

Một diểm ndi bật nữa trong Nhật ký trong tù là tirth thần

chiến thắng, chủ nghĩa lạc quan cách mạng, làm nên ánh sáng trà» ngập mỗi trang thơ Đó là tiếng cười hồn nhiên khỏe mạnh

cấtìỊên giữa cảnh ngộ vô vàn ỈAỔ ẹ\ịc {Bêm ngử âLong Tuyền,

GiỆa đường đáp thuyền di ưng Ninh, Dây trói, Đ i Năm Ninh, Trêa đường đi ) Đó là hiní ảnh lồng lộiig, ung dung tự tại

cụ» ịỊhà thơ nổi bật qua tậ|j thơ '"bình ầnb cúa sức mạah bình

tĩnh không kbiếp sợ, không hoảng hốt, đó là sức mậnb cửa người sống một nhịp với trào lưu cứa thế giới, vđi quy luật tiến hóa cứa lịch sử " (Phạm Văn Đồng) Là một người tù

nhi/ng Hồ Chí Minh thật sự là người chiến thắng, thật sự làm châ bàn thần, là người tự do Vì vậy mà trong tù, nhà thđ có

lúc ví mình là khách tự do”, “khách tiên

Trong bài Cẩm tưđng đọc “Thiên gia tbr, có ý nghĩa ivhư một tuyên ngôn nghệ thuật, tác giả viết : '^Nay ở trong thơ

nên có thép, Nhà thơ cũng pbầi biết xungpbong ”, Chính Hhật

ký trong tù đã thể hiện sáng ngời chất thép cách mạng đó

C'hít thép dó có khi trực tiếp biểu lộ trong những vần thơ tràn dầy khí phấch cách mạng hào hùng, nhưhg nhiều khi hiện ra như một chấl thơ bay bổng nhẹ nhàng Có bài chì là một bức

tranh thiên nhiên nên ^hơ, một cách rung động trữ tình tinh tế

trưđc cẩnh vật và tình người, nhưtig đặt trong hoàn cảnh của

nố, sẽ thấy nhà thơ phái cổ một nghị lực thần thánh, một sức mạnh tinh thần kỳ diệu để vượt lên mọi đày đọa vật chất, giọng thơ mđi có thể ung dung thanh thản đến nhường ấy Đổ

H ổ Ç H Î M tN H

2 7

là chất diép rất ngọt, thé{) mà thơ, thể hiện bẵn ĩĩnh Gắch mạng tuyệt vời của người chiến sĩ cộng sản vĩ dại mang tâm hần một nhà ŨIƠ Iđn.

Nhật ký trong tù phần ánh trực tiếp một tâm hồn cao đẹp

dồng thời cũng tbể hiện rõ một phong cách thđ độc đắo mà đa dạng, dạt tới sự hài hòa cao độ, vừa rất mực giản dị, hồn nhiên, vừa hàm sức, thâm trầm, vừa cổ dáng dấp cổ điển vừă mang tinh thần và sắc thái hiện dại, vừa cố bứt phắp hìệii thực nghiêm ngật, vtfá lẵng mạn bay bổng, vừa sáng ngdi chất

đến tbếm à giộng tbơ vần bình tĩnb ìắag.sâu, nặng ý rigbĩa mà vẩn nbẹ nbàng, không một cbút lên gần mà xiết bao gang thép”ịT:ốm ũ).

Việc xuất bẩn Nhật ký trong tù trở thành một sự kiện quan

trọng trong đời sống văn học của dân tộc Từ đố tác phẩm đã gắn bố thân thiết vđi quần chúng nhân dân, có sức cổ vũ mạnh

mẽ mọi người vươn lên trong sự n^iệp cắch mạng Tập thơ đưỢc dịch và xuất bản bằng nhiều túứ tiếng nưđc ngoài và dã gây xúc động mạnh mẽ trong nhân dân thế giới Qua tập thđ, nhân loại tiến bộ càng biểu biết, kíilh yêu sầu sắc Chủ tịch

HỒ Chí Minb^^gười đưỢc coi là n ^ d i Việt Nam đẹp nhất, dồng thời là tưỢng trưng cbó những giắ trị cao quý nhất cửa nhân ỉoại ngày hay.

(Theo từ điéữ vin học -

N h i xuất b in Khoa học X í hội 1983 - Í984).

TỦ SÁCH VẪN HỌC TRONG NHÀ m ư ờ / ổ

2 8

Nguyên văn :

Ngục truag vổ tửu diệc vô boa,

Đ ối tbứ lương tiêu n ẹì nằầtợc b i ? Nhân hưđog song tíèn kbátt aiiah nguyệt,

N guyệt tÔKg soag k b íei kầẩữ tbi gia.

(Trong nhà lao |(Jtồ|Ị8 cổĩnỉỢii cđnÌỊ không cố hoa Trưđc cânh dẹp dêm nay biết làm gì ? Ta ra phía cừa sổ ngắm trăng trong; trẩng qua Idle cửa ngấm nhà thđ).

TỦ SĂCH VẪN HỌC TRONG NHĂ TRƯ ălG

(Đi đưdng mđi biết đường khổ Hết dẩy Diỉi này lại đến dẩy niíi kbẩc Ti^ó lén tđi'ềinli cao cda dSy núi thl nưđc non muôn dặm đẩ thụ vàd trong tầtin mấtỊ

3 0

CHIỂU Tối

Cbim m ỏi vè rừng tìm cbốn ngứ, Cbòm m ây trôi abẹ giữa từng kbông;

Cô em xóm núi Xãy ngô tối,

Xay bết, lỏ tban đã rực bồng.

Nguyên vẩn :

Quyện điểu qui lâm ử m tức thụ,

Cổ vân m ạa mạn độ thiên kbôttg;

Sơn thôn tbiếu nữ ma bao tức, Bao tức ma boin , lổ d ĩ bòag.

(Chim mổi về rừng tìm chốn ngđ Chồm mây trổi nhẹ nhç trên khổng Thiếu nff xđm niỉi xay ngổ; ngổ vừa xay xoBg, lò tlian đâ dỏ).

ở LAI TÂN

(Lai tân)

Baa trướng ttbà lao chuyên đấnb bạe,

G iầi người, cầab trưâag kiếm ăn quãnb, Cbong dèa, buỵện trưởng làm công việc, Trời đất Lai Tâa v£n ứíái hìnb.

Nguyên ván

Giam pbòng ban trưởng tbiên tbiên đổ, Cẩttb tnểđng tbãm tbỗn g iii pbẹm tíèa, Huyện ưưđng íbiêu dăng biện cổng sự, Lai Tân y cựu tbái hìnb tbíên.

H ổ C H Ỉ M IIV H

3 1

(Ban trưdng nhà giam ngày ngày đẩnh bạc Trưdikg ban cẩnh sắt xoay tiền cửa phạm nhân bị giẳi Huyện trưdng thấp đẽn làm việc Lai Tân vẫn thấi bình như cũ ).

TỦ SÁCH VẪN HỌC TRONG NHẦ TRƯỜNG

Chỏm sao àứấ aguỷệt vượt létt agàa

N gìtòiái cất btíđc trêa đtíởttg tbim

R át m ặt đêm tbu ưậtt g ió bầa.

II Pbưoag đổạg màu ự ểag cbuyén sang bàng Bóng tối, đêm íầa quét sạch kbôag

Hơi ếm bao la trùm vơ trụ Người đi tbi bứng hSog tbêm nòng

Nguyên vẩn

Quằn tíhb ửag ttguyệt tbưđag tbu san;

Cbinh d£n d ĩiạ i cbinb đồ tbưỢng

IL Đông pbtJfơag bạch sấc d ĩ tbiab bòng,

N o ia khí bao 1» toàn vũ tfự,

Hànb nbân thi biỉng bổi gia nồng !

3 2

(I Gà gắy một UId« đềm chtfa tàn Chòm sao đưa mật trẩng vượt lên đĩnh niíi mùa thu Ngưdi đil xa đấ cất bưđc trên đưdng xa; từng luồng giổ thu lạnh đón mặt ngtfdi ấy.

II Màu trấng d phương đông âã thành màu hồng Bống dêm rơi rđt đã bị quét sạch Hđi ấm bao trùm cẳ vđ trụ; íbỗn^chốc hồn thđ cđa ngứdi đi đường càng thêm đtfỢm nềng.)

TRƯNG BINH GIA QUYẾN

(Gia quyến ngưdl bi bắt líiih)

Bièn b iệ t anh đi kbôttg ư ở lại, Buầng tb e trơ trọi, thiếp ôm sìu ; Quan trên x é t nỗi em cỗ quạnh Nên lạ i m ời em tạm đ tù !

t í ổ m í M IN H

Nfuyên vẩn ;

Lang guán nbất kbứ bấi b ò i dầu,

Đương cục k b i Ịiêtt dư tịcb mịch, Thỉnb dư la i tạm trú lao tù !

(Anh ra đi không trđ về, để cho em đ chốB buềng A e trđ trọi ỉm mối sầu Nhả đưđng cục thương em cổ quạnh, mời

33

!

-TỦ SÂCH VÃN HỌC m o N s m Ằ TfíựâN&

CẢNH CHiỀưMỞM (Vâfi é ả n h l

H oabềng o đ tố a bềhg lạ i rựũg Hoa tin , boã aâ cđttg vồ tìnẾ Htíơùgboã baỵ tbếtt vào ưoag agự4:

Kề vđỉ tữ BằÌấàSi hất biñb ^

Nguyên vẩiì :

Mai k b ô i boa kbai hoa htíữ tạ

Hoa kbãi boa tặ Itíữag vô tìtíb Hơà itím g títỂa ahặp hagmỔẾ ff

Nẩười 0 ^ 0 Ịềt^ữ đ ự ở ọ g

R ất m ệt đêm tbu ữ ệá gió ià đ

" , ' , A

- Pbứiừg đổag mếu úềag cbụỵểB mag

Bđttg tếi đềm tia ậúét tậ eÁ kbâag

Hơi ếm bao ¡a tràm vũ trụ

Người ái tbiậứữg hSng títêm vềttg.

'ĩ

Wỉk:íỀẾ-/- ■ ■ ^

iS':"

Qiứn tíab ứng nguyệt ứưđng tbu saa.

Cbinb aằân đ lìạ i cbiab đ ề thitỢag,

N gbêtíb điện thu phong ư ệa trặa bàn.

2- Màu trấng đ phương đông đẩ thành mầu hồng,

Bóng đêm rđi rđt đã bị quét sạch.

Hdi ấm bao trừm cẩ vfi trụ, Hồn thđ của người đi đưdng bỗng tbêm nồng.

3 5

1- Oà gáy lần thứ nhất Đêm ọhtíầ tàn.

Chồm sao đưa ^ăitg vtfựt đỉnb núi mùa thu:

TỦ SÁCH VĂN HỌC -mONG N H À mưỠNS

ỉr -«

s > '■

TỨC CẢNH PẮC Bó

SấJig fa bờ suổì; tổ^ vâo ằđag,

C b ío b ẹ ,ra ứ ta đ o g v iá sẩ ia sà a g

Bàn đá chông cbêab địch sử Đ ịag, Cuộc đ ờ i cẩch m ặog th ịt ĩà Sãog.

Tiếttg suất ưoag abư tìếog bát XM,

Tlriag Ịò a g c ổ ứiụ pýn g lồag hM.

Cẩah Èhayt nỀư vđagư đi cbiứẵ ãgứ, Cbtíỹũgử vì lo ữổí ntíđc ữbi.

■ ■

'■y-’:'.'-

' R im Xttầa ĩề o g lộag ư ia g soi,

Sông x u ia aứđc Ị ia m ia ư ời tbênt xuầtt.

Oiứa dòag bàtt bệc việc quin, Khuya v è bát ũgát trđttg a g ia đằy thuyèa.

Nầm iHS.

v ỉn ;

Kim đạ aguyêa tiê a agayệHcbíab viêữ, Xuđn giaag xain tbửy tíếp xuâữ tbiêa.

ẩ s i a

■ ■ ■ ;

Yên ba thầm xứ đàm quân sự,

Dạ bán quỉ lai nguyệt mấn thuyền.

(Đêm nay là đêm rằm tháng giêng, vầng trẩng tròn vành

vạnh Mặt nưđc con sông xuân tiếp vđi bầu trời xwân Giữa

Bơi xa xổi chì cd khối và sóng bàn v iệ c quân Nứa đêm trđ

về ánh trẩng đầy lòng thuyền).

BÁO TIỆP

(Tin thắng trận)

Trăng vào cửa s ổ đ òi tbơ

- Việc quán đang bận xin cbâ hôm sau

Cbuôttg liu cbợt tinh giỂc tbu

Ẩ y tía tbấag ưận Liên kba báo vè

Nim 1948

Nguyên văn :

N guyệt th ôi song vấn : - Tbi bànb vị ?

- Ọuầtt vụ nbưng mang vị tố tbi.

Sơn lâu cbung bưỞBg kittb tếu mộng, Chíah tb ị Liên kbu báo tiệ p tbì.

(Vầng trãng đẩy cử» s ổ về o b ỏ i : Ngựđi đ ấ làm xoBg tbơ

diiẩla ?- V iệc quân còa hận chứa làm thơ đựỢc T iếagkẻag

òch òi eanb vang lên phá tan g iếc mậng m ùa íbữ Ẩ y l i tía

tằấagtrện ở Liên khu h io \ầ ). "

'vĩ

5 7 , 1

Kbáa títư sđn điểu tb ệ song bấn,

P bê trát x ũ in toa ctịếữ ữỆầiễn trì.

Tiệp báo ứ ữ h i lao địch mã, Titcâag tức cẩab tặng tân tbi.

(Xem sách cổ eoií chim nìíi đến ểậụ ổ tliành cửa sổ phê

công vẩn GÓ dóa hoạ xuân soi fcổBg vào ehỗ đựng nưđc đ

nghTên mực Tin tkắág trận tíên tiếp báo về, con ngựa đem tíẵ ch#ỵ mệt Nhđ đến cụ, (tÔi> tức cảnh viết một bài thđ

(2) Hồ chõ Tịch đ im báo ẹáo: quăa ta t^ắng tf$n M m g Him ngày mồng ễ - 2

• i m â đ i ^ ềố 4 , $ấH <ỉác c tiíệ ìp ề ĩg ũủã q u ^ tã ở lau tháig 10 -