Vai trò của chợ hàn đối với du lịch thành phố đà nẵng

2.2 Hướng nghiên cứu vai trò của chợ trong phát triển kinh tế và di lịch Nguyễn Thị Phương Dung và ùi Thị Kim Thanh 2010 có bài nghiên cứu “So sánh hành vi lựa chọn nơi mua sắm của ngườ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô Ngô Thị Hường đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết để hướng dẫn tôi hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp này

Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Phòng học liệu khoa Lịch sử, Ban quản

lý chợ Hàn đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc thu thập tài liệu để viết khóa luận Cảm ơn sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè để tôi có những điều kiện tốt nhất hoàn thành đề tài

Mặc dù tôi đã cố gắng hoàn thành đề tài khóa luận với cả nhiệt huyết và năng lực của mình nhưng không thể tránh khỏi sai sót rất mong nhận được sự góp ý quý báu của thầy cô và các bạn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Đà Nẵng, ngày 3 tháng 5 năm 2015

Sinh viên thực hiện Nguyễn Lê Diệu Khanh

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục tiêu nghiên cứu 4

4 Nội dung nghiên cứu 4

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Đóng góp của đề tài 5

8 Nguồn tư liệu 5

9 Cấu trúc của đề tài 6

PHẦN NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHỢ HÀN, ĐÀ NẴNG 7

1.1 Tổng quan về chợ truyền thống 7

1.1.1 Khái niệm 7

1.1.2 Đặc trưng của chợ truyền thống………8

1.1.3 Phân loại chợ truyền thống……… 9

1.1.4 Vài nét về chợ truyền thống Việt Nam 12

1.2 Tổng quan về chợ Hàn 14

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển 14

1.2.2 Đặc điểm 16

1.2.2.1 Chợ Hàn là chợ ven sông 17

1.2.2.2 Cấu trúc và hàng hóa buôn bán trong chợ 18

1.2.2.3 Quản lý chợ 20

1.2.2.4 Thành phần buôn bán ở chợ 22

1.2.3 Vai trò của chợ Hàn trong đời sống người dân Đà Nẵng 23

1.2.3.1 Về mặt kinh tế 24

1.2.3.2 Về vấn đề xã hội 25

1.2.3.3 Trong đời sống văn hóa 25

Tiểu kết chương 1 27

CHƯƠNG 2 VAI TRÒ CỦA CHỢ HÀN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 28

2.1 Chợ Hàn là tài nguyên du lịch 28

2.1.1 Tài nguyên du lịch văn hóa 28

2.1.2 Tài nguyên du lịch mua sắm 35

2.1.3 Tài nguyên cho một số loại hình du lịch khác 37

2.2 Chợ Hàn cung cấp sản phẩm cho các đơn vị kinh doanh du lịch 38

2.3 Chợ Hàn góp phần phát triển du lịch bền vững 40

2.3.1 Chợ Hàn góp phần tăng trưởng kinh tế 40

2.3.2 Chợ Hàn góp phần phát triển an sinh xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa 41

2.3.3 Chợ truyền thống góp phần bảo vệ môi trường du lịch 43

2.4 Những hạn chế của chợ Hàn ảnh hưởng đến du lịch 44

2.5 Đánh giá khả năng quay lại của khách du lịch 46

Tiểu kết chương 2………48

CHƯƠNG 3 CHỢ HÀN VỚI VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN 50

3.1 Tác động của du lịch đến chợ Hàn 5050

3.1.1 Tác động tích cực 5050

3.1.1.1 Về mặt kinh tế 5050

3.1.1.2 Về mặt xã hội 511

3.1.1.3 Về mặt văn hóa 522

3.1.2 Tác động tiêu cực 533

3.1.2.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 533

3.1.2.2 Về mặt văn hóa – xã hội 544

3.2 Chợ Hàn trong cái nhìn đối sánh với các chợ khác 555

3.3 Phương hướng và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị chợ Hàn đối với phát triển du lịch 58

3.3.1 Cơ sở đề ra phương hướng và giải pháp 58

3.3.1.1 Định hướng, mục tiêu và nhiệm vụ phát triển du lịch tại thành phố Đà Nẵng 58

3.3.1.2 Thách thức của chợ trong xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay 62

3.3.2 Giải pháp cụ thể 63

3.3.2.1 Đối với chính quyền thành phố 63

3.3.2.2 Đối với Công ty uản lý Hội chợ triển lãm và các chợ Đà Nẵng, an uản l chợ 64

3.3.2.3 Đối với các tiểu thương 65

3.3.2.4 Đối với khách du lịch 66

Tiểu kết chương 3………66

KẾT LUẬN 687

TÀI LIỆU THAM KHẢO 698 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 1.1 Ngành hàng kinh doanh trong chợ Hàn 18

Bảng 1.2 Cơ cấu nhân lực của Ban quản lý chợ Hàn 21

Bảng 2.1 Đánh giá của du khách về kiến trúc chợ Hàn 30

Bảng 2.2 Đánh giá của du khách về dịch vụ ăn uống tại chợ 33

Bảng 2.3 Đánh giá của du khách về dịch vụ mua sắm tại chợ 36

Bảng 2.4 Cơ cấu sản phẩm cung cấp cho nhà hàng, khách sạn 38

Bảng 2.5 Đóng góp của chợ Hàn vào GDP thành phố 41

Bảng 2.6 Đánh giá của du khách đối với vấn đề vệ sinh tại chợ 44

Bảng 2.7 Đánh giá khả năng uay lại của du khách trong và ngoài nước 47

Bảng 3.1 Doanh thu từ du lịch của Đà Nẵng giai đoạn 2010 - 2013 50

Bảng 3.2 Thành phần khách du lịch đến Đà Nẵng giai đoạn 2010 – 2013 53

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay du lịch luôn có một vai trò quan trọng đối với đời sống con người

Từ một ngành kinh tế hình thành và phát triển sau, du lịch đã trở thành ngành kinh

tế mũi nhọn, là mục tiêu phát triển bền vững của nhiều quốc gia Du lịch không những đem lại lợi ích kinh tế to lớn mà còn là cầu nối hòa bình, hữu nghị, văn hóa giữa nhiều dân tộc Con người tìm đến du lịch để nghỉ ngơi, giải trí, tham quan, tìm hiểu những điều mới lạ, những nét độc đáo của các vùng miền, dân tộc, đặc biệt là văn hóa truyền thống

Theo sau quá trình lập làng, tập trung dân cư chợ truyền thống cũng dần ra đời Trải qua quá trình phát triển lâu dài chợ ngày càng đóng vai trò thiết yếu trong đời sống của cư dân Việt xưa Chợ từ đó hiển nhiên trở thành một nét văn hóa trong đời sống của con người và trở thành ký ức trong tâm thức của những người vọng cố hương Ngày nay, chợ đóng vai trò uan trọng trong việc lưu thông hàng hóa, phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, vùng, uốc gia Đặc biệt, trong lĩnh vực du lịch, chợ là nơi cung cấp hầu hết các mặt hàng thiết yếu phục vụ cho du lịch từ lương thực thực phẩm đến các nhu yếu phẩm cần thiết khác Ngoài việc thỏa mãn nhu cầu tham quan, mua sắm của du khách, chợ còn giúp quảng bá hình ảnh con người, bản sắc văn hóa tại địa phương Mỗi địa phương sẽ có riêng cho mình một đặc trưng văn hóa chợ tạo nên nét đặc sắc thu hút khách du lịch Vì vậy, có thể thấy vai trò của chợ đối với việc phát triển du lịch là rất quan trọng Việt Nam với nhiều tỉnh thành lớn nhỏ khác nhau, mỗi tỉnh thành đều có những ngôi chợ đặc trưng Nhắc đến thành phố Hồ Chí Minh thì nghĩ ngay đến chợ Bến Thành, Hà Nội có chợ Đồng Xuân, cố đô Huế có Đông a và đến với Đà Nẵng du khách không thể bỏ qua chợ Hàn

Đà Nẵng có hệ thống chợ đa dạng, phong phú: chợ Cồn, chợ ài Thơ, chợ Mới… trong đó chợ Hàn là chợ có lịch sử lâu đời nhất, có số lượng sản phẩm hàng hóa phong phú đồng thời tọa lạc ngay trung tâm thành phố… ên cạnh việc mang những đặc trưng chung của chợ truyền thống trên cả nước, chợ Hàn vẫn giữ cho mình những nét riêng, độc đáo của vùng đất và con người Đà Nẵng Việc nghiên

cứu vai trò của chợ Hàn đối với du lịch Đà Nẵng giúp khái uát được đặc điểm cũng như nhận thức được vai trò, giá trị của chợ truyền thống trong nền kinh tế nói chung và du lịch nói riêng Đồng thời có những giải pháp, hành động thiết thực để giữ gìn và phát huy những giá trị của chợ truyền thống trong thời buổi kinh tế thị trường mà những giá trị u báu đó có nguy cơ bị mai một và mất đi

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Vai trò của chợ Hàn đối với

phát triển du lịch thành phố Đà Nẵng” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Văn hóa truyền thống của Việt Nam, đặc biệt là văn hóa chợ luôn trở thành

đề tài nghiên cứu của nhiều cá nhân, tập thể muốn tìm về hồn Việt xưa Đã có nhiều công trình nghiên cứu ra đời, là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho những ai muốn tìm hiểu, muốn nghiên cứu về văn hóa chợ Việt Nam xưa và nay

2.1 Hướng nghiên cứu giá trị của chợ truyền thống

Trong cuốn “Mấy vấn đề về Văn hóa làng xã Việt Nam trong lịch sử” (2004) của giáo sư Phan Đại Doãn đã nhận định: “Làng Việt Nam không phải đóng

kín mà là mở, hoặc ít ra là nửa mở Chợ làng là thị trường của tổng, của huyện, tạo

ra mối liên làng.” để nói lên giá trị, tính chất của làng xã Việt Nam trong đó có chợ

làng

Chợ – không gian văn hoá của Thăng Long xưa và Hà Nội nay của tác giả

Trần Thúy Anh đăng trên Kỉ yếu hội thảo chào mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long, Viện Văn hoá Thông tin, 9/2010 đã nhấn mạnh đến vai trò của chợ trong xã hội của Thăng Long xưa và Hà Nội nay như một không gian hội tụ tất cả các sắc thái văn hóa đặc trưng và đặc sắc nhất ua đó nổi bật được tính kết nối văn hóa xưa và nay của chợ

Luận văn Thạc sĩ “Chợ trong đời sống người Việt Nam Bộ” (2011) của

Nguyễn Thị Thoa đã khắc họa rõ nét đặc trưng văn hóa chợ tại Nam ộ và vai trò của nó đối với cư dân Từ đó đưa ra những giải pháp bảo tồn và phát triển chợ truyền thống trong uá trình hiện đại hóa hiện nay

Ngoài ra, trên các trang mạng xã hội cũng có rất nhiều bài viết đề cập đến vai trò cũng như văn hóa chợ truyền thống hiện nay Điển hình là bài viết của Thu

Trang trên vtv.vn “Chợ - nét văn hóa đặc thù của người Việt” nói về nét truyền

thống xưa cũ tại các chợ ở Việt Nam như chợ ưởi, chợ Kỳ Lừa, chợ Lớn… Trên

trang Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần có một bài viết khá đặc biệt của Drew Taylor

– một người nước ngoài nhưng đã chỉ ra khá rõ nét sự khác nhau giữa chợ truyền thống và siêu thị hiện đại

2.2 Hướng nghiên cứu vai trò của chợ trong phát triển kinh tế và di lịch

Nguyễn Thị Phương Dung và ùi Thị Kim Thanh (2010) có bài nghiên cứu

“So sánh hành vi lựa chọn nơi mua sắm của người tiêu dùng đối với các loại hình siêu thị và chợ truyền thống: trường hợp ngành hàng tiêu dùng tại thành phố Cần Thơ” Đề tài này tập trung so sánh hành vi lựa chọn nơi mua sắm của người tiêu

dùng đối với loại hình siêu thị và chợ truyền thống của ngành hàng tiêu dùng ở thành phố Cần Thơ, ua đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu uả hoạt động của hai loại hình siêu thị và chợ truyền thống

Cẩm nang du lịch “Chợ Việt độc đáo ba miền” của Trần Đình a là cuốn

cẩm nang cực kỳ hữu ích cho chúng ta cái nhìn toàn cảnh, khái uát về hệ thống chợ

ở Việt Nam Nội dung được tác giả Trần Đình a khái uát thành uá trình hình thành, phát triển, những thông tin về định hướng tương lai của các loại chợ đã thể hiện được đặc thù riêng về sản vật của mỗi địa phương, vùng miền Có những chợ chỉ buôn bán một mặt hàng duy nhất hoặc sinh hoạt vào một giờ giấc, một ngày nhất định; hoặc cả năm chỉ họp một lần như chợ Viềng (Nam Định) Lại có chợ theo sự phát triển không ngừng của đất nước đã trở thành bộ mặt của tỉnh, thành phố như chợ Đồng Xuân, chợ Bến Thành, chợ Đông a và những chợ đặc biệt khác như chợ Âm Dương, chợ Côn trùng Xuân Tô, chợ Cưới Tam Lộng, chợ Rỗi… Điều

đó đã làm nên nét riêng của mỗi địa phương và những nét đặc sắc trong văn hóa

giao thương hàng hóa Cùng với một số tài liệu khác về đất nước, cuốn sách “Chợ

Việt độc đáo ba miền” là cẩm nang du lịch bổ ích, chứa đựng nhiều thông tin thú vị

dành cho bạn đọc thích tìm hiểu, khám phá

2.3 Hướng nghiên cứu về chợ Hàn

Cuốn “Lịch sử Đà Nẵng” của Võ Văn Dật đã đề cập khá rõ về lịch sử Đà

Nẵng, quá trình hình thành và phát triển, trong đó cũng có nhắc đến lịch sử hình

thành, phát triển chợ Hàn Thực chất đây là bài tiểu luận cao học Sử học của Võ Văn Dật năm 1974, đây là nguồn tư liệu khá xưa, vì vậy khi tham khảo cần chọn lọc thông tin phù hợp với giai đoạn hiện nay

Bên cạnh đó, cũng có “Lịch sử Đà Nẵng” của Hội Khoa học Lịch sử thành

phố Đà Nẵng, xuất bản năm 2007 có nhắc đến khái quát hệ thống các chợ lớn tại Đà Nẵng như chợ Hàn, chợ Cồn, chợ Hòa Vang… cùng sơ lược hệ thống tổ chức của mỗi chợ

Khắc họa rõ nét nhất về chợ Hàn là bài viết của tác giả Phạm Hữu Đăng Đạt trên tạp chí Văn hóa Du lịch Đà Nẵng số 26 (6/2014) Bài viết trình bày rõ nét lịch

sử hình thành, tên gọi, nét đặc trưng và giá trị của chợ Hàn xưa

Tuy các công trình trên không liên quan trực tiếp đến đề tài “Vai trò của chợ

Hàn đối với việc phát triển du lịch thành phố Đà Nẵng” dù vậy đây vẫn là nguồn

tư liệu vô cùng quan trọng để chúng tôi tìm hiểu, đánh giá, nghiên cứu, bổ sung vào

đề tài khóa luận của mình

3 Mục tiêu nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu vai trò của chợ Hàn đối với du lịch thành phố Đà Nẵng nhằm thấy rõ tầm quan trọng của chợ Hàn đối với du lịch nói riêng và nền kinh tế

Đà Nẵng nói chung Từ đó đưa ra những giải pháp để giữ gìn và phát huy hơn nữa giá trị của chợ Hàn

4 Nội dung nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu thực trạng khai thác giá trị của chợ Hàn đối với du lịch Đà Nẵng từ đó đưa ra những giải pháp cụ thể giúp phát huy vai trò của

chợ Hàn

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vai trò của chợ Hàn đối với du lịch Đà Nẵng

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Về mặt không gian phạm vi của đề tài là chợ Hàn nằm trên địa bàn Thành phố

Đà Nẵng

Về mặt thời gian nghiên cứu từ khi thành lập chợ đến nay

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp thu thập, điều tra và xử lý số liệu

Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động của chợ Hàn tại Đà Nẵng là một công việc hết sức phức tạp vì vậy phương pháp xử lý số liệu là rất quan trọng và cần thiết Nguồn tư liệu được thu thập từ các cơ uan ban ngành, từ du khách cũng như sinh viên sẽ được xử l , phân tích để làm rõ thực trạng hoạt động du lịch của thành phố từ đó rút ra những nhận xét đúng đắn

6.2 Phương pháp điền dã

Đi thực địa tại chợ Hàn, điều tra nhu cầu khách du lịch để tìm hiểu mục đích tham quan, mua sắm tại chợ của du khách

6.3 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến của các lãnh đạo, chính quyền, các cán bộ nghiên cứu du lịch là những kinh nghiệm quý báu vận dụng vào quá trình nghiên cứu Công việc này sẽ màng lại nguồn thông tin chính xác hơn cho đề tài

6.4 Phương pháp quan sát

Tiến hành quan sát hoạt động du lịch cũng như hoạt động thực tế của các tiểu thương và du khách từ đó có những đánh giá, nhận xét đúng đắn

7 Đóng góp của đề tài

Về mặt khoa học: có cái nhìn tổng quan và hệ thống hơn về diện mạo chợ Hàn

và những đóng góp của chợ truyền thống vào phát triển kinh tế cũng như du lịch tại

Đà Nẵng

Về mặt thực tiễn: thông ua đề tài sẽ đề xuất một số giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy vai trò của chợ Hàn đối với du lịch Đà Nẵng, góp phần quảng bá hình ảnh thành phố Đà Nẵng đến với bạn bè trong và ngoài nước Đồng thời, đề tài còn là nguồn tham khảo hữu ích cho những ai uan tâm đến vấn đề này

8 Nguồn tư liệu

Nguồn tư liệu thành văn: văn bản, sách, báo, tạp chí du lịch cũng như nguồn tài liệu từ Internet…

Nguồn tư liệu thực địa: chủ yếu là ý kiến của chuyên gia du lịch, của du khách cư dân buôn bán tại chợ

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài bao gồm phần nội dung với 3 chương:

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHỢ HÀN, ĐÀ NẴNG

Hoặc: “Chợ là nơi tụ họp giữa người mua và người bán để trao đổi hàng

hóa, thực phẩm hàng ngày theo từng buổi hoặc từng phiên nhất định (chợ phiên)…” [11]

Theo Thông tư số 15/TM-CSTTTN ngày 16/10/1996 của Bộ Thương mại

hướng dẫn tổ chức và quản lý chợ “Chợ là mạng lưới thương nghiệp được hình

thành và phát triển cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội.” [19]

Theo Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về Phát

triển và quản lý chợ “Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và

phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư.” [15]

Nhìn chung, cấu trúc của chợ gồm người mua và người bán cùng tương tác, thỏa mãn nhu cầu của nhau dựa trên một loại hàng hóa dịch vụ nào đó Địa điểm họp chợ thường ở những nơi thuận lợi như ngã ba, cửa sông, vùng trung tâm… Hình thức họp chợ tùy theo mỗi địa phương Mục đích của chợ là để thỏa mãn nhu cầu mua – bán, góp phần phát triển kinh tế, xã hội

Có thể hiểu chợ là nơi mọi người trao đổi, buôn bán hàng hóa, dịch vụ; có tổ chức, uy mô nhất định Những loại chợ đó được gọi chung là chợ truyền thống để phân biệt với chợ phi truyền thống hiện nay hay nói cách khác là để phân biệt giữa chợ và hệ thống các siêu thị, trung tâm mua sắm hiện đại…

Chợ truyền thống có lịch sử hình thành lâu đời, gắn liền với thói quen sinh hoạt hằng ngày của người dân, mang đậm giá trị văn hóa của cộng đồng dân cư

Mỗi vùng đất có một chợ riêng cho mình, lưu giữ những bản sắc văn hóa riêng của vùng đất đó Cùng một chức năng, cùng một nhiệm vụ là trao đổi và buôn bán hàng hóa dịch vụ nhưng mỗi chợ có một đặc trưng riêng, một dấu ấn riêng của địa phương

1.1.2 Đặc trưng của chợ truyền thống

Chợ và các hình thức kinh doanh khác như các cửa hàng tự chọn, các siêu thị, trung tâm thương mại tồn tại song song với nhau và có những nét khác biệt cơ bản

- Chợ truyền thống là một địa điểm công cộng để mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ của dân cư, ở đó bất cứ ai có nhu cầu đều có thể đến mua, bán và trao đổi hàng hóa, dịch vụ tự do với nhau

- Chợ được là sự hình thành khách quan của sản xuất và trao đổi hàng hóa, dịch vụ của dân cư, chợ có thể được hình thành tự phát hoặc do quá trình nhận thức

tự giác của con người

- Các hoạt động mua, bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ tại chợ thường được diễn

ra theo một quy luật và chu kỳ thời gian (ngày, giờ, phiên) nhất định Chu kỳ họp chợ hình thành do nhu cầu trao đổi hàng hóa, dịch vụ và tập quán của từng vùng, từng địa phương uy định Các hoạt động thường được tiến hành theo các phương thức thủ công truyền thống

- Giá cả tại chợ thường được thống nhất một cách tương đối dựa trên một chuẩn nhất định, có thể chênh lệch ít nhiều tùy từng người bán Giá cả thường được thống nhất giữa người mua và người bán sau quá trình trả giá của người mua

- Hàng hóa trong chợ thường được trưng bày theo chủ ý của người bán Có 2 sạp hàng: sạp có quầy và sạp dưới đất

Còn theo từ điển Kinh tế thị trường “Siêu thị là cửa hàng tự phục vụ bày

bán nhiều mặt hàng đáp ứng tiêu dùng hằng ngày của người tiêu dùng như thực phẩm, đồ uống, dụng cụ gia đình và các loại vật dụng cần thiết khác” Cửa hàng tự

chọn, siêu thị hay trung tâm thương mại đều có những nét đặc trưng sau:

- Là một cửa hàng bán lẻ hàng hóa Chỉ có 2 đối tượng cụ thể được mặc định sẵn là người bán và người mua

- Được hình thành do yếu tố chủ quan của nhà đầu tư nhận thấy nhu cầu tiêu dùng của người dân tăng cao

- Hoạt động mua bán diễn ra thường xuyên từ sáng đến khuya, cố định và lặp lại Thường xuyên có các hoạt động kích cầu, khuyến mãi, các chương trình vui chơi giải trí có thưởng nhằm kích thích người mua

- Giá cả được niêm yết công khai, người mua không có quyền trả giá

- Chú trọng nghệ thuật trưng bày hàng hóa Hàng hóa phong phú, đa dạng được sắp xếp một cách khoa học, theo chủng loại, theo thứ tự, vệ sinh… đánh vào thị hiếu người mua

- Áp dụng các hình thức quản lý, bán hàng và thanh toán bằng những tiến bộ của khoa học, công nghệ (tin học, điện tử, khoa học xã hội trong bán hàng…)

Tuy cùng một chức năng là nơi để trao đổi, buôn bán hàng hóa, dịch vụ nhưng chợ truyền thống khác hẳn với siêu thị về cách tổ chức, hoạt động cũng như cách sắp xếp Dù siêu thị tiện nghi, hiện đại nhưng không thể nào thay thế được chợ truyền thống trong đời sống của người dân Việt Nam Chợ mang tất cả những dấu

ấn văn hóa của người Việt

1.1.3 Phân loại chợ truyền thống

Có nhiều cách, nhiều tiêu chí, nhiều ngành để phân loại chợ cho phù hợp với tiêu chí riêng của từng mục đích nghiên cứu, sử dụng khác nhau

Theo Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER) có thể phân loại chợ dựa trên các tiêu chí như sau:

 Theo địa giới hành chính: có hai loại chợ tồn tại theo tiêu thức này là chợ

đô thị và chợ nông thôn

*Chợ đô thị

Là các loại chợ được tổ chức, tụ họp ở thành phố, thị xã, thị trấn Do ở đây, đời sống và trình độ văn hóa có phần cao hơn ở nông thôn, cho nên các chợ thành phố có tốc độ hiện đại hóa nhanh hơn, văn minh thương mại trong chợ cũng được chú trọng, cơ sở vật chất ngày càng được tăng cường, bổ sung và hoàn chỉnh Phương tiện phục vụ mua bán, hệ thống phương tiện truyền thông và dịch vụ ở các chợ này thường tốt hơn các chợ ở khu vực nông thôn

*Chợ nông thôn

Là chợ thường được tổ chức tại trung tâm xã, trung tâm cụm xã Hình thức mua bán ở chợ đơn giản, dân dã (có nơi, như ở một số vùng núi, người dân tộc thiểu

số vẫn còn hoạt động trao đổi bằng hiện vật tại chợ), các uầy, sạp có uy mô nhỏ

lẻ, manh mún Nhưng ở các chợ nông thôn thể hiện đậm đà bản sắc truyền thống đặc trưng ở mỗi địa phương, của các vùng lãnh thổ khác nhau

 Theo tính chất buôn bán: dựa theo tiêu thức này, có thể phân chia thành hai loại là chợ bán buôn và chợ bán lẻ

*Chợ bán buôn

Là các chợ lớn, chợ trung tâm, chợ có vị trí là cửa ngõ của thành phố, thị xã, thị trấn, có phạm vi hoạt động rộng, tập trung với khối lượng hàng hoá lớn Hoạt động mua bán chủ yếu là thu gom và phân luồng hàng hoá đi các nơi Các chợ này thường là nơi cung cấp hàng hoá cho các trung tâm bán lẻ, các chợ bán lẻ trong và ngoài khu vực, nhiều chợ còn là nơi thu gom hàng cho xuất khẩu Các chợ này có doanh số bán buôn chiếm tỷ trọng cao (trên 60%), đồng thời vẫn có bản lẻ nhưng tỷ trọng nhỏ

*Chợ chuyên doanh

Là loại chợ chuyên kinh doanh một mặt hàng chính yếu, mặt hàng này thường chiếm doanh số trên 60% đồng thời vẫn có bán một số mặt hàng khác, các loại hàng này có doanh số dưới 40% tổng doanh thu Hình thức chợ này cũng tồn tại

ở nước ta như chợ vải, chợ hoa tươi, chợ vật liệu xây dựng, chợ rau uả, chợ giống cây trồng…

 Theo số lượng hộ kinh doanh, vị trí và mặt bằng của chợ: dựa theo cách

phân loại trong Điều 3 Nghị định số 02/2003/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và uản l chợ thì chợ được chia thành 3 loại: chợ loại 1, chợ loại 2 và chợ loại 3

 Theo tính chất và quy mô xây dựng: theo tiêu chí này, chợ được chia thành

trị trấn và có thời gian tồn tại lâu đời, trong một thời kỳ dài và là trung tâm mua bán của cả vùng rộng lớn

*Chợ bán kiên cố

Là chợ chưa được xây dựng hoàn chỉnh ên cạnh những hạng mục xây dựng kiên cố (tầng lầu, cửa hàng, sạp hàng) còn có những hạng mục xây dựng tạm như lán, mái che, uầy bán hàng…, độ bền sử dụng không cao (dưới 10 năm) và thiếu

Chợ này chủ yếu phân bổ ở các huyện nhỏ, khu vực thị trấn xa xôi, chợ liên xã, liên làng, các khu vực ngoài thành phố lớn

*Chợ tạm

Là chợ mà những uầy, sạp bán hàng là những lều uán được làm có tính chất tạm thời, không ổn định, khi cần thiết có thể dỡ bỏ nhanh chóng và ít tốn kém Loại chợ này thường hay tồn tại ở các vùng uê, các xã, các thôn, có chợ được dựng lên để phục vụ trong một thời gian nhất định (như tết, lễ hội…)

1.1.4 Vài nét về chợ truyền thống Việt Nam

Chợ là nơi mà tại đó diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ bằng tiền tệ, hiện vật hoặc hàng đổi hàng Chợ được hình thành ở khắp mọi nơi, dưới mọi hình thức Ở bất cứ nơi nào cứ có kẻ bán người mua là có chợ Thuở ban đầu, chợ chủ yếu là nơi để mọi người trao đổi sản phẩm dư thừa với nhau, trong sự thống nhất thỏa thuận của hai bên Về sau, cùng với sự ra đời của tiền tệ thì chợ không chỉ là nơi trao đổi mà diễn ra việc mua và bán hàng hóa giữa một bên là những người có sản phẩm sẽ đem ra để bán, còn một bên là khách hàng dùng tiền để mua các sản phẩm cần thiết cho mình hoặc các sản phẩm để đem bán lại Có rất nhiều loại chợ khác nhau Chợ nhỏ thì cấu trúc rất đơn giản, có thể là một bãi trống

mà những người bán hàng ngồi thành từng dãy với những sản phẩm đặc thù Chợ lớn, hiện đại thì cấu trúc khá phức tạp Mỗi chợ có thể gồm nhiều khu vực riêng biệt, mỗi khu vực lại có những dãy gồm nhiều gian hàng khác nhau Do có chức năng đặc thù riêng của nó, cho nên chợ thường được hình thành và xây dựng tại những nơi đông dân cư, thường là những nơi là trung tâm, đầu mối giao thông

Chợ Việt Nam có lẽ được hình thành từ thời lập uốc, theo truyền thuyết từ thời Hùng Vương, người Việt đã biết giao lưu buôn bán với nhau Cùng với tiến trình của lịch sử, chợ không chỉ là một phạm trù kinh tế đơn thuần mà còn mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc Người Việt trọng tình nghĩa, người dân tìm đến chợ ngoài việc mua bán còn trao đổi những mẩu chuyện thường ngày, tâm tình với nhau về chuyện đời, chuyện nghề…

Về uy mô, chợ có thể phân thành chợ làng và chợ xã, chợ huyện Chợ làng

là trung tâm kinh tế của vùng nông thôn, là nơi trao đổi hàng hóa của một xã hay một làng Chợ làng là loại chợ do các tổ chức trong làng xã lập ra và uản l Tại đây người nông dân và thợ thủ công mang sản phẩm mình sản xuất được như lương thực, thực phẩm, công cụ lao động, đồ dùng gia đình… ra chợ để mua bán, trao đổi Hầu hết các làng ở vùng đồng bằng đều có chợ, những chợ vùng (lớn) có phiên kế tiếp nhau vào những ngày lẻ, chẵn uanh năm, vì thế người dân một vùng có thể đi hết chợ này đến chợ khác Ngoài các chợ địa phương, còn có những làng chuyên về

“buôn bán” như làng Đa Ngưu ở Hưng Yên chuyên nghề buôn thuốc bắc; làng áo

Đáp chuyên nghề buôn lược Những chợ này nằm ở vị trí thuận lợi như đình, chùa, sông… người dân có thể dễ dàng đi từ chợ này đến chợ khác để mua hàng hóa phù hợp [36]

Ở uy mô lớn hơn có chợ xã, chợ huyện như từ thời nhà L , 4 cửa của kinh

đô Thăng Long Tường Phù, uảng Phúc, Đại Hưng, Diệu Đức đã mở ra hướng của các chợ lớn thời bấy giờ là Chợ đông, khu phố buôn bán phường Giang Khẩu, chợ

Tây Nhai… Đây là cấu trúc phân bố trong thành ngoài thị của người Việt Vào thời

L , do nhu cầu phục vụ cho các cuộc chiến và phục vụ cho đời sống của những tầng lớp xã hội khác nhau gia tăng, hàng hóa, tiền tệ lưu thông, trao đổi đã thu hút một khối lượng khổng lồ các thợ thủ công, thương nhân từ các vùng nông thôn phụ cận

và ngoại vi đổ về đô thị, lập nên các phường chuyên nghề và chuyên mặt hàng, như các phường Đông Các đúc bạc và bán đồ kim hoàn, phường Thái Cực nhuộm điều, thôn Hài Tượng đóng giầy hài, thôn Tả Khánh tiện đồ gỗ, thôn Ngũ Xã đúc đồng… nhân dân cư trú buôn bán tấp nập, chợ búa hàng uán mọc nhiều [42]

Vào thời nhà Mạc, bên cạnh những chợ cũ hoạt động sầm uất thì nhiều chợ mới cũng được thành lập như: Chợ Nghĩa Trụ (Hưng Yên) mở năm 1570, Chợ La Phù (Hà Nội) mở năm 1575, Chợ Phúc Lâm (Hà Nội) mở năm 1589, Chợ Cẩm Viên (Vĩnh Phúc) mở năm 1590… Thường các chợ được lập ở những chỗ giao thông thuận tiện, có đường thủy (sông), có đường bộ (cầu)… ua văn bia thời Mạc cho thấy, nhiều cầu được lập lên gắn với chợ Chợ chùa khá phổ biến thời nhà Mạc, ngoài ra còn có chợ bến, chợ cảng [42]

Về hàng hóa có thể thấy rõ sự khác biệt giữa miền xuôi và miền núi Theo tư liệu cũ thì thời phong kiến, hàng hóa chủ yếu được buôn bán trao đổi trong chợ ngoài nhu yếu phẩm hằng ngày thì vải vóc, tơ lụa, gấm, bạc, thuốc bắc, gốm sứ, hàng dệt cói, dược liệu… cũng được mua bán, phục vụ cho người dân, khách buôn

từ nơi khác đến, trong đó có cả khách nước ngoài Một sản phẩm mang tính thương mại cao và để lại dấu ấn đậm nét trong uan hệ giao thương thời kỳ này là gốm sứ Nổi tiếng là gốm sứ Chu Đậu và át Tràng Trở thành thương hiệu:

“Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng Vải tơ Nam Định, lụa làng Hà Đông”

Tại vùng trung du và vùng núi, mật độ chợ thưa hơn Hàng hóa chính ở đây

là lâm thổ sản, mọi người mang đến bán hoặc đổi lấy nhu yếu phẩm từ miền xuôi

Từ năm 1975 đến trước năm 1986 là khoảng thời gian khủng hoảng trầm trọng của ngành thương nghiệp nói chung và ngành kinh tế nói riêng Nhân dân

thường gọi giai đoạn này là thời bao cấp Vào thời bao cấp tất cả hoạt động kinh tế

đều được kế hoạch hóa, chịu sự uản l chặt chẽ của Nhà nước Người dân không được phép tự do buôn bán hàng hóa, Nhà nước thi hành chế độ tem phiếu và sổ gạo Chính những điều đó đã khiến cho ngành thương nghiệp không thể phát triển được, chợ búa bị đình trề, ảm đạm, chỉ có những cửa hàng thuộc Nhà nước mới được phép

tự do buôn bán Đây thực sự là giai đoạn khó khăn đối với sự phát triển của chợ Việt Nam

Sang năm 1986, thực hiện chính sách Đổi mới, kinh tế từng bước được được phục hồi, thương nghiệp phát triển, mọi người được tự do buôn bán, đời sống người dân được nâng cao, nhu cầu ngày càng nhiều, chợ búa được phục hưng, phát triển mạnh mẽ Theo thời gian, hàng loạt chợ được mọc lên đáp ứng nhu cầu trao đổi buôn bán đa dạng của nhân dân

1.2 Tổng quan về chợ Hàn

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có 69 chợ, trong đó có 8 chợ đạt hạng 1 Có thể nói chợ Hàn là chợ lâu đời nhất và trở thành chợ đặc trưng của Đà Nẵng Để có được điều đó, chợ đã trải qua quá trình hình thành và phát triển từ rất lâu

“Ở Đà Nẵng, một trong những chợ xưa nhất là chợ Hàn Xưa có danh xưng

là chợ Hải Châu Chợ Hải Châu dĩ nhiên nằm trên địa bàn làng Hải Châu Về sự ra đời của làng Hải Châu, tương truyền, vào cuối thế kỷ XV, ở Thanh Hóa, có 42 tộc

họ từ thôn Hiếu Hiền, xã Hải Châu, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia, theo vua Lê Thánh Tông vào đánh Chiêm Thánh và chọn mảnh đất Hải Châu làm nơi lập nghiệp Để tưởng nhớ quê cha đất tổ, họ thống nhất lấy tên xã cũ Hải Châu đặt cho

xã mới của mình Có người, có nhu cầu trao đổi hàng hóa là có… chợ Đó là quy luật của tự nhiên từ bao đời nay Chợ Hải Châu, vì vậy, đã ra đời Về thời điểm,

nhiều khả năng vào đầu thế kỷ XVI Nghĩa là khoảng vài chục năm sau khi lập làng.” [9]

Chợ Hàn được nhắc đến khá sớm trong “Thiên Nam tứ lộ đồ thư”, trong đó

ghi rõ hành trình đường bộ từ đèo Hải Vân vào Quảng Nam qua các chặng “…ăn

thì ở núi Ái Vân; trọ thì ở Chân Đằng; ăn thì ở chợ Hà Quảng; trọ thì ở Từ Cú; ăn thì ở kho Hội An…” Dựa vào niên đại của bản đồ này có thể nói chợ Hàn hình

thành muộn nhất vào khoảng thế kỉ XVII [13]

Trong “Phủ biên tạp lục” của Lê u Đôn, vào khoảng cuối thế kỉ XVIII cũng có nhắc đến chợ Hải Châu (chợ Hàn) Ông đã viết “Đò ở chợ Hải-châu mỗi

năm thuế 73 quan” Số tiền này không nhiều nếu đem so sánh với tiền thuế đò ở

các nơi khác Ví dụ cùng thời điểm, “Đò Thanh-hà thuế 199 quan 5 mạch”, còn

“Đò Thanh-chiêm thuế 244 quan 5 mạch” [43] Nhìn chung, chợ Hải Châu vẫn là

một trong những ngôi chợ nhỏ bé ở miền quê nghèo khó Chợ Hải Châu từng bước biến thành chợ lớn của cả tổng, cả huyện có thể bắt đầu từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, biến Đà Nẵng thành Tourane (La ville de Tourane) Tourane gồm 5

xã của huyện Hòa Vang là Hải Châu, Phước Ninh, Thạch Thang, Nam Dương và Nại Hiên Tây Đến năm 1901, nhượng địa được mở rộng thêm 14 xã ở hữu ngạn

và tả ngạn sông Hàn Bắt đầu từ đó, chợ Hải Châu được người dân địa phương gọi

là chợ Hàn Trong “Đại Nam Nhất thống chí” có ghi “Chợ Hải Châu: ở huyện

Hòa Vang, tục gọi chợ Hàn” Từ đó, tên gọi chợ Hàn trở thành tên gọi chính thức

và quen thuộc của người dân Đà Nẵng cũng như du khách

Với sự phát triển lớn mạnh như vậy, chính quyền bảo hộ quyết định xây dựng chợ Hàn uy mô hơn, chỉn chu hơn Chợ Hàn được khởi công xây dựng vào năm 1900, khánh thành vào tháng giêng năm 1901 Chợ bấy giờ gồm hai dãy nhà song song, có bốn mặt tiền là Avenue du Musée nay là đường Trần Phú, Quai Courbet nay là đường Bạch Đằng, Rue de la Républi ue nay là đường Hùng Vương và cuối cùng là Verdun nay là đường Trần Hưng Đạo Nhờ nằm ở vị trí đắc địa nên chợ Hàn mỗi năm một đông đúc Để kịp thời cung cấp hàng hóa, nhu yếu phẩm thực dân Pháp tiến hành cho xây dựng nhà ga xe lửa trung chuyển có tên La gare de Tourane marché, tức ga chợ Hàn, để vận chuyển hàng hóa các nơi đến chợ

và ngược lại Bấy giờ, chợ Hàn tọa lạc gần sông Bạch Đằng, hàng hóa buôn bán khá đa dạng đáp ứng nhu cầu của người dân địa phương cũng như uân lính và nhân viên toàn quyền Pháp Chợ được chia làm hai khu vực kinh doanh là trong chợ và ngoài chợ Trong chợ là hệ thống các cửa hàng, cửa hiệu được xây dựng bằng gạch và chỉ cao một tầng, phía trước để bày bán các loại hàng hóa, phía sau dùng làm kho hàng Bên cạnh vải vóc, áo quần, hàng nông lâm thổ sản… thì mặt hàng tươi sống có thể nói là điểm mạnh của chợ Hàn xưa ên ngoài chợ chủ yếu

là hệ thống những ngôi nhà nằm dọc hai bên chợ Hàn, chuyên mua bán những sản phẩm tiêu dùng hoặc lương thực Một số thương nhân người Hoa, Ấn kiều và người Việt bắt đầu xây dựng những cửa hàng để kinh doanh buôn bán Trong đó, người Hoa là giỏi nhất về lĩnh vực kinh doanh

Trong quá trình phát triển, chợ Hàn được nhiều lần trùng tu, sửa chữa Vào năm 1989, chính quyền Quảng Nam – Đà Nẵng cũ uyết định san bằng chợ cũ,

trúc chợ Hàn đẹp và thoáng, với quy mô 576 gian hàng và 36 kios xung quanh chợ Hàn cùng với hơn 30 nhóm ngành hàng khác nhau được bày trí rất gọn gàng, ngăn nắp giúp cho những người đi mua sắm ở Đà Nẵng không có cảm giác mệt mỏi Bây giờ, chợ Hàn nằm tại 119 Trần Phú, 4 mặt đều giáp đường Số lượng các gian hàng đã tăng lên rất nhiều gồm có 771 gian hàng, trong đó 586 gian cố định, 185 gian không cố định Chợ Hàn bày bán khá đa dạng và phong phú với các chủng loại hàng hóa, từ giày dép, quần áo, vải vóc, túi xách đến các đồ lưu niệm, quà tặng… Đặc biệt chợ Hàn nổi tiếng với các thực phẩm hải sản tươi sống, trái cây tươi và các đặc sản của Đà Nẵng như những gian hàng mắm, hàng khô du khách thường thích mua về làm quà, những đặc sản rất đặc trưng và gần gũi của người dân Đà Nẵng

1.2.2 Đặc điểm

Chợ Hàn là một trong những ngôi chợ có lịch sử hình thành từ lâu đời tại Đà Nẵng, trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài vì vậy chợ mang đầy đủ những đặc điểm của chợ truyền thống Việt Nam

là đầu mối giao thông thủy nối với các uận Ngũ Hành Sơn, Cẩm Lệ, huyện Hòa Vang và các huyện thuộc tỉnh uảng Nam Với vị trí của mình, sông Hàn cũng trở

thành một nơi giao lưu, buôn bán đường thủy sầm uất

Đến thế kỷ XVI với sự phát triển của giao thương uốc tế nên xuất hiện nhiều cảng sông, cảng biển Ở miền Trung, nửa đầu thế kỷ XVII, Hội An là trung tâm mậu dịch lớn nhất của Đàng Trong và cả nước Đại Việt, là một trong những thương cảng sầm uất của vùng biển Đông Nam Á Đến thế kỷ XVIII cảng Đà Nẵng dần thay thế cảng Hội An, nắm giữ vai trò uan trọng, là cửa ngõ giao thông về ngoại thương, phát triển kinh tế của miền Trung Những thương thuyền ngoại uốc

từ các nước Âu Châu, Mỹ hay các uốc gia Á Châu như Trung Hoa, Nhật, Ấn Độ, Macau, Singapore, Manila… từng lui tới cảng Đà Nẵng ua nhiều giai đoạn khác nhau Họ trao đổi, mua bán hàng hóa như bông, vải, đường, café, hồ tiêu… ở nước

ta thông ua cảng biển Đà Nẵng Từ khi thực dân Pháp đô hộ nước ta, đã khiến cho toàn bộ đời sống kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội của nước ta thay đổi hoàn toàn Chúng muốn bóc lột tất cả tài nguyên của nước ta vì vậy uân xâm lược tiến hành cho xây dựng hàng loạt hệ thống đường sắt, đường bộ, thương cảng… để thuận tiện cho việc bóc lột và vận chuyển hàng hóa Đà Nẵng là nơi thực dân Pháp nổ phát súng xâm lược đầu tiên, với vị trí địa l cực kỳ thuận lợi chúng muốn biến Đà Nẵng trở thành một căn cứ địa uan trọng ở Việt Nam thậm chí là toàn cả Đông Dương Đặc biệt, trong đó có hệ thống cảng biển, cảng sông hiện đại, uy mô Chợ Hàn nằm gần cảng biển Đà Nẵng trở thành vị trí tập kết hàng hóa, thương cảng một thời

Nhận thấy vị trí thuận lợi đó người Pháp đã cho xây dựng ga lửa trung chuyển nhằm vận chuyển hàng hóa dễ dàng hơn tới ga chính

1.2.2.2 Cấu trúc và hàng hóa buôn bán trong chợ

Chợ Hàn được hình thành từ rất lâu, ban đầu chỉ là những sạp hàng nhỏ lẻ, người dân tụ họp lại buôn bán, trao đổi hàng hóa với nhau Theo thời gian, chợ cũng dần phát triển lên nhưng nhìn chung vẫn là một chợ uê thấp bé Mãi cho đến khi trở thành nhượng địa của Pháp, chợ Hàn mới chính thức được xây dựng kiên cố, có các kios và gian hàng cho người dân buôn bán Chợ nằm sát mép sông, có ga trung chuyển hàng hóa đi các nơi Hàng hóa buôn bán ở chợ được chia làm hai khu vực, khu phố chợ Hàn và khu chợ Hàn Khu phố chợ nằm dọc hai bên chợ Hàn, chuyên mua bán những sản phẩm tiêu dùng hoặc lương thực với quy mô lớn, phần lớn nhà dân tại đó tự kinh doanh buôn bán Tại đây, tập trung những cửa hàng, cửa hiệu độc lập của tư nhân người Hoa và một ít của người Việt Các cửa hàng, cửa hiệu được xây dựng bằng gạch và chỉ cao một tầng, đằng trước để bày bán tất cả mọi loại hàng hóa, phía sau dùng làm kho hàng [9] Dù đã trở thành một chợ lớn nhưng với vị trí tiếp giáp các khu vực lân cận là vùng nông thôn nên hàng hóa buôn bán trong chợ chủ yếu là vải vóc, áo uần, nông lâm thổ sản…trọng yếu nhất là các mặt hàng tươi sống như rau củ uả và thịt cá Do đặc thù nằm cạnh cảng biển, mặt hàng thủy hải sản khá phong phú và tươi ngon, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân và của toàn uyền Pháp tại Đà Nẵng Chợ Hàn phải cung cấp một số lượng lớn lương thực thực phẩm cho quân lính Pháp chứng tỏ khả năng cung ứng và trung chuyển của chợ Hàn lớn như thế nào Người Việt chủ yếu ăn cơm và cá nên họ rất bất ngờ khi chỉ có 185 quân lính Pháp mà chợ phải cung cấp số lượng lớn thịt heo, bò, vịt để nuôi những người lính này [13]

Ngày nay, sau nhiều lần trùng tu, sửa chữa chợ Hàn đã trở nên khang trang, hiện đại nhưng vẫn không mất đi vẻ truyền thống Với vị trí rất thuận lợi 4 mặt đều giáp đường: ạch Đằng, Hùng Vương, Trần Phú và Nguyễn Thái Học, toàn bộ cấu trúc chợ Hàn gồm 2 tầng, thiết kế thoáng, cao ráo, sạch sẽ Các ngành hàng, mặt hàng được bày bán trên tầng 1 và tầng 2 của chợ thể hiện trong bảng sau:

Bảng 1.1 Ngành hàng kinh doanh trong chợ Hàn

Tầng 1 Stt Mặt hàng, ngành hàng kinh doanh

(Nguồn: Ban quản lý chợ Hàn)

Tổng cộng các gian hàng kinh doanh trong chợ Hàn gồm 771 gian hàng, 36 kios xung quanh chợ với 31 ngành hàng được các tiểu thương lựa chọn kinh doanh Hàng hóa được sắp xếp, trưng bày gọn gàng sạch sẽ, bắt mắt, thu hút người mua Tầng 1 bán những mặt hàng lương thực lương phẩm như gạo, mắm, muối, rau, củ… đến các mặt hàng lớn như ngư cụ, đồ điện, đồ gia dụng hàng ngày… Nhìn chung các mặt hàng tạp hóa, rau củ, thịt cá chiếm số lượng lớn cho thấy chợ Hàn là một chợ nông sản chuyên bán các sản phẩm từ nông thôn Mặc khác, du lịch phát triển, khách du lịch đến với Đà Nẵng ngày càng nhiều để đáp ứng nhu cầu đó các tiểu thương đã linh hoạt chọn cho mình các mặt hàng truyền thống như uần áo truyền thống, các sản phẩm thủ công mây tre đan, các thực phẩm như mắm dưa, hải sản khô ngày càng chiếm ưu thế; thường được du khách chọn mua về ăn và làm quà cho người thân, bạn bè

1.2.2.3 Quản lý chợ

Ngày xưa, chợ Hàn vẫn còn là một chợ uê nhỏ lẻ, uản l chỉ vài ba người, lỏng lẻo Hiện nay, chợ Hàn đã phát triển mạnh mẽ, vì vậy cần phải có tổ chức, có phương cách uản l rõ ràng, chặt chẽ Nhận thức được điều đó Sở Công thương đã đưa chợ Hàn vào sự uản l của Công ty uản l hội chợ triển lãm và các chợ Đà Nẵng Công ty uản l bốn chợ lớn nhất thành phố là chợ Hàn, chợ Cồn, chợ Đống

Đa và chợ đầu mối Hòa Cường Trong đó, chợ Hàn là chợ lâu đời nhất

Chợ Hàn chịu sự uản l trực tiếp của an uản l chợ Hàn Cơ cấu tổ chức của an uản l chợ Hàn:

Bảng 1.2 Cơ cấu nhân lực của Ban quản lý chợ Hàn

Chức vụ, bộ phận Số lượng Nội dung công việc

- Điều phối hoạt động giữa các bộ phận

- Cùng với an uản l đề ra chính sách, chủ trương phát triển cho chợ Hàn

- Tiếp nhận kế hoạch, chỉ thị từ Công ty uản l hội chợ triển lãm và các chợ Đà Nẵng

thương mại, an toàn vệ sinh thực phẩm

- Chịu trách nhiệm về lĩnh vực trật tự, vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy

chương trình công tác cho sự phát triển chung của chợ

ộ phận duy tu, nảo

dưỡng điện nước

điện nước trong chợ

trong và ngoài khu vực chợ Hoạt động 24/24, làm việc tại trụ sở và đóng tại địa bàn

vực trong và ngoài chợ, đảm bảo chợ luôn sạch

sẽ, thoáng mát

(Nguồn: Ban quản lý chợ Hàn)

Văn phòng Ban uản lý nằm tại góc đường Hùng Vương, gồm ba tầng nhỏ Ban uản lý chịu trách nhiệm chung, giải uyết mọi nhu cầu, vấn đề của hộ kinh doanh và của khách hàng Ban uản lý chợ Hàn thường được tặng nhiều giấy khen

về thành tích uản lý xuất sắc của mình, đội ngũ nhân viên năng động, trẻ trung với cách làm việc thoải mái, quan tâm sâu sắc tình hình chợ Hằng năm, Ban uản lý

luôn đề ra chương trình công tác phù hợp cho từng quý, từng bước thúc đẩy chợ Hàn đi lên

1.2.2.4 Thành phần buôn bán ở chợ

Việt Nam chịu sự đô hộ gần 1000 năm của phong kiến phương ắc, điều này ảnh hưởng lớn đến tất cả các mặt của đời sống văn hóa – kinh tế – chính trị của nhân dân ta Chúng thực hiện chính sách đồng hóa muốn biến dân ta thành dân chúng Điều này đã tác động phần nào đến văn hóa nước ta, một trong số đó là tư tưởng trọng nam khinh nữ Người ta uan niệm đàn ông chỉ làm những việc lớn, trọng đại; đàn bà thì làm những việc nhỏ ở phía sau Đàn bà chỉ nên lo chuyện bếp núc, chợ búa, không được tiếp xúc với chính sự Mặt khác, người phụ nữ với đức tính cần cù, chịu thương, chịu khó, khéo léo trong giao tiếp… phù hợp với việc buôn bán ở chợ Vì vậy, thành phần buôn bán ở chợ chủ yếu là phụ nữ, họ thích hợp với việc mặc cả, chào mời khách đến mua hàng Người xưa uan niệm những công việc thấp kém này chỉ hợp với phụ nữ nhưng cũng tồn tại một tư tưởng trái ngược

việc buôn bán trong chợ

Người phụ nữ đã bước ra khỏi căn bếp nhỏ hẹp để tiến vào xã hội, để kinh doanh, để góp phần xây dựng tổ ấm của chính mình Lịch sử có uá trình đào thải rất khắt khe, những cái không tốt không phù hợp sẽ không được tồn tại, nhưng trải

ua uá trình hình chợ cho đến nay người phụ nữ vẫn giữ vai trò chủ chốt trong việc buôn bán tại chợ, người đàn ông chỉ đóng vai trò phụ giúp người phụ nữ Điều này chứng tỏ sự tháo vát, năng động của người phụ nữ trong việc kinh doanh, họ có sự mềm dẻo, linh hoạt trong cách cư xử phù hợp với việc buôn bán

Thành phần người kinh doanh trong chợ Hàn hầu hết là phụ nữ chiếm 88% trong tổng số các hộ kinh doanh Các hộ kinh doanh ở chợ Hàn thường có thâm niên rất lâu đa số đều bắt đầu kinh doanh từ năm 1991 Phụ nữ chịu trách nhiệm đứng bán chính Người đàn ông làm các việc nặng nhọc khác như vận chuyển hàng hóa, tham gia những chuyến buôn dài, giúp đỡ người vợ người mẹ của mình… Có thể thấy một nét đặc sắc trong văn hóa chợ Việt Nam nói chung và chợ Hàn nói riêng là chỉ cần một người phụ nữ bán hàng thì sẽ có các thành viên khác trong gia đình như người chồng, người con cũng sẽ tham gia phụ giúp người vợ, người mẹ của mình

Ngoài ra, với vị trí tiếp giáp nhiều vùng khác nhau, ngoài thành phần buôn bán chủ yếu là người uảng Nam – Đà Nẵng thì còn có người dân của các vùng phụ cận như Huế, uảng Trị, Nghệ An, Hà Tĩnh, uảng Ngãi…họ cũng chọn Đà Nẵng

là mảnh đất để an cư lập nghiệp Đặc biệt, có một số hộ kinh doanh có gốc là người Hoa đã buôn bán ở đây khá lâu Thông thường người Hoa rất giỏi buôn bán, uầy nào của người Hoa thường sẽ bán đắt Chợ Hội An có rất nhiều hộ kinh doanh là người Hoa, chợ Hàn hiện nay chỉ còn lại 1 hộ kinh doanh là có gốc người Hoa là hộ bán gia vị tên Liêu Diệu Phùng, buôn bán ở đây từ năm 1991 Gian hàng của bà Phùng được bày trí ngăn nắp, gọn gàng và khách dường như cũng đến đây đông hơn những hộ khác

1.2.3 Vai trò của chợ Hàn trong đời sống người dân Đà Nẵng

Tiến sĩ Alan David Treadgold – thành viên Hội đồng tư vấn Viện Quản lý bán lẻ Oxford tại đại học Oxford (Anh), trong một cuộc trao đổi tại Diễn đàn bán lẻ Việt Nam 2014, nêu lên sự khác biệt trong thói quen mua sắm, tiêu dùng của người Việt Nam và phương Tây Ông nói, phần lớn các gia đình ở phương Tây mua đồ ăn cho gia đình từ các siêu thị hay trung tâm thương mại và dùng trong cả tuần, nhưng tại Việt Nam, mọi người thích ăn đồ tươi hơn nên đi chợ hàng ngày Theo ông, chính tâm l đó là một phần tác động đến sự tồn tại bền bỉ của chợ truyền thống trong các đô thị sầm uất Và khẳng định vai trò không thể thiếu của chợ truyền thống trong đời sống người dân Việt

Trong những năm ua, mạng lưới chợ ở Đà Nẵng đóng vai trò rất uan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội đặc biệt là từ thập niên 80 và những năm đầu của

thập niên 90 Đây là giai đoạn mà mạng lưới siêu thị và trung tâm thương mại chưa hình thành và phát triển, chợ vẫn là nơi tiêu thụ hàng hóa chủ yếu của các doanh nghiệp sản xuất cũng như là nơi mua sắm chủ yếu của người dân Tuy nhiên, hiện nay chợ vẫn có vai trò không thể thiếu trong đời sống của người dân, đặc biệt là chợ Hàn – ngôi chợ lâu đời, đi theo người dân Đà Nẵng suốt từ thời kỳ khó khăn đến hưng thịnh

1.2.3.1 Về mặt kinh tế

Chợ Hàn là một bộ phận uan trọng trong mạng lưới thương nghiệp xã hội: chợ Hàn là nơi tiêu thụ nông sản hàng hoá, tập trung thu gom các sản phẩm, hàng hoá phân tán, nhỏ lẻ để cung ứng cho các thị trường tiêu thụ lớn trong và ngoài nước Đại đa số các tiểu thương buôn bán các mặt hàng rau củ uả đều lấy hàng từ chợ đầu mối Hòa Cường (Hòa Cường Nam, Hải Châu, Đà Nẵng) về bán lại cho người dân hoặc phân bố lại cho các tiểu thương khác; bên cạnh đó cũng có một số sạp hàng nhỏ lẻ lấy nguồn hàng từ các vùng uê lân cận hoặc từ chính gia đình của mình Trong chợ Hàn có bán tất cả các loại mặt hàng thiết yếu dùng cho đời sống hằng ngày như lương thực, thực phẩm, uần áo giày dép cho đến các mặt hàng phục

vụ cho sản xuất, lao động như lưới đánh cá, đồ điện…

Hoạt động của chợ Hàn làm tăng thức về kinh tế hàng hoá của người dân Thời đại kinh tế thương nghiệp, dịch vụ phát triển, các lĩnh vực buôn bán đóng vai trò uan trọng Đặc biệt, dễ dàng nhận thấy khách du lịch đến Đà Nẵng mua sắm rất nhiều, các tiểu thương nhận biết được điều đó, thích ứng linh hoạt với sự biến động của thị trường chắc chắn sẽ kinh doanh tốt đem lại nguồn thu cho chính bản thân và cho địa phương ên cạnh đó, các hộ dân buôn bán sẽ học được cách làm kinh tế, trọng yếu là nền kinh tế thị trường năng động Trong các phiên chợ, các buổi chợ là

cơ hội của người dân giao lưu trao đổi, mua bán, lưu thông hàng hoá của mình, cập nhật thông tin, thức xã hội, nó làm tăng khả năng phản ứng của người dân với thị trường, với thời thế và tự mình có thể thức được công việc làm ăn buôn bán của mình trong công cuộc đổi mới

Sự hình thành chợ kéo theo sự hình thành và phát triển các ngành nghề sản xuất Có cầu ắt có cung Đây chính là tiền đề hội tụ các dòng người từ các miền lân

cận tập trung để làm ăn, buôn bán Chính uá trình này làm xuất hiện trung tâm thương mại và chợ Hàn cùng với đường ạch Đằng trở thành địa điểm mua sắm, vui chơi, giải trí sầm uất nhất tại Đà Nẵng Nơi mà tất cả mọi du khách đến với thành phố đều muốn ghé qua

1.2.3.2 Về vấn đề xã hội

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trên cả nước có hơn 8,500 chợ (2013), giải uyết việc làm cho hơn 2,3 triệu người lao động thường xuyên và cố định buôn bán trong các chợ và số người tăng thêm có thể tới 10%/năm

Nếu mỗi người trực tiếp buôn bán có thêm 1 đến 2 người giúp việc (phụ việc bán hàng, tổ chức nguồn hàng để đưa về chợ, đưa hàng tới các mối tiêu thụ theo yêu cầu của khách…) thì số người lao động có việc tại chợ sẽ gấp đôi, gấp ba lần số lượng người chỉ buôn bán ở chợ, và như thế chợ giải uyết được một số lượng lớn công việc cho người lao động khi hoạt động Chưa kể đến những hộ gia đình gần chợ có thể kiếm thêm thu nhập bằng việc giữ xe cho khách tới chợ mua sắm Ngoài

ra, các công việc buôn bán ở chợ không cần bằng cấp, nhờ đó, tạo công ăn việc làm

ổn định cho nhiều người không có trình độ học vấn cao Tại chợ việc buôn bán kinh doanh cũng không uy định độ tuổi về hưu vì thế còn góp phần tạo công việc cho những người lớn tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn, đủ sức kinh doanh Theo số liệu thống kê của an uản l chợ, hiện nay chợ có tổng số 771 hộ kinh doanh buôn bán, trong đó có 586 hộ kinh doanh cố định và 185 lưu động Một hộ sẽ có trung bình từ 1 đến 2 người tham gia phụ giúp, có những hộ gia đình có đến 3, 4 người tham gia buôn bán đặc biệt là những hộ mắm dưa, uần áo, bánh kẹo… ên cạnh

đó, với vị trí 4 mặt đều giáp đường tạo thuận lợi cho những hộ gia đình kinh doanh dịch vụ giữ xe, chạy xe thồ, xe xích lô… góp phần tạo việc làm cho nhiều người Chợ góp phần nâng cao đời sống người dân Các hàng hóa đa dạng, phong phú trong chợ phục vụ tối đa nhu cầu tiêu dùng mua sắm của người dân Chợ đem lại

nguồn thu nhập cho tầng lớp thương nhân

1.2.3.3 Trong đời sống văn hóa

Có thể nói, chợ là một bộ mặt kinh tế - xã hội của một địa phương và là nơi phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục tập uán của một vùng dân

cư Có ai đó đã nói rằng muốn tìm hiểu sao xem một địa phương có trình độ phát triển về kinh tế, văn hóa như thế nào thì hãy đến chợ thì sẽ biết câu trả lời Thật vậy, chợ là nơi có thể phản ánh tất cả những điều đó Chắc chắn không thể tìm thấy ở chợ của vùng nào ở miền ắc hình ảnh những chiếc thuyền, chiếc ghe ngược xuôi tấp nập, hình ảnh người mua người bán gọi nhau ới, thuận mua vừa bán vui vẻ với nhau vì đó là đặc trưng của chợ nổi ở các tỉnh miền Tây Nam ộ Ngược lại, không thể tìm thấy chợ nào ở miền Nam cái se se lạnh của mùa xuân, chút hồng e ấp của những nhành đào tươi rói, người mua người bán như đang thưởng thức nghệ thuật hơn là đang kinh doanh Đó chính là sự đặc sắc vốn có của văn hóa, nó hình thành nên tất cả những gì tốt đẹp nhất, tồn tại mãi mãi

Chợ Hàn đi cùng với lịch sử Đà Nẵng từ những ngày còn thuộc uảng Nam

cũ, rồi đến khi biến thành Tourane và cuối cùng tách ra khỏi uảng Nam hoàn toàn vào năm 1996 Từ đây, Đà Nẵng chính thức phát triển vượt bậc về nhiều mặt Đặc biệt trong lĩnh vực du lịch, du khách đến với Đà Nẵng, chợ Hàn ngày càng nhiều Với sự phát triển như vậy nhưng chợ Hàn vẫn giữ được nét truyền thống vốn có của mình Khi bước vào cổng du khách vẫn nhận ra kiểu kiến trúc đậm chất Việt Nam, gòn gàng, sạch sẽ, thoáng mát Thông ua chợ các truyền thống, nét sinh hoạt, bản sắc văn hóa được lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ kế tiếp thể hiện ua các mặt

Đối với người dân: người dân đến chợ ngoài mục tiêu mua bán còn lấy chợ

làm nơi giao tiếp, gặp gỡ, thăm hỏi người thân, trao đổi công việc, kể cả việc dựng

vợ gả chồng cho con cái Ở chợ mọi người có thể nói chuyện, trao đổi tin tức, tình hình lẫn nhau Quan trọng hơn chợ Hàn đã đi cùng lịch sử Đà Nẵng qua những thăng trầm vì vậy vô hình chung chợ Hàn trở thành một biểu tượng văn hóa, một chỗ dựa tinh thần cho người dân nơi đây

Đối với chính quyền: chợ là địa điểm hội tụ đông người Tại chợ có đại diện

của các lứa tuổi, mọi loại thành phần già trẻ, lớn bé, nam nữ… Vì thế, đã từ lâu, Chính quyền địa phương đã biết lấy chợ là nơi phổ biến chủ trương, đường lối, các chính sách phòng chống trộm cướp, giữ gìn hạnh phúc gia đình… nhiều vấn đề được tuyên truyền, thông báo cho mọi người một cách hiệu quả ở đây Chính vì l

do đó, chợ thường ở trung tâm của một địa phương – vị trí thuận lợi nhất

Hiện nay, khi mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ đã hình thành và phát triển mạnh và có tầm uan trọng trong sinh hoạt của người dân,

nhưng không vì thế mà chợ mất đi vai trò của mình Có thể nói chợ đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình và sự phát triển mạng lưới chợ chính là sự hỗ trợ cho sự hình thành và phát triển của các loại hình kinh doanh mới, đó là siêu thị và trung tâm thương mại

Tiểu kết chương 1

Với lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, chợ Hàn đã trở thành biểu tượng, đặc trưng văn hóa của người dân Đà Nẵng từ ngày xưa và cho đến ngày nay Cùng với nhân dân Đà Nẵng, chợ đã trải ua bao thăng trầm của lịch sử, từ những ngày đầu thành lập là một ngôi chợ làng nhỏ bé cho đến khi trở thành nơi mua bán trung chuyển hàng hóa của uân lính Pháp và cuối cùng trở lại là một ngôi chợ thuần túy của người dân Việt Nam Chợ mang những đặc điểm cấu trúc điển hình của chợ truyền thống Chợ Hàn dần khẳng định được vai trò của mình đối với người dân Đà Nẵng Chợ đóng góp không nhỏ vào tình hình phát triển kinh tế, giải uyết việc làm, nâng cao an sinh xã hội cho thành phố Và chợ còn là một biểu tượng văn hóa – lịch sử của nhân dân, chính điều đó góp phần tạo tiền đề nền tảng giúp xây dựng hình ảnh du lịch, là điểm đến thú vị cho du khách khi đến với Đà Nẵng

Các siêu thị, trung tâm thương mại được xây dựng ngày càng nhiều Với cơ

sở vật chất hiện đại, cách bày trí hàng hóa khoa học, đẹp mắt… phần nào đã thu hút khách hàng tìm đến Nhưng chợ truyền thống vẫn tồn tại và phát triển, định hình trong tâm khảm của mỗi người Việt nét văn hóa bản địa, không bao giờ thay thế được

CHƯƠNG 2 VAI TRÒ CỦA CHỢ HÀN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 2.1 Chợ Hàn là tài nguyên du lịch

Theo Luật Du lịch Việt Nam (2005): “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên

nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hóa, công trình lao động – sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu

du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành nên các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch”

Có nhiều cách để phân loại tài nguyên du lịch, có thể phân loại theo đặc trưng của tài nguyên, theo thực trạng của tài nguyên hay theo vị trí… Trong đó, cách phân loại theo đặc trưng của tài nguyên là phổ biển nhất Theo cách này, thì tài nguyên du lịch có 3 loại là tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn

và tài nguyên du lịch kinh tế – kĩ thuật – bổ trợ

Chợ Hàn là một tài nguyên du lịch, đó là một lẽ hiển nhiên Chợ Hàn được hình thành do quá trình lao động – sáng tạo của con người, đáp ứng nhu cầu du lịch ngày càng tăng tại Đà Nẵng Chợ Hàn có vai trò vô cùng to lớn đối với sự phát triển

du lịch của thành phố của những cây cầu này Trước hết, chợ Hàn là một tài nguyên

du lịch văn hóa

2.1.1 Tài nguyên du lịch văn hóa

Có thể hiểu tài nguyên du lịch văn hóa là loại tài nguyên du lịch gắn với bản sắc văn hóa dân tộc có sự tham gia của cộng đồng địa nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Các công trình kiến trúc, đình, chùa, miếu, mạo, các lễ hội, phong tục tập uán… đều là tài nguyên du lịch văn hóa Chợ là một tài nguyên

du lịch văn hóa Mỗi ngôi chợ sẽ mang đặc điểm, tính chất khác nhau, thông qua chợ mọi người sẽ thấy được nét văn hóa của cư dân bản địa

Ngay từ lâu, chợ đã trở thành một tài nguyên du lịch văn hóa có giá trị, biểu trưng văn hóa – du lịch của địa phương, của quốc gia Chợ Grand Bazaar, Istanbul, mang phong cách đặc trưng của Thổ Nhĩ Kỳ, có từ thế kỷ XV với những lối đi dưới mái vòm bày bán các loại đồ gốm trang trí thủ công, đèn lồng, thảm hoa văn phức tạp, vật dụng bằng đồng và vàng trang sức phong cách Byzantine Đây là chợ trong

nhà lớn nhất thế giới với 58 đường và 4000 tiệm Khi đã kiệt sức vì mua sắm, khách

có thể dừng chân thưởng thức kebab hoặc tách trà, cà phê Thổ đậm đặc Du khách đến đây để chiêm nghiệm nét văn hóa đậm chất Thổ từ kiến trúc đến hàng hóa trong chợ Tại Đông Nam Á, với tính chất khí hậu nóng ẩm, sông suối nhiều nên hệ thống giao thông đường thủy khá phát triển, từ đó cũng hình thành các chợ nổi vô cùng đặc sắc, tiêu biểu như chợ Damnoen Saduak, nằm cách Bangkok khoảng 105km Đây là ngôi chợ lâu đời của Thái Lan, tất cả mọi hoạt động trao đổi buôn bán đều diễn ra trên các con kênh rạch chằng chịt, du khách sẽ có cảm nhận vô cùng mới mẻ

về loại chợ này Ở Việt Nam cũng có các chợ nổi tiếng như chợ nổi Cái Răng, chợ

nổi Long Xuyên, chợ nổi Long Xuyên…

Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, chợ thu hút khách du lịch bởi những đặc tính riêng có của nó so với các loại tài nguyên du lịch khác Đến chợ du khách được trải nghiệm nhiều loại hình du lịch khác nhau cũng như khám phá, tìm hiểu được nhiều khía cạnh khác nhau của vùng đất, từ kiến trúc đến hàng hóa, con người trong chợ Chợ Hàn, theo đó cũng đã trở thành một loại tài nguyên du lịch văn hóa độc đáo góp phần vào sự phát triển cho thành phố Chợ luôn được xem là bức tranh thu nhỏ, là nơi tổng hợp, kết tinh các giá trị văn hóa truyền thống của một địa phương Đến chợ du khách biết được văn hóa vùng đất, nét sinh hoạt, phong tục tập quán của vùng đất đó Tuy nhiên với chợ, du khách không thăm uan, trải nghiệm một loại hình du lịch cụ thể mà là sự tổng hợp của nhiều loại hình du lịch văn hóa khác nhau

*Loại hình du lịch văn hóa cảm xúc

Du khách có thể trải nghiệm các đặc tính thẩm mỹ phi vật thể thông qua cách ứng xử của cư dân với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Đó là những thành tố tạo thành cội nguồn văn hóa của vùng đất Đà Nẵng Với văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên, nghiên cứu chợ Hàn có thể nhận ra kiến trúc ở đây mang phong cách địa phương rõ rệt Do đặc điểm một đô thị thương cảng ven sông, giáp biển trong điều kiện khí hậu biến động theo mùa nên từ mặt bằng kiến trúc, kết cấu

và trang trí thể hiện tính địa phương như bao công trình khác của thành phố đã có từ xưa đến nay Nền chợ Hàn được xây cao, đối phó với mùa mưa lụt Chợ thoáng, rộng, sạch sẽ, gọn gàng, ngăn nắp ua thời gian cùng với nhu cầu phát triển, năm

1989, chợ Hàn được xây mới hoàn toàn với hai tầng khang trang trên nền diện tích

28 ngàn m² Kiến trúc chợ đẹp và thoáng cùng cách bố trí các gian hàng đi theo ngành hàng một cách gọn gàng, ngăn nắp tạo thuận lợi cho người tham quan, mua sắm Hiện chợ có một mái và các khu vực bố trí kios với hộ kinh doanh Chợ có hai cổng chính mở ra ở đường Trần Phú và Bạch Đằng, tám cửa phụ phân bố đều khắp bốn hướng, mỗi cửa dẫn ra một hướng, rộng cao để đón gió và tập kết hàng hóa dễ dàng Cầu thang chính nối giữa hai tầng nằm ở vị trí trung tâm, có thể dễ dàng bao quát cả khu chợ, còn có bốn cầu thang phụ nằm ở bốn góc Tường chợ cao, chắc, cách hai gian hàng là một cột trụ chống đỡ

Nhằm tìm hiểu kĩ hơn cảm nhận của du khách về kiến trúc chợ Hàn, tác giả đã tiến hành khảo sát, kết quả như sau:

Bảng 2.1 Đánh giá của du khách về kiến trúc chợ Hàn

27 (27%)

100 (100%)

(76%)

2 (4%)

10 (20%)

50 (100%)

(Nguồn: Tác giả) Chú thích: 1 = Hài lòng

2 = Không hài lòng

3 = Bình thường

Người viết tiến hành phát 150 phiếu điều tra, trong đó 100 phiếu cho du khách Việt Nam, 50 phiếu cho du khách nước ngoài Thông qua kết quả khảo sát có thể nhận thấy phần lớn du khách đều cảm thấy hài lòng với vị trí và sự hài hòa của kiến trúc chợ với đô thị Với vị trí nằm ở trung tâm, bốn mặt đều giáp đường, gần sông giúp du khách dễ dàng đi lại, tham quan, mua sắm Kiến trúc của chợ rộng rãi, thoáng mát, sắp xếp khoa học khiến khách du lịch cảm thấy dễ chịu, thoải mái

Với môi trường xã hội, trong không gian chợ tưởng chừng như chỉ có sự mua

bán, trao đổi khô khan, người ta nhận ra còn có sự giao tiếp, trao đổi tình cảm giữa mọi người với nhau Đó là sự giao tiếp không chỉ về mặt thương mại mà còn về mặt tình người Ở đây, có sự giao tiếp văn hóa giữa người bán với người bán, người bán với người mua và người mua với người mua Khi đến với chợ Hàn, nếu muốn mua món đồ gì tại một gian hàng nào đó mà không có mặt hàng đó, người bán sẵn sàng lấy hàng của gian khác về bán dùm cho khách, gặp lúc hết hàng các tiểu thương sẵn

sàng cho “mượn” hàng của nhau để bán, sẵn sàng chỉ khách sang quầy của người

khác để mua… Trong những lúc rảnh rỗi dễ dàng bắt gặp hình ảnh các tiểu thương vui vẻ trò chuyện với nhau về chuyện gia đình, chuyện làng xóm Họ chia sẻ cho nhau những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống thường ngày Đó chính là văn cách

sống tình nghĩa, “bà con xa không bằng láng giềng gần” Văn hóa ứng xử trong

mua bán được đề cao, người ta dễ dàng tìm thấy những tình cảm mến khách, gần gũi, chân tình Khách đến với các gian hàng đều được tiếp đón nồng hậu, vui vẻ

Chủ ra giá, khách trả giá, “thuận mua vừa bán”, không chèo kéo, không bắt buộc

khách, luôn đặt lợi ích của khách hàng lên trên hết Đó chính là nét đẹp trong văn hóa ứng xử của cư dân vùng đất Với số lượng lớn hàng hóa, đa dạng cả về chủng loại cũng như chất lượng, du khách sẽ rất khó khăn để chọn lựa cho mình sản phẩm phù hợp, ngoài việc tham khảo sự tư vấn của người bán, khách hàng thường tham khảo ý kiến những người đang mua mặt hàng giống mình, họ trao đổi với nhau hỏi xem hàng nào tốt hàng nào không tốt, cách sử dụng như thế nào… từ đó hình thành mối quan hệ mới, có thể là những người bạn mới, biết đâu mối quan hệ đó sẽ tồn tại rất lâu Đến với chợ Hàn du khách có thể cảm nhận, trải nghiệm tất cả những điều

đó

*Du lịch văn hóa ẩm thực

Du lịch văn hóa ẩm thực là sản phẩm được xây dựng trên cơ sở khai thác những nét tinh hoa ẩm thực đặc trưng của vùng hoặc uốc gia tạo cho khách cơ hội nghiên cứu, thưởng thức những món ăn đặc sản truyền thống Ẩm thực đối với Việt Nam là một nguồn tài nguyên vô cùng đặc sắc, ẩm thực Việt Nam hòa uyện giữa

sự sang trọng, cầu kỳ, cao u … của ẩm thực cung đình và sự bình dân, đơn giản

của ẩm thực dân gian Đặc biệt là ẩm thực đường phố đã định hình trong lòng du khách những ấn tượng tốt đẹp nhất định Ẩm thực Việt Nam là sự hòa uyện của nhiều yếu tố con người với thiên nhiên, của triết l âm dương, của uy luật vận động của trời đất… Tất cả những điều này thể hiện vô cùng tự nhiên, mang tính biểu trưng cao

“Thiên Nam tứ lộ đồ thư” được lập vào thế kỷ XVII, ghi rõ lộ trình từ đèo Hải

Vân vào uảng Nam như: “Ăn thì ở núi Hải Vân, trọ thì ở Chân Đằng, ăn thì ở chợ

Hàn Quảng (tức chợ Hàn), trọ thì ở Tú Cú, ăn thì ở kho Hội An ” Thế mới biết

vai trò của chợ Hàn là như thế nào Đối với du lịch Đà Nẵng, ngoài điều kiện tự nhiên và nhân văn vô cùng phong phú, đa dạng, ẩm thực thật sự đã chiếm một vị trí đáng kể góp phần định hình và làm đa dạng bản sắc văn hóa địa phương Với lịch

sử hình thành và phát triển chịu nhiều sự tác động cả bên trong lẫn bên ngoài, điều kiện tự nhiên lẫn điều kiện xã hội, ẩm thực Đà Nẵng – uảng Nam chịu nhiều ảnh hưởng, hình thành nên văn hóa ẩm thực vô cùng đa dạng, đặc trưng Nhắc đến uảng Nam – Đà Nẵng ai cũng nghĩ đến Mỳ uảng Mỳ uảng được hình thành trong thời kì dân ta nam tiến mở đường, lập ấp, có chút vội vàng khẩn trương trong những hạt đậu giã giập không nát, có chút đậm đà thậm chí hơi khô của con người miền Trung nắng cháy trong nước nhưng, có chút chua chua cay cay trong chanh ớt… Và uan trọng hơn cả là những sợi mỳ biểu trưng cho nền văn minh lúa nước

từ hàng ngàn đời nay của dân tộc ánh tráng cuốn thịt heo, gỏi cá Nam Ô, bún chả

cá, mắm cái, đồ khô là những món ăn đặc trưng của Đà Nẵng thể hiện vị trí địa l giáp biển, hải sản phong phú, tươi ngon Du khách Việt thường rất thích các loại mắm tại chợ Hàn Dù uá trình vận chuyển khó khăn nhưng ai cũng mong muốn đem về nhà 1 hũ mắm đậm đà, nồng hậu như con người miền Trung Trong mấy năm trở lại đây, có rất nhiều các khu phố ẩm thực được mọc lên, vừa sang trọng vừa đẹp mắt Nhưng để cảm nhận được cái hồn của ẩm thực Đà Nẵng bắt buộc phải đến chợ Chợ Hàn được nhiều du khách lựa chọn để thưởng thức những đặc sản vùng, trong đó có nhiều món ăn được ưa thích như bún chả cá, mỳ uảng Ngồi trong những gian hàng nhỏ nhắn, không cầu kỳ, không khoa trương, giữa những tiếng ồn

ã của buổi chợ, không gian rộng lớn, tấp nập mới cảm thấy hết được cái “chất” của

ẩm thực Việt Nam

Khảo sát về sự hài lòng của khách du lịch đối với dịch vụ ăn uống tại chợ

Bảng 2.2 Đánh giá của du khách về dịch vụ ăn uống tại chợ

3 (8,1%)

37 (100%)

(62,2%)

7 (18,9%)

7 (18,9%)

37 (100%)

(83,8%)

1 (2,7%)

5 (13,5%)

37 (100%)

(Nguồn: Tác giả) Chú thích: 1 = Hài lòng

2 = Không hài lòng

3 = Bình thường

Nhìn chung có rất ít du khách tham gia vào hoạt động ăn uống tại chợ Theo kết uả khảo sát trên 150 người, chỉ có 37 người ăn uống Mỗi chợ sẽ có những đặc trưng thu hút khách du lịch riêng biệt Chợ Hội An hấp dẫn du khách bởi các món

ăn, chợ Hàn hấp dẫn du khách bởi hàng hóa, sản phẩm lưu niệm… Vì vậy, có rất ít

du khách sử dụng dịch vụ ăn uống tại chợ, đặc biệt là khách Tây Hệ thống các cơ

sở ăn uống ở chợ Hàn không nhiều, cơ sở vật chất không đảm bảo, bàn ghế còn xập xệ… Cũng là những nguyên nhân khiến khách du lịch ít ăn uống tại đây

Kết uả khảo sát những du khách tham gia hoạt động ăn uống khá khả uan

Tỷ lệ du khách hài lòng về dịch vụ ăn uống tại chợ Hàn khá cao, đặc biệt là thái độ phục vụ của người bán (83,8%) Du khách nhận xét người bán tại chợ khá niềm nở, thân thiện, sẵn sàng giới thiệu cho du khách nét đặc sắc của chợ Hàn, lúc nào cũng

nở nụ cười trên môi Điều này khiến du khách khá thoải mái, dễ gần Chất lượng món ăn ở chợ Hàn khá đảm bảo, phong phú, đa dạng mang đậm phong cách ẩm

thực của người dân miền Trung nhưng không tách khỏi văn hóa ẩm thực Việt Nam Chỉ có rất ít du khách không hài lòng về chất lượng món ăn (5,4%), khi được hỏi nguyên nhân các du khách trả lời do không hợp khẩu vị nên họ ăn không được Đây hoàn toàn là lý do khách quan Phần lớn du khách cảm thấy hài lòng về giá cả tại chợ (62,2%) Mặc dù là chợ chủ yếu phục vụ cho hoạt động du lịch nhưng nhìn chung giá cả tại chợ vẫn thấp hơn so với thị trường, đặc biệt là dịch vụ ăn uống, thấp hơn rất nhiều so với các cửa hàng chuyên biệt Vì vậy có thể nhận thấy chợ Hàn có những cơ sở thuận lợi và tiềm năng để phát triển loại hình du lịch văn hóa

ẩm thực nếu biết cách uảng bá, tổ chức tốt

*Du lịch văn hóa ngôn ngữ

Chợ là một nơi phức tạp về rất nhiều nghĩa: phức tạp về thành phần, phức tạp

về số lượng, phức tạp về nguồn gốc, phức tạp về tính cách… và phức tạp về cả ngôn ngữ Thành phần buôn bán của chợ Hàn chiếm đa số là người uảng Nam – Đà Nẵng bên cạnh đó vẫn có người Huế, uảng ình, uảng Trị, Hà Tĩnh, Nghệ An… vào đây lập nghiêp buôn bán vì vậy ngôn ngữ rất phong phú, đa dạng về sắc thái, về ngữ âm, về ngữ nghĩa Đôi lúc có những trường hợp hiểu lầm rất thú vị Điển hình

nhất là “cái bô” Một người miền trong hoặc miền ngoài hoặc ngay cả người dân

miền Trung chưa chắc nghe đã hiểu đó là cái gì thật sự, chỉ có dân uảng Nam – Đà

Nẵng mới có thể hiểu đó là “cái bao” đựng đồ Đó là sự đặc sắc trong ngôn ngữ Du

khách đến với chợ Hàn có thể cảm nhận rõ nét những điều đó

Mặc khác, du lịch phát triển, mỗi giờ, mỗi ngày sẽ có rất nhiều du khách đến với chợ Hàn, mỗi du khách lại mang đến cho chợ những ngôn ngữ riêng của địa phương mình, những sắc thái âm thanh khác nhau Và đặc biệt đối với người nước ngoài, họ cảm thấy rất thích thú với ngôn ngữ Việt Nam, lúc nào cũng nghe họ nói

hai câu cửa miệng là “xin chào” và “cảm ơn” vô hình chung ngôn ngữ Việt đã

được truyền bá rộng rãi Ngược lại, du khách nước ngoài cũng đem đến cho người dân Việt Nam những ngôn ngữ mới Đại đa số tiểu thương tại chợ Hàn biết sử dụng một vài câu giao tiếp Tiếng Anh hoặc Tiếng Trung cơ bản để mời chào khách