Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học: Chương 5 - ThS. Nguyễn Thị Minh Thư

Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học - Chương 5: Phương pháp trình bày nghiên cứu khoa học cung cấp cho người học các kiến thức: Viết nghiên cứu khoa học, Trích dẫn tài liệu và tài liệu tham khảo theo quy định, thuyết trình kết quả nghiên cứu.

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

BỘ MÔN KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

PHƯƠNG PHÁP TRÌNH BÀY NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

NGUYỄN THỊ MINH THU

NỘI DUNG

1 Viết nghiên cứu KHOA HỌC

2 Trích dẫn tài liệu và tài liệu tham khảo theo qui

định của VNUA

3 Thuyết trình kết quả nghiên cứu

3

1 Viết nghiên cứu KHOA HỌC

1.1 Đề cương nghiên cứu

1.2 Báo cáo khoa học

- Báo khoa học

- các loại báo cáo

- Sách chuyên khảo khoa học

• Viết là một phương pháp trình bày nghiên cứu khoa học

• Mỗi đối tượng khác nhau thì đòi hỏi phương pháp viết

khác nhau

• Tùy theo yêu cầu của:

– Cơ quan tài trợ

– Cơ quan chủ quản

– Cơ quan cấp trên

– Nhà xuất bản, v.v

1 Viết nghiên cứu KHOA HỌC

5

1.1 Đề cương nghiên cứu

• Có nhiều loại đề cương khác nhau:

- đề cương nghiên cứu KHCN cấp trường, cấp bộ, cấp tỉnh

- Đề cương đề tài dự án quốc tế

- Đề cương đề tài thực nghiệm

- Đề cương khóa luận, luận văn, luận án

Đề cương nghiên cứu

1 Tên đề tài

2 Lý do nghiên cứu (Vì sao tôi nghiên cứu?)

3 Lịch sử nghiên cứu (Ai đã làm gì?)

4 Mục tiêu nghiên cứu (Tôi sẽ làm gì?)

5 Phạm vi nghiên cứu (Tôi làm đến đâu)

6 Mẫu khảo sát (Tôi làm ở đâu)

7 Câu hỏi (Vấn đề) nghiên cứu (Tôi cần trả lời câu hỏi nào trong

nghiên cứu/Tôi cần giải quyết vấn đề gì trong nghiên cứu của tôi)

8 Giả thuyết khoa học (Luận điểm của tôi ra sao?)

9 Phương pháp chứng minh luận điểm Tôi chứng minh luận điểm

của tôi bằng cách nào?)

10 Dự kiến nội dung nghiên cứu (luận cứ nào để chứng minh?)

1) Nội dung về lý luận và thực tiễn

2) Nội dung khảo sát thực tế

3) Nội dung dự báo

• Suy nghĩ những kết luận chính của nghiên cứu là gì?

Đây là “thông điệp” mà chúng ta muốn gửi tới người đọc.

• Đã có tất cả số liệu/thông tin, các bảng, hình, đồ thị để minh chứng cho các kết luận trên?

Nếu có thể suy nghĩ cấu trúc trình bày NÓI về kết quả Nó sẽ giúp cho ta biết, cần phải đưa vào những nội dung nào, thiếu phần nào, tính logic của vấn đề

Nguyên tắc viết: Trước khi bắt đầu viết, tự hỏi:

“Mình muốn nói cái gì?”

• Sau khi hoàn thành viết, tự hỏi:

“Liệu mình đã nói đầy đủ điều đó?”

1.2 Viết báo cáo khoa học

1.3 Viết báo cáo nghiên cứu

* Các loại báo cáo:

• Báo cáo không công bố của các cơ sở đào tạo

(luận án)

• Các báo cáo được phổ biến qua kênh truyền

thông (báo cáo định kỳ)

• Các báo cáo thông qua hệ thống Internet

• Báo cáo trao đổi kỹ thuật

• Bài báo cho các tạp chí không thẩm định

• Bài báo cho tạp chí thẩm định

• Sách chuyên khảo

Những gợi ý c ơ bản khi viết báo cáo khoa học

• Cần có tất cả các bảng, sơ đồ, đồ thị (bản nháp) khi viết?

• Suy nghĩ những điểm chính cần phải viết từ các bảng, sơ đồ,

đồ thị…

• Quyết định về định dạng của báo cáo NC

• Có thể viết các nội dung chính cần có (gạch đầu dòng)

– Rất khó có thể viết hoàn thiện các câu, đoạn ngay lần đầu tiên

• Thứ tự viết – tùy loại báo cáo (một số báo cáo NC có thể

viết phần phương pháp và kết quả NC trước)

• Viết phần sau xem lại phần trước để thể hiện tính gắn kết

• Người trẻ muốn nhanh chóng nổi danh

• Các bậc “lão làng” muốn níu kéo ánh hào quang

đã tắt

• Tâm lý đố kỵ, mặc cảm bị thua kém người được

mình trích dẫn

2.3 Nguyên tắc chung trích dẫn tài liệu

- Tất cả các nội dung, kiến thức của người/cơ quan/tài liệu khác đều phải trích dẫn

- Trừ những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa (Text books)

- Nếu trong văn bản có tên (nguồn) thì mục tài liệu tham

khảo cũng có và ngược lại

- Danh mục tài liệu tham khảo phải đầy đủ - người đọc hay người quan tâm có khả năng tìm được

2.3 Nguyên tắc chung trích dẫn tài liệu

Ví dụ: Nguyễn Văn A (2009) nêu rõ “Tăng trưởng vốn đầu tư có

ảnh hưởng mạnh nhất đến tăng trưởng sản lượng nền kinh tế

quốc dân”

• Trích dẫn nội dung (Citation):

- Trích dẫn ý tưởng/kết luận của người khác

- Cuối câu cần phải trích nguồn gồm tên tác giả (tên họ

surname) và năm công bố công trình (Pindyck, 2001)

Ví dụ:

Trong nông nghiệp, đa dạng hoá, theo nghĩa hẹp, có nghĩa là

tăng chủng loại sản phẩm nông nghiệp hoặc dịch vụ do nông dân làm ra Trong nhiều năm, đa dạng hoá đã là một chiến lược

truyền thống của các nông hộ để đối phó với các rủi ro và duy trì

an toàn lương thực (Ngân hàng thế giới tại Việt Nam, 2006).

Nguồn: Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, 2006 Thúc đẩy công cuộc phát triển nông

thôn ở Việt Nam: Tăng trưởng, Công bằng và Ða dạng hóa Phần 4: Ða dạng hóa nông nghiệp ở Việt Nam Trang 6

2.4 Cách trình bày tài liệu tham khảo

trích dẫn phải bảo đảm các yếu

tố để người đọc có thể tìm được tài liệu gốc khi cần.

mục TLTK khi luận văn có sử dụng tham khảo.

Các yếu tố cơ bản của một tài liệu tham khảo

Tên tác giả: người, cơ quan,

Năm công bố tài liệu Tên tài liệu

Cơ quan công bố: NXB, Tạp chí.

Địa danh NXB

2.5 Qui định danh mục tài liệu tham khảo

Các TL được xếp theo khối tiếng

Lập ABC theo từng khối tiếng

Không phiên âm TL nước ngoài, kể cả TL có gốc từ La tinhChữ cái dùng để xếp thứ tự căn cứ vào tên nếu là người

Việt Nam, căn cứ vào họ nếu là người nước ngoài

a) Tài liệu thông thường

Họ và tên (năm), Tên tài liệu, NXB, địa danh NXB

1 Mai Ngọc Hai, Bùi Xuân Bính (1997), Thuỷ lợi và quan

hệ làng xã, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

2 Bùi Hiếu (1985), Công tác thuỷ lợi vùng rau, NXB Nông

nghiệp, Hà Nội

b) Văn bản của tổ chức, cơ quan

Tên tổ chức/ CQ (năm), tên TL, (tên tập nếu có) NXB, địa danh NXB

1 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (1992), Số liệu

thống kê 5 năm, xây dựng và phát triển thuỷ lợi (1986 - 1990), NXB Thống kê, Hà Nội

2 Viện Kinh tế thủy lợi - Bộ Thủy lợi (1991), Báo cáo

nghiên cứu biện pháp phát huy hiệu quả kinh tế trên hệ thống thuỷ nông đã có, Hà Nội

3 WB, ADB, FAO, UNDP (1998), Đánh giá tổng quát

ngành thuỷ lợi Việt Nam, Hà Nội

c) Tài liệu là báo cáo trong hội nghị, hội thảo

Họ và tên (năm), "tên TL", Tên Hội thảo/ Tuyển tập Hội

nghị, thời gian hội thảo, hội nghị, địa điểm hội thảo, hội

nghị

1 Bryan Bruns (1997), "Tham gia quản lý thuỷ nông phục

vụ sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam: Những cơ hội và

thách thức", Hội thảo quốc tế Người dân trong quản lý

thuỷ nông ngày 7 - 11/4/1997, Nghệ An

2 Trần An Phong (2000), "Mối quan hệ giữa sử dụng đất

hợp lý và bảo tồn đa dạng sinh học ở Tây Nguyên", Hội

thảo Bảo tồn và đa dạng sinh học, Bộ KH, CN và MT,

9-10/10/2000, Đắc Lắc

d) Tài liệu là luận văn, luận án, báo cáo TT TN

Họ và tên (năm), tên luận văn, lụân án, báo cáo TTTN, Luận văn thạc

sĩ / Luận án tiến sĩ /Báo cáo TN , cơ sở đào tạo, địa danh CSĐT

1 Phạm Ngọc Đào (1999), Phân tích đánh giá đề xuất một số mô hình

tổ chức quản lý kinh doanh điện nông thôn Việt Nam, Luận văn thạc sĩ

kinh tế, Đại học Bách khoa, Hà Nội.

e) Tài liệu là bài viết trong tạp chí

Họ và tên (năm), "tên tài liệu", tên tạp chí, số tập, tháng,

trang

1 Quách Ân (1992), "Nhìn lại hai năm phát triển lúa lai“, Tạp chí Di

truyền học, 98(1), tr 10-16.

2 Lokendra Prasad Poudyal, Karl E Weber (1993), "People’s

Participation: Some Methods for Measuring Intensities Across the

Development Sectors", Asia-Pacific Journal of Rural Development,

f) Tài liệu từ internet

Họ và tên (năm), tên tài liệu, các thông tin khác (nếu có),

địa chỉ website, ngày truy cập

1 Nguyễn Hưng (2008), ‘Tạm “đóng cửa” nhà máy Vedan’, Bản tin xã

hội của VnExpress ngày 7/10/2008 Nguồn:

http://vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2008/10/3BA07336/ , ngày truy cập 08/10/2008.

Các bảng, hình, ảnh, đồ thị, cần được lựa chọn tên gọi

và thứ tự cho chính xác và ngắn gọn Đánh thứ tự bảng, hình theo thứ tự của mục cấp (VD: Hình 1.3

có nghĩa là hình thứ 3 trong mục 1)

1 Tên của bảng để trên đầu bảng; Tên của hình, ảnh,

đồ thị, để ở dưới hình, ảnh, đồ thị

2 Việc trình bày tên bảng, hình, cần phải thống nhất

về quy cách font, cỡ chữ trong suốt luận văn

g) Các hình ảnh minh hoạ

3 Thuyết trỡnh khoa học

• Trỡnh bày bỏo cỏo (núi)

 Báo cáo tại hội nghị, hội thảo

 Núi chuyện về kết quả NC

 Bảo vệ luận văn

 Poster

 Trao đổi khoa học

 Seminars,

3.1 Nguyên tắc thuyết trình khoa học

Cần đặt cho mình nguyên tắc rất nghiêm ngặt:

 Nói nói và… PHẢI NÓI !

 Không đọc trên giấy viết sẵn

 Không đọc trên màn hình chiếu overhead/projector

23

3.2 Kỹ thuật thuyết trình khoa học

• Phải làm chủ thời gian

• Chia nội dung thành các ý nhỏ

Chẳng hạn:

– Chia bản trình bày thành 10 ý

– Mỗi ý bình quân được trình bày 1-2 phút trong

tổng 20 phút quy định cho một báo cáo

• Trình bày theo cấu trúc logic

Thiết kế một slide?

Các kiểu thiết kế slide phổ biến: (không nên)

• Đánh máy các trang chữ … chiếu lên để đọc

• Giới thiệu một dàn ý

• Trình bày một tư tưởng

Mà : Một slide = Phải trình bày một tư tưởng, một ý hãy khía cạnh của vấn đề

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

BỘ MÔN KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

KHÓA LUẬN/CHUYÊN ĐỀ

TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGUYỄN VĂN A

CÁC LOẠI

BC + LOẠI HÌNH

Đ.TẠO

ĐẠI HỌC 4-4,5 NĂM (ĐẠI HỌC)

CAO HỌC 1,5-2 NĂM (THẠC SỸ)

NGHIÊN CỨU SINH 3-4 NĂM (TIẾN SỸ)

CHÍNH QUY

(khóa luận)

VLVH (chuyên đề

Tại sao Phải thực tập và viết khóa luận TN

• Giúp SV khâu nối kiến thức giữa các môn học;

• Tạo điều kiện để SV thực tập vận dụng kiến thức

lý luận đã học được vào thực tiễn sản xuất;

• Là cơ hội để SV tập sự tiến hành nghiên cứu khoa

học, một nhiệm vụ không thể thiếu đối với một

cán bộ có trình độ đại học

Yêu cầu của KL hay báo cáo TN đại học

1 Nắm vững phương pháp nghiên cứu KH

– Nắm vững phương pháp nghiên cứu đề tài

Yêu cầu của KL hay báo cáo TN đại học

2 Đạt được một số kết quả nhất định trong

Yêu cầu của KL hay báo cáo TN đại học

3 Biết trình bày 1 kết quả NC dưới dạng

1 báo cáo KH

– Nội dung

– Kết cấu

– Hình thức

Chi tiết yêu cầu nội dung các phần được trình

bày chi tiết ở phần sau

Phương pháp

viết khóa luận

Cấu trúc của khóa luận/báo cáo

1 Trang bìa chính – bìa cứng chữ nhũ vàng – màu tùy

khoa/ngành qui định (kinh tế màu nâu, PTNT màu xanh nước biển)

Nội dung của khóa luận

10 Nội dung chính theo qui định của HUA

(Times New Roman, hoa, đậm, 16)

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

(Times New Roman, hoa, đậm, 30)

ĐỀ TÀI: (Times New Roman, hoa, đậm, 18)

Hà Nội-20

(Times New Roman, hoa, đậm, 14)

(Times New Roman, hoa, đậm, 16)

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

(Times New Roman, hoa, đậm, 30)

ĐỀ TÀI: (Times New Roman, hoa, đậm, 18)

Người thực hiện: (Times New Roman, hoa, đậm, 14) Khoá: (Times New Roman, hoa, đậm, 14)

Ngành:(Times New Roman, hoa, đậm, 14) Người hướng dẫn: Chức danh, học vị, họ và tên (Times New Roman, hoa, đậm, 14)

Hà Nội-20…

(Times New Roman, hoa, đậm, 14)

Cấu trúc

• Lời cam đoan (cho công trình lấy học vị)

• Lời cam đoan danh dự thể hiện KL là công trình

khoa học của riêng tác giả và chưa được sử dụng

trong các công bố

• Thể hiện sự thực hiện các trích dẫn đúng và đầy

đủ

Cấu trúc

• Lời cảm ơn

Tác giả bày tỏ tình cảm của mình đối với các cá

nhân, tập thể đã hướng dẫn, giúp đỡ, cộng tác và

tài trợ trong quá trình hoàn thành KL và có thể

trong cả quá trình học – vì KL là kết quả cuối

cùng của quá trình học

• Các phần, mục và tiểu mục

• Đầu đề các phần, mục, tiểu mục cần thống nhất quy

cách về kiểu chữ, font chữ trong suốt KL.

• Không nên chia quá nhiều cấp mục

• Nhưng tùy theo KL, đề mục phải làm rõ tính logic của

tên đề tài Ví dụ: Tên đề tài về giải pháp, thì trong đề

mục phải thể hiện rõ được các giải pháp

M c l c ục lục ục lục

• Mục lục thể hiện kết cấu chung của KL, giúp

người đọc thuận tiện trong tìm kiếm thông tin

Các tiêu đề trong mục lục phải được để nguyên

văn (không viết tắt)

• Có thể không cần làm mục lục quá chi tiết

• Số trang các phần đầu của luận văn được đánh

theo thứ tự chữ La mã thường (i, ii, iii, iv, )

• Trang của KL bắt đầu từ “Mở đầu/Đặt vấn đề”

(đánh số trang 1)

Phần 3 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Phần 5 Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

• Viết tắt và thuật ngữ có gốc nước

ngoài

• Thuật ngữ cần viết tắt được viết đầy đủ khi xuất

hiện lần đầu tiên và ngay sau đó đặt kí hiệu tắt

trong ngoặc đơn

• Các thuật ngữ viết tắt là những từ hay cụm từ

được lặp lại nhiều lần, tuy nhiên không nên lạm

dụng viết tắt.

• Không được viết tắt ở các đầu mục

• Viết tắt và thuật ngữ có gốc nước ngoài

• Đối với thuật ngữ hay cụm từ có nguồn gốc nước

ngoài thì phiên âm theo quy định Trong những

trường hợp còn tranh luận về phiên âm thì có thể

để nguyên văn đối với các ngôn ngữ có nguồn gốc

latinh Các ngôn ngữ khác (chữ tượng hình) cần

phiên âm

• KL khoa học cần tính thống nhất cao trong trình

bày các thuật ngữ khoa học

Nội dung chính của khóa luận/báo cáo

• Có 5 phần

– Phần 1: Mở đầu hay đặt vấn đề

– Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn (Tổng quan

tài liệu nghiên cứu)

– Phần 3: Đặc điểm địa bàn và Phương pháp NC

(Đối tượng, qui trình và PP NC)

– Phần 4: Kết quả NC và thảo luận

– Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Phần I Đặt vấn đề/Mở đầu

Cần viết đầy đủ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

-Tầm quan trọng của vấn đề NC

-Tại sao làm đề tài này?

-Tại sao lựa chọn địa điểm nghiên cứu này?

Phần I Đặt vấn đề/Mở đầu

1.3 Câu hỏi nghiên cứu (mới)

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

(Phân biệt đối tượng NC và đối tượng khảo sát)

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung

Thời gian: Thời gian NC và của số liệu

Không gian

Phần II Cơ sở lý luận và thực tiễn

về………

• Tại sao cần cơ sở LL & TT?

• Tại sao không dùng tổng quan tài liệu?

• Cơ sở lý luận và TT:

+ Làm cơ sở cho NC

+ Biết được những NC có liên quan, những kết luận

ủng hộ hay bác bỏ

+ Chứng minh được phần mình làm là mới

+ Đảm bảo tính toàn diện

47

Phần II Cơ sở lý luận và thực tiễn

về………

Phần này trình bày khái quát tình hình của vấn đề NC

thông qua các tài liệu, tư liệu NC trong và ngoài nước có

liên quan đến đề tài NC Nội dung tổng quan thường đề

cấp đến:

•Các hướng NC xung quanh vấn đề quan tâm, nêu rõ kết

quả của từng hướng NC, đánh giá ưu, khuyết điểm của

từng hướng đó

•Các quan điểm về vấn đề NC

•Mức độ giải quyết đối với vấn đề quan tâm Những

thuận lợi, khó khăn, triển vọng và hướng giải quyết

Phần III Đặc điểm địa bàn và Phương

Pháp nghiên cứu

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

•Việc chọn địa điểm và nội dung NC phải thể hiện được tư duy khoa học và PP giải quyết vấn đề của tác giả luận văn

•Cùng một đề tài nhưng mỗi điạ bàn nghiên cứu do đặc điểm riêng nên phải tiến hành với nội dung và phương pháp khác nhau cho phù hợp.

•Trình bày được khái quát tình hình địa bàn

– Giới thiệu được những vấn đề có liên quan đến đề tài

– Số liệu cần theo thời gian

Phần III (Tiếp…)

3.2 Phương pháp nghiên cứu

•Phương pháp nghiên cứu nào? Thường có 3 nhóm

 Phương pháp thu thập số liệu, thông tin

+ PP thu thập số liệu: số liệu sơ cấp, thứ cấp

+ Lý do chọn mẫu điều tra, khảo sát, cơ sở chọn mẫu, chọn địa điểm

 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

+ Cụ thể phương pháp xử lý (thường là thống kê)

+ Công cụ xử lý: phần mềm, thuật toán

+ PP phân tích: định tính, định lượng

 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu

Trình bày phương pháp nghiên cứu

• Chỉ rõ những phương pháp chủ yếu sử dụng

• Nêu rõ phương pháp nào được sử dụng giải quyết nội

dung nào trong nghiên cứu

• Phân biệt phương pháp và kỹ năng?

• Chứng tỏ được các phương pháp sử dụng là đáng tin cậy

Lưu ý: Không nêu lại định nghĩa của phương pháp NC