Điều chỉnh hệ thống thuế thu nhập trong điều kiện việt nam là thành viên tổ chức thương mại thế giới (WTO)

Thạc sĩ

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan t t c các n i dung c a Lu n án này hoàn

toàn ñư c hình thành và phát tri n t! nh"ng quan ñi m c a chính cá

nhân tôi, dư'i s) hư'ng d*n khoa h,c c a các giáo sư, ti-n s

Các s1 li3u và k-t qu có ñư c trong Lu n án là hoàn toàn

trung th)c và có ngu5n g1c rõ ràng

TÁC GI LU N ÁN

M C L C

L I CAM ðOAN i

M C L C ii

DANH M C CÁC T VI T T T v

DANH M C B NG, HÌNH viii

L I M ð U 1

CHƯƠNG 1: LÝ LU N CHUNG V% THU THU NH P VÀ ðI%U CH(NH THU THU NH P TRONG ðI%U KI+N LÀ THÀNH VIÊN T- CH.C THƯƠNG M/I TH GI0I (WTO) 8

1.1 Thu7 thu nh:p và ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p 8

1.1.1 T ng quan v thu thu nh p và ñi u ch nh thu thu nh p 8

1.1.2 N i dung ñi u ch nh thu thu nh p 15

1.1.3 Nguyên t c, phương pháp và quy trình ñi u ch nh thu thu nh p 16

1.1.4 Tác ñ ng c)a ñi u ch nh thu thu nh p 20

1.2 Yêu cDu, ñi>u kiFn và lH trình ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn là thành viên WTO 22

1.2.1 Khái quát v WTO 22

1.2.2 Các yêu c/u ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO 23

1.2.3 Các ñi u ki2n và l trình ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO 26

1.2.4 Các nhân t4 5nh hư6ng t7i ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO 27

1.3 Kinh nghiFm quPc t7 và bài hRc cho ViFt Nam v> ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn là thành viên WTO 29

1.3.1 Kinh nghi2m qu4c t v ñi u ch nh thu thu nh p trong ñi u ki2n là thành viên WTO 29

1.3.2 Nh<ng bài h>c rút ra cho Vi2t Nam v ñi u ch nh thu thu nh p trong ñi u ki2n là thành viên WTO 39

CHƯƠNG 2: THUC TR/NG ðI%U CH(NH THU THU NH P TRONG ðI%U KI+N VI+T NAM LÀ THÀNH VIÊN T- CH.C THƯƠNG M/I TH GI0I (WTO) 43

2.1 Các cam k7t v> yêu cDu, ựi>u kiFn và lH trình ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO 43

2.1.1 Quá trình gia nh p WTO c)a Vi2t Nam 43 2.1.2 Quá trình ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trưZc khi là thành viên WTO 46 2.1.3 Các cam k t v yêu c/u, ựi u ki2n và l trình ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO 47

2.2 Th[c tr\ng ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO 50

2.2.1 K t qu5 thu thu thu nh p c)a Vi2t Nam giai ựoBn 1999C2012 50 2.2.2 ThDc trBng n i dung ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO 52 2.2.3 ThDc trBng phương pháp và quy trình ựi u ch nh thu thu nh p 6 Vi2t Nam 63 2.2.4 Tác ự ng c)a ựi u ch nh thu thu nh p 6 Vi2t Nam trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO 64

2.3 đánh giá ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO 72

2.3.1 Nh<ng mEt ựBt ựưFc khi ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO 72 2.3.2 Nh<ng hBn ch khi ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam

là thành viên WTO 75 2.3.3 Nguyên nhân c)a nh<ng hBn ch ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO 88

CHƯƠNG 3: GI I PHÁP đI%U CH(NH THU THU NH P TRONG đI%U KI+N VI+T NAM LÀ THÀNH VIÊN T- CH.C THƯƠNG M/I TH GI0I (WTO) 92 3.1 BPi c`nh quPc t7 và xu th7 ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO ự7n năm 2020 92

3.1.1 B4i c5nh qu4c t và tình hình c)a Vi2t Nam 92 3.1.2 Xu th ựi u ch nh thu thu nh p trong ựi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO ự n năm 2020 93

3.2 Mcc tiêu và quan ựidm ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn ViFt Nam là thành viên cea WTO ự7n năm 2020 97

3.2.1 MKc tiêu ñi u ch nh thu thu nh p ñ n năm 2020 97

3.2.2 Quan ñiLm ñi u ch nh thu thu nh p ñ n năm 2020 99

3.3 Gi`i pháp ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO ñ7n năm 2020 102

3.3.1 Nhóm gi5i pháp v n i dung ñi u ch nh thu thu nh p 102

3.3.2 Nhóm gi5i pháp v phương pháp ñi u ch nh 115

3.3.3 Nhóm gi5i pháp v quy trình ñi u ch nh 121

3.3.4 Nhóm gi5i pháp b trF 124

3.4 Các ñi>u kiFn th[c hiFn các gi`i pháp ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn ViFt Nam là thành viên WTO 134

3.4.1 Các ñi u ki2n khách quan 134

3.4.2 Các ñi u ki2n ch) quan 137

K T LU N 142

TÀI LI+U THAM KH O 144

PH L C 148

DANH M C CÁC T VI T T T

TT Tf vi7t tgt Nghĩa ựDy ựe

1 AP Action Plan Ờ Chương trình hành ự ng

2 APA Advance price Agreement > Th?a thu n giá trư'c

3 ASEAN Hi3p h i các qu1c gia đông Nam á

4 BCTC Báo cáo tài chắnh

5 BHXH B o hi m xã h i

6 BHYT B o hi m y t-

7 BTC B Tài chắnh

8 CDM Clean Development Mechanism Ờ Cơ ch- phát tri n sQch

9 CERs Certified Emission Reductions > ChUng chV gi m phát th i

10 CMND ChUng minh nhân dân

14 EU Các qu1c gia Châu Âu

15 FDI Foreign direct investment> đbu tư tr)c ti-p nư'c ngoài

16 GATT Hi3p ựZnh thương mQi GATT

17 GDP Gross domestic product>Tdng s n phem qu1c n i

18 HIV Human Immunodeficiency Virus Ờ Vi>rút gây suy gi m

mign dZch h ngưii

19 HT Home tax: Thu thu- t'i t!ng h

20 HTX H p tác xã

21 IAS H3 th1ng chuen m)c k- toán qu1c t-

22 IFAC International Federation of Accountant > ky ban các Chuen

m)c K- toán Qu1c

t-23 IFRS Chuen m)c Báo cáo tài chắnh Qu1c

t-24 KHCN Khoa h,c công ngh3

25 MNF Most favoured nation treatment: ð1i xn t1i hu3 qu1c

26 MUTRAP ky ban h p tác và h i nh p qu1c t-

28 NNT Ngưii n p thu-

30 NSNN Ngân sách Nhà nư'c

31 NT (National treatment) ð1i xn qu1c gia

32 NTS National tax service – Cơ quan dZch vq thu- qu1c gia

33 OECD Organisation for Economic Co>operation and Development

> Td chUc h p tác và phát tri n kinh t-

34 RIA Regulatory Impact Assessment

46 TNDN Thu nh p doanh nghi3p

47 TRIMs Trade>Related Investment Measures > Bi3n pháp ñbu tư liên

quan ñ-n thương mQi

48 TRIPs Trade>Related Aspects of Intellectual Property Rights – Các

v n ñY thương mQi liên quan ñ-n QuyYn sh h"u trí tu3

54 WP Ban công tác vY vi3c Vi3t Nam gia nh p WTO

55 WTO Td chUc thương mQi th- gi'i

DANH M C B NG, HÌNH

1 B`ng:

B ng 1.1 ðiYu chVnh mUc gi m tr! chung c a m t s1 qu1c gia 33

B ng 1.2 Thu- su t thu- TNDN h m t s1 nư'c phát tri n 34

B ng 1.3 Thu- su t thu- TNDN m t s1 nư'c châu Á 35

B ng 1.4 Cơ c u bi u thu- su t thu- TNCN m t s1 nư'c 35

B ng 2.1: Dign gi i mUc thu- cam k-t bình quân 48

B ng 2.2: K-t qu thu thu- thu nh p giai ñoQn 1999>2007 51

B ng 2.3: K-t qu thu thu- thu nh p giai ñoQn 2008>2012 51

B ng 2.4: B ng tdng h p k-t qu xn lý s1 li3u ñiYu tra vY thay ñdi thu nh p sau khi ñiYu chVnh thu- thu nh p cá nhân 70

B ng 3.1: S1 lư ng doanh nghi3p kh o sát phân loQi theo quy mô 115

B ng 3.2: ChV s1 giá giai ñoQn 2006>2012 116

B ng 3.3: Tdng h p thu thu- thu nh p DN và TNCN giai ñoQn 2007>2012 117

2 Hình: Hình 1.1: Tác ñ ng c a ñiYu chVnh thu- thu nh p t'i ch th (ñánh giá tác ñ ng c a chính sách RIA) 20

Hình 2.1: Tình hình thu NSNN qua các năm 65

Hình 2.2: So sánh GDP th)c t- và s1 thu thu- TNDN qua các năm 66

Hình 2.3 : ð5 thZ tdng thu NSNN và s1 thu thu- TNCN qua các năm 67

Hình 2.4: T1c ñ tăng thu thu- thu nh p cá nhân 68

Hình 2.5: H3 qu sau khi ñiYu chVnh thu- thu nh p doanh nghi3p và thu- thu nh p cá nhân 69

Hình 2.6: Tbn su t các câu tr lii yêu cbu gi m thu- su t thu- thu nh p 71

Hình 2.7: K-t qu ñiYu tra mUc ñ yêu cbu gi m thu- su t thu- TNDN 71

Hình 2.8: K-t qu ñiYu tra mUc ñ yêu cbu gi m thu- su t thu- TNCN 72

Hình 3.1: V n dqng mô hình phân tích nhóm l i ích>chi phí tdng th ñánh giá tác ñ ng c a ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p h Vi3t Nam 119

L I M ð U

1 Tính cjp thi7t cea ñ> tài nghiên cku

ðiYu chVnh thu- thu nh p là m t trong nh"ng n i dung quan tr,ng c a ñiYu chVnh h3 th1ng chính sách thu- T! thii phong ki-n khi thu- ñư c coi như nh"ng kho n ñZa tô, bdng l c gwn liYn v'i các vùng lãnh thd ñ-n ngày nay thu- ñư c coi là kho n huy ñ ng thu nh p vào ngân sách ñ chi tiêu chung cho các mqc tiêu qu1c gia ñã có khá nhiYu lu n ñi m khác nhau Tuy nhiên, hai trưing phái ngày nay còn ñang tranh lu n mQnh mz vY coi tr,ng thu- tr)c thu hay thu- gián thu N-u coi tr,ng thu- gián thu thì h3 th1ng thu- ñánh nh{ vào ngưii chZu thu- nhưng ñánh n|ng vào ngưii n p thu- Ngư c lQi, n-u coi tr,ng thu- tr)c thu thì h3 th1ng thu- t p trung ñánh thu- vào ngưii chZu thu- Khi ngưii chZu thu- chính là ngưii n p thu- t t y-u

có nh"ng ph n Ung mQnh mz ñ1i v'i chính sách thu- Khi l)a ch,n vi3c ñánh thu- thu nh p và coi h3 th1ng thu- thu nh p là ngu5n thu chính c a ngân sách qu1c gia ñòi h?i có nhiYu c i cách vY ñiYu chVnh thu- thu nh p Vi3c ñiYu chVnh thu- thu

nh p ph i tính ñ-n nh"ng căn cU khoa h,c và th)c tign m'i ñ m b o phát huy ưu th- c a thu- thu nh p Vì v y, ngoài các khái ni3m cơ b n vY thu- thu nh p và ñiYu chVnh thu- thu nh p, khi nghiên cUu cơ sh lý lu n vY ñiYu chVnh thu- thu nh p cbn nghiên cUu sâu vY các lý thuy-t kinh t- h,c liên quan ñ-n các khái ni3m vY “ñ trg

c a thu-”, “gánh n|ng thu-”, “thu- Ramsey”… ñ t! ñó phân tích tác ñ ng c a thu- thu nh p ñ1i v'i t!ng nhóm l i ích trong xã h i Thông qua hàng hóa và môi trưing kinh doanh cũng gây ra các hi3n trQng “méo mó” c a thu-

Vi3t Nam trh thành thành viên chính thUc c a Td chUc thương mQi th- gi'i (WTO) bwt bu c Vi3t Nam ph i th)c thi các cam k-t vY thu- Quá trình ñiYu chVnh thu- thu nh p theo cam k-t gia nh p WTO c a Vi3t Nam tuy ñã ñQt nh"ng thành công bư'c ñbu nhưng cùng v'i xu hư'ng ñiYu chVnh thu- thu nh p c a các nư'c thành viên WTO và các nư'c trên th- gi'i cho th y thu- thu nh p c a Vi3t Nam cbn ti-p tqc ñiYu chVnh Hơn n"a, cơ c u ngu5n thu Ngân sách c a Vi3t Nam trư'c ñây

ch y-u d)a vào dbu thô và thu- gián thu nên có nh"ng ñi m y-u nh t ñZnh Khi có nh"ng ñòi h?i qu1c t- vY tránh ñánh thu- hai lbn thì thu- thu nh p c a Vi3t Nam t?

ra khá b t l i vì s1 thu- thu ñư c qua các loQi thu- tr)c thu chi-m t‚ tr,ng không ñáng k M|t khác, nhu cbu chi tiêu ñ phát tri n kinh t- xã h i lQi gia tăng không

ng!ng, gây sUc ép lên h3 th1ng qu n lý thu- c a Vi3t Nam Mqc tiêu v!a ñ m b o thu ñúng, thu ñ nhưng v*n ph i dưƒng ñư c ngu5n thu mà không vi phQm các quy

ñZnh và cam k-t c a WTO là công vi3c không ñơn gi n Vì v y, ñY tài: “ði u ch nh

thu thu nh p c)a Vi2t Nam trong ñi u ki2n Vi2t Nam là thành viên WTO” là

hoàn toàn c p thi-t c vY m|t lý lu n và th)c tign

2 Tlng quan tình hình nghiên cku liên quan ñ7n ñ> tài

Trong thii gian có cu c c i cách thu- bư'c 1 ñã có r t nhiYu bài tham lu n

vY chính sách thu- c a Vi3t Nam ði n hình là lu n án TS c a tác gi Quách ðUc Pháp bàn lu n vY thu- như là công cq ñiYu ti-t vĩ mô nYn kinh t- Tác gi ñưa ra nh"ng khái ni3m, các v n dqng và vai trò ñiYu ti-t c a Nhà nư'c vY thu- Tuy nhiên, các nghiên cUu m'i d!ng h mUc lu n gi i rõ thu- là công cq cbn ph i sn dqng hơn là các bi3n pháp ngwn hQn nh„m thu ngân sách Các quan ni3m vY ñiYu ti-t

vĩ mô lúc ñó còn ñang tranh lu n khá nhiYu nên cu1n sách “thu-> công cq ñiYu ti-t

vĩ mô c a Nhà Nư'c” c a tác gi Quách ðUc Pháp do Nhà xu t b n xây d)ng phát hành năm 1999 ñã kh…ng ñZnh thành công c a công cq thu- Tuy nhiên, các nghiên cUu chưa lu n bàn sâu vY chính sách thu- thu nh p c a nư'c ta lúc b y gii

Ti-p sau ñó có tác gi Nguygn ThZ Thanh Xuân làm ñY tài nghiên cUu vY thu- giá trZ giá tăng áp dqng cho các doanh nghi3p trên ñZa bàn Hà N i nên cũng chưa ñi sâu phân tích vY chính sách thu- thu nh p c a Vi3t Nam

Tác gi TQ Văn L i cũng ñY c p ñ-n hoàn thi3n công cq thu- trong qu n lý Nhà nư'c vY kinh t- ñ1i v'i các doanh nghi3p công nghi3p ngoài qu1c doanh ñã

lu n gi i sâu vY các lý thuy-t thu- m'i như thu- Ramsey, gánh n|ng thu- vv… nhưng tr,ng tâm lu n gi i phương pháp m'i vY ñánh thu- chi phí thay cho ñánh thu- doanh thu gia tăng

Lu n án ti-n sĩ kinh t- c a tác gi Vương ThZ Thu HiYn vY “ Hoàn thi3n h3 th1ng chính sách thu- h Vi3t Nam trong ñiYu ki3n gia nh p WTO” ñã phân tích và ñánh giá nh"ng hQn ch- c a h3 th1ng chính sách thu- hi3n hành khi gia nh p WTO

và ñưa ra các gi i pháp ñ hoàn thi3n h3 th1ng chính sách thu- h Vi3t Nam trong ñiYu ki3n giá nh p WTO Lu n án ch y-u t p trung phân tích và ñY xu t gi i pháp hoàn thi3n chính sách thu- nói chung, chưa ñi sâu phân tích và ñY xu t nhiYu vY gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên WTO

ðY án ñdi m'i chính sách thu- c a Tdng cqc thu-, B Tài chính t p trung vào các cu c c i cách chính sách thu- nhưng mang tính h3 th1ng tdng quát và tri n khai theo các ñY án cq th c a t!ng ñ t c i cách Không riêng gì thu- thu nh p mà còn thu- giá trZ gia tăng, thu- chuy n như ng quyYn sn dqng ñ t, thu- xu t nh p kheu vv… ñư c c i cách toàn di3n Tuy nhiên, lu t thu- thu nh p doanh nghi3p

ñư c ban hành t! năm 1991 và qua ba lbn ñiYu chVnh thu- su t t! 32%, 28% và 25% thì thu- thu nh p cá nhân m'i ñư c ban hành năm 2009 và ñang trong quá trình ñiYu chVnh nên v*n chưa có nhiYu các nghiên cUu vY tác ñ ng c a thu- thu nh p cá nhân Vì v y, nh"ng ñiYu b t c p c a thu- thu nh p bao g5m c thu- thu nh p doanh nghi3p và cá nhân h Vi3t Nam chưa ñư c xem xét c|n kz dư'i giác ñ h3 th1ng

M|t khác, vi3c th)c thi các cam k-t c a WTO trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên c a WTO v*n có ñiYu ki3n Vi3t Nam chưa là nYn kinh t- thZ trưing trong vòng 12 năm là m t b t l i l'n khi có tranh ch p bán phá giá trong thương mQi V n

ñY ñáp Ung ngay các cam k-t ñơn thubn vY thu- ñã có nhiYu nghiên cUu và bình lu n nhưng nh"ng nghiên cUu sâu vY ñiYu chVnh thu- thu nh p v!a ñ m b o các thi-u hqt ngu5n thu do cwt gi m trên 10.600 dòng thu- xu t nh p kheu, thu- tiêu thq ñ|c bi3t còn ñ|t ra v n ñY v!a ph i ñiYu chVnh thu- thu nh p c a nư'c ta ph i ñQt yêu cbu qu1c t- trong h i nh p và thúc ñey nYn kinh t- thZ trưing h nư'c ta phát tri n s'm hơn l trình 12 năm ñã cam k-t nh„m ñưa nư'c ta ñư c hưhng toàn phbn và ñby ñ hơn nh"ng quy ch- thương mQi c a WTO M|c dù, Vi3t Nam ñư c ưu ñãi theo quy ch- các nư'c ñang phát tri n nhưng cũng t1i ña trong l trình 3>7 năm và ñ-n 2014 Vi3t Nam sz ph i ñ1i ch,i v'i th)c t- cQnh tranh bình ñ…ng như các thành viên khác

c a Td chUc thương mQi th- gi'i

T! nh"ng tdng quan tình hình nghiên cUu như nói trên, có th nói ñY tài nghiên cUu mà tác gi l)a ch,n ñ nghiên cUu lu n án này là không trùng lwp v'i nh"ng ñY tài, lu n án ñã ñư c nghiên cUu và công b1 trong thii gian gbn ñây Nghiên cUu c a tác gi sz t p trung nhiYu vào tính h3 th1ng c a riêng loQi thu- thu nh p, các tác ñ ng và nh hưhng c a nó Các cách ñiYu chVnh và l trình ñiYu chVnh phù h p v'i cam k-t c a Td chUc thương mQi th- gi'i

3 Mcc ñích, nhiFm vc và các câu hni nghiên cku cea lu:n án

Mqc ñích c a lu n án là ñY xu t nh"ng gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên c a WTO m t cách có h3 th1ng, kh thi và tuân th các nguyên twc c a WTO

Nhi3m vq nghiên cUu: ð ñQt ñư c mqc ñích ñó, lu n án cbn ph i th)c hi3n các nhi3m vq nghiên cUu sau:

> H3 th1ng hóa cơ sh lý lu n vY thu- thu nh p và ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n là thành viên c a WTO Kinh nghi3m ñiYu chVnh và xu th- ñiYu chVnh thu- thu nh p c a các nư'c trên th- gi'i, các bài h,c rút ra cho Vi3t Nam

> Phân tích th)c trQng ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên WTO Áp dqng các phương pháp ñánh giá tác ñ ng c a quá trình ñiYu chVnh thu- thu nh p c a Vi3t Nam Rút ra các k-t lu n vY bài h,c thành công và nh"ng v n ñY cbn ñ|t ra ñ ti-p tqc nghiên cUu ñiYu chVnh thu- thu nh p h Vi3t Nam trong ñiYu ki3n là thành viên WTO Tdng h p m t cách có h3 th1ng quá trình ñiYu chVnh thu- thu nh p h Vi3t Nam trong ñiYu ki3n là thành viên WTO, ñánh giá th)c trQng ñiYu chVnh thu- thu nh p hi3n nay, trên cơ sh ñó ñY xu t các gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p trong thii gian t'i

> Trên cơ sh nh"ng thu n l i và khó khăn ñ|t ra cho Vi3t Nam trong ñiYu chVnh thu- thu nh p khi là thành viên WTO và d)a trên nh"ng mqc tiêu và quan

ñi m ñiYu chVnh thu- thu nh p, lu n án sz ñưa ra h3 th1ng các gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên WTO

ð ñQt ñư c mqc ñích và hoàn thành các nhi3m vq trên, lu n án sz ñ|t ra các câu h?i nghiên cUu sau:

> Th- nào là h3 th1ng thu- thu nh p, b n ch t, vai trò và n i dung như th- nào?

> H3 th1ng thu- thu nh p c a Vi3t Nam hi3n nay theo trưing phái nào? Sau khi là thành viên chính thUc WTO Vi3t Nam có quy-t tâm ñiYu chVnh thu- thu nh p theo cam k-t không?

> Các chính sách và cơ ch- ñiYu chVnh thu- thu nh p c a Vi3t Nam ñã ñáp Ung yêu cbu theo cam k-t chưa?

> Vi3t Nam ñã cam k-t th)c thi vY thu- khi là thành viên WTO nh"ng n i dung gì? ðQt mUc ñ nào? Còn v n ñY gì cbn ti-p tqc th)c hi3n

> Kinh nghi3m qu1c t- vY ñiYu chVnh thu- thu nh p khi là thành viên WTO như th- nào?

> Tác ñ ng và nh hưhng c a các ñiYu chVnh thu- thu nh p c a Vi3t Nam ra sao?

> Quan ñi m và mqc tiêu ñiYu chVnh thu- thu nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam

là thành viên WTO là gì?

> ð ti-p tqc ñiYu chVnh thu- thu nh p ñ-n năm 2020 theo các cam k-t c a WTO cbn có nh"ng gi i pháp gì?

4 ðPi tưong và ph\m vi nghiên cku cea lu:n án

ð1i tư ng nghiên cUu c a lu n án là thu- thu nh p và ñiYu chVnh thu- thu

nh p trong ñiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên c a WTO

PhQm vi nghiên cUu: ðiYu chVnh thu- thu nh p h Vi3t Nam trong ñiYu ki3n là thành viên WTO

> Lu n án t p trung nghiên cUu 2 lu t thu- quan tr,ng nh t c a loQi thu- này

là thu- thu nh p doanh nghi3p và thu- thu nh p cá nhân Vì v y, “h3 th1ng thu- thu

nh p” ñư c g,i twt và ñư c hi u là “thu- thu nh p”

> Lu n án cũng t p trung nghiên cUu ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p, không ñi sâu nghiên cUu vY qu n lý thu- c a Vi3t Nam “ðiYu chVnh thu- thu nh p” trong lu n án này ñư c hi u là “ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p”.Vì v y, lu n

án t p trung nghiên cUu vY: N i dung ñiYu chVnh thu- thu nh p; Phương pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p; Quy trình ñiYu chVnh thu- thu nh p; Tác ñ ng c a ñiYu chVnh thu- thu nh p

Thii gian nghiên cUu: t! năm 1991 ñ-n nay ð5ng thii ñi sâu nghiên cUu giai ñoQn trư'c và sau năm 2007> thii ñi m Vi3t Nam chính thUc trh thành thành viên WTO và ñY xu t các gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p ñ-n năm 2020

5 Phương pháp nghiên cku

> ð hoàn thành các nhi3m vq trên, lu n án sn dqng các phương pháp: th1ng

kê, tdng h p, phân loQi, swp x-p, so sánh, ñ1i chi-u, phân tích, ñánh giá ñ rút ra nh"ng nh n xét phqc vq cho nghiên cUu ñY tài

> Ngoài ra còn sn dqng các phương pháp toán kinh t-, mô hình phân tích SPSS trên cơ sh d" li3u ñiYu tra c a 300 doanh nghi3p và cá nhân thu c di3n n p thu- thu nh p…Vi3c kh o sát và ñánh giá ch y-u phân tích các tác ñ ng c a ñiYu

chVnh thu- thu nh p khi có s) ựiYu chVnh thu- t! mUc TNDN 28% xu1ng 25% và TNCN khi ựưa vào áp dqng và áp mUc gi m tr! gia c nh Do ựó, m*u ựiYu tra ựư c thi-t k- ch y-u ự nghiên cUu tác ự ng c a vi3c ựiYu chVnh thu- và thăm dò ý ki-n

vY xu th- nên ựiYu chVnh thu- thu nh p theo hư'ng nào T! nh"ng k-t qu ựó m'i sàng l,c và so v'i yêu cbu c a WTO ựã cam k-t Tác gi không ự|t mqc tiêu ựiYu tra t t c các n i dung và câu h?i nghiên cUu trong m t ự t ựiYu tra ngwn hQn này Các s1 li3u ựiYu tra sz ựư c sn dqng ki m chUng k-t qu nghiên cUu ch y-u vY tác

ự ng c a ựiYu chVnh thu- thu nh p

> Bên cQnh ựó, lu n án cũng sn dqng phương pháp quy nQp, ngoQi suy ự d) báo các tác ự ng và nh hưhng c a các ựiYu chVnh thu- thu nh p đánh giá l i ắch và chi phắ cho m t s1 gi i pháp ự xác th)c tắnh kh thi c a gi i pháp

6 Nhrng ựóng góp mZi cea lu:n án

Trên cơ sh nghiên cUu ựY tài ựiYu chVnh thu- thu nh p trong ựiYu ki3n Vi3t Nam là thành viên WTO tác gi ựã có nh"ng ý tưhng m'i vY vi3c áp dqng các cơ ch- tắn dqng thu-, tránh thu- ch5ng lên thu- Ầ Lu n án có quan ựi m rõ ràng vY vi3c chuy n dbn h3 th1ng thu- Vi3t Nam n|ng vY gián thu hi3n nay sang h3 th1ng thu- n|ng vY tr)c thu v'i hai loQi thu- thu nh p ch y-u là thu- thu nh p doanh nghi3p và thu- thu nh p cá nhân Cq th , nh"ng ựóng góp ựó là:

> Th nh t là: Qua vi3c h3 th1ng hóa các cơ sh lý lu n vY ựiYu chVnh thu- thu

nh p, các n i dung ựiYu chVnh, phương pháp và quy trình ựiYu chVnh thu- thu nh p,

lu n án ựY c p ự-n các mô hình tác ự ng thu-, ự5 thZ hóa các tác ự ng và lu n gi i chắnh sách thu- thu nh p là ắt bZ méo mó nh t khi thu thu- Tác gi h3 th1ng hóa cơ

sh lý lu n vY ựiYu chVnh thu- thu nh p dư'i dQng so sánh tdng th gánh n|ng thu- trên cá nhân, doanh nghi3p và s n phem Tác gi chwt l,c kinh nghi3m ựiYu chVnh thu- thu nh p c a các qu1c gia có ựiYu ki3n tương ự5ng v'i Vi3t Nam ự rút ra nh"ng bài h,c cbn thi-t khi Vi3t Nam ph i th)c hi3n các cam k-t ự1i v'i WTO

> Th hai là: Trên cơ sh các phân tắch sâu vY ựiYu chVnh thu- thu nh p khi Vi3t

Nam là thành viên WTO, tác gi ựóng góp vY các phân tắch Ung dqng ự5 thZ hóa các tác

ự ng khi áp dqng thu- thu nh p T! ựó, có nh"ng ựánh giá vY th)c trQng, rút ra k-t lu n

vY nh"ng bài h,c thành công cũng như nh"ng v n ựY ự|t ra cbn ti-p tqc nghiên cUu ựiYu chVnh và nguyên nhân c a nh"ng hQn ch- ựó

> Th ba là: Sau khi tdng h p các mqc tiêu tdng quát và cq th ñiYu chVnh

thu- thu nh p ñ-n 2020 c a Chính ph , tác gi ñY xu t 5 quan ñi m riêng vY ñiYu chVnh thu- thu nh p ñ làm cơ sh ñY xu t các gi i pháp ñiYu chVnh thu- thu nh p c a Vi3t Nam trong ñiYu ki3n là thành viên WTO Trên cơ sh ñó ñY xu t các gi i pháp

vY n i dung ñiYu chVnh, vY phương pháp và quy trình ñiYu chVnh, ñ5ng thii ñY xu t nh"ng gi i pháp bd tr nh„m h‰ tr th)c hi3n thành công các nhóm gi i pháp ñã ñY

xu t

7 K7t cju cea Lu:n án

Ngoài các trang bìa, mqc lqc, danh mqc các b ng s1 li3u, các t! vi-t twt và các ñ5 thZ, các phbn mh ñbu và k-t lu n, danh mqc các công trình ñã công b1 liên quan ñ-n lu n án, danh mqc tài li3u tham kh o và các phq lqc, lu n án g5m ba chương như sau:

Chương 1: Lý lu:n chung v> thu7 thu nh:p và ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn là thành viên Tl chkc thương m\i th7 giZi

Chương 2: Th[c tr\ng ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn ViFt Nam là thành viên Tl chkc thương m\i th7 giZi

Chương 3: Gi`i pháp ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn ViFt Nam

là thành viên Tl chkc thương m\i th7 giZi

CHƯƠNG 1: LÝ LU N CHUNG V% THU THU NH P VÀ ðI%U CH(NH THU THU NH P TRONG ðI%U KI+N LÀ THÀNH VIÊN T- CH.C THƯƠNG M/I TH GI0I (WTO)

1.1 Thu7 thu nh:p và ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p

1.1.1 T ng quan v thu thu nh p và ñi u ch nh thu thu nh p

1.1.1.1 Khái ni m v thu thu nh p và ñi u ch nh thu thu nh p

ð hi u rõ thu- thu nh p trư'c h-t cbn tìm hi u vY thu nh p Hi3n nay trên th- gi'i còn nhiYu quan ñi m khác nhau vY khái ni3m thu nh p tuỳ theo mqc ñích

Qua các ñZnh nghĩa nêu trên có th th y chung nh t thì thu nh p là t ng các

giá tr mà m!t ch" th# nào ñó nh n ñư'c trong n n kinh t xã h!i thông qua quá trình phân ph/i thu nh p qu/c dân trong m!t th1i h2n nh t ñ nh, không phân bi t ngu4n g/c hình thành t5 lao ñ!ng, tài s7n hay ñ9u tư… Thu thu nh p là m!t lo2i thu ñánh tr;c ti p vào thu nh p th;c t c"a cá nhân ho<c pháp nhân

Thu- thu nh p ñóng vai trò r t quan tr,ng trong vi3c ñ m b o ngu5n thu Ngân sách cho Nhà nư'c và th)c hi3n các chUc năng qu n lý, ñiYu ti-t vĩ mô c a Nhà nư'c ñ1i v'i các hoQt ñ ng kinh t-, xã h i trong toàn b nYn kinh t- qu1c dân Thu- thu nh p xu t hi3n r t s'm trong lZch sn thu- khoá MUc thu- cao hay th p ñánh vào tdng thu nh p hay ñánh vào t!ng kho n thu nh p khác nhau c a các ch

th thưing phq thu c vào quan ñi m ñiYu ti-t thu nh p và mqc tiêu ñ|t ra trong phân ph1i thu nh p c a t!ng nư'c trong nh"ng thii kỳ nh t ñZnh Vì v y, có th có nh"ng loQi thu nh p không ph i chZu thu- ho|c chV bZ ñánh thu- trong nh"ng giai ñoQn nh t ñZnh v'i các mUc thu- su t khác nhau

Vi3c ñiYu chVnh thu- thu nh p trong nhiYu trưing h p không th không th)c hi3n nên nhiYu Chính ph coi ñây là công cq h"u hi3u nh t có nh hưhng mQnh mz ñ1i v'i toàn xã h i ðiYu chVnh thu- thu nh p có nh hưhng nhanh và mQnh ñ1i v'i các ñ1i tư ng trong xã h i nên các Chính ph luôn th n tr,ng vY các chính sách thu- c a mình

ði u ch nh thu thu nh p là s>a ñ i, b sung hoàn thi n thu thu nh p c7 v chính sách thu thu nh p và qu7n lý thu thu nh p nhAm ñ2t ñư'c các mBc tiêu qu7n lý thu thu nh p Trong khuôn khd lu n án này sz t p trung nghiên cUu vi3c

ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p Như v y, vi3c ñiYu chVnh chính sách thu- thu

nh p sz bao g5m vi3c ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p doanh nghi3p và ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p cá nhân

1.1.1.2 ð<c ñi#m c"a thu thu nh p

> Thu- thu nh p là thu- tr)c thu nên thưing bZ ph n Ung mQnh nhưng khá công b„ng và hi3u qu Tùy vào h3 th1ng thu- t n thu hay bình thu sz có nh"ng

ph n Ung khác nhau ð|c ñi m này cũng gwn liYn v'i ý thUc c a các ñ1i tư ng n p thu- và cơ c u kinh t- c a nên kinh t- M t nYn kinh t- phát tri n thưing chZu thu-

su t cao hơn và ngư c lQi Trong khi ñó ngưii chZu thu- dù ph i n p thu- cao nhưng v*n còn thu nh p sung túc nên gánh n|ng thu- ñư c xem nh{ hơn Như v y,

ý thUc ch p hành n p thu- c a nhóm này cũng cao hơn

> Thu- thu nh p thưing có thu- su t cao và lũy ti-n vì thu- thu nh p ñóng vai trò là loQi thu- tr)c ti-p ñ m b o công b„ng xã h i M|c dù v y, h3 th1ng thu- thu nh p có thu- su t cao thưing áp dqng h3 th1ng thu- chuen twc nh„m ñ m b o

thu- thu nh p không bZ lQm thu hai lbn Ngư c lQi nh"ng thu nh p dư'i mUc trung bình thưing ñư c mign gi m nhiYu hơn

> H3 th1ng thu- thu nh p thưing gwn v'i các chương trình phân ph1i và phân ph1i lQi thu nh p nên có nh hưhng r t l'n ð|c bi3t là thu- thu nh p ñ1i v'i các cá nhân chZu thu- theo nguyên twc thu nh p cao ph i n p nhiYu và ngư c lQi Thu- thu nh p không mang tính phân ph1i lQi tr)c ti-p b„ng cách san b„ng thu nh p

c a t t c thành viên trong xã h i nhưng nó có tác dqng làm gi m kho ng cách giàu nghèo trong xã h i

> Thu- thu nh p có ñ|c ñi m là căn cU theo ngu5n phát sinh thu nh p ho|c nơi

cư trú nên thưing gwn v'i công tác qu n lý và báo cáo tr)c ti-p Các cán b qu n lý và theo dõi cũng cbn nwm v"ng nhiYu nghi3p vq và cách Ung xn h p lý Thu- thu nh p gwn v'i ngu5n phát sinh thu nh p và nơi cư trú làm cho thu- thu nh p ph i qu n lý sát sao các kho n thu nh p, các kho n ñư c gi m tr!, ưu ñãi và tránh ñánh thu- hai lbn khi

có di chuy n ngu5n thu nh p hay ch‰ h

1.1.1.3 Nguyên tGc thu thu thu nh p

Nguyên twc thU nh t: Thu thu- trên cơ sh thu nh p chZu thu-

M t s1 nhà kinh t- ñưa ra quan ñi m thu thu- thu nh p ph i d)a trên cơ sh thu nh p hoàn chVnh Theo ñZnh nghĩa c a Haig>Simons cho r„ng, thu nh p hoàn chVnh là thu nh p b„ng tiYn m|t và c lãi v1n, dù lãi ñó ñã có th)c hay m'i chV là hUa h{n > ph i là cơ sh thu thu- thu nh p vì nó là thư'c ño ñúng ñwn nh t kh năng

n p thu- Trh ngQi cho quan ñi m này trên th)c t- là khó có th xác ñZnh ñư c s1 lãi t! v1n ñbu tư khi lãi ñó ñang h dQng tiYm năng (Thu thu- trên cơ sh chưa có th)c) M|t khác ñ có thu nh p hoàn chVnh thì m‰i ch th tQo ra thu nh p lQi có các chi phí khách quan khác nhau (Ch…ng hQn chi phí ñ khwc phqc r i ro, chi phí ch"a b3nh ) N-u d)a vào thu nh p hoàn chVnh ñ làm cơ sh ñánh thu- thì vi phQm nguyên twc công b„ng Do ñó, h hbu h-t các nư'c, thu nh p chZu thu- ñư c xác ñZnh trong các trưing h p cq th sau:

> Thu nh p phát sinh t! nh"ng giao dZch trên thZ trưing dư'i hình thUc tiYn t3

> Thu nh p phát sinh t! nh"ng giao dZch trên thZ trưing dư'i hình thUc tiYn t3 tr! ñi các kho n chi phí khách quan gwn liYn v'i quá trình tQo ra thu nh p (c chi phí s n xu t và chi phí khách quan khác) Tuỳ theo ñiYu ki3n, hoàn c nh cq th c a m‰i nư'c mà các kho n chi phí mign tr! này ñư c quy ñZnh khác nhau

> Thu nh p c a các td chUc, cá nhân phát sinh t! nh"ng giao dZch trên thZ trưing, nhưng ñư c mign tr! thêm m t kho n thu nh p ñ khuy-n khích nh"ng hoQt

ñ ng theo ñZnh hư'ng c a Nhà nư'c

M|t khác, khi có thu nh p chZu thu- cũng cbn cân nhwc ñ-n ngưƒng chZu thu- N-u ngưƒng thu thu- cao thì mUc ñ bao quát th p nhưng mang tính thu thu- thu nh p cao và ngư c lQi N-u xác ñZnh ngưƒng thu thu- th p thì ph i xác ñZnh thêm mUc gi m tr! h p lý ñ bao quát ngu5n thu Xác ñZnh ngưƒng thu thu- thưing phUc tQp hơn khi tham s1 này luôn bi-n ñ ng theo tình hình th)c t-

Nguyên twc thU hai: Thu thu- lu ti-n

Ž hbu h-t các qu1c gia ñYu coi tr,ng nguyên twc lu ti-n trong thu- thu nh p

nh t là ñ1i v'i thu- thu nh p cá nhân Cơ sh c a nó xu t phát t! nguyên twc công b„ng theo chiYu d,c trong vi3c thu thu- Theo nguyên twc lu ti-n, thì thu nh p chZu thu- càng l'n thì thu- su t càng cao

Tuy nhiên, xung quanh v n ñY áp dqng nguyên twc lu ti-n ñ1i v'i thu- thu

nh p cũng có nhiYu ý ki-n khác nhau Có ý ki-n cho r„ng, khi áp dqng nguyên twc

lu ti-n nên có s) phân bi3t ngu5n g1c c a các loQi thu nh p ñ phát huy vai trò ñiYu chVnh c a thu- thu nh p Nhưng cũng có ý ki-n cho r„ng làm như v y sz gây nên tính phUc tQp trong vi3c thi-t k- thu- su t, vì không nên dùng các loQi thu- su t khác nhau cho thu nh p phát sinh t! các ngu5n thu nh p khác nhau mà nên áp dqng các kho n mign, gi m thu- ñ ñ m b o chUc năng c a thu- thu nh p, ho|c áp dqng thu- lu ti-n t!ng phbn

Thu- lũy ti-n toàn phbn (theo t‚ l3) ho|c thu- lũy ti-n t!ng phbn cbn xem xét vào t!ng ñiYu ki3n áp dqng cq th và cách áp dqng nguyên twc xác ñZnh thu nh p chZu thu- N-u l)a ch,n xác ñZnh ngưƒng chZu thu- cao thưing áp dqng thu- lũy ti-n toàn phbn nh„m phân ph1i lQi thu nh p c a ngưii có thu nh p cao và ngư c lQi Áp dqng thu- lũy ti-n t!ng phbn sz phUc tQp hơn nh"ng ñ m b o bao quát nhưng v*n có nh"ng kho n gi m tr!, mign cho t!ng phbn

Nguyên twc thU ba: L)a ch,n thii gian ñ xác ñZnh thu nh p chZu thu-

Cơ sh thu thu- thu nh p là thu nh p chZu thu- Thu nh p chZu thu- ñư c xác ñZnh trong thii gian nh t ñZnh do pháp lu t c a t!ng nư'c quy ñZnh nhưng thông thưing ph i ñ m b o yêu cbu sau:

> ð m b o công b„ng trong vi3c thu thu-

> ð m b o tính kh thi c a vi3c thu thu-

> ð m b o ngu5n thu cho ngân sách ñ trang tr i cho các nhu cbu chi tiêu c a Nhà nư'c

Trong th)c tign, nhiYu nư'c trên th- gi'i qui ñZnh khác nhau vY thii gian xác ñZnh thu nh p chZu thu- Có nư'c l y thu nh p năm làm cơ sh tính thu-, có nư'c coi thu nh p bình quân tháng làm cơ sh tính thu-

1.1.1.4 Phân lo2i thu thu nh p

Các hình thUc thu- thu nh p cũng có r t nhiYu loQi tuỳ theo t!ng giác ñ nghiên cUu và tiêu chí phân loQi Thông thưing căn cU vào ñ1i tư ng n p thu-, có thu- thu nh p cá nhân và thu- thu nh p doanh nghi3p Căn cU vào tính ch t thu- thu

nh p g5m có Thu- thu nh p t n thu thưing có mUc thu- su t r t cao trên 50% (th m chí 70%) và Thu- thu nh p bình thu thưing có mUc thu- su t cao nh t không quá 50%

Thu- thu nh p có b n ch t là ñiYu ti-t thu nh p qua nhiYu giai ñoQn và do nhiYu ñ1i tư ng chi ph1i khác nhau nên cbn có các bi3n pháp áp dqng khác nhau nh„m thu ñúng và ñ thu- Thu nh p doanh nghi3p th)c ch t sau khi ñ lQi m t phbn n-u ti-p tqc phân chia cho các cd ñông lQi là thu nh p cá nhân Vì v y, cbn có

m t loQt các loQi thu- khác nhau bd sung cho nhau trong quá trình v n dqng Tuy nhiên, cách phân loQi chung nh t trên th- gi'i hi3n nay v*n là thu- Thu nh p doanh nghi3p và thu- Thu nh p cá nhân Cq th , b n ch t hai loQi thu- này như sau:

> Thu thu nh p doanh nghi p

B n ch t c a thu- TNDN ñư c th hi3n bhi các thu c tính bên trong v1n có

c a nó Nh"ng thu c tính ñó có tính dn ñZnh tương ñ1i qua các giai ñoQn phát tri n Nghiên cUu vY thu- TNDN, ngưii ta nh n th y thu- thu nh p doanh nghi3p có nh"ng ñ|c ñi m riêng ñ phân bi3t v'i các swc thu- và các công cq tài chính khác như sau:

+ Th nh t, thu TNDN có ñ<c ñi#m là ñ/i tư'ng n!p thu theo lu t quy

ñ nh ñ4ng nh t vMi ñ/i tư'ng ch u thu

NNT theo lu t cũng là ngưii tr thu- cu1i cùng trong m t chu kỳ s n xu t kinh doanh Nói m t cách khác, thu- TNDN làm cho kh năng và cơ h i chuy n dZch gánh n|ng thu- cho ngưii khác trh nên khó khăn hơn

+ Th hai, thu TNDN là m!t kho7n chuy#n giao thu nh p c"a NNT cho Nhà nưMc mang tính bGt bu!c phi hình s;

Tính bwt bu c phi hình s) là thu c tính cơ b n v1n có c a thu- nói chung và thu- TNDN nói riêng, nó phân bi3t thu- TNDN v'i các hình thUc huy ñ ng tài chính khác c a ngân sách Nhà nư'c

ð|c ñi m này xác ñZnh rõ n i dung kinh t- c a thu- TNDN là thu nh p ñư c hình thành m t cách khách quan và có ý nghĩa xã h i ñ|c bi3t > Vi3c ñ ng viên mang tính bwt bu c c a Nhà nư'c Phân ph1i mang tính ch t bwt bu c dư'i hình thUc thu- TNDN là m t phương thUc phân ph1i c a Nhà nư'c mà k-t qu c a quá trình ñó là m t b ph n thu nh p c a doanh nghi3p ñư c chuy n giao cho Nhà nư'c

mà không kèm theo m t s) c p phát ho|c nh"ng quyYn l i nào khác cho NNT

+ Th ba, vi c chuy#n giao thu nh p dưMi hình th c thu thu nh p doanh nghi p không mang tính ch t hoàn tr7 tr;c ti p

Tính ch t không hoàn tr tr)c ti-p c a thu- TNDN ñư c bi u hi3n trên các khía cQnh

M!t là, s) chuy n giao thu nh p thông qua thu- không mang tính ñ1i giá,

nghĩa là mUc thu- mà các tbng l'p trong xã h i chuy n giao cho Nhà nư'c không hoàn toàn d)a trên mUc ñ NNT th!a hưhng nh"ng dZch vq và hàng hoá công c ng

do Nhà nư'c cung c p NNT cũng không có quyYn ñòi h?i Nhà nư'c ph i cung c p hàng hoá dZch vq công c ng tr)c ti-p cho mình m'i phát sinh kho n chuy n giao thu nh p cho Nhà nư'c, m|t khác mUc ñ cung c p dZch vq công c ng c a Nhà nư'c cũng không nh t thi-t ngang b„ng mUc ñ chuy n giao

Hai là, kho n chuy n giao thu nh p dư'i hình thUc thu- TNDN không ñư c

hoàn tr tr)c ti-p, có nghĩa là NNT suy cho cùng sz nh n ñư c m t phbn các dZch

vq công c ng mà Nhà nư'c cung c p chung cho c c ng ñ5ng; giá trZ phbn dZch vq

ñó không nh t thi-t tương ñ5ng v'i kho n tiYn thu- mà h, n p cho Nhà nư'c

Ba là, vi c chuy#n giao thu nh p dưMi hình th c thu TNDN ñư'c quy ñ nh trưMc bAng pháp lu t

ð|c ñi m này, m t m|t th hi3n tính pháp lý cao c a thu- TNDN, m|t khác

ph n ánh s) chuy n giao thu nh p này không mang tính tuỳ ti3n mà d)a trên nh"ng

cơ sh pháp lu t nh t ñZnh và ñã ñư c xác ñZnh trư'c trong Lu t thu- TNDN Nh"ng tiêu thUc thưing ñư c xác ñZnh trong Lu t thu- TNDN là ñ1i tư ng chZu thu-, ñ1i

tu ng n p thu-, thu- su t, thii hQn cq th và nh"ng ch- tài mang tính cưƒng ch- khác

Các kho n chuy n giao thu nh p dư'i hình thUc thu- TNDN chZu nh"ng nh hưhng c a các y-u t1 kinh t-, chính trZ, xã h i trong nh"ng thii kỳ nh t ñZnh

Y-u t1 kinh t- tác ñ ng ñ-n thu- TNDN thưing là mUc ñ tăng trưhng c a nYn kinh t- qu1c dân, giá c , thZ trưing, s) bi-n ñ ng c a Ngân sách Nhà nư'c…

Y-u t1 chính trZ, xã h i tác ñ ng ñ-n thu- TNDN thưing là th ch- chính trZ c a Nhà nư'c, tâm lý t p quán c a các tbng l'p dân cư, truyYn th1ng văn hoá…

> Thu thu nh p cá nhân

Thu nh p c a thu- sz căn cU cq th vào ngu5n g1c phát sinh c a các kho n thu nh p và căn cU vào ñ|c ñi m cư trú hay m t s1 ñ|c ñi m khác tuỳ theo lu t c a t!ng nư'c

+ ð/i tư'ng n!p thu ñ4ng th1i cũng chính là ñ/i tư'ng ch u thu nên thu

TNCN r t dS gây ph7n ng m2nh t5 ngư1i ch u thu

Không gi1ng các loQi thu- gián thu (như thu- tiêu dùng…) kho n thu- ñư c tính s•n trong giá thanh toán nên nó không nh hưhng nhiYu ñ-n tâm lý ngưii mua

vY kho n thu- mình ph i n p Thu- tr)c thu có th hi u nghĩa ñen là “Nhà nư'c tr)c ti-p thò tay vào túi chúng ta và l y tiYn c a ta ra” ñiYu ñó chwc chwn có nh hưhng mQnh vY tâm lý c a ngưii n p thu- Chính vì v y m‰i khi chính ph có nh"ng thay ñdi trong chính sách thu- TNCN như vi3c ñiYu chVnh thu- su t hay thay ñdi phQm vi các ñ1i tư ng ñư c mign gi m thu- thì ñYu gây ra nh"ng ph n Ung mQnh mz trong dân cư

+ Thu TNCN thông thư1ng là lo2i thu luT ti n

Các nư'c thưing xây d)ng m t bi u thu- lu ti-n, tương Ung v'i các b c thu nh p càng cao thì mUc thu- su t biên càng cao Do ñó, nh"ng ngưii có thu

nh p càng cao thì cũng chZu mUc thu- tương Ung cao hơn so v'i nh"ng ngưii

có mUc thu nh p th p hơn Thu- TNCN góp phbn ñ m b o tính công b„ng trong

xã h i mà thưing g,i là công b„ng theo chiYu d,c và công b„ng theo chiYu ngang Kho ng cách tương ñ1i gi"a các b c thu- su t sz quy-t ñZnh tính ch t

lu ti-n mQnh hay y-u c a bi u thu-

1.1.2 N i dung ñi u ch nh thu thu nh p

Xét vY góc ñ ñiYu chVnh thu- thu nh p có th nói là vi3c ñiYu chVnh c vY chính sách, b máy và cơ ch- thu- thu nh p Tuy nhiên, phQm vi ñiYu chVnh thu- thu

nh p ñư c t p trung nghiên cUu cơ b n vY chính sách thu- thu nh p ðiYu chVnh chính sách thu- thu nh p ñư c coi là c1t lõi làm thay ñdi thu- thu nh p Còn ñiYu chVnh b máy và cơ ch- thu- thu nh p là nh"ng ñiYu chVnh mang tính ch t qu n lý thu- thu nh p ðiYu chVnh chính sách thu- thu nh p có nhiYu n i dung khác nhau nhưng chung quy có 04 n i dung cơ b n sau: quy ñZnh vY xác ñZnh thu nh p chZu thu-, quy ñZnh vY vi3c xác ñZnh các kho n kh u tr! ho|c các kho n chi phí ñư c tr! khi tính thu- thu nh p, quy ñZnh vY các mUc thu- su t, quy ñZnh vY xác ñZnh ưu ñãi thu- N i dung ñiYu chVnh cq th như sau:

M!t là: ðiYu chVnh các quy ñZnh vY xác ñZnh thu nh p chZu thu- Trong ñó

cbn xem xét t'i các y-u t1 như ngu5n g1c c a thu nh p Vì m‰i loQi thu nh p phát sinh t! các ngu5n g1c khác nhau ph i ñư c xác ñZnh thu nh p chZu thu- khác nhau

N i dung này cũng là nh"ng v n ñY tr,ng y-u c a chính sách thu- thu nh p ðiYu chVnh chính sách thu- thu nh p sz căn cU vào tình hình c a t!ng giai ñoQn mà ñánh thu- các loQi thu nh p khác nhau cho các ñ1i tư ng khác nhau Trong giai ñoQn ñbu khi tQo l p các thZ trưing m'i như chUng khoán, b t ñ ng s n… thưing sz ưu tiên chưa tính thu nh p chZu thu-

Hai là: ðiYu chVnh các quy ñZnh vY vi3c xác ñZnh các kho n kh u tr! ho|c

các kho n chi phí ñư c tr! khi tính thu- thu nh p Bên cQnh các kho n thu nh p chZu thu- các chính sách kh u tr! thu nh p trư'c khi chZu thu- cũng r t quan tr,ng Nh"ng kho n thu nh p nhưng ph i chi tiêu cho các mqc tiêu chung, mqc tiêu xã h i, mqc ñích nhân ñQo… ñư c kh u tr! trư'c khi tính thu- thu nh p ðiYu chVnh thu- thu nh p cũng nên căn cU vào tình hình kinh t- xã h i t!ng giai ñoQn lZch sn cho phù h p ðiYu chVnh nh"ng n i dung này cũng là s) quan tâm c a nhiYu tbng l'p dân cư trong xã h i, ñ|c bi3t là nh"ng trưing h p thay ñdi chính sách cho ngưii

già, tr‘ em, ngưii m t kh năng lao ñ ng ph i có ngưii có thu nh p giám h và nuôi dưƒng

Ba là: ðiYu chVnh các quy ñZnh vY các mUc thu- su t thu- thu nh p doanh

nghi3p và thu- thu nh p cá nhân N i dung ñiYu chVnh vY thu- su t cũng là n i dung c1t lõi trong chính sách thu- M‰i lbn ñiYu chVnh cũng ph i căn cU vào nh"ng yêu cbu c a các chính sách phát tri n kinh t- nói chung cũng như tình hình kinh t- xã

h i nói riêng Phbn l'n các mUc thu- su t có xu th- ñơn gi n hóa nhưng bao quát ñ1i tư ng n p thu-

B/n là: ðiYu chVnh các qui ñZnh vY xác ñZnh ưu ñãi thu- thu nh p Bên cQnh

các ñiYu chVnh vY nh"ng n i dung chính như di3n chZu thu-, thu- su t… cũng cbn ñiYu chVnh n i dung ñ1i v'i ưu ñãi thu- thu nh p Nh"ng vùng và khu v)c ñ|c bi3t khó khăn, các lĩnh v)c kinh doanh cbn khuy-n khích như công ngh3 m'i… nên

ñư c tính ñ-n chính sách ưu ñãi thu- thu nh p ðiYu chVnh n i dung này cũng khá linh hoQt ñ1i v'i các giai ñoQn phát tri n kinh t- khác nhau

1.1.3 Nguyên t c, phương pháp và quy trình ñi u ch nh thu thu nh p

1.1.3.1 Nguyên tGc ñi u ch nh thu thu nh p

Thu- thu nh p là thu- tr)c thu nên thưing có nhiYu mâu thu*n l'n gi"a các nhóm l i ích trong xã h i Do ñó, vi3c ñiYu chVnh thu- thu nh p thưing ph i ñ m

b o nguyên twc nh„m tránh x y ra xung ñ t mQnh và b t dn xã h i Khác v'i loQi thu- gián thu, ngưii n p thu- và chZu thu- khác nhau nên khi bZ chi-t kh u thu- thưing ít x y ra mâu thu*n Tuy nhiên, không ph i vì các mâu thu*n mà ch p nh n

th t thu hay gây b t bình ñ…ng trong xã h i Các nguyên twc ñiYu chVnh thu- thu

nh p g5m có:

U Nguyên tGc 1: ðiYu chVnh chính sách thu- ph i ñ m b o công b„ng, minh

bQch M|c dù, thu- thu nh p là thu- tr)c thu gây nhiYu mâu thu*n gi"a các nhóm l i ích trong xã h i nhưng ñôi khi các mâu thu*n gay gwt nh t không ph i là n i dung thu- thu nh p mà là s) thi-u công b„ng xã h i Tính minh bQch c a thu- thu nh p cũng là tính nguyên twc cơ b n c a ñiYu chVnh chính sách thu- vì thi-u minh bQch sz gây ra b t bình xã h i Chính sách thu- công b„ng và minh bQch trong t!ng giai ñoQn mang tính tương ñ1i nhưng không vì th- mà m t ñi tính nguyên twc c a nó

M|c dù có nh"ng phân bi3t cho m t s1 khu v)c và lĩnh v)c ngành nghY nhưng chính sách thu- thu nh p không th ñiYu chVnh có s) chênh l3ch l'n và thii

gian dài Vì b t kỳ s) chênh l3ch và khác bi3t nào ựYu n y sinh cơ ch- Ộxin>choỢ và

ự c quyYn gây ra s) méo mó chắnh sách thu- thu nh p B n ch t thu- thu nh p cbn

ph i công bẤng, hi3u qu và minh bQch

> Nguyên tGc 2: điYu chVnh chắnh sách thu- thu nh p ph i gwn v'i ch trương

và chắnh sách phát tri n kinh t- t!ng giai ựoQn lZch sn nh t ựZnh Thu- thu nh p không nhẤm t n thu mà ph i góp phbn nuôi dưẶng ngu5n thu

M|c dù xây d)ng các chắnh sách thu- ph i ự m b o bao quát ngu5n thu nhưng cũng ựòi h?i ph i ựáp Ung yêu ceu gwn v'i các ch trương chắnh sách c a Nhà nư'c trong t!ng giai ựoQn lZch sn Vi3c xây d)ng các chắnh sách ưu tiên, mign

gi m thu- cũng d)a trên nguyên twc cân ự1i tdng th phát tri n kinh t- xã h i c a

ự t nư'c Tdng s1 huy ự ng vào ngân sách Nhà nư'c hàng năm ựư c qu1c h i thông qua là chV tiêu ựZnh hư'ng quan tr,ng ự t! ựó xác ựZnh cơ c u thu cho t!ng loQi thu- trong ựó có thu- thu nh p Trong khi cân ự1i liên ngành lQi cbn ựiYu chVnh theo chắnh sách phát tri n kinh t- c a ự t nư'c tùy t!ng lĩnh v)c và ngành nghY Ch- ự thu sz khác nhau gi"a các lĩnh v)c công ngh3 cao, vùng ự|c bi3t khó khănẦ

U Nguyên tGc 3: điYu chVnh thu- thu nh p ph i bao quát ngu5n thu T t c các

ngu5n thu nh p ựYu ựư c xác ựZnh làm cơ sh tắnh thu- N-u có xét kho n gi m tr! hay ưu ựãi cbn có chắnh sách riêng chU không nên ựưa b t kỳ loQi thu nh p nào vào di3n không ựư c ựiYu chVnh đã là thu nh p thì nên ựư c ựiYu chVnh bhi chắnh thu- thu nh p và vì v y ựiYu chVnh chắnh sách thu- thu nh p ph i bao quát h-t các ngu5n thu nh p

Khi xây d)ng chắnh sách thu- thu nh p sz bao quát t t c các ngành và lĩnh v)c nYn kinh t- ự ự m b o bao quát ngu5n thu Trong trưing h p các ngành và lĩnh v)c ựó không phát sinh thu nh p hay ựư c mign thu- thu nh p thì s1 thu- xác ựZnh sz bẤng không điYu ựó có nghĩa là không th xây d)ng chắnh sách theo tình hình phát sinh thu nh p mà ph i xây d)ng trư'c và bao quát toàn b ngu5n thu

> Nguyên tGc 4: điYu chVnh chắnh sách thu- ph i ự m b o tắnh linh hoQt

Không nên xây d)ng m t chắnh sách thu- áp dqng chung cho các loQi ự1i tư ng hay các loQi thu nh p

M|c dù ựiYu chVnh chắnh sách thu- cbn s) dn ựZnh và minh bQch nh"ng cũng

ph i linh hoQt ựáp Ung s) v n ự ng và bi-n ựdi c a kinh t- thZ trưing và c a t!ng

giai ñoQn lZch sn Th m chí, s) linh hoQt còn cho phép các c p qu n lý t! trung ương ñ-n ñZa phương tham gia m t cách tích c)c và hi3u qu khi xây d)ng và th)c thi chích sách thu- thu nh p Các qu1c gia phát tri n thưing n'i r ng biên ñ linh hoQt cho các bang và ti u bang, vùng miYn hay ñZa phương l)a ch,n và th)c thi chính sách thu- thu nh p nhưng v*n trong khuôn khd c a chính sách thu- thu nh p chung c a qu1c gia

Quán tri3t các nguyên twc ñó, khi ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p cbn

ph i có phương pháp phù h p

1.1.3.2 Phương pháp ñi u ch nh thu thu nh p

> Phương pháp ñiYu chVnh tr)c ti-p và gián ti-p:

Xét vY cách thUc tác ñ ng, có phương pháp ñiYu chVnh tr)c ti-p và phương thUc ñiYu chVnh gián ti-p Khi phát sinh nh"ng thu nh p b t thưing c a nh"ng nhóm l i ích trong xã h i thì có th ban hành chính sách ñiYu chVnh tr)c ti-p ñ1i v'i các nhóm ñ1i tư ng ñó ñ thu thu- N-u sn dqng các chính sách ñiYu chVnh ngu5n g1c sinh ra các loQi thu nh p b t thưing có th ñiYu chVnh lQi mUc sinh lii c a t!ng loQi thu nh p c a các hoQt ñ ng kinh t- sinh ra Thông thưing áp dqng ñiYu chVnh tr)c ti-p ñ1i v'i thu nh p cá nhân và ñiYu chVnh gián ti-p ñ1i v'i thu nh p doanh nghi3p Vì b n thân cá nhân có nh"ng phát minh sáng ch-, thu tiYn b n quyYn, th!a k- vv… mang tính ñ t xu t nên ñiYu chVnh chính sách tr)c thu ð1i v'i các doanh nghi3p khi l i dqng nh"ng kz hh trong các chính sách kinh t-, nh"ng l i ích b t thưing do khai thác tài nguyên

… nên ñiYu chVnh gián ti-p làm cho thu nh p trh lên hài hòa và h p lý hơn Thu thu- thu nh p gián ti-p hay tr)c ti-p phq thu c vào r t nhiYu các y-u t1 tâm lý,

ý thUc và trình ñ c a b máy qu n lý thu-… Vì v y, các qu1c gia phát tri n thưing sn dqng chính sách thu- tr)c thu nhiYu hơn gián thu vì ưu ñi m là công b„ng hơn, chính xác hơn nhưng cũng dg bZ ph n Ung hơn Ngư c lQi, các nư'c kém phát tri n ho|c h3 th1ng pháp lý chưa hoàn thi3n sz l)a ch,n thu thu- thu

nh p gián ti-p nhiYu hơn

> Phương pháp hành chính và phi hành chính:

Xét vY bi3n pháp áp dqng: Có phương pháp hành chính và phi hành chính Nh"ng bi3n pháp hành chính có th là ñiYu chVnh th tqc và th l3 kê khai, n p thu-

còn các bi3n pháp phi hành chính t p trung vào ch- ñ và chính sách thu- thu nh p Khi ñiYu chVnh thu- thu nh p cbn chú tr,ng c hai bi3n pháp ñiYu chVnh này cho phù

h p v'i ñ1i tư ng, tình hình và ñiYu ki3n thu và n p thu- Các bi3n pháp này thay ñdi theo t!ng giai ñoQn lZch sn nh t ñZnh nh„m thu n l i cho công tác qu n lý thu-

và ñưa chính sách thu- vào cu c s1ng dg dàng hơn

> Phương pháp ch ñ ng và thq ñ ng:

Xét vY cách ti-p c n ñiYu chVnh: Phương pháp ch ñ ng và phương pháp thq ñ ng Phương pháp ch ñ ng ñưa ra các chính sách thu- thu nh p ñiYu chVnh d)a trên các nghiên cUu và ki m nghi3m th)c t- Khi ban hành hư'ng d*n ñiYu chVnh các lu t thu- thu nh p áp dqng cách này M|t khác, ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p nh„m sna ch"a và chVnh lQi nh"ng b t c p c a thu- thu nh p thưing là do nh"ng phát sinh trên th)c tign x y ra Phương pháp ch

ñ ng hay thq ñ ng thưing giao thoa trong các chính sách ñiYu chVnh thu- thu

nh p Sn dqng c hai phương pháp này sz có nh"ng chính sách ñiYu chVnh thu- thu nh p h p lý hơn

1.1.3.3 Quy trình ñi u ch nh thu thu nh p

ðiYu chVnh chính sách thu- thu nh p ph i d)a vào r t nhiYu các kh o sát, các ý ki-n ñ l)a ch,n nh"ng n i dung phù h p trư'c khi ban hành các văn b n ñiYu chVnh B n thân các chính sách thu- thu nh p luôn mang tính lZch sn nên trong nh"ng giai ñoQn nh t ñZnh sz n y sinh nhiYu v n ñY t5n tQi cbn xn lý Vì

v y, theo ñZnh kỳ các cơ quan qu n lý ñYu có nh"ng sơ k-t hay tdng k-t vi3c th)c hi3n chính sách thu- thu nh p nh„m ñiYu chVnh cho kZp thii M|t khác, nh"ng trưing h p có nh"ng bUc xúc hay b t c p vY chính sách thu- thu nh p thưing ñư c các cơ quan h"u quan thu th p thông tin ñ ñiYu tra chVnh lý Dù

xu t phát t! nh"ng ngu5n khác nhau nh"ng quy trình ñ ñiYu chVnh chính sách thu- ph i th1ng nh t và chuen twc ð ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p, Nhà nư'c cũng d)a vào các bư'c sau ñây ñY ñiYu chVnh thu- thu nh p:

U BưMc 1: Tdng k-t, sơ k-t chính sách ñZnh kỳ ho|c thu th p các b t c p

chính sách thu- thu nh p

U BưMc 2: Phân tích và ñánh giá th)c hi3n chính sách thu- thu nh p

U BưMc 3: Xác ñZnh mqc tiêu ñiYu chVnh, phương pháp và n i dung ñiYu chVnh

U BưMc 4: Xây d)ng k- hoQch và l trình ñiYu chVnh

U BưMc 5: SoQn th o d) th o văn b n ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p

U BưMc 6: L y ý ki-n, hoàn chVnh văn b n ñiYu chVnh

U BưMc 7: Trình c p them quyYn ký duy3t và ban hành ñiYu chVnh chính

sách thu- thu nh p

Quy trình ñiYu chVnh chính sách thu- thu nh p thưing ph i có thii gian nh t ñZnh vì các chính sách ñư c ban hành ra ph i có thii gian ki m chUng Thii gian ban hành chính sách ñiYu chVnh thu- thu nh p tùy thu c nhiYu vào n i dung và phương pháp ñiYu chVnh Các công cq ñiYu chVnh cũng ñư c sn dqng r t linh hoQt t! các công văn, chV thZ ñ-n các thông tư và quy-t ñZnh Các c p ñư c phân c p ban hành cũng theo quy trình này ñ phân tích và ban hành văn b n ñúng them quyYn Các cơ quan liên quan cũng ph1i h p và tham gia theo mUc ñ phân quyYn theo quy ñZnh c a pháp lu t

1.1.4 Tác ñ ng c)a ñi u ch nh thu thu nh p

Hình 1.1: Tác ñHng cea ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p tZi che thd

(ñánh giá tác ñHng cea chính sách RIA)

Ngu4n: [30, trang 499U505 và 44, trang 129]

Trong quá chVnh ựiYu chVnh t t y-u n y sinh vi3c xác ựZnh m1i quan h3 l i ắch và chi phắ d*n ự-n mẸi ch th tham gia trong chuẸi ựiYu chVnh ựYu có s) quan tâm khác bi3t N-u ch5ng l n gi"a các l i ắch, gi"a các chi phắ sz d*n ự-n s) ự u tranh và ph n Ung nên mô hình phân tắch tác ự ng l i ắch>chi phắ và ựánh giá nh hưhng chắnh sách (Regulatory Impact Assessment > RIA) là mô hình phân tắch khá phd bi-n hi3n nay khi ban hành ựiYu chVnh b t kỳ m t chắnh sách nào ựó

đ1i v'i chắnh sách thu- thì mUc ự tác ự ng mQnh mz hơn và tr)c ti-p hơn

Do ựó, ự th y rõ các l i ắch và chi phắ c a các ự1i tư ng tham gia trong chuẸi ựiYu chVnh thu- thu nh p cbn ph i có nh"ng phân tắch ựánh giá tdng th như sau:

M!t là: Xác ựZnh các v n ựY ưu tiên d)a trên các tiêu chắ rõ ràng;

Hai là: Xác ựZnh các mqc tiêu c a v n ựY;

Ba là: L)a ch,n các gi i pháp ự gi i quy-t t!ng v n ựY;

B/n là: Xác ựZnh các y-u t1 chi phắ và l i ắch chắnh cho t!ng v n ựY;

Năm là: Xác ựZnh các d" li3u phân tắch;

Sáu là: Xác ựZnh cách thUc thu th p d" li3u và tham v n vY phương pháp ựó; B7y là: Thu th p, t p h p d" li3u và tham v n;

Tám là: đánh giá, phân tắch các d" li3u ựã thu th p ựư c;

Chắn là: Nhóm nghiên cUu d) th o th1ng nh t vY cách dign gi i k-t qu phân

tắch, th1ng nh t các gi i pháp và k-t lu n;

Mư1i là: Vi-t báo cáo RIA

Sau khi phân tắch và ựánh giá sz t p h p toàn b các phương án ựiYu chVnh

và cân ự1i các vùng ch5ng l n ự tìm phương án hi3u qu nh t v'i mqc tiêu ựiYu chVnh như hình 1.3

Giá c hàng hóa cá nhân càng cao doanh nghi3p càng ựư c l i nhưng cá nhân và xã h i ph i b? ra chi phắ nhiYu hơn và ngư c lQi Khi Nhà nư'c có nhiYu hàng hóa công c ng v'i giá cao thì nhiYu ngưii ựư c hưhng nhưng chi phắ cá nhân

và doanh nghi3p cũng cao hơn Như v y, xét vY trqc d,c khi doanh nghi3p ựư c hưhng l i vY giá khi ựiYu chVnh chắnh sách thu- thu nh p thì chV có doanh nghi3p có

l i hơn so v'i ngưii tiêu dùng và Nhà nư'c, m|c dù gián ti-p khi doanh nghi3p phát tri n cũng làm tăng ựóng góp cho Nhà Nư'c và tăng phúc l i cho ngưii lao

ự ng N-u xét tác ự ng ựiYu chVnh thu- thu nh p vY phắ trqc ngang thì khi giá hàng

công c ng tăng s1 ngưii ựư c hưhng sz ắt ựi nhưng chi phắ cá nhân và doanh nghi3p ựóng góp cũng cao lên Vì v y, tác ự ng ựiYu chVnh chắnh sách thu- thu nh p

có tdng l i ắch xã h i cao nh t khi h mUc giá P0 +PA0 (phbn di3n tắch c a c ba mbu xanh, ự?, vàng ựQt mUc gi'i hQn ựưing kh thi s n xu t) Do ựó, giá c ngang bẤng v'i sUc chi tr c a ngưii dân và giá c hàng hóa cá nhân phù h p v'i hàng hóa công c ng luôn ựem lQi tdng l i ắch xã h i cao nh t khi ựiYu chVnh b t kỳ chắnh sách thu- thu nh p nào đó cũng là xu hư'ng quan tr,ng nh t hi3n nay mà b t kỳ th ch- chắnh trZ nào cũng cbn ph i quan tâm khi ựiYu chVnh chắnh sách thu- không ựư c gây Ộs1cỢ hay Ộự t bi-nỢ vY giá c các hàng hóa công c ng như dZch vq y t-, giá hàng hóa bình dn khi kắch cbu tiêu thqẦ

1.2 Yêu cDu, ựi>u kiFn và lH trình ựi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ựi>u kiFn là thành viên WTO

1.2.1 Khái quát v WTO

Td chUc thương mQi th- gi'i (WTO) là m t td chUc qu1c t- ựư c thành l p năm 1994, là nơi ựY ra nh"ng quy ựZnh ựiYu ti-t hoQt ự ng thương mQi c a các qu1c gia trên quy mô toàn th- gi'i ho|c gbn như toàn th- gi'i TiYn thân c a WTO là hi3p ựZnh vY thu- quan năm 1947 GATT GATT là m t hi3p ựZnh tdng h p g5m 38 ựiYu chUa ự)ng nh"ng quy ựZnh chung vY thương mQi hàng hóa đ hi u rõ hơn vY

td chUc thương mQi th- gi'i, cbn làm rõ m t s1 v n ựY tr,ng tâm như mqc tiêu, nhi3m vq, chUc năng và cơ c u td chUc c a WTO

WTO có nhi3m vq ựưa ra khung th ch- chung nhẤm ựiYu chVnh các quan h3 thương mQi gi"a các nư'c thành viên thông qua các hi3p ựZnh và các công cq pháp

lý có liên quan WTO có hai nhóm hi3p ựZnh chắnh là các hi3p ựZnh ựa phương và các hi3p ựZnh nhiYu bên Hi3p ựZnh ựa phương là nh"ng hi3p ựZnh mà m,i thành viên c a WTO ph i có nghĩa vq thi hành và không có ngoQi l3 Hi3p ựZnh nhiYu bên

là nh"ng hi3p ựZnh chV ràng bu c pháp lý ự1i v'i nh"ng thành viên tham gia ký k-t,

và hoàn toàn không ràng bu c b t kỳ nghĩa vq và quyYn hQn nào ự1i v'i nh"ng thành viên không tham gia ký k-t

WTO có ba cơ quan ch y-u là H i nghZ B trưhng, đQi H i ự5ng và Ban thư ký, trong ựó H i nghZ B trưhng và đQi H i ự5ng là các cơ quan có quyYn ra quy-t ựZnh (xem mô hình td chUc c a WTO tQi Phq lqc 2)

Thành viên c a WTO là các qu1c gia ho|c các vùng lãnh thd h i quan có quy ch- t) trZ vY kinh t- đây là m t ựi m khác bi3t v'i các thành viên Liên hi3p qu1c chV là các qu1c gia có ựby ự quyYn bi u quy-t vY chắnh trZ Mqc ựắch c a td chUc thương mQi th- gi'i là nhẤm thúc ựey thương mQi qu1c t- phát tri n và xóa b? dbn các rào c n thương mQi gi"a các qu1c gia, vùng lãnh thd Do ựó, các vùng lãnh thd

h i quan cũng ựư c phép gia nh p WTO Hi3n nay, WTO ựã có 156 thành viên và Vi3t Nam là thành viên thU 150 c a td chUc này Td chUc thương mQi th- gi'i ngày càng l'n mQnh, chi-m hơn 90% thương mQi và ựbu tư c a th- gi'i Các qu1c gia làm quan sát viên ựYu ph i bwt ựbu ựàm phám gia nh p trong vòng 5 năm k t! ngày trh thành quan sát viên Các nư'c và vùng lãnh thd h i quan ựã trh thành quan sát viên tắnh ự-n h-t tháng 12/2007 là 30 nư'c do ựó trong tương lai td chUc thương mQi th- gi'i sz luôn là td chUc l'n nh t vY kinh t- trên th- gi'i Tham gia vào td chUc thương mQi th- gi'i là tham gia vào thZ trưing chung theo nh"ng qui ựZnh và lu t l3 qu1c t-

1.2.2 Các yêu c/u ựi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO

H3 th1ng các hi3p ựZnh c a WTO khá l'n và ự5ng b , bao quát c m t phQm

vi r ng l'n các hoQt ự ng thương mQi, qu1c t- Các hi3p ựZnh ựó liên quan ự-n thương mQi hàng hóa, thương mQi, dZch vq, thương mQi liên quan ự-n quyYn sh h"u trắ tu3 và ựbu tư qu1c t-, không loQi tr! các hoQt ự ng trong nông nghi3p, hàng d3t và may m|c, ngân hàng, vô tuy-n vign thông, mua swm c a chắnh ph , các tiêu chuen công nghi3p, các quy ựZnh vY v3 sinh th)c phem, và trong các lĩnh v)c khác Tuy v y, các nguyên twc cơ b n, các nguyên twc nYn t ng c a thương mQi, kinh doanh toàn cbu

ựư c thi-t k- xuyên su1t toàn b các hi3p ựZnh Có th nêu lên m t s1 nguyên twc cơ

b n sau ựây c a các chắnh sách, quy twc, lu t chơi c a thương mQi, kinh doanh toàn cbu c a WTO

1.2.2.1 Yêu c9u Ộkhông phân bi t ự/i x>Ợ

Yêu cbu Ộkhông phân bi3t ự1i xnỢ là nguyên twc quan tr,ng nh t c a WTO,

nó ựư c th)c hi3n thông qua hai ch- ự đó là ch- ự ự1i xn t1i hu3 qu1c và ch- ự ự1i xn qu1c gia

Các nư'c thành viên WTO cam k-t dành cho nhau ch- ự ựãi ng t1i hu3 qu1c MNF (Most Ờ favoured Ờ nation treatment) đ1i xn t1i hu3 qu1c có nghĩa là

dành s) ưu đãi như nhau cho m,i đ1i tác, tUc là khơng đư c phép phân bi3t đ1i xn gi"a các nư'c đ1i tác thương mQi khác nhau

Các nư'c thành viên WTO cam k-t dành cho nhau ch- đ đãi ng qu1c gia

NT (National treatment) Nguyên twc này cĩ nghĩa là ph i cĩ s) đ1i xn bình đ…ng gi"a trong nư'c và nư'c ngồi, khơng phân bi3t đ1i xn gi"a hàng nh p kheu và hàng s n xu t trong nư'c

1.2.2.2 Yêu c9u “t; do hĩa thương m2i”

Thương mQi ngày càng t) do cĩ th nĩi là mqc tiêu mà GATT và WTO theo đudi su1t quá trình hoQt đ ng c a mình T) do hĩa thương mQi khơng chV đư c quán tri3t trong GATT và trong các hi3p đZnh c a WTO mà cịn c trong th)c tign hoQt đ ng c a chúng GATT và ti-p theo các hi3p đZnh c a WTO đã đưa ra các điYu kho n và quy twc r„ng bu c và thúc đey các nư'c thành viên mh cna thZ trưing ð5ng thii nh"ng v n đY khác như th tqc hành chính rưim rà và các chính sách h1i đối cũng đư c đưa ra xem xét đ sna đdi phù h p v'i xu th- t) do hĩa thương mQi

1.2.2.3 Yêu c9u t2o mơi trư1ng c2nh tranh cơng bAng

WTO tuân theo nguyên twc t) do thương mQi do đĩ m t h3 th1ng kinh t- thZ trưing t) do luơn đư c đY cao Tuy nhiên, cịn cĩ m t s1 qui đZnh chưa th mang tính t) do như nhau bhi các thành viên c a WTO cĩ trình đ phát tri n vY kinh t- r t khác nhau, bao hàm c các nư'c phát tri n, nư'c đang phát tri n và nư'c kém phát tri n Td chUc thương mQi th- gi'i v*n cho phép duy trì thu- quan và các bi3n pháp

b o h trong trưing h p đ|c bi3t Do đĩ, đ yêu cbu này đem lQi m t s) cQnh tranh lành mQnh và cơng b„ng hơn, WTO cũng hQn ch- tác đ ng tiêu c)c c a các bi3n pháp cQnh tranh khơng bình đ…ng như bán phá giá, tr c p hay dành các đ|c quyYn cho m t s1 doanh nghi3p nh t đZnh Theo WTO, tr c p là vi3c chính ph dành cho doanh nghi3p nh"ng l i ích mà trong điYu ki3n thơng thưing doanh nghi3p khơng th

cĩ Nh"ng l i ích đĩ cĩ th phát sinh t! vi3c Chính ph tr)c ti-p cung c p tiYn (cho khơng, cho vay v'i điYu ki3n ưu đãi, c p thêm v1n), chính ph b o lãnh tr các kho n vay, Chính ph hỗn các kho n thu- ph i thu, Chính ph cung c p ho|c mua hàng hĩa, dZch vq v'i giá c thu n l i cho doanh nghi3p… Theo hi3p đZnh SCM, các thành viên c a WTO khơng bZ bwt bu c ph i b? t t c các kho n tr c p mà chV c m ho|c

hQn ch- nh"ng loQi tr c p gây tác đ ng tiêu c)c đ-n thương mQi c a thành viên khác Hi3p đZnh SCM, tr c p đư c phân làm 3 loQi:

> Cung c p nguyên li3u đã đư c hưhng tr c p đ s n xu t hàng xu t kheu;

> Mign thu- tr)c thu (ví dq thu- thu nh p cĩ đư c do xu t kheu);

> Hồn thu- nh p kheu đ1i v'i nguyên li3u s n xu t ra hàng xu t kheu quá mUc đã sn dqng đ s n xu t hàng xu t kheu;

> Hồn thu- quá mUc đáng đư c kh u tr! xu t kheu;

> Cho vay tín dqng v'i lãi su t th p hơn chi phí

1.2.2.4 Yêu c9u minh b2ch hĩa

ð hư'ng t'i tQo ra m t mơi trưing kinh doanh dn đZnh và cĩ th d) đốn

đư c trong h3 th1ng thương mQi đa phương, WTO yêu cbu các thành viên ph i th)c thi các bi3n pháp đ đ m b o tính minh bQch trong h3 th1ng kinh t- cũng như thương mQi c a mình Mơi trưing kinh doanh như v y giúp doanh nghi3p đZnh hư'ng m t cách hi3u qu chi-n lư c kinh doanh trong tương lai, khích l3 h, đbu tư

và nhi đĩ tQo ra nh"ng vi3c làm và gĩp phbn nâng cao mUc s1ng c a dân cư ð th)c hi3n nguyên twc này, WTO yêu cbu các thành viên ph i th)c thi các bi3n pháp như:

ðưa ra các cam k-t ràng bu c ðiYu đĩ cĩ nghĩa là ph i đưa ra các mUc thu- cam k-t, khi cam k-t mh cna thZ trưing cĩ hi3u l)c, nư'c đĩ sz khơng đư c tăng thu- vư t mUc cam k-t

Thành l p các cơ quan cĩ them quyYn đ rà sốt các quy-t đZnh hành chính cĩ

nh hưhng đ-n thương mQi; xem xét các yêu cbu và ki-n nghZ c a các thành viên khác Các thành viên ph i đ m b o s) phù h p gi"a lu t l3 và chính sách c a mình v'i các hi3p đZnh c a WTO ðây là m t nghĩa vq pháp lý c a các thành viên M‰i thành viên ph i b o đ m s) phù h p c a các lu t, các chính sách và th tqc hành chính c a mình v'i các nghĩa vq đư c quy đZnh tQi các hi3p đZnh

Yêu cbu minh bQch là r t cbn thi-t cho vi3c th)c thi các cam k-t, cho vi3c trao ñdi thông tin trong WTO Ngoài ra nó còn giúp nâng cao quyYn l)c c a WTO ñ1i v'i các thành viên

1.2.2.5 Yêu c9u “hd tr' các nưMc ñang phát tri#n và kém phát tri#n”

V'i 3/4 s1 thành viên c a mình là các nư'c ñang phát tri n và các nYn kinh t- chuy n ñdi, m t trong nh"ng nguyên twc cơ b n c a WTO là khuy-n khích phát tri n và c i cách kinh t-, dành nh"ng ñiYu ki3n ñ1i xn ñ|c bi3t và khác bi3t gi"a các qu1c gia này, v'i mqc tiêu ñ m b o s) tham gia sâu r ng hơn c a h, vào h3 th1ng thương mQi ña phương Th)c hi3n yêu cbu này, WTO dành cho các nư'c ñang phát tri n, các nYn kinh t- chuy n ñdi nh"ng linh hoQt và ưu ñãi nh t ñZnh trong vi3c th)c thi các hi3p ñZnh, ñ5ng thii còn chú ý ñ-n tr giúp k thu t cho các nư'c này Nhi có yêu cbu này, mà các doanh nghi3p trong nư'c tQi các nư'c ñang phát tri n ho|c nYn kinh t- chuy n ñdi có thii gian thích nghi v'i môi trưing m'i cQnh tranh hơn, công b„ng hơn, ñ không gi m ñ t ng t thu nh p hay có th d*n ñ-n phá s n

1.2.3 Các ñi u ki2n và l trình ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO

Cam k-t c a các ñương ñơn khi gia nh p WTO ph i ñư c coi là nư'c ñang ñZnh hư'ng phát tri n kinh t- thZ trưing và có nguy3n v,ng gia nh p WTO Các ñiYu ki3n cq th như sau:

> ðiYu ki3n thU nh t là ph i bãi b? ngay các tr c p h‰ tr các ngành hàng

và doanh nghi3p trong s n xu t kinh doanh và xu t kheu Các bi3n pháp này bZ coi

là không công b„ng trong kinh doanh và ph i bãi b? ngay khi gia nh p Tuy nhiên, tùy vào ñiYu ki3n c a t!ng nư'c mà có th kéo dài t! 3>5 năm là t1i ña

> ðiYu ki3n thU hai là ph i ñ1i xn bình ñ…ng gi"a các th nhân và pháp nhân trong nư'c và nư'c ngoài ð|c bi3t là mh r ng quyYn kinh doanh k c quyYn xu t

nh p kheu cho doanh nghi3p và cá nhân nư'c ngoài như cá nhân và doanh nghi3p trong nư'c…

> ðiYu ki3n thU ba là ph i tôn tr,ng và th)c thi lu t b o h quyYn sh h"u trí tu3, cách áp dqng trZ giá tính thu-, bi3n pháp can thi3p ñbu tư và thương mQi ngay sau khi tham gia WTO Các nư'c ñã là thành viên chính thUc ph i ch p thu n ñiYu ki3n này và th)c thi ngay sau khi ñư c chính thUc thông qua

> ðiYu ki3n thU tư là ph i minh bQch hóa b„ng cách công b1 công khai toàn

văn d) th o trên các văn b n quy phQm pháp lu t trên các thông tin ñQi chúng k c

c a Chính ph và các td chUc chính quyYn ñZa phương ñ nhân dân ñư c bi-t và l y

ý ki-n Cam k-t th)c thi và ñăng toàn văn văn b n này và các văn b n pháp lu t khác công khai trên các tQp chí và trang Web nh„m th hi3n tính minh bQch hóa các

v n ñY cam k-t khi tham gia WTO…

> VY l trình th)c hi3n ñ1i v'i các nư'c xin gia nh p sz ñư c ñZnh ra theo tình hình và b1i c nh th)c t- ñàm phán v'i các nư'c thành viên Năm ñbu tiên ñư c tính

ph i là năm chính thUc gia nh p WTO, không l y thii gian ñàm phán song phương ñbu tiêu làm m1c Tùy vào nguy3n v,ng và th)c trQng sz xem xét thii hQn ân hQn cho các bên bd sung nh"ng ñiYu ki3n còn thi-u Thông thưing các nư'c kém và ñang phát tri n sz ñư c cân nhwc ñ-n n i dung này khi có nguy3n v,ng gia nh p WTO Ngoài ra, các bi3n pháp hay quy ñZnh cq th n-u là nguyên twc ch y-u thì ph i loQi b? ngay và ñưa ra m1c thii gian cq th không quá 6 tháng ñ th)c thi N-u các bi3n pháp và quy ñZnh c a các nư'c xin gia nh p cbn thii gian khwc phqc thì t1i ña là 3>5 năm sau ph i hoàn thi3n tùy vào t!ng n i dung cq th

1.2.4 Các nhân t4 5nh hư6ng t7i ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO

1.2.4.1 Các nhân t/ khách quan 7nh hưfng tMi ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO

Trư'c h-t, vi3c ñiYu chVnh thu- thu nh p hoàn toàn phq thu c vào tình hình kinh t- > xã h i trong nư'c và qu1c t- Trong b1i c nh còn suy thoái kinh t- bwt ñbu t! cu1i năm 2007 ñã c n trh nhiYu c i cách kinh t- c a các qu1c gia thành viên B1i

c nh qu1c t- cũng x y ra các phong trào bi u tình ch1ng toàn cbu hóa và t) do hóa thương mQi NhiYu qu1c gia ndi nên tư tưhng b o h khá rõ r3t làm cho vi3c cam k-t ñiYu chVnh thu- thu nh p nói riêng và th)c thi toàn b cam k-t nói chung c a các nư'c thành viên bZ ch m chg Các nư'c thành viên khá do d) và cũng ph i ñ1i phó v'i tư tưhng ch1ng ñ1i bên trong nư'c Vì v y, b1i c nh tình hình kinh t->xã h i trong nư'c và qu1c t- nh hưhng r t l'n ñ-n vi3c th)c thi cam k-t c a các nư'c khi tham gia WTO

ThU hai là nh"ng nhu cbu chi tiêu c a Ngân sách các nư'c cũng nh hưhng t'i vi3c th)c thi cam k-t cwt gi m các dòng thu- v'i vi3c th)c thi thông nh t và bình

ñ…ng các loQi thu- thu nh p Các qu1c gia m'i là thành viên phbn l'n có ngu5n thu l'n d)a vào các loQi thu- gián thu, thu- b o h … nên khi cwt gi m không th bù ñwp ngay b„ng các loQi thu- thu nh p Thu- thu nh p thưing gây ph n Ung mQnh nên dg

g y b t dn xã h i khi áp dqng ñ t ng t Do ñó, vi3c cam k-t ñiYu chVnh thu- thu

nh p khi là thành viên WTO cũng ñ|t ra v n ñY vY ñ trg nh t ñZnh c a thu- Các nư'c cam k-t thưing xây d)ng l trình t1i ña tQo ra thii kỳ quá ñ h p lý trong th)c thi ñiYu chVnh thu- thu nh p Vì v y, n-u cơ c u ngu5n thu c a ngân sách cũng

là nhân t1 quan tr,ng nh hưhng r t rõ nét t'i cam k-t ñiYu chVnh thu- thu nh p khi

do ñó r t cbn có cơ sh v t ch t và h3 th1ng thông tin qu n lý các ñ1i tư ng này Nh"ng qu1c gia phát tri n thưing ñư c trang bZ các thi-t bZ t1t hơn và th ch- t1t hơn nhưng nh"ng nư'c gia nh p sau thưing là nư'c kém và ñang phát tri n lQi thi-u th1n cơ sh v t ch t khá nhiYu Vì v y, ti-n ñ th)c thi cam k-t ñiYu chVnh thu- thu nh p khi là thành viên WTO c a các nư'c này thưing ch m

1.2.4.2 Các nhân t/ ch" quan 7nh hưfng tMi ñi u ch nh thu thu nh p khi là thành viên WTO

Nhân t1 ch quan ñbu tiên cbn nhwc ñ-n là quy-t tâm th)c thi c a Chính Ph

và các cơ quan th)c thi pháp lu t M|c dù ñư c k-t nQp làm thành viên nhưng không th)c thi ñby ñ các cam k-t cũng dg bZ chV trích và xét lQi tư cách Vì v y, các nư'c cam k-t ph i tuân th nghiêm túc và ch ñ ng th)c thi các cam k-t Tuy nhiên, nhiYu Chính ph các qu1c gia thành viên cũng bZ sao nhãng khi có nh"ng v n

ñY bUc thi-t khác n y sinh làm ch m chg ti-n ñ , th m chí nhiYu qu1c gia t? v‘ thi

ơ và thi-u tinh thân trách nhi3m khi th)c thi các cam k-t qu1c t- Vì v y, quy-t tâm th)c thi các cam k-t ñiYu chVnh thu- thu nh p nói riêng và các cam k-t tdng th nói chung c a Chính ph là nhân t1 nh hưhng quan tr,ng nh t

ThU hai là trình ñ chuyên môn c a các cán b công chUc th)c thi và liên ñ'i t'i các cam k-t thu- thu nh p khi là thành viên WTO cũng là nhân t1 nh hưhng mQnh

mz t'i ti-n ñ th)c hi3n cam k-t Vi3c các cán b hi u và ñ tbm th)c thi các cam k-t qu1c t- th hi3n h c trình ñ chuyên môn và ngôn ng" khi cbn thi-t có giao ti-p qu1c t- Phbn l'n các cán b này chưa ñư c h,c t p và trao ñdi làm quen v'i các quy ñZnh qu1c t- sz gây khó cho công tác th)c thi cam k-t và ngư c lQi Khi các cán b có trình

ñ chuyên môn cao và trình ñ ngoQi ng" t1t thì vi3c tri n khai th)c thi các cam k-t sz

dg dàng và nhành chóng hơn

ThU ba là công tác tuyên truyYn và hư'ng d*n th)c hi3n các cam k-t cũng

nh hưhng không nh? t'i các cam k-t qu1c t- vY thuê thu nh p khi là thành viên WTO Các nư'c có công tác tuyên truyYn và hư'ng d*n mQnh mz thì sz tQo ñư c ý thUc và phong trào trong công tác tri n khai th)c thi cam k-t Ngư c lQi, nh"ng qu1c gia không coi tr,ng công tác này thưing v p ph i nhiYu trh ngQi hơn trong vi3c th)c thi cam k-t ñiYu chVnh thu- thu nh p nói chung và các cam k-t khác nói riêng khi là thành viên WTO

1.3 Kinh nghiFm quPc t7 và bài hRc cho ViFt Nam v> ñi>u ch@nh thu7 thu nh:p trong ñi>u kiFn là thành viên WTO

1.3.1 Kinh nghi2m qu4c t v ñi u ch nh thu thu nh p trong ñi u ki2n là thành viên WTO

Mu1n xây d)ng m t h3 th1ng thu- thu nh p phù h p v'i các quy ñZnh c a WTO thì vi3c h,c h?i kinh nghi3m c a các qu1c gia ñi trư'c là m t vi3c h-t sUc cbn thi-t và bd ích Trong khuôn khd lu n án này xin ñư c trình bày kinh nghi3m vY ñiYu chVnh thu- thu nh p c a qu1c t- theo 4 n i dung ñiYu chVnh là: ñiYu chVnh thu

nh p chZu thu-, ñiYu chVnh chi phí ñư c tr! hay các kho n gi m tr! khi tính thu- thu

nh p, ñiYu chVnh thu- su t thu- thu nh p và ñiYu chVnh ưu ñãi thu- ñ1i v'i c thu- thu nh p doanh nghi3p và thu- thu nh p cá nhân

1.3.1 Kinh nghi m qu/c t v ñi u ch nh các quy ñ nh v xác ñ nh thu nh p ch u thu

U ð/i vMi thu thu nh p doanh nghi p [35]:

Thu nh p t! chuy n như ng d) án, quyYn thăm dò khai thác, ch- bi-n khoáng

s n, chuy n như ng quyYn góp v1n, quyYn tham gia d) án, quyYn kinh doanh th)c

ch t là nh"ng kho n thu nh p phát sinh trong quá trình s n xu t kinh doanh c a doanh nghi3p Vì v y, các kho n thu nh p này thu c di3n thu nh p chZu thu-

Hbu h-t các nư'c chV cho phép doanh nghi3p ñư c chuy n l‰ sang năm ti-p theo ñ tr! vào thu nh p tính thu- và có th ho|c không bZ kh1ng ch- s1 năm ñư c chuy n l‰ Tuy nhiên, cũng có nư'c (Pháp, Hàn Qu1c, M.) cho phép chuy n l‰ trh vY trư'c v'i nh"ng ñiYu ki3n cq th (vY s1 tiYn t1i ña ñư c chuy n l‰, vY thii hQn khai thu- và quy-t toán thu-) bhi vi3c qu n lý thu- khá phUc tQp

+ Pháp lu t thu- TNDN c a các nư'c ñYu cho phép tr! các kho n chi th)c t- phát sinh liên quan ñ-n hoQt ñ ng s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi3p có kèm theo các hoá ñơn, chUng t! ñ5ng thii khuy-n khích chi cho nghiên cUu và phát tri n, ñào tQo nghY, kh1ng ch- các kho n chi chăm sóc khách hàng và không cho phép tr! các kho n chi mang tính cá nhân Nhìn chung, quy ñZnh vY các kho n chi ñư c tr! khi tính thu- TNDN h các nư'c ngày càng ch|t chz, hQn ch- tình trQng các doanh nghi3p l i dqng ñ tr1n thu-

+ Chi chăm sóc khách hàng: Thái Lan cho phép doanh nghi3p tr! t1i ña 0,3% doanh thu nhưng không vư t quá 10 tri3u Baht ñ1i v'i kho n chi chăm sóc khách hàng Malaysia cho phép doanh nghi3p tr! t1i ña 50% tdng s1 chi chăm sóc khách hàng Nh t B n chV cho phép các doanh nghi3p có quy mô v1n dư'i 100 tri3u Yên ñư c tr! chi chăm sóc khách hàng nhưng không quá 3,6 tri3u Yên/năm Các doanh nghi3p l'n không ñư c tr! các kho n chi chăm sóc khách hàng

+ Chi phí qu ng cáo, khuy-n mãi: Chi phí qu ng cáo, khuy-n mãi là chi phí liên quan ñ-n hoQt ñ ng s n xu t c a doanh nghi3p và hbu h-t các nư'c ñYu quy ñZnh là chi phí ñư c tr! khi tính thu- TNDN Tuy nhiên, có nư'c quan ngQi vi3c doanh nghi3p l i dqng ñ gi m nghĩa vq thu- ph i n p nên kh1ng ch- mUc kh u tr! khi tính thu- TNDN Ch…ng hQn, Trung Qu1c kh1ng ch- mUc kh u tr! chi phí

qu ng cáo chung là 15% doanh thu hàng năm M t s1 ngành (m phem, dư c, ñ5 u1ng gi i khát) ñư c phép kh u tr! t1i ña 30% doanh thu S1 vư t mUc kh1ng ch-

có th ñư c chuy n sang kh u tr! vào các năm ti-p theo C ng hòa Lít>va cũng chV cho phép doanh nghi3p ñư c kh u tr! t1i ña 75% chi phí qu ng cáo, khuy-n mãi

+ Quy ñZnh vY kh1ng ch- lãi vay ñ1i v'i doanh nghi3p có v1n ch sh h"u

th p: Doanh nghi3p có v1n ch sh h"u th p hay còn g,i là v1n m?ng (thin capitalization) là hi3n tư ng doanh nghi3p có cơ c u v1n v'i t‚ l3 v1n vay (n ) cao hơn nhiYu lbn so v'i v1n ch sh h"u (v1n t) có) Th)c tign các nư'c cho th y các

doanh nghi3p (thưing là các cơng ty thu c t p đồn đa qu1c gia) ch y-u sn dqng v1n vay nhưng th)c ch t là v1n gĩp c a các cơng ty liên quan nh„m gi m nghĩa vq thu- ph i n p (do đư c kh u tr! chi phí lãi vay trư'c thu-) T! th)c tign trên, nhiYu nư'c lo ngQi vY vi3c tình trQng th t thu thu- nên chính sách thu- TNDN h m t s1 nư'c quy đZnh phbn lãi mà doanh nghi3p tr đ1i v'i v1n vay vư t quá t‚ l3 nh t đZnh (vY v1n vay trên v1n ch sh h"u) thì khơng đư c coi là chi phí đư c tr! mà

ph i đư c coi là cd tUc khi tính thu- Canada là nư'c đbu tiên áp dqng quy đZnh vY v1n m?ng t! năm 1971 Australia áp dqng năm 1987, M áp dqng năm 1989 Hi3n nay, hbu h-t các nư'c châu Âu và các nư'c thành viên OECD đã áp dqng quy đZnh vY v1n m?ng VY t‚ l3 v1n vay trên v1n ch sh h"u, trên th)c t-, t‚ l3 này

h các nư'c r t khác nhau theo các t‚ l3 2:1, 3:1, 4:1, riêng đ1i v'i các td chUc tài chính cĩ quy đZnh cao hơn là 5:1 ho|c 6:1

U ð/i vMi thu thu nh p cá nhân [36]:

Nhìn chung quy đZnh vY thu nh p chZu thu- c a các qu1c gia là tương đ1i

tương đ5ng, bao quát các loQi thu nh p như: thu nh p t! tiYn lãi; thu nh p t! cd tUc; thu nh p t! kinh doanh; thu nh p t! tiYn lương, tiYn cơng; thu nh p t! tiYn lương hưu; thu nh p t! chuy n như ng v1n, b t đ ng s n; thu nh p t! cho thuê tài s n và thu nh p khác (th!a k-, quà t|ng, tiYn b n quyYn )

PhQm vi các kho n thu nh p đư c mign thu- cũng cĩ s) khác bi3t gi"a các

nư'c Bên cQnh vi3c cho phép mign thu- đ1i v'i m t s1 kho n thu nh p (theo điYu ư'c qu1c t-, thu nh p t! gi i thưhng ) m t s1 qu1c gia cịn cĩ quy đZnh cho phép mign thu- đ1i v'i m t s1 kho n phq c p, tr c p khơng mang tính ch t tiYn lương, tiYn cơng Ví dq, Trung Qu1c cho phép mign thu- đ1i v'i tr c p thơi vi3c đ1i v'i ngưii lao đ ng hay tr c p xu t ngũ đ1i v'i quân nhân, tr c p đZnh cư đ1i v'i cán

b , cơng chUc nhà nư'c…

Ngồi ra, m t s1 qu1c gia cịn cĩ quy đZnh thêm m t s1 kho n thu nh p đư c mign thu- cĩ tính ch t đ|c thù, tùy thu c vào đZnh hư'ng chính sách c a m‰i nư'c,

ví dq cĩ nư'c cho phép mign thu- đ1i v'i thu nh p t! đbu tư v1n (Nam Phi, Ác>hen>ti>na ), thu nh p t! các chương trình ti-t ki3m nhà h dài hQn (Hàn Qu1c) ho|c

là cĩ doanh nghi3p khơng thu thu- đ1i v'i thu nh p t! chuy n như ng v1n (Ma>lai>xi>a, Xing>ga>po ) M t s1 nư'c cịn cho phép thu nh p c a h gia đình s n xu t nơng nghi3p (trong phQm vi nh t đZnh) đư c mign thu- (như Hàn Qu1c) M t s1

qu1c gia cho phép thu nh p t! vi3c chuy n như ng m t nhà, ñ t duy nh t ñư c mign thu- (Hàn Qu1c, –t>xti>rây>li>a) ñ khuy-n khích vi3c các h gia ñình c i thi3n ñiYu ki3n nhà h

VY chính sách TNCN ñ1i v'i thu nh p t! ti-t ki3m hưu trí, nghiên cUu h kinh nghi3m qu1c t- cho th y có hai phương thUc thông dqng ñư c các nư'c áp dqng hi3n nay Phương thUc thU nh t là: “mign thu- – mign thu- – ñánh thu-” hay là

“ñánh thu- > mign thu- – mign thu-” Theo phương thUc thU nh t thì c phbn thu

nh p dùng ñ ñóng góp cho qu và lãi thu ñư c t! qu ñư c mign thu- song thu thu- ñ1i v'i nh"ng kho n l i ích ñư c hưhng khi rút tiYn ra kh?i qu Phương thUc thU hai là “ñánh thu- > mign thu- – mign thu-”, theo ñó các kho n ñóng góp không

ñư c kh u tr! khi xác ñZnh thu nh p tính thu- TNCN nhưng tiYn lãi và nh"ng kho n

l i ích cá nhân ñư c hưhng khi rút tiYn ra kh?i qu ñYu ñư c mign thu-

NhiYu nư'c trên th- gi'i ñ khuy-n khích ti-t ki3m hưu trí ñã ñưa vào tri n khai các chính sách thu- TNCN thu n l i nh„m ñ m b o các cá nhân trong quãng thii gian ñi làm c a mình tích lũy ñ tiYn ñ yên tâm khi vY hưu, trong ñó có vi3c cho mign hoàn toàn ñ1i v'i các kho n ñóng góp cho qu Ví dq, lu t thu- TNCN

c a Trung Qu1c cho phép các kho n ñóng góp vào qu hưu trí ñư c gi m tr! vào thu nh p chZu thu- Các nư'c như Thái Lan, Hàn Qu1c, Ma>r1c cũng có quy ñZnh tương t) cho phép gi m tr! các kho n ñóng góp tham gia các qu hưu trí ra kh?i thu

nh p khi tính thu- TNCN

Hbu h-t pháp lu t thu- TNCN c a các nư'c ñYu có quy ñZnh vY mUc gi m tr! gia c nh theo các hình thUc và cách thUc khác nhau VY phân loQi, các kho n gi m tr! gia c nh TNCN các nư'c áp dqng ñư c chia thành ba nhóm sau: i) Gi m tr! chung cho cá nhân ngưii n p thu- (tương t) như mUc gi m tr! gia c nh 4 tri3u ñ5ng/tháng cho ngưii n p thu- h Vi3t Nam); ii) các kho n gi m tr! cho ngưii phq thu c, như gi m tr! cho con, cho v ho|c ch5ng, cho b1 m{ (tương t) như mUc

gi m tr! 1,6 tri3u ñ5ng/tháng h Vi3t Nam) và iii) các kho n gi m tr! có tính ch t ñ|c thù (ví dq, gi m tr! cho chi phí y t-, giáo dqc…)

+ Các kho n gi m tr! chung cho cá nhân:

ðây là kho n ñư c loQi tr! ra kh?i thu nh p tính thu- h mUc tương t) nhau, không xem xét ñ-n “hành vi” sn dqng thu nh p c a cá nhân ngưii n p thu- Lý do