Với sự nỗ lực phấn đấu của Đảng bộ và quân dân trong tỉnh, những khó khăn bước đầu đã dần được khắc phục, đời sống nhân dân ổn định, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở được củng cố, giữ vững;[r]
Trang 1Họ và tên:Nguyễn Kim Cương
Trường: THCS Xuân Phong
CUỘC THI TÌM HIỂU LỊCH SỬ “ 750 NĂM THIÊN TRƯỜNG NAM ĐỊNH”
Câu 1: Triều Trần ra đời trong hoàn cảnh lịch sử nào? Thời gian tồn tại của nhà Trần, kể tên các vua đời Trần?
1.1 Hoàn cảnh ra đời của triều Trần:
- Bối cảnh chính trị xã hội cuối thời Lý: Kể từ thời Vua Lý Huệ Tông xã hội rối loạn, nhân dân không thiếu lòng tin với triều đình Lý Huệ Tông là người yếu đuối, không quan tâm đến việc triều chính
- Sự lớn mạnh của họ Trần, từng bước nắm giữ các vị trí, trọng trách trong triều đình nhà Lý: Trong triều đình nhà Lý có một số chức quan do người dòng họ Trần nắm giữ, khi nhà Lý có những rối loạn thì uy thế của họ Trần ngày càng tăng lên nhất là thời vua Lý Huệ Tông Khi nhà Lý suy yếu người đứng đầu họ Trần lúc đó
là Trần Cảnh nhưng người có công chính cho sự ra đời của nhà Trần là Trần Thủ
Độ
- Vai trò của Trần Thủ Độ và sự chuyển giao quyền lực giữa triều Lý sang triều Trần:
Là người có cơ mưu, quyết đoán Trần Thủ Độ đã sắp xếp để vua Lý Huệ Tông nhường ngôi cho công chúa Chiêu Thánh và cắt tóc đi tu Liền sau đó Trần Thủ Độ lại thu xếp cho Lý Chiêu Hoàng(7 tuổi) kết duyên cùng con trai thứ của Trần Thừa
là Trần Cảnh (8 tuổi) Một năm sau vào tháng 12 âm lịch năm 1225 Trần Thủ Độ
ép Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng, nhà Trần bắt đầu nắm quyền cai trị Khi lên ngôi, Trần Cảnh (Trần Thái Tông) còn nhỏ nên mọi việc triều chính đều trong tay Thái sư Trần Thủ Độ và cha là nhiếp chính Trần Thừa
1.2 Thời gian tồn tại của nhà Trần :
- Triều Trần tồn tại từ năm nào đến năm nào?
Trong 175 năm từ 1225 đến 1400
- Có bao nhiêu đời vua?
Có 12 đời Vua, ngoài ra có 2 vị Vua thời hậu Trần
1.3 Kể tên các đời vua nhà Trần:
- Tên vị vua, niên hiệu, năm lên ngôi.Thời gian ở ngôi vua
Trần Thái Tông (1225-1258)
Trần Thánh Tông (1258-1278)
Trần Nhân Tông (1279-1293)
Trần Anh Tông (1293-1314)
Trần Minh Tông (1314-1329)
Trần Hiến Tông (1329-1341)
Trần Dụ Tông (1341-1369)
Trần Nghệ Tông (1370-1372)
Trần Duệ Tông (1372-1377)
Trần Phế Đế (1377-1388)
Trần Thuận Tông (1388-1398)
Trần Thiếu Đế (1398-1400)
Trang 2Câu 2: Sự ra đời của địa danh phủ Thiên Trường? Vai trò, vị thế của “Hành cung Thiên Trường” trong quốc gia Đại Việt thế kỷ XIII-XIV?
2.1 Sự ra đời của phủ Thiên Trường:
- Tức Mặc là quê hương, đất dấy nghiệp của vương triều Trần
- Sự kiện Thượng hoàng Trần Thái Tông đổi hương Tức Mặc thành phủ Thiên Trường, thể hiện tầm nhìn chiến lược của vua Trần với vùng đất Tức Mặc
Ngay từ năm 1239, Trần Thái Tông, vị vua đầu tiên của triều Trần đã cho xây dựng ở đây nhiều đền đài, cung điện nguy nga, tráng lệ Sách "Đại Việt sử ký toàn thư" ghi rõ: "Đến năm 1262, vào tháng 2, Thượng hoàng ngự đến hành cung Tức Mặc ban tiệc to Đổi hương Tức Mặc làm Phủ Thiên Trường, cung gọi là Trùng Quang Lại xây cung riêng cho vua đương triều đến chầu ở, gọi là cung Trùng Hoa Từ đây về sau các vua nhường ngôi đều ngự ở cung này" Vùng đất Tức Mặc, nơi dấy nghiệp và lập căn cứ địa của 3 lần chống giặc Nguyên - Mông, theo thuyết phong thuỷ xưa có dạng "ngoạ long" là thế đất đẹp, phát về đường đế vương, khanh tướng Thực tế lịch sử triều đại Trần - đỉnh cao của văn minh Đại Việt với rất nhiều đức anh quân, văn thần, võ tướng đã minh chứng Bao bọc khu cung điện là dinh thự, thái ấp của các tướng lĩnh cao cấp của triều đình Thái ấp Quắc Hương của Thượng phụ Thái sư Trần Thủ Độ, thái ấp Cao Đài của Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải Phía tây cung đình là chùa Phổ Minh, lại dựng một cung riêng cho các vua đương triều mỗi khi về thăm Thái Thượng Hoàng thì về nghỉ tại đó Trong suốt 175 trị vì, Phủ Thiên Trường được coi như kinh đô thứ 2, là phên dậu vững chắc phía Nam kinh thành Thăng Long 2.2 Vai trò, vị thế của hành cung Thiên Trường:
- Về chính trị: Là cơ sở đảm bảo cho việc thực hiện chế độ Thái Thượng hoàng của nhà Trần là trung tâm quyền lực thứ 2 (sau Thăng Long) gắn kết chặt chẽ với Thăng Long của quốc gia Đại Việt vào thế kỷ XIII-XIV
- Về quân sự: Thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vua Trần về một hậu cứ, hậu phương quan trọng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông
- Về giáo dục: Là trung tâm giáo dục với các thiết chế và chế độ thi cử
- Về kinh tế: Phát triển kinh tế điền trang thái ấp, với chính sách “ngụ binh ư nông”, phát triển kinh tế tiểu thương, nông nghiệp, thực hiện chính sách khai khẩn đất đai
- Về văn hóa: Là một trung tâm hình thành, phổ biến, phát triển Phật giáo phái Trúc Lâm Văn hóa Thiên Trường đã góp phần phát triển nền văn minh Đại Việt vào thế kỷ XIII-XIV
Câu 3: Những hiểu biết của bạn về ba lần quân dân Đại Việt chống quân xâm lược Nguyên – Mông thời Trần? Nguyên nhân thắng lợi và bài học lịch sử?
3.1 Những hiểu biết về ba lần kháng chiến chống quân Nguyên - Mông của quân
dân Đại Việt:
Trình bày tóm tắt ba lần kháng chiến chống quân Nguyên - Mông của quân dân Đại Việt, trong mỗi cuộc kháng chiến cần nêu đủ các ý sau:
- Âm mưu thôn tính Đại Việt của quân Nguyên - Mông
- Quá trình chuẩn bị kháng chiến của vua tôi nhà Trần
- Diễn biến của cuộc kháng chiến
- Kết quả và ý nghĩa
Trang 3Cuộc kháng chiến lần 1: (1258)Nguyên Mông dự định đánh chiếm Đại
Việt và từ Đại Việt đánh lên Nam Tống chiếm được Đại Việt còn có ý nghĩa lớn sau này cho đế quốc Mông Cổ lập bàn đạp cho các cuộc viễn chinh xuống Đông Nam Á,do đó Đại Việt là mục tiêu chiến lược và đó cũng là sự cố gắng rất lớn của chúng
Nguyên Mông dứng đầu là Ngột Lương Hợp Thai quyết định chia quân làm hai đạo tiến theo tả ngạn và hữu ngạn sông Thao (nhiệm vụ tham dò, dẫn đường)
ngày 17/1/1258 chúng đến tới Bình Lệ Nguyên Trận chiến diến ra vua Trần trực tiếp chiến đấu Địa hình Bình Lệ Nguyên khá thuận lợi cho kị binh của Mông Cổ phát huy sở trường của chúng Trận địa của ta bị lấn dần, quân của vua Trần rút lui
an toàn nhờ vào sự giúp sức của quân và dân Âm mưu cướp thuyền, chặn đường rút lui và bắt sống vua Trần hoàn toàn thất bại Ngột Lương Hợp Thai tức dận đổ lên đầu tướng tiên phong, Trếch Trếch Đu hoảng sợ uống thuốc tử tử
Cố thủ không được, triều đình quyết định rút lui khỏi kinh đô để bảo toàn lực lượng và thực hiện kế dã thanh
Thăng long yên tĩnh trống không Quân Mông Cổ tiến vào kinh đô vắng lặng, gặp khó khăn về hậu cần, chúng đánh ra vùng xung quanh kinh đô để hòng cướp bóc lương thực Nhưng ở đây cũng bị nhân dân các hương ấp chống cự quyết liệt tiêu biểu là dân Cổ Sở (Yên sở, Hoài Đức, Hà Tây) đã tự tổ chức lực lượng vũ trang đào hào bao quanh làng, dựng luỹ chiến đấu Khi giặc đến, kị binh không vượt qua được hào, lại bị cung nỏ bắn ra lực lượng quân Mông Cổ đã thất bại đầu tiên trước những cuộc chiến đấu từ xóm làng Chỉ mấy ngày đến Thăng Long quân Mông Cổ hoàn toàn mất hết nhuệ khí chiến đấu : Ngột Lương Hợp Thai và bọn tướng lĩnh đều hốt hoảng cực độ Nắm vững thời cơ, triều đình nhà Trần quyết định phản công giải phóng Thăng Long nhanh chóng giành thắng lợi Kinh thành sạch bóng quân thù
Cuộc kháng chiến lần 2:(1285) lần này Hốt Tất Liệt lại huy động 50 vạn quân.
chỉ huy là Thoát Hoan (con của Hốt Tất Liệt)
Để chuẩn bị kháng chiến, nhà Trần mở Hội Nghị Bình Than tập trung các vương hầu võ tướng để bàn kế đánh giặc
Sau hội nghị Bình Than, các tướng lĩnh được phân chia đem quân trấn giữ những nơi hiểm yếu, quan trọng Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn thống lĩnh quân đội cả nước Trần Quang Khải được cử giữ chức Thượng tướng thái sư
Trong khi quân dân cả nước đang khẩn trương chuẩn bị cho cuộc kháng chiến, Trần Quốc Tuấn ra Hịch tướng sĩ nêu nghĩa lớn cứu nước, cứu mình Toàn văn bài hịch là lời kêu gọi thiết tha, tràn đầy tinh thần yêu nước và chí căm thù cướp nước như ngọn lửa bốc cao
Quân dân cả nước thích vào cánh tay của mình 2 chữ “Sát thát” 1/1285, thượng hoàng thánh Tông mời các bậc phụ lão có uy tín trong nước về Kinh đô Thăng Long để hỏi kế đánh giặc trong bữa tiệc ở Điện Diên Hồng, các vị đã đồng thanh
hô lớn “Đánh!” Khắp nơi nhân dân ta thực hiện mệnh lênh của triều đình “ Tất cả các quận huyện trong nước, nếu có giặc ngoài đến phải liều chết mà đánh Nếu không địch nổi thì cho phép lẩn tránh vào rừng núi, không được đầu hàng” Giữa năm 1284, Thoát Hoan khẩn trương điều quân vào Đại Việt bọn Mông – Nguyên muốn diệt Đại Việt bằng 3 gọng kìm đánh vào biên giới phía bắc và phía
Trang 4Ngày 2/2/1258, quân giặc chia làm 6 mũi đánh vào Nội Bàng (Bắc Giang) Trần Quốc Tuấn chỉ huy đại quân đánh chặn giặc Trước thế mạnh của giăc, quân ta bị tổn thất, Trần Quốc Tuấn quyết định lui quân về Vạn Kiếp Nghe tin quân ta rút lui, vua Thánh Tông vội vã ra gặp Trần Quốc Tuấn và vờ hỏi Thống soái “thế giặc như thế, ta phải hàng thôi” Trần Quốc Tuấn nghiêm chỉnh trả lời “Bệ hạ chém đầu tôi rồi hãy hàng”
11/2/1285, địch tấn công phòng tuyến Bình Than, quân ta chống trả quyết liệt, vua Trần dẫn quân về tăng viện cho Trần Quốc Tuấn Quân ta rút khỏi Vạn Kiếp Vua trần và Trần Quốc Tuấn về Thăng Long
Trước sức mạnh của giặc Trần Nhật Duật (đóng quân tại Thu Vật (yên bái)) rút quân về Bạch Hạc sau đó kéo về hạ lưu sông Hồng
Thượng hoàng Thái Tông và vua Nhân Tông về Thiên Trường (Nam Định) Thoát Hoan vừa chiếm đựoc Thăng Long vội vàng đuổi quân theo
Nắm vững tình hình địch, Trần Quốc Tuấn và Phạm Ngũ Lão đem quân ngược sông Thái Bình đánh chiếm lại Vạn Kiếp không mấy khó khăn Thoát Hoan bị cô lập
13/3/1285, Trần Kiện lại dẫn đường cho giặc tấn công quân Trần Quang Khải, cuộc chiến ác liệt, thế trận lại thuộc về địch, Quang Khải cho rút quân
giữa tháng 3/1285, cuộc chiến vẫn diễn ra gay go phức tạp quân Trần về Thăng Long Thoát Hoan lại thúc quân xuống Thiên Trường
5/1258, Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật cùng nhiều tướng sĩ khác đem quân ra bắc chiến lược phản công bắt đầu
Mục tiêu trước mắt của ta là đánh tan quân giặc ở Khoái Châu (Hưng Yên) để chia cắt quân Thoát Hoan và Toa Đô, đẩy quân Thoát Hoan vào thế cô lập bị động vua Trần cho rằng “quân giặc đi xa nhiều năm, lương thảo chuyên chở hàng vạn dặm, thế tất phải mọi lấy nhàn chống mệt, trước hãy làm chúng nhụt chí, thì ắt đánh thắng được”
Cuối tháng 5, quân Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật nhanh chóng tiêu diệt địch
ở Tây Kết và Hàm Tử
Tiếp đó, Trần Quang Khải và các tướng khác đánh vào Chương Dương nhanh chóng thắng lợi Tàn quân địch rút về Thăng Long.Quân ta bao vây Thăng Long, địch ra sức cố thủ
Trước tình cảnh hiểm nghèo chúng liều chết phá vây vượt sông Hồng chạy sang Gia Lâm Kinh thành được hoàn toàn khôi phục.sức tàn, thế yếu, Thoát Hoan rút quân theo hưỡng Vạn Kiếp Trần Quốc Tuấn đánh chặn, quân Thoát Hoan phải chạy sang phía sông Như Nguyệt lại gặp quân Trần Quốc Toản đánh tổn thất nặng
nề Thoát Hoan chạy sang Vạn Kiếp lại bị sa vào bẫy phục kích của Trần Quốc Tuấn hoảng sợ Thoát Hoan mở đưòng máu chạy về biên giới Lạng Sơn lại bị quân của Quốc công tiết chế đánh chặn ở cửa ải, Thoát Hoan hoảng sợ chui vào ống đồng cho quân lính khiêng chạy
Các trận Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, Thăng Long, Vạn Kiếp đã tiêu diệt và quét sạch 50 vạn quân xâm lược ra khỏi bờ cõi nước ta
Cuộc kháng chiến lần 3:(1288) Hai lần xâm lược, hai lần thất bại thảm hại,
vua Nguyên Hốt Tất Liệt mất mặt, tức tối muốn tổ chức ngay cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ ba hòng trả thù, đồng thời để gấp rút đánh thông con đường bành
Trang 5trướng xuống ĐNA Hốt Tất Liệt bãi bỏ kế hoạch đánh Nhật Bản để tập trung lực lượng cho cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần này
Toàn bộ quân viễn chinh lần này do Thoát Hoan chỉ huy gồm 30 vạn quân cả bộ binh lẫn thuỷ binh, mang theo lương thực đầy đủ Chúng tiến vào nước ta chia thành 3 đạo:
- Đạo quân do Thoát Hoan chỉ huy từ Quảng Tây theo đường Lạng Sơn tiến vào
- Đạo quân do Ái Lỗ chỉ huy từ Vân Nam theo sông Hồng tiến xuống
- Đạo quân thuỷ do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy với hơn 600 chiến thuyền từ Quảng Đông vào vịnh Hạ Long theo sông Bạch Đằng tiến vào hội quân ở Vạn Kiếp (Chí Linh, Hải Dương)
Khác với lần trước, lần này chúng chú ý đến thuỷ binh
Trần Quốc Tuấn lại được cử làm tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang Ông đề ra kế hoạch : lúc đầu thế giặc mạnh, quân ta rút về vùng ven biển để bảo toàn lực lượng Nhân dân trên đường tiến quân của địch và trong vùng chiếm đóng có nhiệm vụ cất giấu lương thực, kiên quyết triệt nguồn lương thực của địch, đồng thời cùng với dân binh đẩy mạnh hoạt động đánh địch làm tiêu hao sinh lực của chúng, ăn không ngon, ngủ không yên, đẩy chúng vào thế bị động
Được tin giặc sắp tràn vào biên giới, vua Trần Nhân Tông hỏi Trần Quốc Tuấn
“Giặc tới, liệu tình hình thế nào?”, Trần Quốc Tuấn trả lời “Năm nay đánh giặc nhàn”
Lần này, Trần Quốc Tuấn chú trọng đến chiến trường biển đông bắc - đường tiến quân lương của địch Trần Khánh Dư chịu trách nhiệm về biên thuỳ vên biển và Trần Toàn có nhiệm vụ ngăn chặn thuỷ quân giặc
Trận Ngọc Sơn, do tương quan lực lượng của Ô Mã Nhi mạnh hơn nên Trần Toàn
có nhiệm vụ tiêu diệt đội thuyền đi sau của chúng đã thu được thắng lợi Nhưng vì lực lượng giặc mạnh nên chúng vẫn vượt qua vùng biển Hạ Long và An Bang (Quảng Ninh) và gặp quân của Trần Khánh Dư, trận chiến xảy ra ác liệt quân của Trần Khánh Dư không sao cản được đạo quân của giặc, chúng ngược sông Bạch Đằng kéo vào Vạn Kiếp hội quân với Thoát Hoan
Trận Vân Đồn - Cửa Lục, dưới sự chỉ huy của Trần Khánh Dư, quân ta tiêu diệt sạch đoàn thuyền lương của địch tạo điều kiện cho quân dân ta nhanh chóng chuyển lên chiến lược phản công
Ở Vạn Kiếp, Thoát Hoan cố xây dựng thành căn cứ quân sự Y để lại một số quân
ở đây, còn lại tiếp tục tiến về Thăng Long Quân dân ta tạm thời rút khỏi Kinh thành
Hạu cần bao giờ cũng là một vấn đề then chốt của bất cứ một quân đội nào Quân Nguyên trông chờ vào thuyền lương của Trần Văn Hổ, giờ này mấy chục vạn quân Nguyên ở Thăng Long lâm vào tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng Thoát Hoan sai quân đi tìm đoàn thuyền lương nhưng đều bị ta đánh bại sau khi biết được tin báo thuyền lương nằm trong tay ta, Thoát Hoan hoang mang lo sợ Đầu tháng 3, Thoát Hoan buộc phải quyết định bỏ Thăng Long về Vạn Kiếp tổ chức phòng thủ, sau đó quyết định chia đạo quân làm hai theo đường thuỷ bộ rút về nước
Biết trước ý đồ và đường hành quân của địch, Trần Quốc Tuấn chuẩn bị một cuộc phản công chu đáo Sông Bạch Đằng được chọn làm điểm quyết chiến tiêu diệt đạo quân Ô Mã Nhi Để bảo đảm cho thế trận bao vây địch thật hoàn hảo, ngoài việc
Trang 6dựa vào địa thế thiên nhiên hiểm yếu và lợi dụng Gềnh Cốc như một chướng ngại
tự nhiên, Trần Quốc Tuấn còn xây dựng ở các cửa sông những trận địa cọc vững vàng, quy mô lớn chỉ trong vòng không quá 20 ngày
Nhờ sự chu bị chu đáo, quân dân ta lần lượt đánh bại quân giặc trên đường rút lui trận quyết chiến đúng như dự định xảy ra trên sông Bạch Đằng Sau chiến thắng Bạch Đằng, ngày 18 tháng 4, hai vua Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông đem bọn tù binh Ô Mã Nhi, Tích Lệ Cơ và các tên thiên hộ, vạn hộ về phủ Long Hưng (Thái Bình) làm lễ mừng thắng trận trước lăng mộ vua Thái Tông Trần Nhân Tông đọc :
“Xã tắc hai phen chồn ngựa đá; Giang sơn mãi mãi vững âu vàng”.
3.2 Nguyên nhân thắng lợi và bài học lịch sử:
3.2.1 Nguyên nhân thắng lợi:
- Cuộc kháng chiến của quân dân Đại Việt là cuộc chiến tranh vệ quốc chính nghĩa nên được sự hưởng ứng của mọi giai tầng trong xã hội
- Nhà Trần đã phát huy được tinh thần yêu nước, đoàn kết kháng chiến của “bách dân, trăm họ”,
- Nghệ thuật quân sự mưu lược, sáng tạo
3.2.2 Bài học lịch sử:
- Đoàn kết thống nhất chặt chẽ trong vương triều, dòng họ, toàn dân Ý chí quyết tâm chiến đấu bảo vệ bờ cõi
- Lấy dân là gốc, dựa vào dân để tiến hành kháng chiến
- Bài học về nghệ thuật quân sự
Câu 4: Những đóng góp nổi bật của quân, dân Nam Định trong kháng chiến chống Thực dân Pháp và Đế quốc Mỹ; thành tựu trong đổi mới và hội nhập của Đảng bộ, quân, dân Nam Định?
4.1 Những đóng góp nổi bật trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954)
- Khái quát Âm mưu và thủ đoạn chiến tranh của thực dân Pháp; đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng
- Thành tích trong xây dựng, củng cố chính quyền vững mạnh; tích cực chuẩn bị mọi mặt cho cuộc kháng chiến của Đảng bộ, quân, dân Nam Định (1945-1946)
- Cuộc chiến đấu giam chân địch trong thành phố Nam Định, ý nghĩa thắng lợi
- Các phong trào thi đua yêu nước và những trận đánh tiêu biểu, kết quả
- Quê hương Nam Định được giải phóng trước khi Hiệp Định Giơne vơ được ký kết là một đóng góp lớn vào chiến thắng vĩ đại của dân tộc
- Những đóng góp cụ thể về sức người, sức của của quân dân Nam Định (số người tham gia lực lượng vũ trang, số liệt sĩ, thương binh, các anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động, bà mẹ Việt Nam anh hùng; tổng số lương thực, thực phẩm đóng góp cho các chiến trường…)
- Những phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước trao tặng cho Đảng bộ, quân, dân Nam Định
1 KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1946-4954)
+ Đấu tranh giữ vững và củng cố chính quyền cách mạng, xây dựng lực lượng cách mạng (1945 -1946).
Với cuộc Cách mạng Tháng Tám, chính quyền mới đã được thiết lập, nhân dân ta
đã được giải phóng khỏi ách áp bức, bóc lột của thực dân, phong kiến Nhưng nằm
Trang 7trong tình hình chung của cả nước, sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, Đảng bộ và nhân dân Nam Định cũng phải đối phó với nhiều khó khăn phức tạp Thù trong giặc ngoài đe dọa, tình hình đất nước ở vào thế ngàn cân treo sợi tóc
Về kinh tế, mọi ngành sản xuất đều sút kém, đình đốn Sản xuất nông nghiệp suy giảm Hàng hóa khan hiếm Về tài chính, ngân quỹ, kho bạc nói chung không còn
gì Giữa lúc đó, các thế lực đế quốc núp dưới danh nghĩa quân Đồng minh để tước
vũ khí quân đội Nhật cũng tràn vào từ hai đầu đất nước Thực chất là chúng muốn lật đổ chính quyền cách mạng non trẻ
Về phía chủ quan, Đảng bộ Nam Định còn thiếu kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo chính quyền.Thuận lợi cơ bản nhất đối với chính quyền cách mạng non trẻ là được sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng Trong mọi hoàn cảnh, các tầng lớp nhân dân Nam Định nói riêng và cả nước nói chung luôn vững tin vào Chủ tịch Hồ Chí Minh và Việt Minh, sẵn sàng đem tính mạng và của cải để bảo vệ độc lập dân tộc
và bảo vệ chế độ mới
Vì vậy, nhiệm vụ cấp bách và quan trọng hàng đầu của Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh là dồn toàn lực vào việc xây dựng và bảo vệ chính quyền nhân dân trước sự tiến công thâm độc của những kẻ thù có tiềm lực quân sự lớn mạnh, tàn ác và nguy hiểm
Nhờ sự ủng hộ, đồng tình của nhân dân, cuộc bầu cử Quốc hội khóa I và Hội đồng nhân dân các cấp diễn ra một cách tốt đẹp Ngày 6-1-1946, gần 100% số cử tri đã
đi bỏ phiếu bầu cử Quốc hội
Ngày 10-1-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Nam Định lần đầu tiên Những lời chỉ bảo ân cần của Người đã để lại ấn tượng sâu sắc và cổ vũ Đảng bộ, nhân dân Nam Định đoàn kết, phấn đấu, khắc phục những khó khăn trở ngại, tiếp tục đi lên trong giai đoạn mới của cách mạng
Với sự nỗ lực phấn đấu của Đảng bộ và quân dân trong tỉnh, những khó khăn bước đầu đã dần được khắc phục, đời sống nhân dân ổn định, chính quyền từ tỉnh đến cơ
sở được củng cố, giữ vững; quân và dân Nam Định có điều kiện bước vào cuộc kháng chiến lâu dài, chống thực dân Pháp xâm lược
+ Chiến đấu giam chân địch trong thành phố, chuẩn bị kháng chiến lâu dài.
Trước dã tâm xâm lược của thực dân Pháp, ngày 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí
Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
24h ngày 19-12-1946, cả thành phố Nam Định rền vang tiếng súng mở đầu cuộc kháng chiến chống xâm lược Cuộc chiến đấu của ta nhằm kiềm chế, tiêu hao sinh lực địch trong thành phố diễn ra dài ngày và mỗi lúc một ác liệt hơn Ta và địch đánh lấn, giành nhau từng căn nhà, góc phố từng nhà máy, xí nghiệp Trong cuộc chiến đấu không cân sức ấy đã xuất hiện nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, không sợ hy sinh, quyết tâm giết giặc lập công
Ngày 6-1-1947, quân dân Nam Định đánh thắng cuộc hành quân chi viện quy mô lớn của địch, chiến thắng to lớn này đã được Hồ Chủ Tịch điện khen ngợi nhân dân Nam Định
Sau 86 ngày đêm liên tục chiến đấu, quân dân Nam Định đã kìm chế, giam chân một lực lượng lớn quân viễn chinh Pháp, giết và làm bị thương 400 tên, bắt sống sáu tên, thu nhiều vũ khí, quân trang, quân dụng Cùng với Hà Nội, và một số thành phố, thị xã khác ở Bắc Bộ, cuộc chiến đấu của quân dân Nam Định đã làm thất bại âm mưu đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp, góp phần cùng cả
Trang 8nước có thêm thời gian củng cố và xây dựng lực lượng, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài Qua chiến đấu ác liệt, lực lượng kháng chiến tại Nam Định vẫn được bảo toàn và ngày càng trưởng thành
+ Xây dựng làng chiến đấu, củng cố hậu phương, chống địch lấn chiếm (1947 -1949)
Ở Nam Định, thực hiện âm mưu mở rộng chiếm đóng theo chiến thuật vết dầu loang, địch đã mở nhiều cuộc càn quét xung quanh thành phố để khủng bố nhân dân, phá cơ sở, gây tâm lý cầu an; dụ dỗ, thúc ép dân hồi cư và đẩy lực lượng ta ra ngoài Từ tháng 4 đến tháng 6-1947, chúng đã đóng thêm một số vị trí ngoài thành Cũng trong thời gian này, địch còn tổ chức một số trận đánh ra vùng tự do
để khủng bố tinh thần nhân dân, cướp bóc lương thực, thực phẩm và để vây quét lực lượng của ta, nhưng đều bị đánh trả đích đáng
Vừa cơ động chiến đấu, các đơn vị bộ đội vừa đưa một bộ phận lực lượng về các địa phương hỗ trợ, phát triển chiến tranh du kích Năm 1947, bộ đội chủ lực đánh
75 trận, bộ đội địa phương đánh 24 trận, dân quân, du kích đánh 40 trận.Tiêu biểu cho thành tích chiến đấu là đội du kích Mai Mỹ (Thành Mỹ) đã được Đại hội Đảng
bộ tỉnh biểu dương
Nhân dân các vùng bị địch uy hiếp tổ chức triệt phá cầu, đường, đắp ụ ngăn cơ giới của địch thực hiện khẩu hiệu vườn không, nhà trống khi địch tới Việc rào làng kháng chiến chống địch càn quét cũng được tiến hành ở nhiều địa phương
Từ phong trào thi đua ái quốc, Đảng bộ đã phát động phong trào tăng gia sản xuất, thực hiện kinh tế tự túc, tự cấp Sản lượng muối tăng tương đối nhanh, đáp ứng yêu cầu lớn của kháng chiến Công nghiệp và thủ công nghiệp cũng được đẩy mạnh Trong khói lửa chiến tranh, phong trào bình dân học vụ tiếp tục phát triển mạnh Những kết quả trên đã làm cho đời sống kinh tế văn hoá, xã hội của nhân dân trong tỉnh được cải thiện từng bước trong quá trình kháng chiến kiến quốc, động viên mọi người hăng hái sản xuất và phục vụ chiến đấu
+ Từng bước phát triển lực lượng, chống địch mở rộng chiếm đóng,giải phóng quê hương (1949 –1954).
Thắng lợi của cách mạng Việt Nam cùng với những thắng lợi của quân, dân Lào, Camphuchia trên chiến trường Đông Dương năm 1949 đã đẩy quân Pháp vào thế
sa lầy, đế quốc Mỹ lợi dụng can thiệp sâu vào chiến tranh Đông Dương
Cuối tháng 4-1951, theo chủ trương của Đảng, Bộ Tổng tư lệnh mở Hội nghị tổng kết chiến dịch Hoàng Hoa Thám và quyết định mở chiến dịch Quang Trung nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, phá một mảng nguỵ quân nguỵ quyền, tạo điều kiện cho việc phục hồi cơ sở, phát triển chiến tranh du kích và bảo
vệ tài sản, tính mạng, mùa màng của nhân dân
Tại Nam Định, vừa đánh địch, vừa rút kinh nghiệm, khắc phục những khó khăn, yếu kém, Thường vụ Tỉnh uỷ Nam Định xác định quyết tâm xốc mạnh phong trào, bắt kịp thời cơ, đặt lên hàng đầu là công tác khuếch trương thắng lợi sâu rộng trong quần chúng cùng với việc phá rã ngụy quyền của địch Bằng sự kiên trì, vượt mọi gian khổ, hy sinh, quân dân ta đã từng bước chiến đấu giành giật với địch từng vùng đất, làm thất bại âm mưu chia rẽ lương - giáo của kẻ thù, giành lại thế chủ động
Mặc dù lực lượng không cân sức, quân và dân trong tỉnh vẫn kiên cường chiến đấu
để bảo vệ khu du kích làm cho địch tổn thất nặng nề về sinh lực và phương tiện
Trang 9chiến tranh, Như vậy trước cuộc chiến đông - xuân 1953 - 1954, quân dân Nam Định đã tạo được thế và lực mới cho cuộc kháng chiến đang bước vào giai đoạn quyết liệt nhất
Sau thắng lợi Điện Biên Phủ, đêm ngày 25-5-1954, tại Nam Định, bộ đội chủ lực
đã phối hợp với bộ đội địa phương tiêu diệt hoàn toàn vị trí Thức Khoá (Giao Thuỷ) bắt 650 tên, thu toàn bộ vũ khí, quân trang, quân dụng Ngày 4-6-1954, quân
ta tiếp tục tiến công vị trí Đông Biên (Hải Hậu) Sau 12 giờ chiến đấu, ta đã giành thắng lợi, tiêu diệt một số tên, bắt sống 500 tên Trong vòng nửa đầu năm 1954, bộ đội địa phương và dân quân, du kích Nam Định đã đánh trên 1.600 trận (du kích đánh 800 trận), diệt và làm bị thương trên 3.000 tên, thu hàng trăm súng các loại, phá huỷ gần 100 xe cơ giới
Trong khi Hội nghị Giơnevơ chưa kết thúc, thì trung tuần tháng 6-1954 địch đã rục rịch rút khỏi Nam Định Và đến 9 giờ ngày 1-7-1954, thực dân Pháp đã rút toàn bộ các vị trí còn lại ở Ngô Đồng, Hành Thiện, Bùi Chu, Lạc Quần, Cổ Lễ và cuối cùng là thành phố Nam Định
Cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền còn non trẻ và kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc nói chung và nhân dân Nam Định nói riêng đã giành thắng lợi vẻ vang Với nhũng thành công đã đạt được, những kinh nghiệm và
cả thử thách tôi luyện trong chiến tranh cách mạng, Đảng bộ và quân, dân Nam Định càng thêm vững tin cùng cả nước bước vào một thời kỳ mới của lịch sử dân tộc
4.2 Những đóng góp nổi bật của quân, dân Nam Định trong kháng chiến chống
Mỹ (1965-1975)
- Đảng bộ lãnh đạo nhân dân chuyển hướng chiến lược từ thời bình sang thời chiến
- Vừa sản xuất, vừa chiến đấu, đánh thắng chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ (1965-1968)
- Vừa sản xuất, vừa chiến đấu, đánh thắng chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ (1972-1975)
- Kết quả của phong trào “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” và xây dựng hậu phương vững mạnh
- Những đóng góp cụ thể về sức người, sức của của quân dân Nam Định (số người tham gia lực lượng vũ trang, số liệt sĩ, thương binh, các anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động, bà mẹ Việt Nam anh hùng; tổng số lương thực, thực phẩm đóng góp cho các chiến trường…)
- Những phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước trao tặng cho Đảng bộ, quân, dân Nam Định
Góp phần đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đẩy mạnh sản xuất, chi viện cho tiền tuyến lớn (1965-1975).
Thất bại trong chiến lược Chiến tranh đặc biệt, đế quốc Mỹ phải trực tiếp đưa quân vào miền Nam thực hiện chiến lược Chiến tranh cục bộ, đồng thời leo thang mở rộng chiến tranh ra miền Bắc
Thực hiện Quyết định của Uỷ ban thường vụ Quốc hội ngày 21-4-1965 và Nghị quyết số 111-NQ/TW về việc hợp nhất hai tỉnh Nam Định và Hà Nam; ngày
4-6-1965, Ban chấp hành Đảng bộ hai tỉnh họp liên tịch Hội nghị xác định nhiệm vụ
Trang 10cấp bách của toàn Đảng bộ lúc này là đoàn kết toàn quân, toàn dân Nam Hà thực hiện thắng lợi nghị quyết của Trung ương Đảng trong thời kỳ mới
Quân dân Nam Hà phối hợp với trung đoàn 250 pháo cao xạ, đã chiến đấu dũng cảm để bảo vệ người, tài sản, huyết mạch giao thông chi viện cho tiền tuyến đồng thời duy trì, giữ vững sản xuất, giữ gìn an ninh, trật tự, bắn rơi 42 máy bay Mỹ Đơn vị tự vệ thành phố và trung đoàn 250 được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhất Nhà máy Liên hợp Dệt và Chi cục xăng dầu được tặng thưởng Huân chương chiến công hạng ba Ngày 10-7-1965, quân và dân Nam Hà long
trọng mít tinh đón nhận cờ thưởng luân lưu Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Qua gần bốn năm chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, tính đến ngày 8-11-1968, các lực lượng vũ trang Nam Hà đã bắn rơi 86 máy bay phản lực Mỹ, góp phần bắn chìm một tàu biệt kích, bắn cháy một tàu chiến và một tàu biệt kích khác, bảo vệ vững chắc vùng trời, vùng biển quê hương
Ngày 1-11-1968, Mỹ tuyên bố chấm dứt ném bom và mọi hành động chiến tranh khác chống nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hoà, chấp nhận ngồi vào đàm phán ở Hội nghị Pari
Từ năm 1969, quân và dân Nam Định đã tranh thủ thời gian hoà bình, từng bước khắc phục khó khăn, gian khổ, khắc phục hậu quả chiến tranh, rà phá bom mìn, bảo đảm an toàn cho các tuyến giao thông vận tải, đẩy mạnh mọi mặt sản xuất Ngày 16-4-1972, Mỹ lại cho một lực lượng lớn máy bay, có cả B52, ồ ạt đánh phá Hải Phòng và Thủ đô Hà Nội Cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc
Mỹ kéo dài 188 ngày đêm, không quân Mỹ đã đánh phá 633 trận vào 893 mục tiêu khác nhau, số máy bay tham gia đánh phá thành phố Nam Định lên tới 1.345 lượt chiếc
Trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai này, lực lượng vũ trang trong tỉnh bắn rơi 28 máy bay, hai tàu chiến Riêng lực lượng vũ trang địa phương lập công lớn, hiệu suất chiến đấu cao gấp hai lần trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ
Chiến tranh ác liệt nhưng sự nghiệp y tế, giáo dục và văn hoá phục vụ đời sống
nhân dân vẫn được duy trì và củng cố.Các phong trào Tiếng hát át tiếng bom, Dạy tốt học tốt,được phát động khắp nơi và ngày càng sôi nổi.
Bị thất bại nặng nề, đầu năm 1973 đế quốc Mỹ buộc phải ký Hiệp định Pari, chấm
dứt chiến tranh và lập lại hoà bình ở Việt Nam, quân đội Mỹ và đồng minh của Mỹ phải rút khỏi Việt Nam Nhưng ở miền Nam, chúng vẫn ngoan cố thực hiện chiến
lược Việt Nam hoá chiến tranh, tiếp tục chia cắt lâu dài đất nước ta.
Trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ, quân và dân Nam Hà đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, đoàn kết thống nhất ý chí và hành động, tạo thành sức mạnh tổng hợp to lớn, sản xuất và chiến đấu giỏi góp phần bảo vệ vững chắc quê hương và miền Bắc xã hội chủ nghĩa Ngày 30-4-1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng Trong niềm vui chung của cả nước, quân dân Nam Hà rất phán khởi tự hào vì đã tích cực góp phần vào thắng lợi chung của cả dân tộc
4.3 Thành tựu trong đổi mới và hội nhập của Đảng bộ, quân, dân Nam Định:
- Đặc điểm, tình hình nổi bật của tỉnh Nam Định khi bước vào thời kỳ đổi mới, hội nhập