Bài viết nhấn mạnh vai trò của thống kê và vấn đề nhận thức trong quản lý hoạt động thư viện-thông tin. Nêu một số nguyên nhân kìm hãm hiệu quả của hoạt động thống kê trong các cơ quan thư viện-thông tin. Đặt ra yêu cầu và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thống kê trong các cơ quan thư viện-thông tin.
Trang 11 Vai trođ cuêa thöịng kï vađ víịn ăïì
nhíơn thûâc trong quaên lyâ hoaơt ăöơng thû
viïơn-thöng tin
Hiïơn nay coâ ríịt nhiïìu ắnh nghôa vïì thöịng
kï Dûúâi ăíy xin nïu möơt söị khaâi niïơm cú baên:
- “Thöịng kï lađ hïơ thöịng caâc phûúng phaâp
duđng ăïí thu thíơp, xûê lyâ vađ phín tñch caâc con
söị (mùơt lûúơng) cuêa nhûông hiïơn tûúơng söị lúân ăïí
tòm hiïíu baên chíịt vađ tñnh quy luíơt vöịn coâ cuêa
chuâng (mùơt chíịt) trong ăiïìu kiïơn thúđi gian vađ
khöng gian cuơ thïí” [3]
- “Thöịng kï ặúơc hiïíu theo hai nghôa:
Nghôa thûâ nhíịt: Thöịng kï lađ nhûông con söị
ặúơc ghi cheâp ăïí phaên aânh caâc hiïơn tûúơng
kinh tïị, xaô höơi, tûơ nhiïn vađ kyô thuíơt Theo
nghôa thûâ hai: Thöịng kï ặúơc hiïíu lađ hïơ thöịng
caâc phûúng phaâp ghi cheâp, thu thíơp, phín tñch
caâc con söị vïì caâc hiïơn tûúơng kinh tïị, xaô höơi,
tûơ nhiïn vađ kyô thuíơt ăïí tòm hiïíu hay phaên aânh
baên chíịt, tñnh quy luíơt cuêa caâc hiïơn tûúơng
ăoâ”[2]
- “Thöịng kï” coâ 2 nghôa: Nghôa thöng
thûúđng lađ thu thíơp söị liïơu; nghôa röơng lađ möơt
mön khoa hoơc vïì böị trñ, hoaơch ắnh caâc quan saât vađ thñ nghiïơm; thu thíơp vađ phín tñch caâc söị liïơu vađ ruât ra kïịt luíơn vïì caâc söị liïơu ăaô phín tñch Do ăoâ, thöịng kï ặúơc coi lađ möơt cöng cuơ cuêa nghiïn cûâu khoa hoơc, quaên lyâ kinh tïị vađ quaên lyâ xaô höơi” [4]
Töíng húơp caâc ắnh nghôa trïn coâ thïí hiïíu thöịng kï möơt caâch chung nhíịt: lađ möơt hïơ thöịng caâc phûúng phaâp: thu thíơp, xûê lyâ vađ phín tñch caâc söị liïơu vïì ăöịi tûúơng nghiïn cûâu nhùìm phuơc vuơ cho quaâ trònh phín tñch, dûơ ăoaân vađ ăïì ra caâc quýịt ắnh quaên lyâ trong ăiïìu kiïơn thúđi gian vađ khöng gian nhíịt ắnh Nhû víơy, vïì baên chíịt thöịng kï lađ thu thíơp, xûê lyâ vađ cung cíịp caâc söị liïơu cho quaâ trònh quaên lyâ Do ăoâ, vai trođ cuêa thöịng kï lađ vö cuđng to lúân ặúơc coi “lađ möơt trong nhûông cöng cuơ quaên lyâ vô mö quan troơng, cung cíịp caâc thöng tin thöịng kï trung thûơc, khaâch quan, chñnh xaâc, ăíìy ăuê, kõp thúđi trong viïơc ăaânh giaâ, dûơ baâo tònh hònh, hoaơch ắnh chiïịn lûúơc, chñnh saâch, xíy dûơng kïị hoaơch phaât triïín kinh tïị - xaô höơi vađ ăaâp ûâng nhu cíìu thöng tin thöịng kï cuêa caâc töí chûâc, caâ nhín” [1] Chñnh vò thöịng kï coâ vai trođ quan troơng nhû
VAI TROĐ CUÊA THÖỊNG KÏ VAĐ NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ ĂÙƠT RA ĂÖỊI VÚÂI HOAƠT ĂÖƠNG THÖỊNG KÏ TRONG QUAÊN LYÂ CAÂC CÚ QUAN THÛ VIÏƠN-THÖNG TIN
PGS TS Nguýîn Thõ Lan Thanh
Trûúđng Ăaơi hoơc Vùn hoâa Hađ Nöơi
Toâm tùưt: Nhíịn maơnh vai trođ cuêa thöịng kï vađ víịn ăïì nhíơn thûâc trong quaên lyâ hoaơt ăöơng
thû viïơn-thöng tin Nïu möơt söị nguýn nhín kòm haôm hiïơu quaê cuêa hoaơt ăöơng thöịng kï trong caâc cú quan thû viïơn-thöng tin Ăùơt ra ýu cíìu vađ giaêi phaâp níng cao hiïơu quaê hoaơt ăöơng thöịng kï trong caâc cú quan thû viïơn-thöng tin.
Tûđ khoâa: Thöịng kï; thû viïơn-thöng tin; quaên lyâ hoaơt ăöơng thû viïơn-thöng tin.
The role of statistics and statistical issues in managing library and information institutions
Summary: Underlines the role of statistics and cognition in managing library and
information activities; discuss some reasons affecting effectiveness of statistical activity in library and information institutions; sets forth some requirements and solutions to enhance effectiveness of statistical activity in these institutions.
Keywords: Statistics; library - information; management of library - information activity.
Trang 2víơy nïn ăaô tûđ líu Ăaêng vađ Nhađ nûúâc ta ríịt quan
tím ăïịn víịn ăïì nađy Ăiïìu ăoâ thïí hiïơn qua hađng
loaơt caâc vùn baên phaâp quy nhû luíơt, nghõ ắnh,
chó thõ, quy ắnh vïì thöịng kï… vađ gíìn ăíy
nhíịt lađ caâc vùn baên sûêa ăöíi Luíơt Thöịng kï
nhùìm böí sung nhûông nöơi dung cíìn thiïịt cho
phuđ húơp vúâi giai ăoaơn hiïơn nay
Ăöịi vúâi lônh vûơc thû viïơn-thöng tin, lađ möơt
böơ phíơn cuêa thöịng kï chung, thöịng kï trong
lônh vûơc thû viïơn-thöng tin cuông ặúơc hiïíu lađ
hïơ thöịng caâc phûúng phaâp nhû thu thíơp, xûê lyâ
vađ phín tñch caâc ăöịi tûúơng nghiïn cûâu (bao
göìm: vöịn tađi liïơu, söị lûúơng ngûúđi duđng tin, söị
lûúơng saâch trïn möơt ngûúđi duđng tin, söị lûúơng
ngûúđi duđng tin mađ möơt ngûúđi caân böơ thû viïơn
phaêi phuơc vuơ, …) nhùìm phuơc vuơ cho quaâ trònh
quaên lyâ caâc cú quan thû viïơn-thöng tin trong
nhûông ăiïìu kiïơn thúđi gian vađ khöng gian cuơ
thïí Ăöìng thúđi, thöịng kï trong lônh vûơc thû
viïơn-thöng tin cuông khöng nùìm ngoađi sûơ quan
tím cuêa caâc cíịp laônh ăaơo Cuơ thïí, ngoađi caâc
quýịt ắnh, quy chïị vïì cöng taâc thöịng kï, vïì
biïíu míîu baâo caâo thöịng kï cuông nhû caâc chó
tiïu cíìn thöịng kï trong lônh vûơc thû viïơn mađ
caâc cú quan quaên lyâ nhađ nûúâc phöí biïịn ăïịn
caâc thû viïơn vađ cú quan thöng tin (vñ duơ, ngađy
21/12/2012, Böơ vùn hoâa Thïí thao vađ Du lõch
ăaô ra quýịt ắnh söị 5139/QĂ-BVHTT&DL
Ban hađnh hïơ thöịng chó tiïu thöịng kï ngađnh
Vùn hoâa, Thïí thao vađ Du lõch trong ăoâ coâ caâc
chó tiïu vïì cöng taâc thû viïơn) thò caâc kiïịn thûâc
vïì thöịng kï cuông ăaô ặúơc ặa vađo giaêng
daơy trong cöng taâc quaên lyâ caâc cú quan thû
viïơn-thöng tin vađ trong chûúng trònh giaêng
daơy cho sinh viïn chuýn ngađnh thû
viïơn-thöng tin Nhúđ ăoâ, hađng nùm caâc söị liïơu
vïì tònh hònh hoaơt ăöơng cuêa caâc cú quan thû
viïơn- thöng tin ăaô ặúơc thöịng kï tûúng ăöịi
ăíìy ăuê, ăaêm baêo cung cíịp thöng tin cho cú
quan quaên lyâ cíịp trïn nùưm bùưt möơt caâch kõp thúđi
goâp phíìn tùng cûúđng hiïơu lûơc quaên lyâ nhađ nûúâc
Mùơc duđ ăaô nhíơn thûâc ặúơc tíìm quan troơng
cuêa cöng taâc thöịng kï song úê nhiïìu thû viïơn,
nhiïìu luâc víîn chûa thûơc sûơ quan tím, chuâ yâ
ăïịn víịn ăïì nađy Chñnh vò víơy díîn ăïịn tònh traơng, trong möơt söị baâo caâo hoaơt ăöơng cuêa cú quan thû viïơn-thöng tin, phíìn baâo caâo thöịng
kï caâc söị liïơu trònh bađy chûa ặúơc ăíìy ăuê, chñnh xaâc (vñ duơ, trong baên baâo caâo hoaơt ăöơng cuêa cú quan thû viïơn taơi möơt tónh A phíìn baâo caâo thöịng kï nïu söị lûúơng caân böơ cuêa thû viïơn lađ 25 ngûúđi nhûng trong phíìn baâo caâo bùìng vùn xuöi thò laơi thïí hiïơn coâ 30 caân böơ hoùơc trong möơt baên baâo caâo khaâc söị lûúơng baên saâch laơi nhíìm vúâi ăíìu saâch…) Nhû víơy, trong möơt vùn baên cuđng lađ möơt söị liïơu ăaô cho thíịy sûơ sai lïơch, khöng chñnh xaâc vïì con söị Hún nûôa, trong möơt söị baâo caâo thöịng kï cuêa caâc thû viïơn thay vò caâc söị liïơu thöịng kï cuơ thïí cíìn coâ ăïí ăaânh giaâ kïịt quaê cöng viïơc thò caâc thû viïơn nađy laơi chó nïu ríịt chung chung nhûông cöng viïơc ăaô lađm ặúơc,…
Tònh traơng nađy coâ thïí xuíịt phaât tûđ nhiïìu
nguýn nhín Thûâ nhíịt, trong caâc thû viïơn vađ
cú quan thöng tin, caân böơ chõu traâch nhiïơm thöịng kï chûa cíín thíơn, chu ăaâo trong viïơc thu thíơp caâc söị liïơu möơt caâch chñnh xaâc (nhíịt lađ ăöịi vúâi caâc thû viïơn truýìn thöịng phaêi thu thíơp söị liïơu möơt caâch thuê cöng) Noâi möơt caâch khaâc, caâc hoaơt ăöơng thöịng kï vađ baâo caâo ặúơc caâc cú quan thû viïơn-thöng tin thûơc hiïơn thûúđng xuýn song ñt chõu traâch nhiïơm vïì tñnh chñnh xaâc cuêa söị liïơu
Thûâ hai, trong caâc vùn baên, biïíu míîu thöịng
kï tûđ caâc cú quan quaên lyâ cíịp trïn ăaô khöng chó roô vađ quy ắnh caâch hiïíu caâc thuíơt ngûô, khaâi niïơm cuông nhû caâc ăún võ tñnh toaân thöịng
kï möơt caâch thöịng nhíịt
Thûâ ba, caâc biïíu míîu thöịng kï vađ baâo caâo
ặúơc ban hađnh tûđ líu hiïơn chûa ặúơc cíơp nhíơt…
Coâ thïí noâi, caâc nguýn nhín trïn tuy chûa ăíìy ăuê, song ăaô gíy nhûông aênh hûúêng khöng nhoê ăïịn hiïơu quaê cuêa thöịng kï Vúâi caâc söị liïơu khöng chñnh xaâc seô lađm cho viïơc tiïịn hađnh töíng kïịt, ăaânh giaâ, dûơ baâo vađ xíy dûơng kïị hoaơch chiïịn lûúơc cho toađn ngađnh trong möơt
Trang 3thúđi gian dađi lađ khöng chñnh xaâc Víịn ăïì ăùơt
ra úê ăíy lađ, cíìn nhíơn thûâc töịt hún nûôa vai trođ
cuêa thöịng kï ăïí khùưc phuơc nhûông töìn taơi nïu
trïn cuông nhû cíìn xaâc ắnh roô ýu cíìu vađ giaêi
phaâp ăöịi vúâi cöng taâc thöịng kï trong thúđi gian
túâi ăïí coâ thïí coâ ặúơc caâc söị liïơu chñnh xaâc vađ
ăaâng tin cíơy trong caâc baâo caâo thöịng kï cuêa
caâc cú quan thû viïơn-thöng tin
2 Yïu cíìu ăöịi vúâi hoaơt ăöơng thöịng kï
trong quaên lyâ caâc cú quan thû viïơn-thöng tin
Nhû trïn ăaô nïu, vai trođ cuêa thöịng kï lađ ríịt
quan troơng vađ chûa bao giúđ laơi coâ sûơ ăođi hoêi
cao vúâi con söị thöịng kï nhû hiïơn nay Búêi
víơy, trûúâc ăođi hoêi cuêa giai ăoaơn phaât triïín
múâi, hoaơt ăöơng thöịng kï trong lônh vûơc thû
viïơn-thöng tin phaêi ăaơt ặúơc nhûông ýu cíìu
nhíịt ắnh Trong khi chúđ ăúơi caâc tiïu chñ tûđ phña
caâc cú quan quaên lyâ vađ caâc cú quan nghiïn cûâu,
taâc giaê xin nïu ba ýu cíìu cú baên sau:
- Söị liïơu thöịng kï phaêi phaên aânh ặúơc
mùơt lûúơng vađ chíịt cuêa caâc hoaơt ăöơng thû
viïơn-thöng tin
- Söị liïơu phaêi ăaêm baêo ăíìy ăuê vađ chñnh xaâc
- Phûúng phaâp tñnh toaân thöịng kï phaêi
thöịng nhíịt
3 Giaêi phaâp nhùìm níng cao hiïơu quaê
hoaơt ăöơng thöịng kï trong caâc cú quan thû
viïơn- thöng tin
Ăïí hoaơt ăöơng thöịng kï trong caâc cú quan
thû viïơn-thöng tin ăaơt ặúơc caâc ýu cíìu nïu
trïn, chùưc chùưn caâc cú quan thû viïơn-thöng tin
phaêi tòm cho mònh caâc giaêi phaâp phuđ húơp
Chuâng töi ăïì xuíịt möơt söị giaêi phaâp nhû sau:
Thûâ nhíịt, níng cao nhíơn thûâc vïì tíìm quan
troơng cuêa cöng taâc thöịng kï vađ tñnh chuýn
nghiïơp trong tñnh toaân caâc chó tiïu thöịng kï
cho caân böơ thû viïơn-thöng tin, nhíịt lađ caâc caân
böơ chõu traâch nhiïơm thöịng kï caâc söị liïơu úê caâc
thû viïơn truýìn thöịng Búêi úê caâc thû viïơn nađy
víîn phaêi tiïịn hađnh thu thíơp, töíng húơp vađ phín
tñch thöịng kï caâc söị liïơu möơt caâch thuê cöng
qua söí saâch
Thûâ hai, trong Ban laônh ăaơo cuêa caâc cú
quan thû viïơn- thöng tin phaêi coâ ngûúđi kiïím tra thûúđng xuýn cöng taâc thöịng kï vađ chõu traâch nhiïơm trûúâc cú quan vïì tñnh chñnh xaâc cuêa caâc söị liïơu trong vùn baên baâo caâo thöịng
kï Ăiïìu nađy seô cho pheâp ăaêm baêo sûơ thöịng nhíịt cuêa caâc söị liïơu cuông nhû thïí thûâc trònh bađy theo ăuâng míîu baâo caâo thöịng kï cuêa caâc
cú quan quaên lyâ cíịp trïn
Thûâ ba, caâc cú quan thû viïơn-thöng tin caâc
cíịp cíìn ăaêm baêo thûơc hiïơn thöịng kï thöịng nhíịt caâc chó tiïu thöịng kï mađ caâc cú quan quaên lyâ cíịp trïn ban hađnh
Thûâ tû, caâc cú quan thû viïơn-thöng tin cöng
böị cöng khai caâc söị liïơu thöịng kï cuêa mònh trïn caâc phûúng tiïơn thöng tin ăaơi chuâng, trïn Internet vađ trïn caâc website (nïịu coâ) cuêa thû viïơn, cú quan thöng tin Coâ thïí noâi ăíy lađ caâc thöng tin ríịt cíìn thiïịt ăïí moơi ngûúđi coâ thïí biïịt ặúơc tònh hònh hoaơt ăöơng, nhûông cöng viïơc mađ caâc cú quan nađy ăaô lađm, tûđ ăoâ níng cao tíìm aênh hûúêng cuêa caâc cú quan thû viïơn-thöng tin vađ thu huât ăöng ăaêo caâc lûơc lûúơng xaô höơi tham gia vađo quaên lyâ cöng taâc thû viïơn-thöng tin
4 Möơt söị khuýịn nghõ
Ăïí coâ thïí thûơc hiïơn töịt caâc hoaơt ăöơng thöịng
kï, caâc cú quan thû viïơn-thöng tin ríịt cíìn sûơ chó ăaơo, hûúâng díîn cuêa caâc cú quan quaên lyâ Nhađ nûúâc vađ caâc cú quan thû viïơn-thöng tin ăíìu ngađnh Chñnh vò víơy, taâc giaê bađi viïịt xin khuýịn nghõ möơt vađi ăiïím sau:
- Cíìn ban hađnh laơi caâc biïíu míîu thöịng kï, baâo caâo;
- Biïn soaơn vùn baên hûúâng díîn caâch thu thíơp söị liïơu vađ phûúng phaâp tñnh caâc chó tiïu thöịng kï;
- Töí chûâc caâc lúâp tíơp huíịn ngùưn haơn cho caâc caân böơ lađm cöng taâc thöịng kï, baâo caâo trong caâc cú quan thû viïơn-thöng tin
- Caâc cú quan thû viïơn-thöng tin thûơc hiïơn nghiïm chónh löơ trònh thöịng kï caâc chó tiïu vïì thû viïơn trong thúđi gian hai nùm (2014-2015)
Trang 4mađ Böơ Vùn hoâa Thïí thao vađ Du lõch ăaô ăïì ra
trong quýịt ắnh söị 5139 /QĂ-BVHTT&DL
Cuơ thïí lađ caâc chó tiïu sau:
* Mûâc ăöơ ăaâp ûâng cuêa thû viïơn cöng cöơng
ăöịi vúâi nhu cíìu ngûúđi sûê duơng: Ăíy lađ chó tiïu
phaên aânh, ăaânh giaâ khaê nùng ăaâp ûâng cuêa thû
viïơn ăöịi vúâi nhu cíìu ngûúđi sûê duơng, bao göìm
nhûông nöơi dung sau:
+ Söị thû viïơn ặúơc thađnh líơp múâi trong
nùm (thû viïơn cíịp huýơn, xaô);
+ Söị baên saâch trong thû viïơn cöng
cöơng/tónh/thađnh phöị;
+ Söị ngûúđi dín/thû viïơn cöng
cöơng/tónh/thađnh phöị;
+ Website cuêa thû viïơn
* Nguöìn nhín lûơc thû viïơn: Ăíy lađ chó tiïu
ăaânh giaâ nùng lûơc, mûâc ăöơ phaât triïín cuêa ăöơi nguô
caân böơ thû viïơn, bao göìm:
+ Thöịng kï söị lûúơng caân böơ lađm cöng taâc
thû viïơn;
+ Trònh ăöơ nùng lûơc caân böơ thû viïơn;
+ Lônh vûơc ăađo taơo caân böơ thû viïơn:
Chuýn ngađnh thû viïơn vađ chuýn ngađnh
khaâc
* Kinh phñ cíịp cho thû viïơn/nùm: Ăíy lađ
chó tiïu phaên aânh, ăaânh giaâ mûâc ăöơ ăíìu tû cuêa
Nhađ nûúâc cho hoaơt ăöơng thû viïơn bao göìm
kinh phñ ặúơc cíịp hađng nùm phuơc vuơ cöng taâc thû viïơn [6]
Kïịt luíơn
Nhíơn thûâc töịt vai trođ cuêa thöịng kï vađ viïơc triïín khai cöng taâc thöịng kï möơt caâch bađi baên theo ăuâng quy ắnh cuêa ngađnh, ăaêm baêo tñnh chñnh xaâc cuêa söị liïơu lađ ýu cíìu cíịp baâch ăùơt
ra hiïơn nay ăöịi vúâi caâc cú quan thû viïơn-thöng tin Chó trïn cú súê cuêa caâc söị liïơu thöịng kï chñnh xaâc, ăíìy ăuê vađ kõp thúđi, caâc cú quan múâi coâ thïí quaên lyâ töịt hoaơt ăöơng cuêa cú quan mònh cuông nhû giuâp caâc cú quan quaên lyâ Nhađ nûúâc trong viïơc phín tñch, ăaânh giaâ ăuâng ăùưn thûơc traơng vađ coâ caâc quýịt saâch khaê thi cho sûơ phaât triïín cuêa ngađnh nghïì trong tûúng lai
Vúâi viïơc thûơc hiïơn töịt caâc ýu cíìu nïu trïn, chùưc chùưn caâc cú quan thû viïơn-thöng tin seô ăaêm baêo khùỉng ắnh töịt hún vai trođ cuêa thöịng
kï thû viïơn-thöng tin, ăuâng nhû bađ Krupskaia ăaô viïịt: “Thöịng kï thû viïơn ríịt cíìn thiïịt ăïí Nhađ nûúâc biïịt ặúơc thû viïơn phuơc vuơ nhín dín ăaô ặúơc ăíìy ăuê theo kïị hoaơch chûa? cođn nhiïìu hay bao nhiïu cöng nhín, nöng dín vađ treê em chûa ặúơc thû viïơn phuơc vuơ Tíịt caê nhûông ăiïìu ăoâ Nhađ nûúâc cíìn phaêi biïịt ăïí thíịy roô vađ coâ ắnh hûúâng höî trúơ kõp thúđi” [5]
1 Baâch khoa toađn thû múê
2 Nguýîn Hoađng Oanh (Chuê biïn), Nguýîn Vùn
Thaơch (2005) Giaâo trònh Lyâ thuýịt thöịng kï:
Duđng trong caâc Trûúđng Trung hoơc chuýn nghiïơp Hađ
Nöơi H.: Hađ Nöơi, tr 8
3 Hađ Vùn Sún (2004) Giaâo trònh Lyâ thuýịt thöịng
kï: ÛÂng duơng trong quaên trõ vađ kinh tïị(Statistics for
management and economics H: Thöịng kï, 2004
tr 1
4 Ngö Thõ Thuíơn (Chuê biïn), Phaơm vùn Huđng,
Nguýîn Hûôu Ngoan (2006) Giaâo trònh nguýn lyâ thöịng kï kinh tïị: Duđng cho sinh viïn caâc ngađnh kinh tïị, kïị toaân, kinh doanh vađ quaên trõ kinh doanh H: Ăaơi hoơc Nöng nghiïơp, tr 7
5 Krupskaia N.K (1957) Vïì sûơ nghiïơp thû viïơn
M, tr 274 (baên tiïịng Nga)
6 Quýịt ắnh söị 5139 /QĂ-BVHTT&DL ngađy 21/12/2012 cuêa Böơ vùn hoâa Thïí thao vađ Du lõch vïì viïơc Ban hađnh hïơ thöịng chó tiïu thöịng kï ngađnh Vùn hoâa, Thïí thao vađ Du lõch
Tađi liïơu tham khaêo
(Ngađy Tođa soaơn nhíơn ặúơc bađi: 10-2-2014; Ngađy phaên biïơn ăaânh giaâ: 04-5-2014; Ngađy chíịp nhíơn ăùng: 08-6-2014).