Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục Công dân ở trườngTHPT, bản thân tôi nhận thức rõ mình cần phải tích cực chủ động tìm tòi, nghiên cứu, trải nghiệm, nêu cao tinh thần cuộ
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN ……………………
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI LÀM MỚI PHƯƠNG PHÁP VẤN ĐÁP (ĐÀM THOẠI) BẰNG KỸ THUẬT ĐẶT CÂU HỎI TRONG DẠY, HỌC TIẾT 27: BÀI 13: “CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO;
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ; VĂN HÓA”
Trang 2THANH HÓA, NĂM 2021
1.5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu 2
3.1 Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp vấn đáp
(đàm thoại) thông qua việc sử dụng kỹ thuật đặt câu
hỏi trong dạy, học
5
3.2 Cách làm mới phương pháp ấn đáp ( đàm thoại) ở một
số bài học
5
4.1 Về chất lượng giáo dục thông qua điểm số:
4.2 Về tình cảm và thái độ của học sinh trong giờ học: 17
Trang 3Trong phần giới thiệu cuốn sách quản lí hành chính nhà nước do Phạm
Viết Vượng chủ biên đã nêu ra : “ Trong thời đại ngày nay không một dân tộc nào có thể đứng ở vị trí tiên tiến mà thiếu sự học tập tích cực Sự phồn vinh của một quốc gia trong thế kỉ XXI phụ thuộc vào khả năng học tập của dân chúng, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia trên thế giới đã đặt giáo dục vào vị trí hàng đầu.”
Theo quan điểm của Đảng: “ Giáo dục được coi là nhân tố quan trọng nhất, vừa là động lực , vừa là mục tiêu của sự phát triển bền vững xã hội Giáo dục là tiền đề quan trọng cho sự phát triển của tất cả các lĩnh vực kinh
tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng , an ninh là bộ phận hữu cơ quan trọng nhất trong chiến lược quy hoạch phát triển kinh tế xã hội ”
Trong bậc học THPT, việc điều chỉnh nội dung dạy học theo hướnggiảm tải, tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩnkiến thức kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thôngluôn luôn được coitrọng
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục Công dân ở trườngTHPT, bản thân tôi nhận thức rõ mình cần phải tích cực chủ động tìm tòi,
nghiên cứu, trải nghiệm, nêu cao tinh thần cuộc vân động “Mỗi thầy cô giáo
là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” để xây dựng cho mình những
bài giảng có chất lượng, góp phần nhỏ bé vào việc thực hiện nhiệm vụ cấptrên đã đề ra
Phương pháp vấn đáp ( đàm thoại) trong dạy, học nói chung và trongmôn GDCD hiện nay vẫn được áp dụng phổ biến Tuy nhiên, nếu người giáo
viên không biết cách “làm mới” nó thì rất dễ bị sa vào những câu hỏi và câu
trả lời chỉ mang tính tường thuật lại sách giáo khoa một cách máy móc vànhàm chán Từ những trăn trở này và xuất phát từ thực tế dạy học tại trường
THPT CH Văn An, Thành phố Sầm Sơn, tôi lựa chọn đề tài: “ Làm mới phương pháp vấn đáp ( đàm thoại) bằng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy, học tiết 27: Bài 13: Chính sách Giáo dục và Đào tạo; Khóa học và Công nghệ; Văn hóa - GDCD 11” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi mong muốn tìm cách áp dụng kĩ
thuật “Đặt câu hỏi” vào thực tiễn dạy học để “làm mới phương pháp vấn đáp (đàm thoại)” Tìm hiểu và sáng tạo để phương pháp này thêm phong phú
Trang 4và đa dạng về cách thức trình bày, xây dựng được những giờ học thú vị, nhằmnâng cao chất lượng dạy, học môn GDCD trong nhà trường.
Nghiên cứu vấn đề này giúp nâng cao nghiệp vụ công tác của bản thântôi, đồng thời để trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp
Trình bày lại quá trình và kết quả nghiên cứu, tôi rất mong được quýđồng nghiệp trao đổi, góp ý nhằm tìm ra cách thức xây dựng và sử dụng kĩ
thuật “Đặt câu hỏi trong phương pháp vấn đáp (đàm thoại)” để dạy học
môn GDCD một cách có hiệu quả nhất
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Trong phạm vi nghiên cứu đề tài này, tôi chỉ tập trung làm rõ việc áp
dụng kĩ thuật “Đặt câu hỏi” vào thực tiễn dạy học để “làm mới phương pháp vấn đáp (đàm thoại)” trong một tiết học cụ thể (Tiết 27 - Bài 13, GDCD 11)
tại trường THPT Chu Văn An, Thành phố Sầm Sơn
- Đối tượng học sinh khối 11
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Với đề tài này, tôi đã thực hiện cách thức nghiên cứu như sau:
Trước hết, tôi nghiên cứu sâu về “Phương pháp vấn đáp (đàm thoại) trong dạy, học”; tìm hiểu rõ về “Kĩ thuật dạy học đặt câu hỏi” Mặt khác,
thông qua bạn bè đồng nghiệp, tôi tìm hiểu, tham khảo việc sử dụng nhữngvấn đề này ở một số trường bạn, làm cơ sở cho việc vạch ra cách thức xâydựng và áp dụng vấn đề tại đơn vị mình
Bước tiếp theo, tôi thực hành nghiên cứu, soạn một số giáo án và thựcnghiệm giảng dạy một số bài GDCD bằng phương pháp vấn đáp ( đàm thoại)thông qua kỹ thuật đặt câu hỏi tại trường THPT Chu Văn An
Sau đó, bằng phương pháp đối chiếu so sánh để thấy được kết quả trongthực tiễn và nhìn lại quá trình nghiên cứu đề tài để rút ra một số kinh nghiệmlàm cơ sở cho việc tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp và kỹthuật dạy học tích cực ngày càng tốt hơn
1.5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Sử dụng phương pháp vấn đáp ( đàm thoại) trong dạy học không phải làđiều quá mới mẻ, nhưng sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi để phát huy tối đa tácdụng của phương pháp này, đồng thời nhằm đánh thức khả năng tư duy sángtạo độc lập và hứng thú học tập trong mỗi học sinh là điều luôn phải quan tâmthực hiện Mặt khác, đây là cách để bản thân tôi đáp ứng yêu cầu đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh trong nhàtrường phổ thông hiện nay
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Mục tiêu giáo dục:
Trang 5Các môn học nói chung và môn GDĐ trong trường THPT nói riêngtrong giai đoạn hiện nay nhằm mục tiêu đào tạo con người Việt Nam pháttriển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trungthành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Hình thành và bồidưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây
dựng và bảo vệ Tổ Quốc (Qui định tại điều 2- Luật Giáo dục)
Điều này đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ nhiệm vụ vẻ vang củamình để ra sức cải tiến và nâng cao chất lượng về mọi mặt công tác trước tiên
là công tác giảng dạy bộ môn GDCD nhất là việc xây dựng và sử dụng cácphương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
2.1.2 Mục tiêu bộ môn:
Hình thành kĩ năng tư duy logic, góp phần hình thành và phát triển chohọc sinh các phẩm chất và năng lực chung, đồng thời phát triển các năng lựcchuyên môn gắn liền với đặc thù của môn học như: nhận thức thế giới theoquan điểm không gian, giải thích các hiện tượng , sử dụng các công cụ củaGiaó dục học, thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin GD; vận dụng kiến thức,
kỹ năng vào thực tiễn
Rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh, cởi mởnhư làm việc sách giáo khoa, bài tập tình huống, với nhóm bạn, với thầy côgiáo, sưu tầm và sử dụng các loại tư liệu liên quan đến môn GDCD…
Phát triển khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp Biết đặt vấn đề
và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập
2.1.3 Mục tiêu kĩ thuật
Theo từ điển thuộc viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2006 do Hoàng Phêchủ biên thì vấn đáp và đàm thoại được hiểu như sau:
- Vấn đáp : Hỏi và trả lời
- Đàm thoại : Nói và trả lời giữa thầy giáo và học sinh nhằm gợi
mở, kiểm tra củng cố kiến thức của học sinh
Theo tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn giáo dục công dân Nhà xuất bảngiáo dục do Mai Văn Bính chủ biên nói về một số phương pháp dạy học pháthuy tính tích cực nhận thức của học sinh, phương pháp được đề cập và nóiđến đầu tiên là phương pháp vấn đáp , đàm thoại Và nó được nêu lên như
sau: “ Vấn đáp đàm thoại là phương pháp mà trong đó giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học.”
Đặt câu hỏi là một kỹ thuật trung tâm của phương pháp dạy học tíchcực Phương pháp dạy học vấn đáp (đàm thoại) sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏiđược thực hiện thông qua việc đặt ra những câu hỏi thăm dò và thách thứcnhắm kích thích học sinh khám phá các ý tưởng và ứng dụng kiến thức mớivào nhiều tình huống khác nhau trong cuộc sống
Trang 6Trong dạy học, hệ thống câu hỏi của GV có vai trò quan trọng và là mộttrong những yếu tố quyết định chất lượng lĩnh hội kiến thức của HS Câu hỏiđược GV sử dụng với những mục đích khác nhau, ở những khâu khác nhaucủa quá trình dạy học nhưng quan trọng nhất và cũng là khó nhất là ở khâunghiên cứu bài mới Trong khâu dạy bài mới, câu hỏi được sử dụng trongnhững phương pháp khác nhau và quan trọng nhất là trong phương pháp vấnđáp (đàm thoại)
2.2 Thực trạng việc sử dụng phương pháp vấn đáp ( đàm thoại) bằng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy, học trong dạy học môn GDCD
2.2.1 Thuận lợi:
- Vấn đáp (đàm thoại) là một phương pháp phổ biến từ lâu trong dạy.
Phương pháp này đã gắn bó với giáo viên và với cả học sinh ngay từ khi sựnghiệp giáo dục của loài người được khởi nguyên Nó gần gũi với tất cả mọingười , mọi thành phần , mọi lứa tuổi Bản thân người giáo viên trong dạy,
học phải biết “làm mới” phương pháp này để phát huy tác dụng tích cực của
nó trong thời đại mới
- Đặt câu hỏi là một kĩ thuật dạy học tiên tiến, đáp ứng được một phần
nhu cầu đối mới phương pháp dạy - học trong nhà trường THPT, phù hợp vớinguyện vọng của người học và yêu cầu của xã hội
- Các giáo viên dạy môn GDCD tỉnh Thanh Hóa thường xuyên đượctrang bị tài liệu và tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học và cách sử dụng
kĩ các kỹ thuật dạy học tích cực trong đó có kỹ thuật đặt câu hỏi Các nhàtrường THPT trong tỉnh đều quan tâm ủng hộ, tạo điều kiện để giáo viênnghiên cứu và sử dụng kĩ thuật trong dạy học bộ môn Học sinh hào hứng tiếpcận cách thức học tập mới
2.2.2 Khó khăn:
Hạn chế cơ bản của phương pháp vấn đáp (đàm thoại) đó là:
Phụ thuộc khả năng, thái độ của học sinh; có thể làm nảy sinh nhiều tìnhhuống ngẫu nhiên có thể đi xa nội dung bài học; mất nhiều thời gian xây dựng
hệ thống câu hỏi; quá trình thực hiện phương pháp dễ biến thành cuộc tranhluận không cần thiết giữa giáo viên và học sinh Chính vì vậy mỗi giáo viêncần rèn giũa cho mình kỹ thuật đặt câu hỏi có chất lượng
Tuy nhiên, trong thực tế đa số giáo viên còn dè dặt trong việc nghiêncứu và sử dụng kĩ thuật này vì nhiều lí do như:
+ Số lượng học sinh quá đông trong một lớp học (42 -> 46 HS), nhómhọc ( 10 ->12 học sinh) gây khó khăn về khâu tổ chức, thời gian triển khaihoạt động và hiệu quả giờ dạy
Trang 7+ Ý thức học tập của một bộ phận học sinh đối với môn GDCD chưathực sự tự giác, có tránh nhiệm với bản thân và với nhóm, còn ỷ lại, dựa dẫm + Đặc trưng bộ môn GDCD trong thời điểm hiện tại chưa áp dụng việcthay đổi nội dung kiến thức mới, đang là hệ kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin; Đạo Đức học; đường lối chủ trương chính sách của nhà nước nặng về lýluận, nhiều kiến thức, làm cho việc vận dụng phương pháp mới và kỹ thuậtdạy học tích cực của giáo viên không được áp dụng thường xuyên hoặc bị gò
ép về thời gian dẫn đến hiệu quả không như mong muốn cả về truyền tải nộidung và kích thích hứng thú học tập của các em học sinh
đàm thoại, chúng ta phải biết cách “làm mới” phương pháp dạy, học này
thông qua việc vận dụng các kỹ thuật đặt câu hỏi nhuần nhuyễn, khéo léo và
hấp dẫn Hệ thống câu hỏi phải “hay” để kích thích tư duy sáng tạo và hứng thú học tập ở các em Muốn vậy, “ phải có sự đoàn kết, tôn trọng giữa thầy
và trò.” (trang 318 Tuyển tập Hồ Chí Minh về Giáo dục) Vì vậy, khi đặt câu
hỏi, Giáo viên cần đảm bảo các yêu cầu sau:
- Câu hỏi phải liên quan đến việc thực hiện mục tiêu bài học
kỹ thuật đặt câu ở một số nội dung bài học cụ thể
Ví dụ: Khi dạy học nội dung mục 1: “Sản xuất của cải vật chất” (Bài
1 GDCD 11)
* Cách thông thường:
Trang 8Để giúp học sinh tiếp cận khái niệm “Sản suất của cải vật chất”, thông
thường, giáo viên sẽ sử dụng câu hỏi như sau:
? Thế nào là sản xuất của cải vật chất? Lấy ví dụ chúng minh?
Để trả lời câu hỏi này HS chỉ cần đọc khái niệm và ví dụ trong sáchgiáo khoa là đạt yêu cầu
*Cách làm mới:
Bằng việc trau dồi kỹ thuật đặt câu hỏi, tôi đã xây dựng hệ thống câu hỏi nhanh mang tích logic và gợi mở tạo hứng thú tìm hiểu cho các em học
sinh như sau:
Câu hỏi: Những gợi ý sau đang nói về điều gì?
- Sự tác động của con người vào tự nhiên.
Nếu học sinh chưa trả lời được sẽ có gợi ý thứ hai
- Sự tác động của con người làm biến đổi tự nhiên.
Nếu học sinh chưa trả lời chính xác sẽ có gợi ý thứ ba
-Quá trình tác động này tạo ra các vật phẩm phù hợp với nhu cầu của con người.
Đáp án: Sản xuất của cải vật chất
- Vậy em hiểu thế nào là sản suất của cải vật chất? Lấy ví dụ minh họa?
Tương tự như vậy, khi dạy, học khái niệm “Sức lao động”, tôi đã sử dụng những câu hỏi gợi mở như sau:
- Muốn tồn tại và phát triển, con người cần có những yếu tố gì?
Nếu học sinh trả lời chưa chính xác sẽ có gợi ý thứ hai
- Để làm được một người thợ may, cô công nhân cần phải có những yếu tố gì ?
- Những yếu tố đó của người lao động được gọi là gì?
Đáp án: Sức lao động
- Vậy em hiểu sức lao động là gì?
Như vậy, với việc sử dụng phương vấn đáp ( đàm thoại) bằng kỹ thuậyđặt câu hỏi theo cách mới sẽ tránh được tình trạng các em học sinh chỉ cầnmáy móc nhìn vào sách giáo khoa để trả lời gây nên sự nhàm chán tẻ nhạt vàkhông phát huy tích chủ động sáng tạo cho học sinh
Mặt khác, cách làm mới cũng là hỏi nhưng hỏi chỉ là gợi ý và thôngqua gợi ý học sinh phải tư duy sáng tạo để trả lời câu hỏi, điều này cũng cónghĩa là cảm hứng học tập của các em được đánh thức và phát huy tác dụngtích cực
Sau đây, tôi xin trình bày cụ thể cách làm mới phương pháp vấn đáp
(đàm thoại) bằng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy, học Tiết 27: “Bài 13:
Trang 9Chính sác giáo dục và đào tạo; Khoa học và công nghệ; Văn hóa” - GDCD
11
Tiết theo PPCT: 27
BÀI 13: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, KHOA HỌC VÀ
CÔNG NGHỆ, VĂN HÓA (Tiết 1)
2 Về kĩ năng :
- Biết tham gia tuyên truyền và thực hiện chính sách giáo dục và đàotạo, khoa học và công nghệ, chính sách văn hoá, phù hợp với khả năng củabản thân
- Biết đánh giá một số hiện tượng gần gũi trong cuộc sống liên quanđến chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, chính sách vănhoá
4 Các năng lực hướng tới phát triển học sinh:
Học xong bài học này, học sinh có khả năng phát triển các năng lực cơbản như
Năng lực điều chỉnh hành vi: Phân tích, đánh giá được thái độ, hành vi,việc làm của bản thân và người khác trong việc thực hiện chính sách giáo dục,khoa học, văn hóa Đồng tình, ủng hộ những thái độ, hành vi, việc làm phùhợp phê phán, đấu tranh với những thái độ, hành vi, việc làm chưa đúngđắn
Năng lực phát triển bản thân:: Tự đánh giá được điểm mạnh, điểm yếu,vai trò, giá trị, khả năng, điều kiện để cá nhân có thể tham gia, thực hiện tốtchính sách giáo dục, khoa học, văn hóa
Trang 10Năng lực tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế xã hội: Hiểu đượcđường lối của Đảng, chính sách của nhà nước về phát triển giáo dục, khoahọc, văn hóa Có khả năng tham gia một số hoạt động phù hợp với lứa tuổi đểthực hiện chính sách giáo dục, khoa học, văn hóa
Trách nhiệm: Có trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với cộng đồngtích cực tham gia thực hiện tốt chính sách giáo dục, khoa học, văn hóa củaĐảng và nhà nước
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Tài liệu chính thức: Sách giáo khoa, sách giáo viên Giáo dục côngdân
- Tài liệu tham khảo khác:
+ Hồ Thanh Diện: Thiết kế bài giảng Giáo dục công dân , NXB HàNội, 2007
+ Vũ Hồng Tiến - Trần Văn Thắng - Nguyễn Thị Hoa: Tình huốngGiáo dục công dân, NXB Giáo dục, TP Hồ Chí Minh, 2008
- Dùng các dụng cụ dạy học trực quan như sơ đồ tư duy, máy chiếu, bảng phụ,bút dạ…
2 Chuẩn bị của học sinh
- Sách giáo khoa; các dụng cụ học tập, bảng phụ, bút dạ, vở ghi…
III PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ (Không)
3 Tiến trình bài học.
Trang 11A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (3 phút)
- Mục tiêu: Tạo hứng thú cho học sinh trước khi bước học bài mới
- Phương pháp/KT DH: Vấn đáp: HS trả lời nhanh các câu hỏi của GV
- Phương tiện dạy học: Máy chiếu
- Hình thức tổ chức hoạt động:
Bước 1: Chuẩn bị:
+ GV thông qua cách thức thực hiện nhiệm vụ: HS trả lời câu hỏinhanh, nếu các em trả lời trong thời gian quy định thì sẽ được điểm tối đa
+ HS tiếp thu và thực hiện nhiệm vụ
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV sử dụng máy chiếu lần lượt cho HS trả lời các câu hỏi khởi độngnhư sau:
Câu 1: Ngày lễ của học sinh, sinh viên được tổ chức vào tháng 9 hàng năm?
Đáp án: Ngày khai giảng năm học mới
Câu 2: Cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân?
Đáp án: Mầm non
Câu 3: Cơ quan thực hiện chức năng quản lý cấp nhà nước đối với ngành Giáo dục và đào tạo của nước ta?
Đáp án: Bộ Giáo dục và đào tạo
Câu 4:Đây là chương trình dạy nghề dành cho người không đủ điều kiện vào Đại học hoặc Cao đẳng?
Bước 3: Gới thiệu bài mới
Ngay sau khi giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Thật vậy, muốn đưa dân tộc ta sánh vai với các
nước thì phải nâng cao sự hiểu biết của mọi người, phát huy những giá trịtruyền thống của dân tộc, tiếp thu được những thành tựu tiên tiến … Đó làmục tiêu, nhiệm vụ của ngành Giáo dục và đào tao Chúng ta cùng tìm hiểu
chính sách của Đảng và Nhà nước về vấn đề này ở Bài 13: Chính sách GD
và ĐT; Khoa học và công nghệ; Văn hóa.