TỔ CHỨC dạy học TRẢI NGHIỆM PHÂN LOẠI rác THẢI THÔNG QUA bài hóa học và vấn đề môi TRƯỜNG

Thực hiện nghị quyết 29, Hội nghị Trung ương 8, khóa XI của Đảng:Chương trình học môn Hóa học THPT phải góp phần giúp học sinh hình thànhphẩm chất và năng lực người lao động, nhân cách c

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM PHÂN LOẠI RÁC THẢI THÔNG QUA BÀI - HÓA HỌC VÀ VẤN ĐỀ

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 172.4.1 Đánh giá định tính 172.4.2 Đánh giá định lượng 18

1 Mở đầu:

1.1 Lí do chọn đề tài:

Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức Hóa học gắn kết một cáchchặt chẽ với thực tế cuộc sống con người, những hiện tượng Hóa học trong cuộcsống luôn đặt ra cho ta câu hỏi cần được giải thích

Thực hiện nghị quyết 29, Hội nghị Trung ương 8, khóa XI của Đảng:Chương trình học môn Hóa học THPT phải góp phần giúp học sinh hình thànhphẩm chất và năng lực người lao động, nhân cách công nhân, ý thức quyền vànghĩa vụ đối với tổ quốc.Trên cơ sở duy trì, nâng cao và định hình các phẩmchất, năng lực đã hình thành ở cấp THCS, có khả năng tự học và ý thức học tậpsuốt đời,có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với nănglực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, họcnghề hoặc bước vào cuộc sống lao động

Chưa bao giờ vấn đề ô nhiễm môi trường lại nhức nhối như hiện nay, nhânloại đang phải đối mặt với những thách thức vô cùng to lớn về vấn đề môitrường Nằm trong khung cảnh chung của cả thế giới môi trường Việt Nam cũngđang bị hủy hoại nghiêm trọng, gây nên nguy cơ mất cân bằng sinh thái, và sựcạn kiệt tài nguyên làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sự phát triểnbền vững của xã hội Mặt khác, sự ô nhiễm môi trường gây nên sự biến đổi vềkhí hậu và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của chúng ta

Trong quá trình dạy học môn Hóa học tại Trường THPT Như Xuân II, trêntinh thần “Học đi đôi với hành, lí luận gắn liền thực tiễn, nhà trường gắn liền với

gia đình và xã hội” Tôi mạnh dạn đưa ra đề tài “Tổ chức dạy học trải nghiệm

phân loại rác thải thông qua bài – HÓA HỌC VÀ VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG HÓA HỌC 12(chương trình chuẩn) cho học sinh THPT Như Xuân II” với

-mong muốn kích thích hứng thú học tập của học sinh đối với môn Hóa học, giúphọc sinh thấy được ý nghĩa của việc học môn này, từ đó có những suy nghĩ, hànhđộng thiết thực góp phần là cho môi trường sống xung quanh trở nên xanh, sạch,đẹp hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giới thiệu được phương pháp dạy học gắn liền với thực tiễn

- Giúp học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

- Rèn luyện tính tích cực, chủ động tìm hiểu kiến thức cho HS

- Giúp HS có cơ hội sử dụng kiến thức đã học để vận dụng vào thực tiễn,

từ đó có những hành động thiết thực trong công tác bảo vệ môi trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Kiến thức về môi trường không khí, nước, đất

- Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 12A trường THPT Như Xuân II

- Lớp đối chứng: Học sinh lớp 12B trường THPT Như Xuân II

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài có sử dụng:

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin kết hợp vớiphương pháp thông kê

- Phương pháp trực quan

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng theo định hướngphát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh

Để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực cho người học thìphải đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, kích thích tính tự học, tự nghiên cứu củahọc sinh Phải biết kết hợp lí thuyết với thực hành, không tách rời kiến thứctrong nhà trường với thực tế cuộc sống

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang đặt ra cho ngànhgiáo dục nước ta nhiệm vụ hết sức to lớn về chất lượng nhân lực, phẩm chấtcông dân Đó là những con người năng động, có tri thức biết tạo ra những giá trịmới để giải quyết những vấn đề nhiều mặt trong đời sống xã hội, môi trường vàkinh tế của địa phương mình Do đó, người thầy phải rèn luyện cho học sinh tưduy sáng tạo, tạo điều kiện cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, phát huy nănglực, sở trường

Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề cấp bách của nhân loại và Việt Nam,đặc biệt là vấn đề ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam đã vàđang ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn Mặc dù các ban ngành, đoàn thể rasức kêu gọi bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước nhưng chưa đủ để cải thiệntình trạng ô nhiễm ngày càng trở nên trầm trọng

Khi dạy học Hóa học lớp 12 bài “Hóa học và vấn đề môi trường” tôi nhậnthấy đa số các em học sinh còn chưa hiểu rõ được những nguồn nào gây nên ônhiễm môi trường không khí, môi trường nước, môi trường đất, cách nhận biết ônhiễm môi trường và chưa có những biện pháp hữu hiệu góp phần vào côngcuộc bảo vệ môi trường chung của nhân loại

Chính vì vậy, việc “Tổ chức dạy học trải nghiệm nâng cao ý thức bảo vệ

môi trường thông qua bài – HÓA HỌC VÀ VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG - HÓA HỌC 12(chương trình chuẩn)” là việc làm cần thiết, thiết thực hiện nay trong

giảng dạy ở trường THPH Như Xuân II

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Ô nhiễm môi trường giờ đây không chỉ là vấn đề trên giấy tờ, lời nói haycảm nhận thông thường Ngày nay, chúng ta có thể sử dụng những con số chínhxác để đo lường tốc độ, xem xét tiến trình và dự báo tác động của ô nhiễm Tổchức Ngân hàng Thế giới cho biết mỗi năm, các quốc gia sản xuất 1,3 tỉ tấn rácthải, thậm chí con số này được dự đoán tăng lên 4 tỉ tấn vào năm 2100 Thựctrạng rác thải, điển hình là rác thải nhựa đang trở thành vấn nạn cực kỳ nghiêmtrọng Theo Ocean Conservancy, 60% rác thải nhựa đổ ra biển bắt nguồn từ cácnước châu Á và Việt Nam ở vị trí thứ 5 trong danh sách quốc gia xả nhiều chấtthải nhựa ra biển nhất thế giới, với số lượng 1,8 triệu tấn mỗi năm

Đất, nước là tài nguyên quý giá tài nguyên vô giá mà mẹ thiên nhiên đãban tặng Thế nhưng, chúng ta đã làm gì với nguồn tài nguyên này? Chúng taxây dựng nhà máy, các khu nhà hộp diêm cứ thi nhau nối dài Trong khi nhữngmảng xanh của thiên nhiên dần biến mất Hơn thế, đất chật mà người đông,nhiều người thản nhiên vứt rác bừa bãi, lâu ngày gây ô nhiễm môi trường đất

4

Theo thống kê mới nhất tại Việt Nam, mỗi năm có tới 1,8 triệu tấn rác thải nhựathải ra môi trường và con số ấy chưa bao giờ dừng lại và ngày càng tăng mạnh

mẽ qua các năm Đặc biệt là trong số rác thải nhựa có tới 30 tỷ túi nilon - loạinhựa khó phân hủy và xử lí nhất

Hiện nay, diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất suygiảm trầm trọng “Tấc đấc tấc vàng” đang dần biến mất, nếu viễn cảnh này cứtái hiện, đến lúc chúng ta nhận ra phải chăng là quá muộn?

Bên cạnh đó có một sự thật đáng buồn, thay vì sử dụng nguồn nước chothủy điện, một số cá nhân, tập thể lại coi nguồn nước là bãi tập kết rác Còn vớicác nhà máy, khu công nghiệp? Trong khi một số đơn vị tìm cách để giảm thiểulượng chất thải ra môi trường Một số khác lại vô tư biến nguồn nước thànhnhững dòng đen ngòm, hôi thối

Nghiêm trọng hơn, quy mô ảnh hưởng của môi trường nước lại đáng lohơn ô nhiễm môi trường đất Môi trường nước ô nhiễm làm các vi sinh vậtkhông thể đồng hóa được, lượng oxi trong nước giảm, khí độc tăng lên Điềunày đang thật sự đe dọa đến sự sống của toàn nhân loại

Với lượng xe máy, ô tô lưu thông như hiện nay đã vô tình thải vào môitrường một lượng khí độc rất lớn Không những thế, các nhà máy xí nghiệp đangtừng ngày, từng giờ “tiêm thuốc độc” vào bầu khí quyển Điều này khiến chobầu khí quyển vốn đã ô nhiễm nay lại càng trầm trọng hơn Thậm chí, ô nhiễmkhí quyển đang trở thành vấn đề thời sự nóng bỏng trên toàn thế giới

Tại khu vực xã Bãi Trành là một xã miền núi thuộc phía tây nam củahuyện Như Xuân, có tổng diện tích tự nhiên của xã 2555,53 ha, trong đó đất đaisản xuất nông nghiệp: 1448,12ha; đất lâm nghiệp 779,85 ha; đất nuối trồng thủysản: 19,2 ha; đất phi nông nghiệp: 308,36 ha do đó người dân sống chủ yếu dựavào trồng trọt và chăn nuôi Đa số người dân đã có ý thức bảo vệ môi trường đất,tuy nhiên trong quá trình canh tác nhiều hộ gia đình còn sử dụng lượng thuốcsâu vượt mức cho phép không đúng quy trình, rác thải vứt bừa bãi ra các khuvực đất trống hoặc sông, suối Đồng thời, hiện trên địa bàn có 4 nhà máy sảnxuất và khoảng 15 cơ sở chế biến nhỏ lẻ chủ yếu là nhà máy thu mua chế biến

gỗ Đa số các nhà máy và cơ sở sản xuất chưa đảm bảo khâu xử lí rác thải Bêncạnh đó tổng số phương tiện xe máy tại địa phương khoảng 1375 cái, số xe ô tôkhoảng 145 cái, thường xuyên lưu thông trên dịa bàn cũng thải ra môi trườngmột lượng lớn khí thải gây ô nhiễm môi trường không khí Trong sinh hoạtngười dân tại địa phương chưa có thói quen phân loại rác thải

Trường THPT Như Xuân II, với tổng số học sinh toàn trường là 498em Các em học tập vào 2 buổi sáng và chiều nên hàng ngày các em cũng thải ra môitrường một lượng rác thải lớn, lượng rác thải này chủ yếu là vỏ chai nước ngọt,

vỏ bánh kẹo các loại Nhiều em vẫn chưa có ý thức cao trong việc phân loại rácthải Do xử lí thủ công thùng rác tại lớp học thùng rác tập kết không được phânloại

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Xuất phát từ mục tiêu giúp học sinh có hoạt động trải nghiệm sáng tạo,tạo điều kiện cho học sinh bộc lộ năng lực, sở trường, hứng thú của mình đối với

bộ môn Hóa học Để thực hiện đầy đủ mục tiêu dạy học tôi đưa ra giải pháp nhưsau:

* Đối với học sinh

- Thay đổi nhận thức đầy đủ về ô nhiễm môi trường và phân loại rác quahoạt động ngoại khóa, qua các tiết sinh hoạt lớp và thông qua nội dung bài cácmôn hóa học, sinh học, giáo dục công dân, địa lí

- Học sinh chuẩn bị giấy bút, máy ảnh để ghi chép, chụp hình về nguồnnước, môi trường không khí, đất tại Bãi Trành

- Thực hành phân loại rác thải hàng ngày

* Đối với giáo viên

Nghiên cứu kỹ, chính xác và đầy đủ các mục tiêu dạy học “Bài: Hóa học

Bước 1: Lập quy trình giảng dạy

Giai

đoạn 1

Học tập tại lớp

Giáo viên thực hiện chia HS thànhcác nhóm, phân công nhiệm vụ vàhướng dẫn các nhóm thực hiệnnhiệm vụ của mình

Học sinh tìm tòi, thảo luận nhóm, thống nhất nội dung báocáo

và ở trường

Học sinh tự phân loại rác ở trường

và ở nhà

Thực hiện hàng ngày sau khi kết thúc bài học

Bước 2: Thực hiện kế hoạch giáo dục.

Tiến trình bài dạy:

Tiết 1: GV chia nhóm và chuẩn bị các nhiệm vụ cho HS.

Hoạt động 1: Hoạt động mở đầu

HS theo dõi hình ảnh về môi trường GV đưa ra, từ đó xác định nội dung bài học

c Sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động

Trả lời được câu hỏi

d Tổ chức thực hiện

GV trình chiếu các hình ảnh về khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp và môi trường

bị ô nhiễm

GV đưa ra tình huống có vấn đề cho HS để vào bài: Nếu lựa chọn môitrường sống cho minh em sẽ lựa chọn môi trường sống nào?

HS thảo luận theo bàn với nhau và kể thêm những hiện tương môi trường

mà em biết ở quanh khu vực em sinh sống

GV chia nhóm và phân công nhiệm vụ

Câu hỏi nội dung cho từng nhóm:

1

1 Thế nào là ô nhiễm không khí?

2 Nguyên nhân gây ô nhiễm

3 Hình ảnh về môi trường không khí tại khu vực xung quanhtrường học (trong 2 ngày kế tiếp)

4 Tác hại của ô nhiễm không khí

5 Phương pháp xác định ô nhiễm không khí

6 Theo em môi trường không khí tại địa phương ta đã bị ônhiễm chưa? Đánh giá đó em dựa vào phương pháp nào?Nguyên nhân chính gây nên thực trạng đó

7 Vai trò của hóa học trong việc xử lí ô nhiễm không khí

8 Bạn đã, đang và sẽ làm gì góp phần bảo vệ môi trường nóichung và môi trường không khí nói riêng

2

1 Thế nào là ô nhiễm môi trường nước?

2 Nguyên nhân gây ô nhiễm

3 Tác hại của ô nhiễm môi trường nước

4 Hình ảnh về môi trường nước tại khu vực xung quanh trườnghọc (trong 2 ngày kế tiếp)

5 Phương pháp xác định ô nhiễm môi trường nước

6 Theo em môi trường nước tại địa phương ta đã bị ô nhiễmchưa? Đánh giá đó em dựa vào phương pháp nào? Nguyên nhânchính gây nên thực trạng đó

7 Vai trò của hóa học trong việc xử lí ô nhiễm môi trường nước

8 Bạn đã, đang và sẽ làm gì góp phần bảo vệ môi trường nóichung và môi trường nước nói riêng

3

1 Thế nào là ô nhiễm môi trường đất?

2 Nguyên nhân gây ô nhiễm

3 Hình ảnh về môi trường đất tại khu vực xung quanh trườnghọc (trong 2 ngày kế tiếp)

4 Tác hại của ô nhiễm môi trường đất

5 Phương pháp xác định ô nhiễm môi trường đất

6 Theo em môi trường không khí tại địa phương ta đã bị ônhiễm chưa? Đánh giá đó em dựa vào phương pháp nào?Nguyên nhân chính gây nên thực trạng đó

7 Vai trò của hóa học trong việc xử lí ô nhiễm môi trường đất

8 Bạn đã, đang và sẽ làm gì góp phần bảo vệ môi trường nóichung và môi trường đất nói riêng

Tiết 2:

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

a Mục tiêu: - HS nắm được nôi dung bài học

Thế nào là ô nhiễm môi trường không khí, nước, môi trường đất, nguyên nhângây ô nhiễm, tác hại của ô nhiễm không khí, phương pháp xác định ô nhiễmkhông khí, vai trò của hóa học trong việc xử lí ô nhiễm không khí

- Rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình, kĩ năng phảnbiện

b Nội dung

Từng nhóm trình bày nội dung đã được phân công

c Sản phẩm

Bài thuyết trình power point của từng nhóm

Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêuchuẩn môi trường

- Ô nhiễm môi trường không khí:

+ là sự có mặt các chất lạ hoặc có sự biến đổi quan trọng trong thành phầnkhông khí

+ Nguyên nhân: tự nhiên( Sóng thần, núi lửa,cháy rừng, bão bụi hay quátrình phân huỷ, thối rữa xác động – thực vật tự nhiên… ) và nhân tạo ( khí thảicông nghiệp, khí thải từ phương tiện giao thông, khí thải do sinh hoạt )

+ Tác hại: Gây ra hiệu ứng nhà kính( làm trái đất nóng dần lên, gây ra sựkhác thường về khí hậu, gây ra lũ lụy hạn hán ), ảnh hưởng đến sức khỏe conngười, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng phát triển của thực vật động vật, gây ramưa axit

- Ô nhiễm môi trường nước:

+ là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạtđộng sống bình thường của con người

+ Nguyên nhân: tự nhiên( do mưa, tuyết tan, gió bão lũ lụt ) và nhântạo(do nước thải từ sinh hoạt, nhà máy sử dụng phân bón thuốc trừ sâu diệt cỏtrong nông nghiệp )

+ Tác hại: ảnh hưởng đến sự sinh trưởng phát triển của sinh vật đặc biệt làsức khỏe con người

- Ô nhiễm môi trường đất:

+ khi có mặt một số chất và hàm lượng vượt quá mứt giới hạn qui định.+ Nguyên nhân: tự nhiên( núi lửa, ngập úng ) và nhân tạo(do chất thảitrong nông nghiệp., từ rác thải )

+ Tác hại: gây tổ hại lớn đến đời sông và sản xuất

Phương pháp xác định ô nhiễm môi trường:

+ Quan sát

+ Bằng thuốc thử

+ Bằng dụng cụ đo

Vai trò của hóa học trong việc xử lí ô nhiễm môi trường đất:

+ Trong nông nghiệp: sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật,chất kích thích theo đúng quy định và quy trình

10

+ Công nghiệp: phải tuân thủ quy trình xử lí chất thải, khói bụi trước khithải ra môi trường.

+ Khu dân cư: phân loại rác, thu hồi tái chế rác

+ Trường họcvà các có sở nghiên cứu: Phải xử lí, phân loại rác hợp lí

d Tổ chức thực hiện:

GV và các nhóm còn lại nghe 1 nhóm 1 báo cáo Trong quá trình 1 nhómbáo cáo HS các nhóm khác và thành viên còn lại của nhóm báo cáo theo dõi, ghichép nội dung chính, đặt một số câu hỏi, các nhóm thảo luận chấm điểm chonhóm khác theo bảng tiêu chí (Phần phụ lục)

GV đặc biệt nhấn mạnh đến môi trường không khí, nước, đất tại khu vựcxung quanh nơi các em đang sinh sống và học tập đã bị ô nhiễm chưa Nguyênnhân và giải pháp khắc phục

- GV theo dõi quá trình báo cáo của HS, giải đáp vướng mắc, hỗ trợ khicác nhóm gặp khó khăn, bổ sung, kết luận

- GV đánh giá theo tiêu chí cho điểm

Hướng dẫn các tiêu chí đánh giá bài của HSBảng tiêu chí đánh giá bài của HS (thang điểm 10)

Thiếu hình ảnh, thông tin

về yếu tố môi trường (không khí, nước, đất)

Có hình ảnh nhưng chưa có thông tin hoặc ngược lại

Quá 2 phút quyđịnh

Quá 3 phút quy định trở lên

- Thuyết trình trôi chảy

- Có 2 thành viên không tham gia quá trình trình bày

- Thuyết trình tương đối trôi chảy

- Có từ 3 thành viên trở lên không tham gia quá trình trình bày

- Thuyết trình không trôi chảy

- Nội dung đôichỗ chưa chính xác

- Thiếu ít nội dung

- Nội dung đôi chỗ chưa chínhxác

- Thiếu nhiều nộidung

- Nội dung nhiềuchỗ chưa chính xác

-Trình bày tương đối phù hợp với nội dung dự án, tương đối sángtạo, độc đáo, hấp dẫn

- Thiết kế xấu

- Bố cục không

rõ ràng

-Trình bày tương đối phù hợp với nội dung dự án, chưa sáng tạo, độc đáo, hấp dẫn

- Thiết kế xấu

- Bố cục không

rõ ràng

-Trình bày chưa phù hợp với nội dung dự án, chưasáng tạo, độc đáo, hấp dẫn

3 Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các câu hỏi bài tập

năng cao năng lực và kỹ năng vận dụng

b Nội dung: HS các nhóm trả lời các câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1 : Hiệu ứng nhà kính là hiện tượng trái đất đang ấm dần lên, do các bức xạ

có bước sóng dài trong vùng hồng ngoại bị giữ lại, mà không bức xạ ra ngoài vũtrụ Trong các khí dưới đây, nguyên nhân chính gây ra hiệu ứng nhà kính là

A N2 B H2 C CO2 D O2

Câu 2 : Một chiếc nhiệt kế bị vỡ, để thu hồi thuỷ ngân rơi vãi tránh độc, người ta

có thể dùng

A Bột than B Bột sắt C Bột lưu huỳnh D Cát

Câu 3 : Để khử một lượng nhỏ khí clo không may thoát ra trong phòng thínghiệm, người ta dùng

A Dung dịch AgNO3 loãng B Dung dịch NH3 loãng

C Dung dịch NaCl D Dung dịch Ca(OH)2

Câu 4 : Nhóm gồm những ion gây ô nhiễm nguồn nước là

A Các kim loại nặng trong phế thải luyện kim, sản xuất ô tô

B Phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật

C Chất phóng xạ

D A, B, C đều sai

Câu 7 : Các oxit của nito có dạng NOx trong không khí là nguyên nhân gây ra ônhiễm Nguồn tạo ra khí NOx phổ biến hiện nay là:

A Bình acquy B Khí thải của phương tiện giao thông

C Thuốc diệt cỏ D Phân bón hóa học

Câu

8 : Hiện nay không còn khuyến khích xây dựng các nhà máy nhiệt điện làdo:

12