Sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua chủ đề tiêu hoá ở động vật (tiết 14,15 sinh học lớp 11

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH QUA CHỦ ĐỀ :

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG

HỌC CHO HỌC SINH QUA CHỦ ĐỀ : TIÊU HOÁ Ở ĐỘNG VẬT (TIẾT 14,15 SINH HỌC - LỚP 11)”

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thơm

Chức vụ: Tổ phó chuyên môn

SKKN thuộc môn: Sinh học

THANH HÓA, NĂM 2021

1 5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4

2 3 Các giải pháp thực hiện để sử dụng các phương pháp và kĩ thuật

dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh

5

2.3.1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo 62.3.2 Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực 62.3.3 Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ

chức hoạt động học cho học sinh qua chủ đề : Tiêu hoá ở động vật

(Tiết 14,15- Sinh học lớp 11)

7

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

17

2 4 3 Đối với đồng nghiệp trong nhà trường 18

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm đượccái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành côngviệc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩmchất; đồng thời phải chuyển sang đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trínhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, chútrọng kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học để có thể tác động kịp thời nhằmnâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục

Có nhiều năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy họcnhư: năng lực tự học, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo,năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

…Trong đó, phát triển năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đềcủa học sinh là mục tiêu quan trọng, qua đó góp phần thúc đẩy sự hình thành và pháttriển của các năng lực khác

Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với tư liệu dạy học, traođổi, tranh luận với nhau và sự trao đổi với giáo viên Hoạt động học của học sinh với

tư liệu dạy học là sự thích ứng với tình huống học tập, đồng thời là hành động chiếmlĩnh, xây dựng tri thức cho bản thân mình Thông qua các hoạt động của học sinhvới tư liệu học tập, giáo viên thu được những thông tin liên hệ ngược cần thiết cho

sự định hướng của giáo viên đối với học sinh

Để tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực tự học của họcsinh được tốt, giáo viên phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phương pháp dạyhọc truyền thống với các phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại, giúp học sinhthêm hiểu, thêm yêu môn học Sử dụng hình thức tổ chức dạy học trải nghiệm sángtạo kết hợp với phương pháp dạy học tích cực, giáo viên vừa giúp học sinh có cáinhìn tổng thể về giá trị của chủ đề dạy học, vừa rèn luyện kĩ năng tư duy độc lập,

kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng trình bày sản phẩm Đồng thời khi các em đượctrải nghiệm thực tế, được chơi các trò chơi bổ ích sẽ làm tăng hứng thú học tập bộmôn

Với mục tiêu đó, sáng kiến đã tập trung vào sử dụng phương pháp hoạt độngtích cực là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp các kĩ thuật dạy họchiện đại, sự sáng tạo của các em được khuyến khích, giúp các em huy động kiếnthức tổng hợp để thực hiện dự án, phát triển đa dạng các kĩ năng như phân tích,tổng hợp, lập kế hoạch triển khai, đánh giá…

Tính thiết thực và khả thi của sáng kiến đã được khẳng định qua thực tiễndạy học ở trường phổ thông Không cần phải có một ngôi trường với trang thiết bịhiện đại, không nhất thiết học sinh phải lựa chọn môn Sinh học làm môn để lựachọn nghề tương lai mới có thể học tập tốt Mà để áp dụng rộng rãi sáng kiến này,giáo viên giảng dạy phải thực sự tâm huyết với nghề, mong muốn tạo nên sự thayđổi lớn trong phương pháp học tập bộ môn Học sinh không chọn môn Sinh học đểlựa chọn nghề vì các em phải theo yêu cầu của xã hội nhưng học sinh không quay

lưng lại với Sinh học Nếu thầy cô giáo truyền ngọn lửa, chắc chắn các em sẽ làngười giữ lửa và thổi bùng ngọn lửa đam mê Trong thực tế giảng dạy Sinh học ởtrường THPT Hoằng Hóa 4, tôi thấy việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạyhọc tích cực trong dạy học Sinh học ở trường THPT (trung học phổ thông) là vôcùng cần thiết Vì vậy, tôi xin đưa ra một vài ý kiến đóng góp xung quanh vấn đềnày trên cơ sở thực hiện một đề tài nhỏ với nhan đề: " Sử dụng các phương pháp và

kỹ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh chủ đề : Tiêuhoá ở động vật (tiết 14,15 – Sinh học lớp 11) ”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Với nhan đề" Sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nhằm tổ

chức hoạt động học cho học sinh chủ đề : Tiêu hoá ở động vật (tiết 14,15 – Sinh

học lớp 11) ” Đề tài sẽ làm rõ ý nghĩa của việc sử dụng các phương pháp và kỹ

thuật dạy dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy - học sinh học ở trườngTHPT Từ thực trạng giảng dạy sinh học hiện nay, đề tài cũng sẽ đưa ra ứng dụngcác phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học sinh học bậc THPT ởbài dạy cụ thể cùng những đề xuất để nhằm góp phần đổi mới, nâng cao chất lượnggiáo dục nói chung và dạy học sinh học nói riêng Qua đề tài nhỏ này, tôi cũngmong muốn góp phần vào đổi mới phương pháp dạy học sinh học ở trường THPT,thực hiện chủ trương của Đảng, Ngành về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục vàđào tạo

1 3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạyhọc tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh qua chủ đề : Tiêu hoá ởđộng vật (tiết 14,15 – Sinh học lớp 11), cùng những ứng dụng của nó nhằm gâyhứng thú học tập cho học sinh trong việc dạy và học môn sinh học ở trường THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này, tôi tập trung vào sử dụng phương pháp hoạt độngtích cực là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp các kĩ thuật dạy họchiện đại nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh, phát huy tư duy độc lập sángtạo, bồi dưỡng quan điểm thực tiễn cho học sinh về quá trình tiêu hoá ở các nhómđộng vật Qua thực nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp với cácphương pháp, kĩ thuật dạy học mới sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thứcsinh học mà còn hình thành trong các em có thái độ tự tin trong học tập, có ý thứcbảo về sức khoẻ, biết cách chăm sóc các loài động vât và người thân của mình

Thông qua các hoạt động trải nghiệm như vậy, sự sáng tạo của các em đượckhuyến khích, giúp các em huy động kiến thức tổng hợp để thực hiện dự án, đồngthời phát triển đa dạng các kĩ năng như quan sát, phân tích, tổng hợp, lập kế hoạchtriển khai, đánh giá… Với phương pháp này, các em sẽ tự tin trong quá trình họctập và cả trong cuộc sống sau này

1 5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Để tổ chức các hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh đượctốt, giáo viên phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phương pháp dạy họctruyền thống với các phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại, giúp học sinh thêm

tổng thể về giá trị của chủ đề dạy học, vừa rèn luyện kĩ năng tư duy độc lập, kĩnăng làm việc nhóm, kĩ năng trình bày sản phẩm Đồng thời khi các em được trảinghiệm thực tế, được chơi các trò chơi bổ ích sẽ làm tăng hứng thú học tập bộmôn.

Với mục tiêu đó, sáng kiến đã tập trung vào sử dụng phương pháp hoạt độngtích cực là tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo kết hợp các kĩ thuật dạy họchiện đại, sự sáng tạo của các em được khuyến khích, giúp các em huy động kiếnthức tổng hợp để thực hiện dự án, phát triển đa dạng các kĩ năng như phân tích,tổng hợp, lập kế hoạch triển khai, đánh giá…

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáodục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quantâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gìqua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việcchuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học,cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồngthời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sangkiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, chú trọng kiểm trađánh giá trong quá trình dạy học để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chấtlượng của các hoạt động dạy học và giáo dục

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 ban hành kèm theo

quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ: “Tiếp tục đổi

mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”.

“Đổi mới kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kì thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi”.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tổ cơ

bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trong nhà

trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

Thực hiện định hướng nêu trên, việc đổi mới nội dung, phương pháp, hìnhthức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực người học tronggiáo dục phổ thông cần được thực hiện một cách đồng bộ: từ nội dung dạy học đếnphương pháp dạy học,kĩ thuật tổ chức hoạt động học của học sinh và quá trình kiểmtra đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vì

sự tiến bộ của học sinh là một điều hết sức cần thiết

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN

Chương trình giáo dục định hướng năng lực đang trở thành xu hướng giáo dụcquốc tế nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu pháttriển toàn diện các phẩm chất, nhân cách, chú trọng năng lực, vận dụng tri thức trongnhững tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tìnhhuống của cuộc sống và nghề nghiệp Chương trình dạy học theo định hướng nănglực không quy định nội dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả đầu ra mongmuốn của quá trình giáo dục, trên cơ sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựachọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm thực hiệnđược mục tiêu dạy học.

Tuy nhiên, việc nắm vững và vận dụng những phương pháp và kĩ thuật dạyhọc mới còn rất hạn chế, có khi còn máy móc, lạm dụng Đại đa số giáo viên chưatìm được “chỗ đứng” của mỗi kĩ thuật dạy học trong cả tiến trình tổ chức hoạt độngdạy học Chính vì thế nên giáo viên vẫn chủ yếu lệ thuộc vào tiến trình các bài họcđược trình bày trong sách giáo khoa, chưa chủ động trong việc thiết kế tiến trình xâydựng kiến thức phù hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực Khả năngkhai thác sử dụng thiết bị dạy học và tài liệu bổ trợ trong quá trình tổ chức các hoạtđộng dạy học trên lớp và tự học ở nhà của học sinh còn hạn chế, kém hiệu quả Phầnlớn giáo viên mong muốn sử dụng phương pháp dạy học tích cực đều lúng túng và

lo sợ khi bị cháy giáo án do học sinh không hoàn thành các nhiệm vụ được giaotrong giờ học Chính vì vậy, mặc dù có cố gắng nhưng việc sử dụng các phươngpháp dạy học tích cực hiện nay chưa thực sự tổ chức được hoạt động nhận thức tíchcực, sáng tạo và bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh, việc tăng cường hoạtđộng học tập tập thể, học tập hợp tác còn hạn chế, chưa kết hợp được sự đánh giácủa giáo viên và sự tự đánh giá của học sinh trong quá trình dạy học

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế này:

Thứ nhất, do sự hiểu biết của giáo viên về các phương pháp, kĩ thuật dạy học

tích cực còn hạn chế, chủ yếu mới dừng lại ở mức độ biết một cách rời rạc, thiếutính hệ thống, chưa làm chủ được phương pháp mới nên giáo viên vất vả hơn khi sửdụng so với các phương pháp truyền thống, dẫn đến tâm lí ngại sử dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy tích cực

Thứ hai, việc dạy học hiện nay chủ yếu được thực hiện trên lớp theo bài, tiết

trong sách giáo khoa Trong phạm vi một tiết học, không đủ thời gian cho đầy đủcác hoạt động học tập của học sinh theo tiến trình sư phạm của một phương phápdạy học tích cực, dẫn đến nếu có sử dụng phương pháp dạy học tích cực thì cũngmang tính hình thức, đôi khi còn máy móc dẫn đến kém hiệu quả, chưa thực sự pháthuy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh

Thứ ba, các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh còn lạc

hậu, chủ yếu đánh giá sự ghi nhớ của học sinh mà chưa đánh giá được khả năng vậndụng sáng tạo, kĩ năng thực hành và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, vì thếcũng chưa tạo được động lực cho đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạyhọc

Nhằm khắc phục những hạn chế nói trên, giáo viên cần phải chủ động sángtạo xây dựng nội dung dạy học phù hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học

lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề, chuyên đề dạy học phù hợp với việc sửdụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường.

Trên cơ sở chính sách giáo dục hiện hành và trong thực tế quá trình dạy học

ở trường PT, để đạt được mục tiêu dạy học, tôi đã mạnh dạn áp dụng các phươngpháp và kĩ thuật dạy học hiện đại giúp học sinh thêm hiểu, thêm yêu môn học Sinhhọc - một môn học có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân cách,giúp học sinh tìm tòi, khám phá về các sinh vật trong tự nhiên Với ý tưởng “Sửdụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động họccho học sinh qua chủ đề : Tiêu hoá ở động vật (tiết 14,15 – Sinh học lớp 11) ”, tôi

đã cùng các em tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo như dạy học qua hoạtđộng trải nghiệm, dạy học với phương pháp đóng vai, dạy học theo dự án, … đạtđược những kết quả hết sức to lớn

2 3 Các giải pháp thực hiện để sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chức hoạt động học cho học sinh.

Để tổ chức các tiết học theo hướng tăng cường khả năng tự học của học sinh,tôi đã kết hợp các hình thức học tập và học tập theo nhóm một cách có hiệu quả Cáchình thức thường được sử dụng bao gồm:

Hoạt động cá nhân: Là hoạt động yêu cầu học sinh thực hiện các bài tập/nhiệm vụ một cách độc lập Hoạt động này nhằm tăng cường khả năng làm việc độclập của học sinh Nó diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là với các bài tập/ nhiệm vụ cóyêu cầu khám phá, sáng tạo hoặc rèn luyện đặc thù Giáo viên cần đặc biệt coi trọnghoạt động cá nhân vì nếu thiếu nó, nhận thức của học sinh sẽ không đạt tới mức độsâu sắc và chắc chắn cần thiết, cũng như các kỹ năng sẽ không được rèn luyện mộtcách tập trung

Hoạt động theo cặp đôi: Là những hoạt động nhằm giúp học sinh phát triểnnăng lực hợp tác, tăng cường sự chia sẻ và tính cộng đồng.Thông thường, hình thứchoạt động cặp đôi được sử dụng trong những trường hợp các bài tập/ nhiệm vụ cần

sự chia sẻ, hợp tác trong nhóm nhỏ gồm hai em

Hoạt động theo nhóm: Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khả năngsáng tạo nên hình thức này dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ý kiến và pháthuy sự sáng tạo Điều quan trọng là học sinh cần phải biết mình làm gì và làm nhưthế nào khi tham gia làm việc nhóm Khi tổ chức cho học sinh học nhóm, giáo viêncần nhận thức và hướng dẫn đúng nhiệm vụ của các thành viên trong hoạt độngnhóm và vai trò của giáo viên đối với việc tổ chức cho học sinh học nhóm

Hoạt động cả lớp: Khi học sinh có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh mộtvấn đề hoặc có những khó khăn mà nhiều học sinh không thể vượt qua, giáo viên cóthể dừng công việc của các cá nhân, cặp, nhóm lại để tập trung lại cả lớp làm sáng tỏcác vấn đề còn băn khoăn hoặc bàn cãi Hoạt động cả lớp còn được sử dụng trongtình huống giáo viên nêu yêu cầu cho học sinh, hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm

vụ, học sinh hoặc nhóm học sinh trình bày kết quả làm việc, giáo viên đánh giá kếtquả làm việc của học sinh…

Như vậy, được lựa chọn hình thức làm việc nào: cá nhân, cặp đôi, nhóm hay

cả lớp đều phụ thuộc vào yêu cầu của các loại hình hoạt động và luyện tập Tùy vàotình hình chung của cả lớp và thiết kế của cá nhân, giáo viên có thể thay đổi, ứng

dụng linh động và phù hợp, đảm bảo tính hiệu quả cho bài học và sự hứng thú chohọc sinh

2.3.1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Thực hiện Nghị Quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo

dục và đào tạo”, hoạt động giáo dục cần tổ chức theo hướng tăng cường sự trải

nghiệm, nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh, tạo ra các môi trường khácnhau để học sinh được trải nghiệm nhiều nhất, đồng thời là sự khởi nguồn sáng tạo,biến những ý tưởng sáng tạo của học sinh thành hiện thực để các em thể hiện hếtkhả năng sáng tạo của mình

Nói tới trải nghiệm sáng tạo là nói tới việc học sinh phải kinh qua thực tế, thamgia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện nào đó và tạo ra những giá trị mới vềvật chất hoặc tinh thần, tìm ra cái mới, động viên các em tích cực nghiên cứu, tìm ranhững giải pháp mới, sáng tạo những cái mới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhàtrường và những gì đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành ý thức,phẩm chất, kĩ năng sống và năng lực cho học sinh

Tuy nhiên, đặc trưng của môn Sinh học là môn khoa học thực nghiệm do đó

nội dung kiến thức có tính thực tiễn, gần gũi, kiến thức môn Sinh học trong chủ đề

thường là được sử dụng là các kiến thức có mỗi liên hệ với thực tiễn thông quaquan sát, mô tả, thực nghiệm, do đó giáo viên cũng dễ dàng tạo hứng thú chongười học Để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giáo viên phải thực sự linhhoạt, uyển chuyển khi sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

2.3.2 Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực.

Phương pháp dạy học tích cực là sự khơi dậy, phát huy tính chủ động, tíchcực của cả thầy và trò nhằm trau dồi tư duy sáng tạo và rèn trí thông minh trongquá trình chinh phục chân lí; là sự dạy và học mà trong đó thầy là người tổ chức,định hướng, tạo điều kiện, còn trò là người thực hiện, thi công nhằm đạt được cả

ba mục tiêu: kiến thức, kĩ năng và thái độ, trên cơ sở đánh giá, kiểm tra cả quátrình học tập và của từng môn học, qua đó định hướng phát triển năng lực học sinh

Phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực có ưu thế trong việc pháthuy tính tích cực chủ động học sinh, các phương pháp và kĩ thuật này rất đa dạngnhưng qua thực tế giảng dạy tôi thường xuyên sử dụng phương pháp: Dạy học theo

dự án, phương pháp dạy học nhóm, giải quyết vấn đề, đàm thoại gợi mở, tổ chứctrò chơi…

Vậy nên việc kết hợp giữa đa dạng hóa các hình thức tổ chức học tập, tổ chức

hoạt động trải nghiệm sáng tạo với phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm

tổ chức hoạt động học cho học sinh trong bộ môn Sinh học chính là điểm mới củasáng kiến này

2.3.3 Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhằm tổ chứchoạt động học cho học sinh qua chủ đề : Tiêu hoá ở động vật (tiết 14,15 – Sinhhọc lớp 11) ”

1 Hoạt động1: Khởi động:

1.1.Mục tiêu: Tạo tình huống học tập thông qua phim, ảnh về tiêu hóa thức ăn ở động vật, những kiến thức đã học và thực tiễn với kiến thức tiêu hóa

1.2.Nhiệm vụ học tập của học sinh: Quan sát phim (Clip 1: Phim về quá trình

tiêu hóa thức ăn ở động vật), hình ảnh (Hình 1 : Hình ảnh động vật tiêu hóa thức ăn) trên màn hình và trả lời câu hỏi của Giáo viên (GV).

Cách thức tiến hành hoạt động: Từ việc quan sát hình ảnh GV nêu câu hỏi dẫn dắt vào Chương và chủ đề dạy học

Câu hỏi định hướng :Em có nhận xét gì về sự biển đổi thức ăn sau khi đi vào cơthể động vật, kết quả từ đó cho biết tiêu hóa là gì ? Quá trình tiêu hoá xảy ra ởđâu trong cơ thể động vật?

2.Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới

2.1 Mục tiêu:

- Nêu được khái niệm tiêu hóa, tiêu hóa nội bào, tiêu hóa ngoại bào

- Mô tả được quá trình tiêu hoá trong không bào tiêu hoá ở động vật đơn bào, trongtúi tiêu hoá và ống tiêu hoá

- Nêu những đặc điểm thích nghi trong cấu tạo và chức năng của các cơ quan tiêu hoá ở các nhóm động vật khác nhau

- Nêu được chiều hướng tiến hoá của hệ tiêu hoá từ động vật đơn bào đến đa bào bậc thấp, đến đa bào bậc ca

-Trình bày đặc điểm của của cơ quan tiêu hóa phù hợp với chức năng ở động vật

ăn thịt và động vật ăn cỏ

2.2.Nhiệm vụ học tập của học sinh:

+Chuẩn bị các dự án dạy học ở nhà: Phiếu học tập số1, 2; các bệnh về đường tiêu hóa, các tài liệu liên quan đến chủ đề bài học

+Thực hiện các nhiệm vụ mà giáo viên giao (hoạt động cá nhân, nhóm, cả lớp nhưquan sát, trả lời câu hỏi

2.3 Cách thức tiến hành hoạt động:

Tiết 1: TÌM HIỂU KHÁI NIỆM, TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT

HĐ 2.1 Tìm hiểu khái niệm tiêu hóa:

GV cho HS Quan sát Clip1 và hình 2a,2b, thảo luận cặp đôi (1 phút) câu hỏi và đưa ra khái niện tiêu hóa, tiêu hóa nội bào, ngoài bào dựa vào câu hỏi:

Câu 1 Tiêu hóa là gì ? Quá trình tiêu hoá xảy ra ở đâu trong cơ thể động vật?

(5-10 phút)

Hình2a: sơ đồ tóm tắt quá trình tiêu hoá thức

Protei

n Acid

Các chất hấp thụ được

Đường đơn Acid béo &

glixerin Acid amin Các thành phần của nucleotit Vitamin Muối khoáng Nước Vita

min

Hình 2b: Các hình thức tiêu hoá ở động vật.

Chuẩn nội dung kiến thức:

-Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn thành những chất đơn giản mà cơ thể hấp thụ được

Quá trình tiêu hoá xảy ra ở:

+ Bên trong tế bào: tiêu hoá nội bào

+ Bên ngoài tế bào: tiêu hoá ngoại bào

HĐ 2.2 Tìm hiểu tiêu hóa ở các nhóm động vật:

Bước 1 Giao nhiệm vụ

GV Chia lớp 6 nhóm : nhóm 1,2 tìm hiểu về tiêu hóa ở ĐV chưa có cơ quan tiêuhóa; nhóm 3,4 tìm hiểu về tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa ; nhóm 5,6 tìm hiểu

về tiêu hóa ở ĐV có ống tiêu hóa (học sinh đã chuẩn bị ở nhà)

HS Quan sát clip1, hình 3a ,hình3b, hình 3c về quá trình tiêu hóa thức ăn ở các

nhóm động vật kết hợp nghiên cứu SGK mục II,III,IV hoàn thành PHT (5 phút)

Clip 1: Phim về quá trình tiêu hóa thức ăn ở người và động vật.

Hình3a: Tiêu hoá ở động vật chưa có cơ quan tiêu hoá.

Hình3b:Tiêu hoá ở động vật có túi tiêu hoá

Quá trình tiêu hóa

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ được giao

HS nhận nhiệm vụ, thảo luận, hoàn thành phiếu học tập số 1 (5 phút)

HS thảo luận trong quá trình thực hiện và trả lời các câu hỏi:

Câu 2: Hãy cho biết sự khác nhau giữa tiêu hoá nội bào với tiêu hoá ngoại bào?Câu 3: Hãy mô tả quá trình tiêu hóa thức ăn trong túi tiêu hóa ở Trùng đế giày.Câu 4: Túi tiêu hóa ở thủy tức có đặc điểm cấu tạo như thế nào? Mô tả quá trình tiêu hoá và hấp thụ thức ăn của thuỷ tức?

Câu 5: Tại sao trong túi tiêu hóa , thức ăn sau khi được tiêu hóa ngoại bào lại tiếp tục tiêu hóa nội bào?

Câu 6: Tại sao phải có quá trình tiêu hoá nội bào? Ưu điểm của tiêu hóa thức ăn ở

ĐV có túi tiêu hóa so với ĐV đơn bào?

Câu 7: HS quan sát các hình 3, cho biết sự tiêu hoá ở những động vật này khác với thuỷ tức ở điểm nào? Thức ăn được tiêu hoá như thế nào trong ống tiêu hoá?

GV cho ba nhóm trong sáu nhóm đại diện ba nội dung lên báo cáo, ba nhóm

khác nhận xét thêm (5 phút).

HS nhận nhiệm vụ, thảo luận, hoàn thành phiếu (bảng phụ học tập) treo bảngtiến hành báo cáo, thảo luận và chuẩn kiến thức

Bước 4 Đánh giá kết quả

HS Đánh giá lẫn nhau, cho điểm lẫn nhau giữa các nhóm.(5 - 10 phút)

GV hỗ trợ cố vấn, chuẩn thêm kiến thức kết hợp sử dụng các câu hỏi 2 đến 9.(10

Động vật có ống tiêu hoá

Đại diện Động vật đơn bào Ruột khoang, giun

dẹp

Động vật có xương sống và nhiều loài động vật không xương sống

Hình túi, gồm nhiều tế bào

Có một lỗ thông vừa là nơi lấy thức

ăn, vừa là nơi thải chất cặn bã

Trên thành túi có nhiều tế bào tuyến, tiết enzim tiêu hoá

ống tiêu hoá gồm(miệng , thực quản,

dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn.Tuyến tiêu hoá gồm : tuyến nước bọt, tuyến vị, tuyến ruột, tuyến mật…)

Quá trình tiêu hoá Thức ăn→không

bào tiêu hoá

→Lyzoxom gắn vào không bào tiêuhoá →enzim từ lyzoxom tiêu hoá thức ăn thành chất đơn giản →chất cặn bã thải ra ngoài theo phươngthức xuất bào

Thức ăn → miệngtúi tiêu hoá →tiêu hoá ngoại bào → các phân tử có kích thức nhỏ → tiêu hoá nội bào

→chất đơn giản, chất cặn bã thải rangoài qua miệng túi

Thức ăn → miệng

→ ống tiêu hoá →tiêu hoá cơ học, hoá học → chất đơn giản → hấp thụ vào máu đi nuôi cơ thể, chất cặn bã thải ra ngoài qua hậu môn