1. Trang chủ
  2. » Cao đẳng - Đại học

Đặc điểm kết trị của số từ chỉ số lượng trong Tiếng Việt

7 28 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 7
Dung lượng 289,15 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Bài viết làm rõ sự kết hợp cú pháp (cả trong phạm vi cụm từ và câu) của số từ chỉ số lượng trong tiếng Việt, nhằm góp phầm bổ sung và hoàn thiện lí thuyết kết trị do L. Tesniere khởi xướng. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của tài liệu.

Trang 1

INGON NGtT HQC VA VIET NGU* HOC|

DAC DIEM KET TRI CUA SO TlT

CHi SO LtTONG TRONG TIENG VlfT VALENCY FEATURES OF QUANTITY NUMERAL IN VIETNAMESE

lA THJ LAN ANH (PGS.TS; D^i hpc Sir pham Hk N$i)

Nguyen Thj Mai Hirong (ThS; D^i hpc Hong Dlk) Abstract: The article researches into the valency based on the broad opinion about valency Therefore, valency of quantity numeral in Vietnamese can be understood as the ability to open around it vacancies that need to or can be fulfilled by grammatical components in order to add particular meanings All of that combining ability creates valency of this group of numerals By researching on tiie Vietnamese materials, we have determined that valency of quantity numeral consists of three fundamental tagmas which belong to the two levels: tagma of counted object, unit tagma used in counting (phrase level), tagma of quantitative form (sentence level)

Key words: valency; quantity numeral; Vietnamese

1 Md ddu

Nhu chung ta da biet li thuyet kit tri xudt

hifn trong nghidn cftu ngdn ngft tft nhihig

thap ki ddu cua thd ki XX gdn vdi tdn tuoi

cfta nha ngdn ngft hpc ngudi Phdp

L.Tesniere Khdc phuc khilm khuylt cfta thft

ngft phap qud thidn vd hinh thftc cau tnic,

trong dd chi thdy vai trd chi phoi frong cdu

ciia chu ngft doi vdi ddng tft vi ngft vd so,

ngdi, gidng, cdch, li thuylt kit tri cfta

L.Tesnidre quan tdm din binh difn ngft

nghia ttong cu phap dd tft dd din ttgng tam

chft ;y tdi vai trd cfta dpng tft vi ngft trong ca

cdu ngft n ^ a cua cau L.Tesniere quan

nif m rdng, doi vdi mdt cdu thi khdng phdi

chft ngft, md dfng tft vi ngft mdi Id thdnh tl

quan trpng nhat Dpng tft vi ngft ddng vai ttd

Id £nh cua cau trong su thi hien mpt qud

trinh cua hifn thyc Mdi cdu vdi dpng tft vj

ngu dien td mgt mdn Idch nhd, frong dd cd

mgt so vai dien Cd thi thdy, vdi vifc nghidn

cftu kit tri cua dpng tft, L Tesniere da dem

din mft hudng tilp c$n mdi cho ngu phdp

hgc, tilp can theo dudng hudng ngft nghTa,

chftc ndng Cdch tidp can ngft phap ndy hifn

dd vd dang dugc cdc nhd ngft phdp ttdn thi gidi va d Vift Nam v$n dyng vdo nghidn cftu ngu phdp theo hudng kl thiia vd phdt triin NIU nhu L.Tesnidre chi quan tdm din vifc nghidn cftu kit tri cua dfng tft, ttong phgm

vi cu phdp, d cdp dp tft thi trong sy v$n dyng cfta minh, cdc nhd ngdn ngft hpc dd chft truong md rgng "bidn df" nghidn cftu kit tri sang cdc tft logi khdc, cap dg khdc cua ngdn ngft

Bai vilt ndy cua chiing tdi di theo hudng nghidn cftu md rpng ndy Trong bdi vilt, chiing tdi s€ co gdng lam rd su kit hgp cu phdp (cd frong phgm vi cym tft va cdu) cfta

sd tft chi so lugng ttong tiing Vift Hi vpng, bai viet sd gdp phan bl sung vd hoan thif n If thuydt kit tri do L Tesnidre khdi xudng

2 Mgt so van de ve ket tri

Vd vdn de ket tri, chung tdi da cd dip

trinh bdy d hai bai bao [Tif diin hpc va Bdch khoa thu, 5/2014; Ngdn ngii vd Bdi sdng,

9/2014] CJ day, dd lam co sd cho bdi vilt, chiing tdi chi xin nhdn vao mf t so dilm co

Trang 2

Trdn thuc td, mdc du cdn cd nhftng quan

nifm khdc nhau vd ngi ham cua thu^t ngu

kit tri, nhiing each hiiu rpng hpp khac nhau

ve khdi nidm kit tti, tuy nhidn, chung tdi van

mgnh dan dua ra mdt £nh nghTa kit tri (d

bdi vidt nay chdng tdi sft dyng thuat ngft Mt

trf) ciia tft nhu sau: Kit tri Id khd ndng md

ra xung quanh tit nhung 6 trong cdn hoae co

thi duqc ldp dd^ bai nhitng thdnh to ngu

phdp nhdm bo sung nhung y nghia nhdt

dinh Nhiing d ttdng nay la khd ndng kit hgp

tiem tang ding thdi Id khd ndng hifn thyc

hda sy kdt hgp tiem tang dd cua mdt tft vdi

tu cdch Id tnmg tdm cfta todn td hgp Todn

bp nhiing kha ndng kit hgp do tao ndn dac

trung cho mdt ldp tft vd dugc quan nifm la

ddc didm ket tii ciia ldp tft do Nhftng tiianh

to kit hgp theo d§c dilm kit trj cfta tft dugc

ggi la ket to Moi loai ket to nay se bd sung

mgt loai y nghia (ngft phdp) nhdt dinh cho tft

tnmg tdm Ndi mdt each ngan gpn, ket tri

chinh la nhftng kit hgp cd gid trj ngQ phdp

-ftgf^ nghia de bd sung ;y nghia ngft phdp cho

tft, phdn bift vdi nhftng kit hgp tft vyng

-ngft nghTa thdng thudng

Cdch hiiu ttdn day cua chiing tdi vl kit

tri la cdch hieu rpng vl kit tri theo xu hudng

hifn nay: Thir nhdt, kit tri cua tft khdng gidi

hgn chi d tu - df ng tft md cdn cd thi md

rfng din tft thupc cdc tft loai khac niia, mien

Id tft dd cd kha ndng md ra cdc d trdng cd gid

tri ngft phdp Khi xem xet kit tri cua tft

thupc loai ndo thi phai coi nd Id trung tam vd

tim cdc d trlng ngft phdp xudt hifn xung

quanh nd; Thir hai, ket tri ciia tft dugc xem

xdt trong moi quan bf vdi cu phap d ca hai

cdp d0: cdp dg cym tft vd c ^ dg cdu \\ kit

qud nghidn cftu cho thay, cd nhimg tft loai

ddc dilm kit tri cfta tft d hai cap df nay rdt

khdc nhau; Thu ba, kit tri cua tft se dugc

xem xet ca d khd ndng kit hpp tidm tdng

(trong hf thong fihh) va ca d khd nang hifn

thyc hda cfta nd trong ldi ndi (d trang thai

hdnh chftc)

Vdi cdch bilu nhu trdn vl kit trj, chftng^

tdi quan nifm cd hai logi kit th: kit to ca sdi (kit t l bdt bugc, dien to kit to can cd) va kit

td md rpng (kit to ty do, chu t l kit td c6 till

cd)

- Kit td ca sdr bao gom nhihig kit t l ph^

thu$c vao d$c trung ngft nghia - ngft ph^ ciia tft tnmg tdm, thudng chi cd m ^ d tftng

logi tft vd khdng thi thilu de cho f nghia ciia

t l hgp tft dugc hoan chinh Ket to co sd c6 thi xudt hifn d c4 hai cdp df: cym tft vd can Cung chiu sy chi phoi an <Qnh trye tilp ciia tft trung tam nhimg cdc kit to eg sd dupe phdn bift vdi nhau d nhftng dilm sau: 1/Ke j)

nghia: Moi loai kit t l ca sd sd b6 sung cbo

tft trung tam mgt lo^ y nghia nhdt dinh V nghia nay khdng phai Id y nghia ridng ciia mpt tft cy the ma Id y nghia chung cho tdt cd nhftng tft ngft cd khd ndng ddm nhgn mft chftc vy ngft phdp nhdt dinh d mgt d trlng

nhat dinh xung quanh tft trung tam Vi v^y,

nd se la mgt logi y nghia ngft phdp; 2lVi hinh thirc: Sy khdc nhau ve f nghia cung sS

dan din sy khdc nhau cfta cdc kit t l ca sd v^ mat hinh thftc Tuy nhidn, d ^ dilm hinh thftc cua cac kit t l cdn phy thuf c vdo tiing logi hhih ngdn ngft Tieng Vift Id logi Wnh ngdn ngft don l|lp ndn sy phdn bift cdc kit to

CO sd vl m^t hinh thftc chft ylu Id d vi tri (tr§t ty tft) cua chftng trong cdc kit hgp cu phdp Idn hon (cym tft, cdu) d khd ndng kit hgp vdi hu tft vd d ngft difu Tuy nhidn, trong thyc te sft dyng, do sy chi phii ciia tinh hulng ngft canh giao tilp, vi tii cfta ket

to cd thi thay doi Do dd, xem xdt vj tri ciia cdc kit t l ca sd can phdi chft y den v} tri cua

chung ck d trgng thdi tinh vd trgng thdi ddng

(trgng thdi hanh chftc) cung nhu sy tdc df ng ctia cdc yeu to thufc vl ngft ednh, tinh huong Ngoai nhihig ddu hif u hinh thftc trdn, nhiing tft ngft diln dgt kit to ciing cho thdy

sy khdc nhau gifta chiing

- Kit td md rdng Id nhftng kit to khdng

chiu sy chi phoi, an dinh trye tilp cfta tilt

Trang 3

NG6N NGC & Dfitt S6NG chE^) nhdn, cd thi xudt hifn vdi nhidu logi tft

khdc nhau, va sy xudt hifn do thudng Id do

nhu cdu giao tilp

Theo Nguyen Vdn Lf c ttong [3], dl ttanh

chu quan, edm tinh, dong thdi dl phdt hifn

day du cdc dac didm cua cdc kit td cdn phdi

dya vao nhung thd phap hinh thftc nhdt dinh

Cdc thft phap Wnh thftc cdn thilt, thich hgp

doi vdi vifc nghidn cftu kit tri ciia sd tft chi

so lugng Id: luge bo, b6 sung, thay the hay

d|it cdu hdi, cai biln (xem tiidm [5;

fr.35-43])

Nhftng nhgn thftc trdn day ve kit tri sd

dugc chung tdi v|in dyng khi thn hidu kit tri

cfta sd tft chi sd lugng trong tieng Vift

2 X^c dinh md hinh kit trj cua so tir

chi so lirgng trong tieng Vift

Tft cdch hidu trdn vl kit tri, chiing tdi xiic

dinh: Kit tri cua sS tit chi s6 lugng la khd

ndng eda sd tit chi s6 lupng tgo ra xung

quanh minh cdc d trong cdn hodc co the lam

d^ bdi nhitng thdnh td cd phdp (nhirng thtfc

tit) mang j5 nghia bd sung nhat dinh Ndi

cdch khdc, ket tri eda so tir chi so lufmg Id

thupc tinh cua sd tit chi sd lirgng kit hgp vdo

minh nhirng thdnh td cuphdp cdn cd ho$c co

thi Thupc tinh kit hpp nay hdm chiia trong

y nghia eda bdn thdn so tir chi s6 lupmg No

chinh Id su phdn dnh nhirng ddi hdi hogc

khd ndng eda sd tit chi so lugng dugc cv the

hda ve m$t ndo do

Sl tft chi si lugng Id nhftng so tft bilu tin

so lugng - mOt dgng thugc tinh vgt chat cfta

cdc vat till ttong the gidi khach quan Do dd,

so lugng khdng tin tgi dpc Igp ma ludn di

kdm vdi cdc sy v|lt Ndi each khac, xunjg

quanh sl tft chi s6 lugng cd mf t vi tri bdt

bugc can dugc 1dm ddy bdng kit to st^ vgt

dugc tinh dim Kit t l ndy trd ldi cho cau

hdi: Ai/cdi gj dugc tinh dim? Ket to ndy ttd

ldi cho cdu hdi: Ai/cdi gi dugc tinh dim? Vf

dy:

(Xy^Trudng trdng Id mpt ngudi dd ngot

n&m muei tuoi" [Hd An]

v§t dugc tinh dim

Sl tft chi so lugng bilu thi Iftgng cfta sy vgt Tuy nhidn, cd nhflng sy v$t khdng dugc dinh lugng mft cdch trye tilp md dugc tinh toan, dong dim qua cdc dan vi sy v$t Do

dd, ttong nhieu trudng hgp, sy cd m^t cfta dan vi dugc dftng dl tinh dim sy v ^ Id didu bdt bugc.Vi dy:

(2) Mua den, hdn vdc mpt cdi don cdn co qudn may sai thitng d mpt ddu, do hit rudng

np den rupng Ma [Nam Cao]

(3) Nhtmg hai mu Bp Muom cir vita ddnh vira keu, lam cho hg nhd Bg Muom d rugng /lia gdn day nghe tieng [Td Hodi]

Vi v$y, bdn cgnh ket to sy vgt dugc tinh

dim, cdn cd m$t kit to ca sd niia la: kit td dan Vf dugc diing de tinh dim Ket td ndy ttd

ldi cho cdu hdi: Loai don vi ndo cfta sy vat

dugc diing dz tinh ddm? Nhu vgy, d cap dp

cym tft, coi sl tft chi sl Iupng la trung tam eft phdp cfta cym tft, chftng tdi xdc dinh dugc

hai kit to ca sd la: kit td s\r vdt dugc tinh dim vd kit td dan vi dugc dimg di tinh dim

O cap dg can, xac dinh so tft chl so lupng

d vj tri trung tdm eft phdp - ngft ngbla cua cdu, nghTa Id 1dm vi to ttong cdu, chung tdi

xac dinh dugc mft kit t l ca sd Id thi dugc dinh lugng Kit tl ndy trd ldi cho cau hdi:

Ai/ cdi g^ dugc dem ra de dinh lugng? Vi dy:

(4) Gd ta xdo vdi mtrdp gia/Va hai muat mot, chdng dd sdu miroi [Ca dao]

Cd thi hinh dung cdc kit t l co sd cua sd tft chi sl lugng qua sa dl sau:

So tit chi s6 lupng Cym tft Kit td dan v? Kit td s^ vdt dugc dim^ di tinh dim dugc tinh dim (Kit to ca sd I) (Kit tS ca sa 2) Cau Ket to the dtrgc dinh lugng (Kit td ca sa3)

Sy vgt dugc dua ra tinh dim trong mpt sl tnrdng hgp, gdn vdi thdi gian, khdng gian cy thi ndn ttong md hinh kit tii cfta so tft chi sl lugng, cdn cd thi xudt hifn cdc kit thdi gjan,

kit th khdng gian Ddy Id logi kit t l md

Trang 4

rfng, sy xudt hifn ciia chiing nhdm b6 sung

cac tiidng tin thupc ve ngft canh tinh huong

VI dy:

(5) Ndm nay, chong tdi 42 tudi

(6) Canh le trdng diim mpt vdi bong hoa

[Nguyen Du]

Nhu v^y, vl CO bdn, md hinh kit tri cfta

so tft chi sl lugng bao gIm ba kit tl co sd:

kit td thi dugc djnh lugng(kk to ca sd cfta

cau), kit td dan vj dugc diing de tinh dem,

kit tS stf vdt dugc tinh dim (kit t l ca sd cfta

cym tft) Ngodi ra, ttong sy hifn thyc hda kit

trj, sl tft chi sl lugng cd thi kit hgp vdo

minh cdc kit t l md rpng nhu: kit to thdi

gian, kit td khdng gian Dudi day, chiing tdi

se di sdu midu td tftng logi kdt cfta so tft chi

so lugng dya trdn nhftng ddc didm ngft nghia

- ngft phdp cua chftng

3 D$c dilm cdc vJkt th ciia s6 tur chi sl

lirgng trong tiing Vift

3.1 Kit tSstf vgt dugc tinh dim

a Ddc diim y nghTa: Kdt to sy vat dugc

tinh dem, dftng nhu tdn gpi ciia nd, bd sung,

hifn thyc hda d ttong cu phap: sy vat dugc

dua ra dl tinh dim cho sl tii VI dy:

(7) Mdi vdo Idm c6 vdi ngdy md khach

khua xem y ai cUng men [Vu Trgng Phyng]

Nhu ttdn da ndi, mli lidn hf gifta lugng

vd sy v^t hifn tugng ttong the gidi khdeh

quan Id tdt ylu, do dd, mpi sy vat, hifn

tugng ttdn li thuylt diu cd khd ndng tinh

dim dugc Dilu dd cd nghTa, nhftng sy vgt,

hifn tugng trong thyc tl khdeh quan cd the

tfnh dim dugc Id vd cftng phong phii, da

dgng, bao gom cd nhflng vgt thi ty nhidn, vgt

thi nhan tgo vd ngay chinh bdn thdn con

ngudi Thyc tl khdo sdt cho thdy, kit to sy

v§t dugc tinh dim cd thi Id: con ngudi (bao

gim cd bf ph§n ca thi cfta ngudi): mdt, mdi,

tay, ehdn, anh, em, cd, bdc, gido vien, bdc

sl ; dfng v|t: chim, di, ran, cd, ich, chd,

mSo ; thyc v^t: cdfy, cd, hoa, Id, canh, cd,

qud ', cdc v^t thi nhan tgo: nhd cua, do

dirng, qudn do ', cdc v^t thi, hifn tugng ty

nhidn: song, nui, trdng, sao may ; cdc khdi

nifm trftu tugng: quan diim, tu tudng, igp tnrdng ; thdi gian: ngay, thdng, ndm, thien niin ki, phdt, gid ; khdng gian: phia, hudng, phuang, khodnh,

b B4c diim hinh thdc: Khdo sat trdn ngu

lifu cho thdy, trong tiing Vift, sy v|t dugc tinh dim thudng cd nghia khdi qudt Id ngudi, v^t (dfng v^t, thyc v^t, do v$t), vifc ho§c cdc hifn tugng ty nhidn Do dd, tu ngft bilu thj chftng thudng Id cdc danh tft ho$c cym danh tft Hinh thftc ndy dugc coi Id hinh thftc bilu hifn ca bdn cfta kit to sy vdt dugc tmh dim vi nd phi biln nhdt VI dy:

(9) Nguyin vd Thuy la hai anh em rugt [

LS Bidn Cuong]

(10) Mdi c6 cdu £nh If ong cdng mep, phinh bvng chi ndi m^t cdu binh thudng cUng da vdng tai cd xung quanh roi [Td

Hodi]

Khi dugc bieu thi bang danh tft hay cym danh tft, vi tri phi biln cua kit to sy vat dugc tinh dim Id vi tri sau sl tft chi so

lugng: s6 t^ chl s6 lugng + kit t6 chi su v$t dufrc tinh dim Vf dy:

(11) Mudi tdm tudi tdi cd hai niim vui rdng Idn, hai budc di quan trpng trong cudc ddi: mpt ehdn budc vdo ngudng cua ngudi Idn vd m^t ehdn chuan bj budc vdo ngudng cita dgi hgc [Nguyin Nhdt Anh]

Tuy nhidn, trong thyc te sft dyng ngdn ngft, cflng cd trudng hgp kit t l sy v§t dugc tinh dim dftng tiirdc so tft chi sl lugng ; Trong trudng hgp dd, bdt buf c dftng ngay sau sl tft chl sl lugng phdi la mgt danh tft don vi Vi dy:

(12) Cam ba bdt thuoc ba thang [Tyc

ngft]

(13) Mitt hdnz mpt lang che tdu mpt edn

[Cadao]

(14) Gdm tr&m cuon, bac nghin cdn

[Truyfn Kieu]

Tr^t ty sdp xIp nhu ttdn thudng chi xudt hifn trong tha ca trft tinh nhdm nhdn mgnh, thu hftt sy chft ^ cfta ngudi tilp nh|in dii vdi

Trang 5

nhu vgy la do su chi phdi, tac dgng cua c ^

ylu t l thugc binh difn ngft dyng (myc dfch,

nhidm vu giao tidp, su phdn bd tin trong cdu

true thdng bdo)

Ket qud khao sat cho thdy, khdng chi cd

cdc danh tft, cym danh tft ma cac dgi tft, chft

ylu la dai tft xung hd (dgi tu nhdn xung)

cung dugc dvmg de bidu thi kit t l su vgt

dugc tinh dim Dai tft nhan xung bilu thi kit

t l sy vdt dugc tinh dem ciing cd vi tri phi

biln la vi tri sau s6 tft chi sd lugng Vi dy:

(15) Bdt gidc, tdi tien lgi TrUi, ddng

thing hai ehdn trudc, khodc vai TrUi, hai

ehung tdi hudng xuong dudi vo ddi [Td

Hodi]

(16) Nhung md thdng ndo cd truyen dan

trong tdi thi ldi ngay ra, hai chune ta sS Idm

ehung la chinh no keu, nghia Id ehi cd mgt

no se bi bdt [Vu Trgng Phyng]

Kit tl sy vat duge tinh ddm khdng chi

dugc bidu tin bang cac danh tft, cym danh tft,

dgi tft xung hd ma cdn dugc bilu thj bdng

cdc df ng tft, ti'nh tft Trong v ^ ttd kit to sy

vdt dugc ti'nh dem, cdc ddng tft vd tinh tft

ndy thudng dugc danh hda vd mang y nghTa

sy vdt tinh Vi dy:

(17) Xua sao mpt hen thi nin/Gid sao

chin hgn thi quin cd mudi [Ca dao]

(18) Ddn ta trdm ddng ngdn cay [Ca

dao]

Vj tri phd bidn cua chung la vi tri sau so

tft chi sd lugng Tuy nhidn, frong nhihig ngft

ednh nhdt dinh, ciing cd khi kdt tl nay dftng

trudc sd tft chi sd lugng dd chi mftc dd cfta

hanh ddng hodc nhan mgnh tinh chdt, ddc

didm nao dd Chdng hgn:

(19) Ndi chin thi phdi lam mudi/ Ndi

mudi lam chin ke cudi ngudi ehe [Ca dao]

(20) Canh tinh khd Idm ai ai/ Chdng di

khd chin, thiip tdi khd mudi [Ca dao]

La kit t l ca sd, ti^n li thuylt, kit t l sy

v$t dupe tftih dim thudng khdng thi vdng

khuyet Tuy nhidn, ttdn thyc tl, vdn xdy ra

mgt so trudng hgp vang khuylt chiing trong

(21) Nam nay Id mpt 0, nita thi nam ndm

[Nguyin Du]

(22) Chd or nghi rdng khong nhS anh em

ta lgi chju chit linh denh ed nhu thi nay, md phdi cuu sdng l^ mpt 0 [Td Hodi] (23) Hai vong hoa dd sp, mpt 0 eda bdo

Gd Mo, mpt 0 eda Xudn, eiing len vdo hdng ddu [Vfl Trgng Phyng]

Sy vdng khuyet cua mft sl kdt to ca sd ttong cau nhdm ttanh ldp thdng tin, tgo su lien ket ch^t chg gifta cac dan vi ngdn ngu

trong cdu vd cflng Id dQ khang dinh dd la

phdn tin cii, hudng sy t$p trung vao phdn tin mdi, tidu diem thdng bdo

Nhu vgy, ttong md hinh kit tri ciia sl tft chi so lugng, ket td sy vgt dugc tinh dem thudng dugc bidu thj bdng cdc danh tft (cym danh tft), cac dai tft nhdn xung va cdc dfng tft, tinh tft dugc danh tft hda Logi kit to nay

cd thd dung d trudc vd sau sd tft, trong dd, vj tri dung sau Id vi tri co ban, vi tri dftng trudc

la vi tri khdng ca bdn

3.2 Kit ti dan v/ ^pre diing S tinh

^m

Thufc tmh sl lugng cfta cdc sy vgt hifn tugng tdn tgi trong thyc tl khach quan Id tdt ylu Song cd nhiing sy v|it hifn tugng khdng thi tinh toan, dong dim mgt cdch trye tilp ndn khdng cd kha nang kdt hgp trye tilp vdi

so tft chi sd lugng De tinh dim mf t cdch ranh mgch, khdng hi lan Ipn giiia cdc sy v$t hifn tugng khdng cung logi dd, ngudi ta dat

ra cdc don vi de tinh dem Do dd, trong md

hinh kit tri ciia sl tft chi sl lugng cdn cd mdt kit t l ca sd la kit to don vj dugc diing

dl tinh dim

CJ day chftng tdi xdc dinh kit t l chi dan

vi dugc dung de tinh dim Id mgt logi kit td

ca sd cfta so tft chi sl lugng bdi vi ttong

qud trinh khao sdt vd phan tich ngu lifu, chftng tdi nhgn thdy, bdng thft phap cdi biln, cd thd dl ddng tdch bift dugc hai yen

t l : dan vi dugc dftng dl tinh dim va sy vat dugc tinh dim ttong sft dyng md khdng

Trang 6

lam thay dii y nghTa co ban cfta cdu true

Vi dy:

(24) Ba bdt cam->Cam ba bdt

(25) Mpt lang ehe ->Che mpt lane

Kit qua khdo sat va phdn tich ttdn ngft

lifu ti^g Vift cho thdy loai kit t l ndy cd

nhiing ddc dilm sau:

- Dac diim y nghia: Ket t l chi don vi

dugc dua ra dl tinh dim bd simg, hifn thyc

hda y nghia: logi don vi dugc dftng dl tfnh

dim cho so tft chi sd lugng VI dy:

(26) Anh dung dudi ehdn mpt cdy cdi

xanh [Td Hodi]

Cac su vat hidn tugng ttong tf nhidn tuy

rdt phong phft da dgng nhimg khdng ton tgi

rdi rgc Id td ma dugc con ngudi quy vdo

nhflng Idp, nhiing loai don vj khac nhau

Thyc td khdo sat cho thdy, kit to don vj

dugc diing de tinh ddm cd thi Id cdc don vi

ty nhidn: tdm, bdc, cdi, con, td, ed, qud, ci^c,

hdn, vien, thdng, dua ; cd thd Id cdc dcm vi

quy udc: cdn, lit, met, tg, tdn, mdu, sao ;

don vi t£ip hgp: bdy, dan, lu, lap, chdng,

ddng ; don vi td chftc hdnh chinh: huy^n,

xd, thon, tinh, td, nhom, ; dan vi hdnh dfng

cfta sy vifc: trgn, can, chuyen, phen, lan,

lugt, cu, ndm, bo, vdc, gdnh, ngum,

- Dgc diim hinh thuc: Ket qua khdo sdt

ttdn ngft lifu tiing Vift cho thdy, kit t l don

vi dugc dftng dd tinh ddm chu ylu Id dan vi

sy v^X do dd chftng dugc thi hifn bdng cdc

danh tft Cy thi, frong tiing Vift, tiiu loai

danh tft don vi Id hinh thftc bilu hifn pho

biln nhdt cfta loai kit tl nay VI du:

(27) Sdng nay neu khong vpi di bdt dua

khdc thi tdi biiu thim chi dy vdi eh^c qud

phgt thd nita [Ngd Tdt Td]

(28) Hdn bd cd hai dum vdo cdi tay ndi

rdt to [Nam Cao]

Bd sung -^ nghia logi dan vi dugc dftng de

tftih dim, kit td ndy thudng dime liln ngay

sau sl tft chi sl lupng va trudc ket t l chi sy

vdt dugc tinh dim Cd thi md hinh hda vi tri

lupng - kit to chl dcm v/ duprc dua ra ^ Unh dim - kit ti cMs^ vpt ducrc tinh dim

Ddy dugc xem Id vj tri pho biln cfta kit

t l chi don vi dupe dua ra de tinh ddm trong

md lunh kit tri cfta so tft chi s6 lugng d c §

df cym tft VI dy:

(29) Miing mgt th, bS con hdn xdeh mpt bao ehe vdi ndm qud cau din mirng tudi cdc dng quan vi&n di kiim ed vd kiim tien phong bao [Nam Cao]

(30) Ba ddng mpt md trdu cay/ Sao anh

khdng hoi nhirng ngdy cdn khong [Ca dao]

Trong mOt sd trudng hgjj, kit to ndy dftng trudc sl tft chi so lupng de nhan mgnh loai dcm vi dugc dftng dl tinh dim hem Id so lugne Trudng hgp nay thudng xdy ra vdi kit to dan vi dugc dftng dl thih dim Id kit to logi dan vi quy udc Vi dy:

(31) Gidp em quan tdm tien cheo/ Qum n&m tien cudi lgi dec buong cau [Ca dao]

Kit qud nghidn cuu cimg cho thdy, sy xudt hifn cfta kit t l don vi diing dl tinh dim, ddc bift la kdt t l don vi tinh dim dupe bieu thi bdng c£u: danh tft chi don vi ty nhien

dd cho thdy ddc thft cua tiing Vift so vdi mft so ngdn ngft khdc Trong nhilu ngdn ngft, sy kit hgp cfta so tft s6 lugng vdi mpt yeu t l nao dd chi don tiiudn Id de bilu thi lugng sy v^t Cd thi thay rd dilu dd qua cdc

vi dy ttong ti^g Anh:

(32) / have five books.: (33) These five pens are mine

(34) I would like two cups of coffee

Cdn trong tiing Vift, ket trj cfta sl tft cH

sl lugng mgt m^t vfta bieu thj lugng sy vat nhung m$t khdc the hifn rd cdch tri nh|n ciia ngudi Vift vl sy v|lt Vd kit t l dcm vi diing

dl tinh dim 1dm ndn sy khdc bift nay Ngucd Vift de ddng nhin ra sy khdc nhau ciia su

v|t ttong cdc each diing: hai con thityin/hd cdi thuyin, ndm vi sao/ ndm dng sao/ ndm ngdi sao; mpt Id thu/ mpt bite thu, 3.1.3 Kit td thi dugc dinh lugng

Ndu kit t l sy v|t dugc thih dim vd kitti

Trang 7

N G 6 N N G f & DClfl S 6 N G

tidu bidu cfta so tft chi sd lugng trong pham

vi cym tft thi kit t6 chi chft thi dugc dinh

lugng la kit to bit bugc cfta s6 tft s6 lugng

trong phgm vi cdu Logi kit t l ndy cd dac

diem nhu sau:

Dgc diem y nghia: Kit to the dugc djnh

lugng b6 sung cho so tft chi so lugng y

ngbia eft phdp chu thd dugc dua ra dl dinh

lugng (tudi tdc, gia cd, ) Kdt t l ndy dugc

xdc dinh ttong mli quan hf cd phdp: sl tft

lam trung tam ngft phap - ngu nghTa Qam vi

to) trong cau VI dy:

(35) Mot neudi mudi chin doi muai/Mgt

nguai vita d^p vita tuoi nhu minh [Ca dao]

Kit qud khdo sdt eho thdy the dugc djnh

lugng trong thuc ti khach quan khd da

dgng phong phu Do dd nd cd the cd ndt

nghia khdi quat Id ngudi, vat (dpng v^t, thyc

vat, )

Dgc diim hinh thitc: Ket tl chi the dugc

dinh lugng dugc bidu hifn bdng danh tft,

cym danh tft hoae dgi tii (Jua khao sdt ngft

Ufu, chftng tdi thdy loai kit t l ndy thudng

diing trudc so tft chi sl lugng, cd the kit hgp

trye tilp ho$c gjan tilp thdng qua cdc phy tft

chi thdi (dd sdp, mdi ) hojc cac tft dg, gdn,

khodng, chirng ng6t, C6 the md Idnh hda

vi tri cfta chftng nhu sau: Kit t6 the duyc

dinh lupng -So tir ckisS lupng Vf dy:

(36) Qi ndm nay dd ngoai sdu mirei

[Nam Cao]

(37) Mdt cdu be trgc mudi ba, toe cdn di

trdi ddo, mde mpt bp do ndu thdm mdu vd dd

eua ngtrdi vung bien [Ha An]

4 Ket lugn

Nhu vdy, kit tri ciia sl tft chi s6 lugng

trong tiing Vift chinh la khd ndng md ra

xung quanh nd nhOng d trlng can h o ^ cd

thi ldp ddy bdi nhiing thdnh td ngft phdp

nhdm bd sung nhiing ^ nghia nhdt dinh

Todn bg kha ndng kit hgp dd tgo ndn kit tri

cfta nhdm so tft ndy Nghidn cftu ttdn ngft

kit tri cua so tft chi sl lugng bao gom 3 kit

t6 ca sd thuf c hai c ^ df Id: kit td s^e vpt dugc tinh dim, kit td dan vf dtrgc dimg d§ tinh dim kit ti thi dugc dinh lugng Nhftng

kit to ndy chiu sy chi phii dn dinh trye tilp cua so tft chi so lugng Khi dugc hifn thyc hda, chftng gdp phdn bgc 10 nhihig dac diem ban chdt nhdt cfta s6 tft chi s6 lugng-Nghidn ciiu d$c dilm kit ttj cfta sd tft chl sl lugng trong tiing Vift thd hifn rd quan nifm cfta ngudi nghidn cftu vl kit tti Id mft quan nifm ndi rfng bidn df kit hi so vdi L.Tesnidre Nghidn cftu ddc dilm kit tri cfta

sl tft chi sd lugng trong tiing Vift ddc bift

la nghidn cftu cdc kit t l ca sd cd y nghia quan trpng trong vifc nhgn difn va phdn dinh tft logi sl tii tixing tieng Vift Kit qua nghidn cuu d$c didm ket trj cfta so tft chi so lugng trong tiing Vift cdn giup chftng tdi phat hifn dugc dgc trung ngft nghTa - ngft phdp ridng bift cua sl tft chi lugng ttong tidng Vift so vdi cdc ngdn ngft khac

T A I lA^V THAM K H A O

1 Ld Thj Lan Anh (2014), Bde diim kit tri eua nhom vi tit ehi quan h$ vi tri thupc tinh trong tieng Vi^t, Tgp chi Tft dien hgc vd

Bdch khoa thu so thang 5

2 Ld Thj Lan Anh (2014), Tir trdng trong tha Hdn Mgc Td: nhin tit li tht^it kit tri Tap chf Ngdn ngft vd Ddi sing, sl thdng

9

3 Asher R.E (ed) (1994), The encyclopedia of language and linguistics 9

vol Oford and New York: Pergamon Press

4 Dmh van E)ftc (2010), Cde bdi gidng

vi tir phdp hgc tiing Vi$t (tit logi nhin tit binh di$n chuc ndng), Nxb Dgi hpc QuIc

gia, Hd Npi

5 Nguyin Vdn Lgc (2000), Kit trf eua dgng tit tiing Vi$t, Nxb Gido dye, Hd Npi

6 Tesniere L.(1969), Elements de syntax

Ngày đăng: 19/05/2021, 20:38

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w