Bài giảng Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin - Chương 6: Học thuyết kinh tế về chủ nghĩa tư bản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Chương 6 cung cấp cho các bạn những kiến thức về học thuyết kinh tế về chủ nghĩa tư bản độc quyền và độc quyền nhà nước. Mời các bạn tham khảo bài giảng để bổ sung thêm kiến thức về lĩnh vực này.

Chương VI

Học thuyết kinh tế về chủ nghĩa tư bản

độc quyền và chủ nghĩa tư bản

độc quyền nhà nước

I

Nguyên nhân hình thành CNTB độc quyền

Tự do

cạnh tranh

Tích tụ, tập trung sản xuất

Độc quyền

V.I.Lê nin:"Tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này khi phát triển đến một mức độ nhất định lại dẫn tới

độc quyền."

Mayback

Toyota

Xét về bản chất, CNTB độc quyền là

một nấc thang phát triển mới của CNTB

Chủ nghĩa tư bản độc quyền là CNTB

trong đó ở hầu hết các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế tồn tại các tổ chứcTBĐQ và chúng chi phối sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.

Đặc điểm 1: Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền

Có ít

xí nghiệp lớn

Cạnh tranh gay gắt

Tổ chức độc quyền

Tổ chức độc quyền là liên minh giữa những TB lớn để tập trung vào trong tay một phần lớn (thậm chí toàn bộ) sản phẩm của ngành đó, cho phép liên minh này phát huy ảnh hưởng quyết định đến QTSX và lưu thông của ngành đó

Tích tụ,

tập trung

sản xuất

Thoả hiệp

Sở hữu tư

nhân

Sở hữu tư bản tập thể

Xanh®ica H§QT

®iÒu hµnhviÖc mua,b¸n

C«nggl«mªrat Cons¬n

Liªn kÕt nhiÒu ngµnh

nghÒ,lÜnh vùc

Ngân hàng

nhỏ

độc quyền ngân hàng

Tổ chức độc quyền công nghiệp

Tư bản tài chính

Đặc điểm 2: Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính

Vai trò mới của ngân hàng

Sát nhập

Đầu sỏ tài chính

Đầu sỏ tài chính

T­­b¶n­tµi­chÝnh

Nền kinh tế

trong nước Nền kinh tế thế giới

Đặc điểm 3: Xuất khẩu tư bản

Xuất khẩu TB là XK giá trị ra nước ngoài nhằm mục đích chiếm đoạt giá trị thặng dư và các nguồn lợi khác ở các nước NK TB.

Hình thức

xuất khẩu

tư bản

Đầu tư trực tiếp

Đầu tư gián tiếp

Mục tiêu

Kinh tế

Chính trị

Tại sao nói xuất khẩu tư bản là một tất yếu khách quan ?

Cho vay để lấy lãi

Đầu tư trực tiếp thông qua xây dựng

nhà xưởng tại nước được đầu tư

Đặc điểm 4: Sự phân chia thế giới về kinh tế giữa các

liên minh độc quyền quốc tế

Xuất khẩu

tư bản

Hình thành tổ chức độc quyền

quốc tế Tại sao sự mở rộng xuất khẩu tư bản tất yếu dẫn đến sự phân

chia thế giới về kinh tế giữa các tổ chức độc quyền?

Đặc điểm 5: Sự phân chia lại thế giới về lãnh thổ

giữa các cường quốc đế quốc

về chính trị , quân sự

Xung đột

về quân sự

để phân chia lãnh thổ

Chiến tranh thế giới

Trong năm đặc điểm kinh tế của CNTB độc quyền thì đặc

điểm nào là quan trọng nhất?Vì sao?

3 Sự hoạt 3 Sự hoạt động của quy luật giá trị và quy luật giá trị

thặng dư trong giai đoạn CNTBĐQ

a.Quan hệ giữa độc quyền và cạnh tranh trong giai

Giữa các

tổ chức độc quyền với nhau

Trong nội bộ độc quyền với nhau

Biểu hiện hoạt động của quy luật giá trị và quy luật

giá tri thặng dư trong giai đoạn CNTBĐQ:

Do chiếm được vị trí độc quyền nên

các tổ chức độc quyền đã áp đặt

giá cả độc quyền.vì vậy nếu trong

CNTB TDCT quy luật giá trị biểu

hiện thành quy luật giá cả sản xuất

thì trong CNTBĐQ thì quy luật

giá trị biểu hiện thành quy luật

giá cả độc quyền

Trong CNTBTDCT, quy luật giá trị thặng dư biểu hiện thành quy luật tỷ suất lợi nhuận bình quân sang CNTBĐQ quy luật lợi nhuận độc quyền cao là hình thức biểu hiện của quy luật giá trị

thặng dư

Xoa dịu mâu thuẫn giai cấp, mâu thuẫn XH

Mâu thuẫn giữa các tổ chức ĐQ quốc tế

CNTB độc quyền nhà nước

Nguyên nhân ra đời và bản chất của CNTB ĐQNN

Sự can thiệp của NN

Mâu thuẫn cơ bản

của chủ nghĩa tư bản

Các mâu thuẫn thời đại

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ

và PCLĐ quốc tế

Tổ chức độc quyền

tư nhân

Nhà nước

tư sản

CNTB độc quyền nhà nước

Phục vụ lợi ích của các tổ chức độc quyền

Giải quyết mâu thuẫn của CNTB

Bản chất của CNTB độc quyền nhà nước

CNTB độc quyền nhà nước không phải là một chế độ kinh tế mới

so với CNTB, lại càng không phải là chế độ tư bản mới so với CNTB độc

quyền CNTB độc quyền nhà nước chỉ là CNTB độc quyền có sự can thiệp, điều tiết của nhà nước về kinh tế, là sự kết hợp sức mạnh của

TB độc quyền với sức mạnh của nhà nước về kinh tế thành 1thiết chế

và thể chế thống nhất nhằm phục vụ lợi ích của các tổ chức TBĐQ và cứu nguy cho CNTB.

- CNTBĐQNN là nấc thang phát triển mới của

CNTBĐQ Nó là sự thống nhất của ba quá trình

gắn bó chặt chẽ với nhau: tăng sức mạnh của tổ

chức độc quyền, tăng vai trò can thiệp của NN vào

kt, kết hợp sức mạnh kt của độc quyền tư nhân với sức mạnh chính trị của NN trong một thể thống

nhất và bộ máy NN phụ thuộc vào các tổ chức độc quyền

Như vậy, CNTBĐQNN là một quan hệ kt,

chính trị, xh chứ không phải là một chính sách

trong giai đoạn độc quyền của CNTB

2.Những hình thức biểu hiện chủ yếu của

Mở rộng DNNN bằng vốn tích luỹ của các DNTN

Nhà nước trực tiếp tổ chức và quản lý các xí nghiệp thuộc khu vực kinh tế nhà nước

Chính sách

và công

cụ vĩ mô

Tài chínhTiền tệĐối ngoạiDNNN

TÀI CHÍNH TIỀN TỆ

Kế hoach phát triển kinh tế

Vai trò của CNTB đối với sự phát triển nền sản xuất xã hội?

- Sự ra đời của CNTB đã giải phóng loài người

khỏi “đêm trường trung cổ ” của xh phong kiến,

đoạn tuyệt với nền kt tự nhiên chuyển sang phát

triển kt hàng hoá, chuyển sx nhỏ lên sx lớn hiện đại

- Phát triển lực lượng sản xuất: CNTB làm cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ với

trình độ kĩ thuật, công nghệ ngày càng cao:

Thủ công- cơ khí – tự động hoá, công nghệ hoá

Lao động cơ bắp

Kỹ thuật thủ công

Kỹ thuật cơ khí

Tự động hóa và công nghệ hiện đại

- Thực hiện xã hội hoá sản xuất:

Đó là sự phát triển của phân công lao động xã hội, chuyên môn hoá sản xuất và hợp tác lao động sâu sắc, mối liên hệ giữa các đơn vị kinh tế, giữa các ngành,…phụ thuộc lẫn nhau thành 1 hệ thống

- Xây dựng tác phong công nghiệp cho người lao

động, làm thay đổi nề nếp, thói quen trong xh phong kiến

- Lần đầu tiên trong lịch sử đã thiết lập nên nền dân

chủ tư sản, dựa trên cơ sở thừa nhận quyền tự do

thân thể của cá nhân

chế

của

CNTB

Tiến hành tích luỹ TB với những biện

pháp bóc lột, ăn cướp tàn bạo

Cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của CNTB là quan hệ bóc lột của nhà TB đối với CN, tạo sự bất bình đẳng trong xh

Thủ phạm gây ra các cuộc

chiến tranh thế giới

Tạo ra sự phân chia, ngăn cách giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới

Phong trào công nhân