Bài viết Vấn đề hoàn thiện giáo trình xã hội học nông thôn trình bày về lịch sử xã hội học nông thôn, phương pháp nghiên cứu xã hội học nông thôn, nội dung cơ bản xã hội học nông thôn, ứng dụng xã hội học nông thôn, quan hệ xã hội học nông thôn,... Với các bạn chuyên ngành Xã hội học thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích.
Trang 1V N HOÀN THI N GIÁO TRÌNH
XÃ H I H C NÔNG THÔN
Hi n nay b môn Xã h i h c đã đ c nhi u tr ng đ i h c, c quan đào t o trên đ i
h c đ a vào h th ng ch ng trình h c t p nh môn h c b t bu c, ho c b tr , ho c t ch n Yêu c u h c t p và gi ng d y cho c ba c p đ i h c, cao h c và nghiên c u sinh khoa h c
áp ng nhu c u c a ngành giáo d c, đào t o các khoa, b môn, Vi n Xã h i h c đang tích c c hoàn thi n b môn Xã h i h c c ph n lý thuy t c b n và ng d ng Xã h i
h c nông thôn là m t chuyên ngành xã h i h c c ng ph i ph n đ u theo ph ng h ng đó
Tr c h t,ta th xem xét tình hình th c t và đánh giá ch t l ng giáo trình xã h i
h c nông thôn đang đ c th c hi n m t s tr ng và c quan đào t o
Nh đã bi t, sách "Xã h i h c đ i c ng" các n c phát tri n h u nh không có chuyên m c v xã h i h c nông thôn Ch ng h n, trong sách "Nh p môn xã h i h c" c a Tony Bilton, Kenvin Bonnett và nhi u tác gi khác (Nxb Khoa h c Xã h i Hà N i-1993) không có chuyên m c v nông thôn và đô th Trong "Xã h i h c đ i c ng" do Vi n đ i h c
m Hà N i xu t b n (xem GS Ph m T t Dong, PGS Nguy n Sinh Huy, PGS Nguyên
Ph ng, Xã h i h c đ i c ng, T sách i h c - ào t o t xa Hà N i-1995) c ng có cách
ti p c n t ng t , ngh a là không có chuyên m c xã h i h c nông thôn và đô th M i đây,ta
th y xu t hi n cu n "Xã h i h c" do Ph m T t Dong và Lê Ng c Hùng đ ng ch biên (Nxb
i h c Qu c gia Hà N i-1997) có dành m t ch ng cu i cùng, ch ng X : M t s l nh v c nghiên c u xã h i h c, trong đó có đ m c "Xã h i h c đô th và nông thôn" Sau khi xác
đ nh khái ni m nông thôn và đô th , tác gi trình bày hai l nh v c nghiên c u c a xã h i h c nông thôn và xã h i h c đô th V đ i t ng c a xã h i h c nông thôn, tác gi xÁc đ nh :"
Nó nghiên c u v ngu n g c, s t n t i và phát tri n c a nông thôn nh m t c ng đ ng xã
h i." (trang 315) Tóm t t l ch s hình thành chuyên ngành xã h i h c nông thôn và sau đó
đ a ra m t s h ng nghiên c u chuyên bi t nh : 1/- V trí,vai trò c a nông thôn trong xã
h i, trong c c u xã h i; 2/- C ng đ ng nông thôn; 3/- Tính đ ng( ?) nông thôn; 4/-
Qu n lý nông thôn, 5/-Dân s nông thôn, 6/-Môi tr ng nông thôn, v.v
các n c đang phát tri n ta th y có s quan tâm đ c bi t t i giáo trình xã h i h c nông thôn Thí d nh n , Trung Qu c.v,v Phòng xã h i h c nông thôn,Vi n Xã h i
h c có l u tr tài li u d ch các sách giáo khoa xã h i h c nông thôn do các tác gi …n ‡ , Trung Qu c vi t Ch ng h n cu n" Xã h i h c nông thôn" c a tác gi Hans Raj (Nxb Surjeet Publications, Delli-110007,1992) đã trình bày xã h i h c nông thôn v i m t c u trúc hoàn
ch nh, g m các ch ng: (1)- Xác đ nh ph m vi, ý ngh a c a xã h i h c nông thôn; (2)- B n
ch t c a xã h i h c nông thôn- khoa h c hay là ngh thu t?; (3)- Ph ng pháp nghiên c u xã
h i h c nông thôn; (4)- Xã h i h c nông thôn và các khoa h c xã h i khác; (5)- M t s khái
Trang 2ni m c b n trong xã h i h c nông thôn; (6)- C ng đ ng nh và xã h i nông dân; (7)- Làng quê- l ch s và con ng i; (8)- C ng đ ng làng-xã; (9)- So sánh xã h i đô th và xã h i nông thôn; (10)- S bi n đ i c a làng quê n ; (11)- Tôn giáo nông thôn; (12)- V n hóa nông thôn; (13)- Các môn đ Sanskara nông thôn; (14)- V n hóa th m m nông thôn; (15)-Gia đình nông thôn; (16)- H th ng gia đình m r ng; (17)- Hôn nhân nông thôn; (18)- H
th ng đ ng c p; (19)- Ch ngh a phân bi t đ ng c p nông thôn; (20) - T•ng l p h l u; (21) - H th ng Jajmani nông thôn; (22) - Nhóm Hookah; (23) - T t ng bè phái nông thôn; (24) - B ph n lãnh đ o nông thôn; (25) - Giáo d c nông thôn; (26) - Gi i trí nông thôn; (27) - Kinh t nông thôn; (28) - Chính tr nông thôn; (29) - Nh ng v n đ nông thôn; (30) - V n đ m c n nông thôn; (31) - Th t nghi p nông thôn n ; (32) - V n
đ nhà nông thôn, sinh thái và casc v n đ khác; (33) - Các Panchayt nông thôn; (34) -
Ki n thi t l i nông thôn; (35) - C i cách ru ng đ t; (36) - Ch ng trình phát tri n c ng đ ng; (37) - Các h p tác xã tín d ng; (38) - H p tác xã s n xu t nông nghi p nông thôn; (39) - Bhoodan, Samptidan và Gramdan; (40) - Sarvodaya, (41) - Ch ng trình s c kh e - k
ho ch hóa và d ng sinh nông thôn; (42) - Môi tr ng nông thôn n và ph ng Tây; (43) - Cách m ng xanh nông thôn
Sách "Xã h i h c nông thôn Trung Qu c" do Lý Th Kinh ch biên (Hà Nam, Nông dân Trung Nguyên, 1989) c ng có m t k t c u hoàn ch nh không kém, bao g m các
ch ng: (1) - Gi i thi u d n nh p; (2) - L ch s phát tri n c a xã h i nông thôn Trung Qu c; (3) - CŸ nhân và đoàn th xã h i nông thôn; (4) – T ng l p, giai c p và c đ ng xã h i c a
xã h i nông thôn; (5)- Vùng mi n nông thôn; (6) - Môi tr ng sinh thái nông thôn; (7) -
Nh ng v n đ xã h i nông thôn; (8) - Công tác xã h i nông thôn; (9) - Tâm lý xã h i nông thôn; (10) - S ki m soát xã h i nông thôn; (11) - Xây d ng n n v n minh tinh th n xã h i
ch ngh a nông thôn; (12) - Bi n đ i xã h i nông thôn; (13) - Hi n đ i hóa xã h i nông thôn; (14) - Chi n l c phát tri n nông thôn
Th c ra các n c phát tri n c ng có chuyên kh o xã h i h c có t•m giŸo khoa xã
h i h c nông thôn Ch ng h n cu n sŸch do P Rambaud ch biên:"Xã h i h c nông thôn"(Paris/La Haye,Monton,1976) Trong đó có c m t h th ng v n đ xã h i h c nông thôn nghiên c u, bao g m các ch ng: (1) - Nh ng xã h i luôn bi n đ i, (2) - Trí nh t p th
và s sŸng t o ra m t xã h i, (3) - Lao đ ng ru ng đ t, c s c a xã h i nông thôn, (4) - Làng, m t t ch c b n v ng, (5) - Tài s n ru ng đ t, ý ngh a và xung đ t, (6) - Chính sŸch
ru ng đ t và s di đ ng xã h i, (7) - V m t s v n đ còn ch a bi t rõ
Trong cu n "Xã h i h c t nhi u h ng ti p c n và nh ng thành t u b c đ•u" (Ch biên T ng Lai, Nxb Khoa h c xã h i, Hà n i, 1994) có ph n "Xã h i h c nông thôn" do tôi
vi t Trong đó tôi đã xác đ nh c s và b khung c a giáo trình xã h i h c nông thôn Bao
g m: (1) - c đi m đ i t ng và Ph ng pháp Tôi vi t: " i t ng riêng c a xã h i h c nông thôn chính là các v n đ , s ki n và nh ng qui lu t đ c thù c a h th ng xã h i nông thôn xét trong toàn b tính ch nh th và ph c th , ph c t p, đa d ng, phong phú c a nó trong
hi n th c" (tr 60) V đ c đi m Ph ng pháp, tôi cho r ng c n k t h p c 3 nhóm Ph ng pháp trong xã h i h c nông thôn: a/ Ph ng pháp chung, b/ Ph ng pháp riêng c a xã h i
h c và c/ Ph ng pháp riêng c a xã h i h c nông thôn; (2) - B khung h v n đ nghiên c u
xã h i h c nông thôn, bao g m nh ng v n đ t ng quan, t ng tác n i b xã h i nông thôn (các nhân v t, nhóm xã h i, các c c u, t ch c, thi t ch xã h i nông thôn ) và nh ng v n
đ t ng quan, t ng tác gi a xã h i nông thôn v i môi tr ng (đô th hóa, công nghi p hóa,
qu c t hóa ); (3) - Thành t u nghiên c u xã h i h c nông thôn nói chung đ c tôi l u ý đó
Trang 3là chính xác hóa khái ni m "nông thôn", làm sáng t d n b n ch t xã h i nông thôn và xu
h ng bi n đ i t t y u c a xã h i nông thôn; (4) - Xã h i h c nông thôn Vi t Nam tuy còn non tr , song c ng đã có m t s thành qu b c đ u, đáng l u ý nh t là sáng t d n th c
tr ng và xu h ng bi n đ i c a xã h i nông thôn trong th i k i m i
Nh đã nói, hi n nay, do nhu c u s nghi p đào t o, giáo trình xã h i h c nông thôn
c ng nh xã h i h c nói chung c n đ c hoàn thi n đ ph c v cho c 3 c p: đ i h c, cao
h c và nghiên c u sinh Xét theo yêu c u đó thì nh ng gì đã đ c vi t và th c hành là ch a
đ t yêu c u
D i đây, chúng tôi th phác th o b khung m i thích h p h n Tr c h t là m t s nguyên t c chung S phân bi t 3 c p đ đào t o là nh sau: a/ Giáo trình dùng cho đ i h c cung c p t ng đ i đ y đ nh ng ki n th c c b n c a môn h c; b/ giáo trình dùng cho cao
h c đi sâu vào các chuyên đ ; c/ đ i v i nghiên c u sinh thì c n đi sâu vào v n đ mà đ tài
lu n Ÿn nghiên c u sinh đã l a ch n Vi c phân b gi gi a lý thuy t và th c hành s theo nguyên t c cân đ i, chú tr ng ph n th o lu n đ t ng tính tích c c, ch đ ng và hi u qu ti p thu ki n th c khoa h c c a h c viên
K t c u c a giáo trình xã h i h c nông thôn dành cho trình đ đ i h c
Xã h i h c nông thôn là m t trung tâm liên ngành xã h i h c Do đó, v đ i t ng,
ph ng pháp, b máy ph m trù, các chuyên đ c a nó có t m c sánh đ c v i xã h i h c nói chung
Theo tôi, c c u t ng quát c a chuyên ngành xã h i h c nông thôn bao g m các thành
ph n chính sau đây:
1 L ch s xã h i h c nông thôn
2 Ph ng pháp nghiên c u xã h i h c nông thôn
3 N i dung c b n c a xã h i h c nông thôn
3.2, Xã h i h c nông thôn chuyên bi t
4 ng d ng xã h i h c nông thôn
5 Quan h gi a xã h i h c nông thôn v i các chuyên ngành xã h i h c và các l nh
v c khác
D i d ng mô hình, ta có th hình dung c c u đó nh sau: (xem S đ 1)
V n đ c th hóa n i dung c a xã h i h c ph thu c c n b n vào quan ni m v đ i
t ng nghiên c u c a nó Nh đã bi t,câu h i :"Xã h i h c nghiên c u cŸi gì?" đã có nhi u cách tr l i khác nhau, th m chí mâu thu n lo i tr nhau,tr thành v n đ tranh lu n xuyên
su t l ch s hình thành và phát tri n chuyên ngành xã h i h c
Trong bài vi t:" c đi m ti p c n h th ng trong xã h i h c" (T p chí Xã h i h c,
S 4/1996) tôi đã có nh n xét xu th chung c a xã h i h c hi n đ i là t ng-tích h p h t nhân
h p lý c a các quan đi m tuy khác nhau, th m chí đ i ch i nhau, song xét v th c ch t l i có
ch c n b n nh t trí v i nhau Và tôi c ng đã đ xu t ý ki n cho r ng ph m trù "h th ng xã
h i" đ s c bao hàm t t c các h t nhân h p lý c a các quan đi m c nh tranh nhau v đ i
t ng, ph m vi, ý ngh a c a xã h i h c Do đó, m t cách nh t quán, tôi v n kiên trì quan
ni m v đ i t ng c a xã h i h c nông thôn mà tôi đã đ ra trong ph n "xã h i h c nông
Trang 4thôn" c a sách "Xã h i h c t nhi u h ng ti p c n và nh ng thành t u b c đ u" (1994) đã trích d n trên
S đ 1: C c u t ng quát c a chuyên ngành xã h i h c nông thôn
đây, tôi v n xác đ nh đ i t ng c a xã h i h c nông thôn là nh ng s ki n,v n đ
và quy lu t c a h th ng xã h i nông thôn Tuy nhiên, hi n nay, c ng có cách quan ni m khŸc Ví d nh trong cu n sách :"Xã h i h c" do Ph m T t Dong và Lê Ng c Hùng đ ng
ch biên (Nxb i h c Qu c gia Hà N i - 1997) có ch ng I " i t ng, ch c n ng và nhi m v c a xã h i h c" c a tác gi Lê Ng c Hùng đó, tác gi cho r ng ph m trù "h
th ng" v n không đ s c t ng - tích h p các quan đi m h p lý mà ph i s d ng ph m trù
"quan h " Tác gi vi t: "Xã h i h c là khoa h c nghiên c u qui lu t c a s phát sinh, bi n
đ i và phát tri n m i quan h gi a con ng i và xã h i" (tr.11) và nh n m nh r ng: "Vi c xác đ nh đ i t ng nghiên c u c a xã h i h c là qui lu t n y sinh, phát tri n m i quan h
gi a xã h i và con ng i có ý ngh a lý lu n và Ph ng pháp lu n to l n trong vi c gi i quy t
nh ng khúc m c lý lu n và Ph ng pháp lu n xã h i h c" (tr.24) Tôi có suy ngh v nh ng
đi u trên và đ cùng nhau trao đ i nh m đi đ n nh ng hi u bi t sâu s c h n cho nên m nh
d n nêu lên đây: vì sao tác gi không coi "m i quan h gi a con ng i và xã h i" là h th ng
ho c làm nên h th ng ho c chí ít là có tính h th ng? c k các trang sách t 11 đ n 24 s
(1)
L ch s
xã h i
h c nông
thôn
(4)
ng d ng
xã h i h c nông thôn
(2)
Ph ng pháp nghiên c u
xã h i h c nông thôn
(5) Quan h gi a xã h i h c nông thôn v i các chuyên ngành xã
h i h c và các l nh v c khác
(3)
N i dung c b n c a xã h i h c nông thôn
3.1/ i c ng xã h i h c nông thôn 3.2/ Xã h i h c nông thôn chuyên bi t
Trang 5th y rõ tác gi v ch ra m t đ ng phân ranh d t khoát gi a m t bên là h th ng còn bên kia
là phi h th ng
1 Xã h i
2 V n hóa
3 C c u xã h i
4 V mô
1 Con ng i
2 Cá nhân
3 Hành đ ng xã h i
4 Vi mô
N u đúng nh th này thì khái ni m "h th ng" không đ s c bao quát toàn b l nh
v c đ i t ng c a xã h i h c Nh ng đó không ph i là quan ni m đúng đ n và hi n đ i v h
th ng úng là đã t ng có quan đi m l ch l c nh v y, ch ng h n nh đ ng nh t h th ng
v i c u trúc (hay c c u) và đ ng nh t đ i t ng c a xã h i h c v i c c u xã h i ó chính
là ch ngh a c u trúc (hay ch ngh a c c u) trong xã h i h c, m t khuynh h ng r t đ c
tr ng c a ch ngh a th c ch ng c đi n Nh ng l ch s xã h i h c cho th y rõ, s phê phán
ch ngh a c u trúc không ch t phía ch ngh a ph n th c ch ng, nh n m nh tính phi c u trúc (b ng nh n là phi h th ng) c a hành đ ng cá nhân và d n t i ch ngh a ph n c u trúc,
mà còn t phía ch ngh a Mác, ngay t đ u đã không đem đ i l p lo i tr nhau gi a c u trúc
xã h i v i hành đ ng xã h i, v mô v i vi mô, xã h i v i cŸ nhân mà coi chúng nh hai m t mâu thu n th ng nh t c u thành b n ch t c a xã h i ng i ho c c a con ng i xã h i Nh
v y, không ph i ch có ngày nay mà ngay t th i hình thành chuyên ngành xã h i h c, đã có
m t quan ni m c n b n đúng đ n v h th ng bao g m các đ c tr ng c b n là c u trúc (hay
c c u), ch c n ng, hành vi, l ch s
H th ng là t p h p các ph n t (hay y u t ) có quan h v i nhau và v i môi tr ng
N u xu t phát t đ nh ngh a c b n này c a L.V Bertalanfy thì ph i ch ng nh ng cái mà
Ti n s Lê Ng c Hùng coi là phi h th ng nh "cá nhân", "hành đ ng xã h i","vi mô" đ u có
th coi là h th ng, b i m i cái đ u là t ng h p nh ng ph n t (hay y u t ) có quan h v i nhau và v i môi tr ng
Mà n u nh v y thì tôi ngh r ng: "quan h gi a con ng i và xã h i" hay "quan h
gi a xã h i và con ng i" mà tác gi đã quan ni m ph i ch ng th c ch t là m t bi u hi n c a
h th ng xã h i ng i (hay c a h th ng con ng i xã h i)? H n n a, c ng còn ph i tính đ n
nh ng bi u hi n khác n a c a h th ng xã h i ng i, đó chính là quan h gi a con ng i và con ng i, và quan h gi a xã h i và xã h i C ba lo i quan h này m t m t làm nên tính
t ng th (tính ph c th ), và m t khác, h p thành tính th ng nh t (ch nh th ) c a h th ng
ng i xã h i Vì v y, tôi cho r ng đ i t ng c a xã h i h c không ch h n ch trong m i quan h gi a con ng i và xã h i mà bao hàm c m i quan h gi a con ng i và con ng i,
c ng nh m i quan h gi a xã h i và xã h i
Ngoài ra, c ng còn ph i l u ý đ n m i quan h gi a con ng i và xã h i ng i v i môi tr ng, bao g m c môi tr ng xã h i và môi tr ng t nhiên Không đi sâu vào m i quan h liên h th ng này thì ch a làm sáng t đ c b n ch t, qui lu t phát sinh, phát tri n
c a m i quan h gi a con ng i và xã h i Ph i ch ng đoàn k t hay xung đ t xã h i không liên quan gì đ n tình tr ng khan hi m tài nguyên thiên nhiên? Vì th , theo tôi, nh ng v n đ
v quan h gi a con ng i và xã h i v i môi tr ng th c ch t là v n đ liên h th ng, siêu
Trang 6h th ng, cho nên ti p c n h th ng đ s c bao quát toàn b ph m vi, đ i t ng c a xã h i
h c
ng nhiên là không nên quan ni m m t cách tuy t đ i, c ng nh c r ng ti p c n h
th ng là duy nh t đúng đ n và thích h p; b i vì h th ng, tính h th ng không ph i là đ c
tr ng duy nh t c a s v t, hi n t ng Nh ng cách ti p c n khác h th ng, phi h th ng c ng
có nh ng giá tr nh t đ nh Trên nh ng v n đ mà tôi m nh d n đ a ra trao đ i v i Ti n s
Lê M nh Hùng, tôi cho r ng, n u nh tác gi th a nh n r ng "Xã h i h c t nh ng n m 1980
tr l i đây có xu h ng tr thành khoa h c t ng h p ch y u v i ý ngh a là khoa h c nghiên
c u c v con ng i và c v xã h i" (tr.20), thì không có cách nào khác t t h n đ i v i xã
h i h c hi n đ i là cách coi h th ng xã h i ng i (hay h th ng con ng i xã h i) là khích
th , t c là ph m vi đ i t ng riêng mà trên đó khoa h c xã h i h c l y ra các s ki n, v n đ
và qui lu t đ nghiên c u chuyên bi t
Chính vì th mà, tôi ngh r ng cách ti p c n h th ng trong xã h i h c nông thôn là đúng đ n và thích h p đ xây d ng b môn khoa h c này Mà n u nh v y thì c c u giáo trình đ i c ng xã h i h c nông thôn quÁn tri t quan đi m t ng - tích h p các quan ni m
h p lý b ng ti p c n h th ng s có d ng mô hình t ng ng nh sau:
Ph n I:
Nh p môn xã h i h c nông thôn
(1.1)
1 1.1 L ch s xã h i h c nông thôn
1.2 i t ng xã h i h c nông thôn
1.3 Ph ng pháp xã h i h c nông thôn (1.2) (1.3)
Ph n II:
N i dung c b n c a xã h i h c nông thôn 2.1 c tr ng c b n c a xã h i nông thôn
2.2 C c u và hành vi xã h i nông thôn
2.3 Thi t ch và ho t đ ng xã h i nông thôn
(2.3)
Ph n III
ng d ng và phát tri n ti p t c xã h i h c nông thôn
Trang 73.1 Quan h gi a xã h i h c nông thôn v i các chuyên ngành xã h i h c và các l nh v c
3.2 ng d ng xã h i h c nông thôn
(3.3)
C th hóa thành ch ng, m c,
giáo trình đ i c ng xã h i h c nông thôn có th có d ng sau đây:
Ph n m đ u
Gi i thi u d n nh p
1/ Ph m vi và n i dung đ i t ng nghiên c u xã h i h c nông thôn
2/ c đi m Ph ng pháp nghiên c u xã h i h c nông thôn
3/ T cách đ c l p c a xã h i h c nông thôn
4/ Ý ngh a, tác d ng c a xã h i h c nông thôn
Ch ng th nh t: Nh ng đ c đi m c b n c a xã h i nông thôn
1/ nh ngh a khái ni m "xã h i nông thôn"
2/ Phân lo i xã h i nông thôn
Ch ng th hai: C c u và hành vi xã h i nông thôn
1/ C c u dân s , lao đ ng xã h i nông thôn
2/ Phân t ng xã h i nông thôn
Ch ng th ba: Thi t ch và ho t đ ng xã h i nông thôn
1/ Gia đình nông thôn
2/ Kinh t nông thôn
3/ Chính tr nông thôn
4/ Giáo d c nông thôn
5/ Y t nông thôn
6/ Tôn giáo nông thôn
7/ Các t ch c và thi t ch xã h i khác nông thôn
Ch ng th t : Làng - xã
1/ Khái ni m làng - xã
2/ H i nh p (c ng đ ng)
3/ Hòa h p (c ng hòa)
4/ V n hóa làng - xã
5/ T qu n làng - xã
Ch ng th n m: Bi n đ i xã h i nông thôn
Trang 81/ c đi m l ch s xã h i nông thôn
2/ Th c tr ng và xu h ng bi n đ i xã h i nông thôn
3/ L a ch n chi n, sách l c phát tri n nông thôn
Ch ng th sáu: ng d ng và phát tri n ti p t c xã h i h c nông thôn
1/ M t s thành qu ng d ng xã h i h c nông thôn
2/ Tri n v ng ng d ng xã h i h c nông thôn
3/ Hoàn thi n n i t i chuyên ngành xã h i h c nông thôn
* Trình đ cao h c c a giáo trình xã h i h c nông thôn s có hai ph n l n
- Ph n th nh t: Ôn t p ki n th c c b n c a trình đ đ i h c
- Ph n th hai: Các chuyên đ c a xã h i h c nông thôn bao g m:
+ Chuyên đ I: Xã h i h c nông thôn - m t trung tâm liên ngành c a xã h i h c + Chuyên đ II: V n đ b n ch t c a xã h i nông thôn
+ Chuyên đ III: Chi n l c phát tri n nông thôn
+ Chuyên đ IV: Nông thôn Vi t Nam trên con đ ng đ i m i, phát tri n n đ nh, lâu
b n
+ Chuyên đ V: Lý lu n và kinh nghi m làm công trình nghiên c u xã h i h c nông thôn
V i trình đ nghiên c u sinh, nh đã nói, s tùy thu c ch đ c a nghiên c u sinh mà
có s l a ch n cách trình bày n i dung và Ph ng pháp thích h p, s đ c bi t chú tr ng
Ph ng pháp lu n nghiên c u xã h i h c nông thôn
Trên đây là nh ng v n đ tôi nêu lên mong nh n đ c ý ki n tranh lu n và nh n xét
đ cùng nhau xây d ng m t giáo trình xã h i h c nông thôn v a mang tính lý lu n sâu s c
v a phù h p v i th c ti n Vi t Nam, m t giáo trình đang đ c ch đ i