1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Đôi lời chiêu tuyết cho Đặng Nhữ Lâm (Nhân đọc cuốn Tìm hiểu trận tuyến bí mật trong lịch sử Việt Nam)

8 7 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 8
Dung lượng 433,67 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Bài viết trình bày đôi nét về việc tìm lại lịch cổ Việt Nam; lịch Việt Nam thời Lý và Trần; khái lược gia thế họ Đặng. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu.

Trang 1

wmmmj

DOI LOI CHIEU TUYET CHO D A ] \ G Miff LAM

(NHAN DOC CUON TIM HIEU TRAN TUYEN BfMAT

TRONG UCH SU^VliTNAMi

LE THANH LAN"

1 Dgt va'n d e

Cuo'n sach Tim hieu trdn tuyin bi mat

trong lich sit Viet Nam (1) cua Nguyin Hong

DUdng ed le la mflt trong nhQng cuon sfich

sdm, nlu khflng ndi la g i n nhu d i u tifin

muln nhin mpt each khai qufit Uch sQ ngfinh

an ninh trong sufi't chilu dai lich sQ dan tpc

Sach in da lau, tQ nfim 1986, khi sfich

mdi ra, tfii dpc da e6 y ngd ve mpt thflng tin

ma n6 d% cfip, nfin dfi l i n theo Tdi liiu

tham khdo d cuoi sfich, tim den nhfi mpt

ngudi quen ed cuon Viet s^ tieu dn (ban in

nfim 1960 d Sai Gdn) de kiem tra lai Khi

thfi'y die'u minh nghi nggi qua la ed 'Vfi'n dl",

ro rfing Nguyin Hong DUdng da ngp nhfin

mfi viflt sai, qua ngudi sd hQu cufl'n sfich, tfli

da nhfin tdi tfic gia v l sai sot nay Cong viec

bfin rpn, nen d i n gid tfli mdi co dip vilt bai de

trao doi mot each cfin ke v l sai sot do, thUc ra

khong phai hUdng d i n tfic gia nQa mfi vi dpc

gia vfi cung mot p h i n vi hfiu due cua "nhan

vfit" dupc d l cfip den, nhfi't lfi lue nay, khi mfi

nhilu ngudi dang tim hieu ve vdi tien to' cua

minh, tim v l coi nguon

Khflng ro d i n nay sach da dupc tai ban

chUa, tfic gia da cd ldi di'nh chinh lgi sai sot

dd chUa Tuy vfiy, vdi s i lUpng tren 20.000 ban, chic chin nhie^u cuon cdn tren cac gifi sach tai eac thU vien, edn dpc gia dpc din,

tfii nghi cung nen cd ldi bfin di> dfic gia khoi

n h i m l i n , b i l u sai v l mflt nhfin vfit Hch sQ

CO cflng vdi dfi't nudc

Trong cuo'n sfich nfii trfin, Nguyen Hong DUdng da vilt:

"Nhd lfim tfi^t cflng tfic t u i n tra kiem soat, giQ mfit phdng gian t l , nhfi T r i n da phfit hifin dQdc nhQng hogt dpng gian diflp nguy hilm cua bon gifin diep khoae ao sQ gia, nhfi bufln Nguyfin; phat hien dUpc

nhQng hogt dpng phdn qudc (L.T.L nhfi'n

manh) trong hfing ngu sQ gia nha T r i n

NhQ Lam vang mflnh vua T r i n di sQ dd ve

bdn do vi cung dien cdm thdnh vd hodng thdnh Thdng Long (L.T.L nhfi'n mgnh) roi

gifi'u mang theo elfra thU da hi phfit gific vfi trQng tri kip thdi" (2) O ghi ehu, tac gia eho biet minh dfin tQ sfich "Ngfi Thi Si

-Viet sU tiSu dn, sdd tr 2lT' Theo myc Tdi liiu tham khdo, ta bifl't cufl'n sach trfin lfi

ban dich dupe xufi't ban d Sfii Gdn nfim

1960 Chung toi chi cfi ban Viit sii tieu dn

(3) cua Nha xufi't ban Thanh nien, in nfim

'PGS.TS Hfi Nfii

Trang 2

2001, cd ghi lfi theo ban dich cua Hpi Lifin

lac nghien cQu vfin hda A chfiu, chfic lfi in

lai dQng nguyen vfin tQ ban Sfii Gdn in

nfim 1960 nflu trfin, It nhfft thi f tQ dQng

nhu vfiy, vi ngfiy fi'y tdi dfi c i n thfin dfii

chilu roi Nay thfi'y tren trang mgng (4)

cQng cd ban djch nfiy, trQng vdi ban nfim

2001 6 dd, Ngd Thi Si vilt: "NhQ Lfim

vfing menh di sQ sang Nguyen, mfit vS d6

ban cung difin vfi gifi'u mang theo cfi'm thQ,

viec phfit gific, vua Nguyen khfing nd trj

tni, chi sai dufi'i vfl", vfi du bao tQ nay trd di

ed sai sQ t h i n phai kdn chpn c i n thfin (di

sQ mfi khflng cin thfin, g i n lfim Id vific

nQde, dd lfi gUdng sang eho cac vj sQ t h i n ,

vfi cung dQpc bifl't nhfi Nguyen dm vdi nUde

ta xQ hfiu qua thfit)" (5)

Qua hai dogn tn'ch tren ta thfi'y ro rfing

Nguyen Hong DUdng da dien dgt hofin tofin

trfii vdi f cua Ngo Thi K ThUe ra NhQ Lfim

da ve ban do cung cfifm thfinh Bfic Kinh vfi

mang "cfi'm thu" - saeh cfi'm - tQ nhfi Nguyfln

ve, chQ dfiu cd ve "eung difin cfi'm thfinh va

hoang thfinh Thfing Long" nhU Nguyen Hong

DUdng viet NhUng theo chQng tfii, chinh

doan vfin Ngo Thi Si viet v l NhQ Lfim cung

chUa phan finh dUpc dQng npi dung eong vific

cua ong, nhlTt la vific dfinh gia cdn nhilu

thien lech Mot difl'u cung nen nfli tdi lfi Ngfl

Thi Si khdng cho bifit v l hp cua nhan vfit mfi

fing nhic tdi

Nfi'u nhin nhfin vfi'n di mpt each ddn

gian, dudng nhu chi c i n trich dSn nhu t h i

da lfi du de dflc gia dfli chie'u, khdi can binh

lufin dfii ddng Cung chfnh vi vfiy, ngfiy fi'y

tdi chl cd ldi n h i n tdi tfic gia sfich Tuy vfiy,

ngim ky, ngay ldi phfl cua Ngfi Thi Si cung

chUa thda dang, d dfiy, ehung ta cung c i n

hiiu "cfi'm thii" lfi gi Theo hpc gia Hofing

Xuan Han, "cfi'm thu" d day lfi lich thU,

saeh day cfich lfim lich

D l thfi'y ro hdn vffn d l , chQng tfii xin

trfch tQ cuon Lich vd lich Vi^t Nam, d dd

hpc gia Hofing Xufin H a n da d i n tQ Minh

sil dogn vfin sau;

'Thfing hai nfim Dai DQc thQ 5 (1301, Nguyfln Thfinh T l , T r i n Anh Tdng) vifln Thfii phfi Hofin Trgch tfiu: "SQ An Nam Dfing NhQ Lfim vfl trfim ban do cung Uyln,

mua gitfu dja do, sdch cdm (L.T.L nhfin

mgnh), sao chfip vfin thU v l bfin bgc ehuyfin dfinh Giao Chi Lai ghi trflm tinh hinh qufin sQ d B i e bifin vfi vific xfiy sdn Ifing Xin sai sQ ban chilii trfich l i y dgi nghia" Thfing 3, sai L l bfi thupng t h u Ma Hgp Ma,

L l bfi thj lang Kieu Tdng Lfing mang chilu

t h u do Nhfit Tfln ( T r i n Nhfin Tflng lfi Thai

thupng hofing) Dai f lfi: "Bon NhQ Lfim

lfim vific trai phfip, dfing phai tri d i n cQng NhQng t r i m thUdng ca thien hg sfic cho hQu ty tha cho v l TQ nay phai chpn iQa sQ

N l u mufl'n t r i n tinh d i l u gi thi phai hit sQc thfinh tam; chQ Ifi'y hU vfin mfi doi, thi

cd ich gi cho viflc minh xin Chd sp doi cfich,

de trfinh hoi hfin v l sau" Roi lai sai bon van hp TrUdng Vinh Thilc cQng sQ v l " (6)

T h a t ro rfing, tuy vfiy, chQng ta v i n cin khao cQu ky hdn, d l cd mfit k i t lufin thda dfing, ngo h i u chieu t u y l t eho sQ thin Dfing NhQ Lfim D l cd them cd sd thuyit phue, chung ta c i n xem xfit v l ljch sQ lich

Viet Nam ndi chung vfi kf hdn mfit chQt vl

ljch Vipt Nam giai doan ngay trUdc vfi sau chuyfl'n di sQ nfiy

2 Doi nfit ve vific t u n lai lich co Viet Nam Trong cfic thQ tjch c l ciia nUde ta, khflng thfi'y ndi v l mfit lieh co rifing cua Vifit Nam khac vdi lich Trung Qufi'c, cung khfing thfi'y cfic nhfi bfic hpc nhQ Lfl Qu^ Dfln, Phan Huy ChQ viet v l vfi'n d l nfiy Song, trong

t h u tjch eo', qua thfit cung ed dfli chS phang phfi't v l k h a nfing ed mfit lich c l Vifit Nam,

Trang 3

trong Nam dng mdng luc Ho Nguyfln

TrQng cd n h i c dl'n Bdch the thdng ky cua

Trin Nguyfin Dan (1325-1390), hay Bgi

Nam thifi: Itic ghi lgi ldi tfiu cua sQ t h i n

Nguyin HQu Thfin Ifin vua Gia Long sau

chuyin di sQ v l nfim 1810, r i n g m i y trfim

hfim qua l}ch ta theo mfit phfip cQ, trong

khi Trung Quic theo mfit phfip mdi Thfit

ra, chi g i n dfiy, sau khi da tim thfi'y ljch c l

Vifit Nam, ta mdi h i i u ro f nghia cua

nhQng doan vfin dd Tuy vfiy, tQ Ifiu n h i l u

nhfi nghifln cQu dpc Dgi Vi^t sit ky todn thii

thfiy trong dd nhQng thfing nhufin khfing cd

trong ljch Trung Qufic, da phfin vfin, tu hdi:

hofie lfi sQ gia ta chfip sai, hofie lfi ljch Vifit

Nam khfic ljch Trung Qufi'c thfit? Hp khflng

tin Dgi ViSt sit ky todn thii chdp sai, nhUng

cung khflng tim dupc b i n g chQng xfic thQc

vl sU t i n tgi cua mfit ljch c l Vifit Nam

Cho din g i n dfiy, rfi't n h i l u ngudi v i n

tin ring, khflng cd mfit ljch c l Vifit Nam

Mfit 1^ do ddn gian lfi da ed n h i l u ngudi da

bd cflng sQc ra soan cfic c u i n lich dfii chilu

lich DUdng vdi lieh Am-DUdng d d i u the ky

trudc diu chl ghi lich Trung Qufi'c NhQng

ngudi khfic tU nghi r i n g , minh khong cd

chuyfln mfin v l lich hpc, dfinh chju Ngay ca

khi dupc tilp xQc vdi cfic c u l h lich c l nfim d

thu vifin, hp cung khflng ngd dd lfi lich Viet

Nam, hofin tofin khac ljch Trung Quoc, nfin

khfing khao cQu kf Da hdn mfit l i n , cfic

nhfi sogn ljeh da t i l p cfin cfic cfic cuon lich

CO mfi khflng b i i t gifi tri cua chQng Khi

sogn cuon Lich thiky XX vfio nfim 1967, to

lfim ljch cua Nha Khf tUpng da ed trong tay

cuIn Hodng triiu Minh Menh khdm dinh

vgn niin thii, nhUng cung khflng khao cQu

dl tira ra lich Vifit Nam cfi tQ nfim 1544

Vfio trudc nfim 1976, Nguyen Linh, khi viS't

Ldi tita cho c u l h Bdng doi chieu Am Duong

lick 2000 nam vd niin bieu lich sU da nfii

din cuon Bdch trung kinh lfi lich Le, nhUng

dd lfi dng Nguyin Trpng Binh lgi khfing

biet den cuon Bdch trung kinh di khao cQu

vfi dQa lich Vifit Nam vfio sfich cua minh Cung cd t h i cd ngUdi da tiin hfinh khao cQu efic cu^n lich c l trfin, nhUng khfing du kifin n h i n vfi kinh ng^fim nfln khflng di din

k i t qua cuoi cQng Vfi't tfch v l l i n khao cQu

cdn lUu lgi trong cul'n Khdm dinh vgn niin

thti, kf hifiu R2200, d Thu vifin Qufic gia vdi

cfic dfi'u khuyen dd b i n g tay d tfi't ca cfic thfing nhufin ciia 360 nfim lich Chi cin dfii chilu cac thang nhufin dd vdi mdt cuIn ljch Trung Qufic thi nhfin ra ngay cuIn ljch nfiy khdng ghi lich Trung Quoc vfi cd t h i nhanh chfing di den k i t lufin, d dd ghi ljch Vi$t Nam Cuo'n lich R2200 nfiy dfi dUpc chQng tfli in

trpn bfl b i n g anh mfiu trong cu6i Ndm trdm

ndm lich Viet Nam (1544-2043) (7)

Do thfi'y efic nQde trong khu vQc, hofie lfi dQng lieh An Dp, hofie ifi dQng lieh Trung Quo'c, nen ft ngQdi nghi r i n g xa xUa Viet Nam ta tQng cd mfit ljch rifing

Nfim 1884, hi^p Qdc Gifip Thfin (Patenotre) dUpc k^, nUde Vifit Nam bj chia

lam ba kj^, theo ba t h i c h l quan \f khfic nhau: B i e k^ (Tonkin), Trung Kf (Annam)

vfi Nam K;^ (Cochinchine) n i m trong Lifin bang Dfing DUdng (Indochina) thufic Phfip

Do nhu e i u quan \f hfinh chinh, ngUdi

Phfip d Bac K^ da sogn nhQng cuon lieh doi chilu lieh DUdng vdi ljch Am-DQdng b i n g chQ Phfip vfi chQ Qufic ngQ Cd le d i u tien

lfi Deloustal, R sogn cuon Calendrier

annamite fran(;ais de 1802 a 1916 (Vifit

-Phfip hdp ljch) in vfio nfim 1908 Cuon nfiy dQpc tai ban cd b l sung vfio cfic nfim 1915,

1922 vfi 1935 Roi d i n Cordier, G vfi Le DQc

Hoat sogn cuo'n Concordance des calendriers

lunaire et solaire de 1802-2010 ^ i chilu ljch

Am vfi ljch DQdng cua cac nfim 1802 - 2010)

in vfio nfim 1935 Nhiing cuon lich nfiy thflng

dvng d Bfic Kf vfi ca d Nam Kf nQa Ca ba

Trang 4

es

nay Vifit Nam chi dQng ljch Trung Quoc, hp

khflng biit r i n g ngay thud dd d Trung K^,

Khfim Thien Gifim eua nhfi Nguyin v i n tQ

soan Ifi'y mfit ljch Am-DQdng rifing cho Vifit

Nam vfi h i n g nfim nhfi vua v i n ban phfit

lieh dd Cfii sai cua hp gid dfiy ta thfi'y rfi't ro

khi thfi'y hp chflp sai ljch efic nfim tQ 1802 d i n

nfim 1812 vfi'n khac h i n ljch Trung Quflc

thfinh ra hofin tofin giing lich nhfi Thanh

Trong khi dd lich nhfi Nguyin dQpc in trong

Khdm dinh vgn nien thit khfic b i n ljch nhfi

Thanh nhU chQng tfii dfi nflu trong cuon Ndm

trdm ndm lich Viet Nam (1544-2043) Do chQ

Qufic ngQ d i n d i n thay the chQ Nho vfi cfic

cuIn ljch trfin lai rfi't p h i dimg, khiln cho sQ

ngp nhfin nfiy trd thfinh thien kiln sai lim

ching nhiing dfii vdi ngQdi ngogi quoc mfi ca

doi vdi ngudi Vifit Nam

Bay gid ta da biet, tQ d i u thien nien ky

thQ hai, fing cha ta da tu soan Ifi'y mfit ljch

riflng de dung Song, viec tim lai lich co

Vifit Nam la mpt cong viec kho khfin, Ifiu

dfii vfi cdn c i n tifi'p tuc Cflng viee nfiy b i t

d i u tQ nfim 1944 bdi hpe gia Hofing Xuan

Han vdi bfii Lich vd lich ddi Le, tren Tgp

chi Khoa hgc vfi Thanh Nghi va cufli cQng

vfio nfim 1982 vdi cufl'n Lich vd lich Vi^t

Nam (8) tren Tfip san Thdng tin khoa hgc

tai Paris Ve p h i n minh, chung tfii da dQpc

dpc hai cufi'n lich cd cua nQde ta lfi cfic ban

in Bdch triing kinh vfi Khdm dinh vgn nien

thu vfi da dem in lgi trpn bp dQdi dang anh

vfio cuIn Ndm tram lich Viet Nam

(1544-2043) Ca hai cuoi lich eo deu lfi saeh in, vfi

lfi nhQng bfing chQng khong the bfic bd

dQpc de khfing dinh sU ton tgi cua ljeh eo

Vipt Nam, khfic b i n ljeh Trung Qufl'c TQ

hai cuon ljch co dd vfi tQ mpt cufi'n lich chfip

tay lfi Lich dgi nien ky bdch triing kinh,

chQng toi tim ra lich Viet Nam tQ nfim

1544 trd lgi dfiy, gom ljch nhfi Lfl, nhfi Tfiy

Sdn, nhfi Nguyen vfi ca ljch eua chua

Nguyen d xQ Dang Trong Chung tdi da

cdng b l cfic ljeh dd t r e n n h i l u tgp chf vfi

sfich, nhfi't lfi in chi tiet trong cuon Dm

chiiu lich Duong vdi lich Am-DUOng cm Vi$t Nam vd Trung Qud'c 2030 ndm (0001-2030) (9) C i n lUu f lfi cac thU tich e l cua

ta d i u dQng cfic ljeh Vifit Nam nay d l ghi chfip efic sU kifin lieh sQ

Tfi't nhifln sufi't mpt ngfin nfim Blc thufic, ljch chfnh thQc dQpc dQng d nUde ta lfi ljeh Trung Qudc Sau khi gifinh dUdc doc Ifip, cfic t r i l u dai d i u tifln cdn b l bfin nhilu cfing vific, chua t h i nghi diri viflc tU tinh Ifi'y mflt lich d l dQng Cd le chi bfit d i u tQ

thdi \jf, ta mdi c6 d i l u kifln tinh lich

NhUng t h u tjch c l chi bfit d i u ghi dfli dilu

v l vific lam ljch d thdi T r i n

3 L i c h V i e t N a m t h d i Ly, T r a n

Trong Nam dng mgng luc, Hd Nguyen

TrQng cd viet: T r i n Nguyen Dfin (1325-1390) "lfi ngQdi thfing hieu lieh phap, tQng

lfim ra sach Bdch the thdng ky, trfln khao

tQ nfim Gifip Thin ddi Nghiflu, dUdi tdi Tong, Nguyen, nhfit thUe, nguyfit thUc, trifl'n dp (vj tri) efic vi sao d i u phQ hpp vdi sfich ed; chuyen t a m nghifln cQu lich phap, tdi mQc tinh thfing, e i u mUa cd Qng nghifim" (10) (tr 726) Dang tile, sach BdcA

the thdng ky bi thfi't truyen, ed le bi gific

Minh vd vfit, huy hogi h i t N l u cdn, chic ta c6 dupe ljch Viet Nam trong khoang thdi gian fi'y, chi it eung ed nhQng thdng tin kha tin v l tinh hinh lfim lich d nQde ta IQc dd

Ta ehi edn biet dUdc mpt sU kifln cd lien

quan den vfi'n d l lich nUdc ta mfi Dgi Viit su" ky toan thU ghi chdp lgi: "Ky Mao, Khai

Nguyfln nfim thQ 11 (ddi T r i n Anh Tflng -1339), m u a Xuan, dfl'i tfln lich Thu Thdi lfim lich Hifip Ky Khi fi'y, Hfiu Nghi dfii lang Thai sQ cue Ifinh la Dfing Lo cho la lieh cac ddi trUde dfi'u gpi lfi lich T h v Thdi, xin doi lam lich Hipp Ky, vua y theo Lo

Trang 5

thien tUpng, deu dUOc dQng ca" (11) Ta cdn

dupe biit fing ngudi Sdn Minh, Sdn Nam

(nay la tJTng Hda, Hfi Nfli) Thdi diem nfim

1339, eung lfi luc T r i n Nguyfln Dan 14, 15

tuoi, cfl the xem la ngUdi cung thdi

Hpc gia Hofing Xuan Han qua nhilu

nam khao cQu da di d i n ke't lufin ed 2 giai

doan dfii lieh Vifit Nam khac ljch Trung

Quoc: do la vao thdi L^, thdi T r i n tQ nfim

1080 din nfim 1300 vfi thdi Lfl, d i u thdi

Nguyin, tQ nfim 1644 dfi'n nfim 1812 Ong

da phue tinh lieh giai doan sau, theo phfip

Dai Thing b i n g may tinh dien tU vfi cflng

bo trong cuon Lich vd lich Viet Nam (12)

Ve lieh giai doan d i u , bang mot each tilp

cfin khac, hpe gia Hoang Xuan Han, ggn lpc

tQ cac thu tich cfi': Todn thii (TT), Viit sd

luc (VSL), Thien uyen tap anh (TUTA) de

tim ra nhQng thfing nhufin, cac ngfiy sfie ed

ghi Can Chi, de tQ dd b i i t dQdc tinh thieu

du eua thang trong thu tich ta, roi dera

sanh vdi lich Trung Qufl'c trong khoang thdi

gian dai tQ dfiu nhfi Dinh (0969) d i n he't

nha Mgc (1592), roi Ifip thanh bang Ong

thi'y CO khoang 220 nfim, dudi thdi Ly vfi

thdi Trin tQ 1080 den 1300 la co sQ khac

bifit, tfi't ca ed 13 trUdng hpp cd t h i kiim dinh dQpc, chung tfii trich ra mflt bang cho

thdi gian dfi (xem bdng 1)

Ta nhfin thfi'y trong so" 13 trUdng hdp kiem djnh dUpc d trfin:

-I- Cfl 6 trudng hpp khfic nhau ldn, tQc la

khfic nhau v l thfing nhuan (N, ghi d cot

cuoi), lfi cac trudng hdp 1, 2, 5, 6, 10, 13; trong dd ed 2 trUdng hpp khfic nhau rfi't ldn,

vQa nhuan vQa tii (N&T) lfi trUdng hdp 6

vfi 10, khi mfi thfing nhufin cua ljch hai nUde xay ra d hai nfim liln k l nhau + C6 3 trUdng hpp BO'S, 11, 12 cd sU khac

nhau nhd, tQc lfi khfic nhau v l ngay soc (S),

dfin d i n cac thang t h i i u du khfic nhau + Cd 4 trUdng hpp tuy phat hifin thang nhufin d lich Viflt Nam, nhUng lgi trung vdi thang nhufin trong lich Trung Quo'c (=), chiem 30,77% Vfiy, ty le khac biet la 69,23%, mpt ty la kha cao

Hpc gia Hoang Xuan Han con tim thfi'y hai l i n nha Tfl'ng cfl ban ljch cho nUde Nam

ta vfio cfic nfim BInh Than - 1176 va Binh

D i n - 1206 Co the, nhfin lich ban thi cQ nhfin thoi chQ ta da tQ tinh la'y rdi Theo nhQng k i t qua mfi chung toi khao

Bang 1: Cac t h a n g nhusin, n g a y s o c c u a thdi Ly, T r i n kiSm d i n h dUUc t r o n g 220 nam

T T

1

3

5

7

9

10

11

12

13

N a m

CThan

G Thin

BNEO

KDau

N T *

A Siiu

BD^n

CNKO

TMili

BTMn

D T i

A DSu

DHoi

C T *

1080

1126

1132

1146

1210

1256

1285

1300

Viet Nam

Dcfi vua

Lv Nhan Tong

L« Nhan Tong

L* Th^n T6nK

L* Anh Tone

L* Anh Tong

Lv Cao Tong

Lv Hue Tong

Tr^n Thai Tong

Trgn Nhan Tong

Tr^n Anh T6ng

Th&ng nhuan

8

11

8 5-6

khone

6

9 thieu

2

khong

2 d u

12 du

3

NguSn

V S L

T T

T T

T T

T T

T U

T T

V S L

T T

T T

T T

Trung Quoc Difivua

Tong Th^n Tong Tong Huy T5ng Tong Cao Tfing Tong Cao Tong T^ng Cao Tong Ta'ng Cao Tong Te'ng Cao Tong Tong Ninh Tong Tong L* Tong Nguyen The T^

Nguyen Thanh TSig

Th&ng nhuan

9

11

8

11

khong

4

9 d u

2

khong

4

2 thieu

12 thieu

8

Khac

N

=

N

N & T

=

S

=

N & T

S

N

TheoZ^ San Yen Ho Hoang Xu&n Hdn (13) Thang nhuan 5 lich Trung Qutfc cua cfic nfim At Situ (1145) v&

Trang 6

sfit dupc tQ cufi'n Khdm dpnh vgn nUn thU,

thi trong khoang 100 nfim, tQ 1644 d i n

1643, tuy hai nUdc cQng dQng phdp ljch D?ii

Thffng, nhung ljch 2 nUdc vfi'n khfic nhau ro

r$t, cd tfi't cS 11 l i n khfic nhau, trong dd 1

ldn khfic nhau ldn lfi khfic nhau v l thfing

nhufin vfio nfim Tfin Dfiu, 1621 The.; t h i

thi bfit d i u tQ nfim 1080 cho d i n h i t nhfi

Nguyin ta lufln so^in Ifi'y m^t ljch riflng d l

dQng, khfic ljch Trung Quflc, chi tQy IQc mfi

khfic nhau n h i l u hay ft mfi thfli, chi tile lfi

ljch giai do^n tQ 1080 d i n 1543 cdn chUa

tim thfi'y N l u dfiu tU thfch dfing thi cQng

cfl t h i phi^c tfnh dUpc nhU hpc gia Hofing

Xufin Han da lfim cho giai do^n 1644 d i n

1812, mfi n h u ta dfi thfi'y, k i t qua fi'y trQng

v6i ljch trong hai cufl'n Bdch trung kinh vfi

Khdm dinh vgn nien thU

3 Khfii luprc g i a thlT h p Dfing

Khao cQu gia pha hp nfiy, nhfi nghien

cQu Nguy§n Vfin Thfinh cho biflt, Dfing

NhQ Lfim sinh ra trong mpt gia dinh nho

hpc cd t r u y i n tho'ng khoa bang, n h i l u

ngudi do dat cao, c6 ngUdi lfim ngoai giao,

CO ngUdi lfi danh tUdng To tien xUa ed eu

Dfing Nghiim do kf thi chpn ngUdi tfii gidi

thi thu nfim At Ti (1185) ddi hf Cao Tdng,

lfi ngUdi khai khoa cho hp Dfing nfiy Sau

do cd cu Dfing Dien dfiu d$ nhi giap khoa

thi Thai hpc sinh nfim Kifln Trung thQ 8

ddi Trfin Thfii Tdng (1232), nfl'i tie'ng nhfi't

lfi cu Dfing Ma La dfiu Thfim Hoa nfim

Dinh MQi, nifln hi0u Chinh Binh thQ 16

(1247), khi mdi 14 tufl'i TrUde ci;t Dfing NhQ

Lfim con cd cu Dfing HQu Diem tQng di sQ

Hfiu dufl eua ci^ cd cac danh tudng noi tieng

anh hUng lfi Dfing Tfi't, Dfing Dung; ed cfic

nhfi khoa bang: Nfim Quy Dfiu nien hiflu

Dai Hda thQ 11 (1453) cd cu Dfing Thie'p

dfiu Hofing Giap, nfim Giap Thin nien hiflu

Hong DQc thQ 15 (1484) ed cfic cu Dfing

Tflng Cu vfi cu Dfing Minh Bich dfiu tifl'n

sy; nfim Dinh Mui nifln hieu Hong DQc thQ

18 (1487) cd cu Dfing Minh Khiflm d^u Hofing Gifip, cv Dfing Tfin dfiu d i n g tiin sy; nfim Canh Tjr, K i n g DQc thQ 21 (1490)

cd cv Dfing Dilm dfiu t i i n 8^ Ddng t^c dd cung cd n h i l u ngUdi tfii gioi ddng gdp nhilu trong sQ nghidp dfi'u t r a n h giai phdng dan tdc, khfing chi^n cQu nUdc vQa qua vfi xfiy dQng dtft nude trong thdi binh ngfiy nay Mdt thdng tin q u a n trpng lfi, con cua Dfing NhQ Lfim lfi Dfing Ld, nhU da vilt d trfln, cv Dfing LO lfi m$t ljch quan ddu tien

d nUdc ta dupc ghi tfln trong sijt sfich

4 Ddi liA chiSu tuyl't c h o D&ng NhQ Lam

4.1 Ngfiy xUa ljch dUpc xem lfi dfic quyin cua vua, nhfi vua lfi con trdi, lfi

t r u n g gian giQa trdi dtft vfi ngudi dfin, vua thay mfit trdi d^t ban l|ch cho dan, d l dfin biit ngfiy thfing, t i l t khi mfi t ^ l l , lfim ndng nghiflp Hfing nfim, Khfim thien gifim soan ljch nfim sau, roi trinh len nhfi vua, dUpc phfl c h u i n mdi dem in Cufli nfim, mpt ngfiy

l l ban ljch, cdn gpi lfi b a n sdc, dupc cQ hfinh rfi't trang trpng, nghiflm c i n Riflng Trung Hoa, coi minh lfi t r u n g tfim cua t h i gidi, cfic nUdc xung quanh chi lfi phien thuflc, lai cfing coi trong chuydn nfiy, chdng nhQng ban lieh cho thdn dan trong nQde mfi cdn tiin hfinh ban ljeh cho cfic nQde Ifin bang, coi lfi phien thupc de td ro oai phong, vfi sU rfing

b u ^ Cfic nUdc trong khu vuc thudng chi theo lich fi'y mfi dQng Cd 15 trong khu vUc chi cd nQde ta lfi tQ tinh Ifi'y l^ch riflng Vi t h i sfich d?iy phdp lam ljch thupc vfio cfi'm thU, khflng t r u y i n r a ngofii, cfing khong cho cfic nUdc khac bie't Cac ljch quan thudng lfi the tfip, ddi no k l til'p ddi kia lfim lich quan 0

ta cQng cd mfiy ddng hp chuyfln lfim ljch Chfnh vi vfiy hpc gia Hofing Xuan Han cho rfing cfi'm thU mfi Dfing NhQ Lfim sQu tdm dupe ljch thQ B i i t rfing Dfing Lfl lfi con ong, ta cang cd cd sd d l tin rfing, trong lan di sQ dd, ong da cd ljch thQ trong tay,

Trang 7

4.2 ChQng tfli nghi rfing, do bi phfit gific

vfi hi "true xufi't" nhU vfiy, Dfing NhQ Lam

khflng cdn d i l u kien mang cfi'm thQ (lich

thu) theo ngUdi v l nudc nQa, nhfi't lfi khi

dudng v l dfii d^ng dfic, di qua nhieu tram

sQ djch, l^i cd bpn v^n hp TrQdng Vinh

ThQc thfip tQng Chdc chdn rdng trong khi

sUu tdm dupc "cfi'm thii", dng da tranh thu

hoc dupc phfip lfim lieh Cfii t r u y i n t h i n g

khoa bang cua gia tpc dd cho phflp ta tin

r^ng ong lfi mdt ngUdi thflng minh tfii gioi,

nfln da dpc vfi nhanh chflng b i l u thfi'u dfio,

nhfip tfim phfip lfim ljch dd Khi v l tdi nUdc

flng nhd \^i vfi lfi ngUdi thuc thi viflc ti'nh

lich, khiln cho ljch nUdc ta lai gifl'ng lich

Trung Quic vfi thfl' lfi tQ dd v l sau ljch cua

ta trd nfln chfnh xfic hdn trudc, ta cfl cam

giac lfi hofin tofin gilhg ljeh Trung Quoc

Sau nfiy, dng t r u y i n lai phdp lfim lieh cho

con minh lfi Dfing Ld, cung theo "tinh thdn"

chi luu truyin trong gia tflc

4.3 Chfnh doan vfin trong Minh sQ mfi

hoc gia Hofing Xufin Han da dfin cho ta thfi'y

ro sU viflc Cd le vi ly' do t l nhj ve bang giao

giQa hai nUdc vfi do flng da bj vua Nguyen

"qud trfich", nen di giQ hda hieu, sQ ta ngay

d6 khflng ghi ro cflng trang fi'y eua dng

4.4 NgQpc len mflt chut, ve ljeh thdi L^,

hpc gia Hofing Xufin Hfin viet: "Chung ta cd

nhQng le de nghi rfing vua ta cung tim each

tfnh lich vfi ban lich Vdi nhQng sQ thdn

qua Tong, Mai Nguyen Thanh (1057), KiflV

Vfin Tu, Mai Canh Tien, Ly Ke Tien (1063),

Qufich Si An, Dfio SQng Nguyen (1069), cd

the cd phQdng tien hpc phflp lieh cua Tong

Trong ddi Lf Thanh Tong, d Tong cd sQ cai

ljch nfim 1064, do'i lich SQng Thien ra lich

Mmh Thifln Roi ddu nfim Nhfim Ty 1072,

Thanh Tdng mSft, Cfin DQc (Nhfin Tdng) noi

ngfli Ba nfim sau, sQ xung kich tren bien

thQy hf Tong rfi't manh Chien tranh

bfing n l , Ly Thudng Kiet xufi't qufin danh

Tfl'ng xfim lfing D i n nfim 1078 mdi thfit hda binh Nhfi Ly sai Dfio SQng Nguyen di

sQ sang To'ng Trong nfim xung kfch, khflng

16 nhfi Ly vfin nhfin dUpc ljch nhfi T6hg trieu ban Tdi nghi trUde dd, tQ cufli ddi Ly Thfinh Tong da cd vien chQc soan lieh d

trilu Ly Mflt dilu bu^c ta phai chu f lfi sQ

thdi Ly khflng h i cd ndi d i n vien chuyen mfln v l thifln vfin hay ljch fi'y cd le vi bfi'y gid chi cd lai vifln coi vi^c fi'y mfi thoi SQ cd chdp viflc thi cfic lai vien v l khoa Vilt, khoa Toan vfi khoa Hinh lufit vfio thang 2 nfim Dinh Mui (1077), chi mfi'y thang sau khi danh lui quan Td'ng tren song NhU Nguyet Tuyin tofin gia cho viflc t h u l , vi^c tgo tfic

da dfinh, mfi chfic cung de tfnh lich" (15) Nhu vfiy, tQ nfim 1080, nhfi Ly da tu tinh la'y lich, tfi't nhien phai cfl nhQng ngUdi gidi

lich phap de dam nhiflm viec nfiy vfi c6 nhQng ngudi CO cong di sit dem hch phfip ve, chac

chfin lfi mpt trong cae sQ thdn ke tren Dang

tiec, sQ gia xUa khong chflp gi v l viflc dd, nay

ta khdng cdn bifl't ai co cai cong fi'y Cd le cung

la do viflc phai giQ ke nliU tren

Co nhin lai nhU vay, ta mdi thfiy dUpc viflc lfim cua Dang NhU Lfim khong phai flng tu y mfi lfi mpt trong nhQng nhiem vu dupc trao Tuy, nhin b l ngofii thi ta tudng viee khdng thfinh, nhUng vdi nhQng ^ mfi con dng lfi Dfing Lp lfim dupe thi ta co the khdng dinh dupe rang, ong da hofin thfinh nhiflm vu mpt each xua't sfic, bfing ca tfii nfing ngoai giao, tinh thflng nghiep vu vfi bfing ca tri tue mfin tiep Ke tQ dfl ve sau hdn trfim nfim lich ta rfi't gio'ng lich Trung Quoc, nghia la luc dfl ta da cfip nhat dupc tri thQc lich phfip vfi tu soan mpt lich ehinh xfic hdn

Du sao, viflc dfi qua lau roi, chfic Ngo Thi Si eung khong du tU lieu de nflu ro dupc chien cong dfl nen viflt the, de gfiy ngp nhfin, tudng rang Dfing NhU Lam khflng hoan thanh nhiflm vu NhUng, neu ta dpc

Trang 8

dn y nfio dd khi dQng chQ "gdn" trong cfiu:

"gdn lfim Id viflc nUdc" Vfiy lfi vipc nUdc

khflng Id

5 Kit lai

Sfich cua Nguyin H i n g DUdng in ra da

Ifiu, tfli chl phfin vfin v l m^t dilu lfi, t^i sao

tfic gia lgi khflng d l cfip d i n m^t giai doan

ljch sQ ddy sflng gid eua dfin tpc, rfi't dfii tQ

nfim 1533 d i n 1788, khoang hdn hai t h i k y

ndi chifl'n lifln mien, chfing le "trfin tuyin bf

mfit" trong khoang thdi gian dd hofin tofin

"yfln tinh'7

TrUdc khi Dfing NhQ Lfim di sQ, lich cua

ta cfl 220 nfim tQ 1080 d i n 1300 rfi't khfic

ljeh Trung Quo'c Sau khi Dfing NhQ Lam

di sQ v l vfio nam 1301, lieh ta trd nfln rfi't

giing ljch Nguyen Tuy ong bi "true xufi't"

v l nUdc, bj thu mfi't "sfich cfi'm" mfi theo hpc

gia Hofing Xuan Han thi dd lfi lich thU,

nhung flng da kjp dpc hieu va nhd lfim long

d l v l nUdc gdp phdn soan lieh nUdc ta cho

chfnh xfic hdn va gio'ng lich nhfi Nguyfln

Sau nfiy, flng da truyen lai lich phap dd cho

con flng lfi Dfing Lp, khifl'n eon dng trd thfinh

CHU THICH

(1) Nguyen Hong DUdng Tim hieu trdn tuyin

bi mat trong Hch su- Viet Nam Nxb Cong an nhfin

dfin, Hfi N6i, 1986

(2) Nguyin Hong DUdng, sdd, tr 217

(3), (5) Ng6 Thi Si ViSt sH tiiu dn Nxb Thanh

ni6n, Kk N$i, 2001, tr 246

(4).hUpy/www.quansuvn.net/index.php?PHPSES

SID=506ded8c33d7a0e9c0709(K)7b7c376fc&topic=52

01.90

(6), (8), (12), (15) Ho^ng Xufin Han Lich vd

hch Viet Nam, trong La Scfn Yen Hi Hodng Xudn

Hdn, Nxb Gifio due, Hk Noi, 1998

(7) L& Thfinh Lan Ndm trdm ndm Uch Viit

Nam (1544-2043) Nxb HU N6i, 2010

mflt Uch quan gidi vfi lfi lich quan ddu tien dupc ghi tfln trong sQ sfich nUdc nhfi vao nfim 1339 Cd t h i coi sQ thdn Dfing NhQ Lfim lfi ngUdi da hofin thfinh xufi't sfic nhiflm

W vfi dfing dupc nflu gUdng trong sh sfich

Vfiy mfi, NguySn Hong DUdng trong

sfich Tim hieu trdn tuyen bi mat trong lick

sU Viet Nam da quy k i t flng thfinh ke phan

ddng, b i l n ngudi cd cong thfinh ke cd tdi do tfic gia dpc sfich vfi chdp lai mpt each thiiu cdn trpng Hdn nQa, dfiy lai lfi cuIn sach ddu tifln chuyen khao v l «nghl tinh bfio» Ldi chidu tuylt nfiy khong chi dfinh cho Dfing NhQ Lfim mfi cdn eho ca gia tdc flng, bdi dng da thQc sU lfim rang danh mpt gia tflc cd truyin thong thi thU, sinh hOng, tfii ngoai giao va gidi khoa hpc Mflt ngUdi rfi^t cdn tuyen dUdng vfi noi theo, nhfit lfi ngfiy nay, chung ta dang dfiy manh cong cupc xfiy dUng dfi't nUdc, cdng nghiflp hda, hifln dai boa va nhie'u ngUdi dang tim v l cpi ngudn de phat huy truyin thfl'ng cua dng cha

(9) (14) \A Thfknh Lfin: Dii chiiu lich DiOtng

vdi lich Am-Duang cua Viit Nam vd Trung Quoc

2030 ndm (0001-2030) Solar Calendar Comparison with Vietnamese and Chinese Lunisolar calendar 2030 years (0001-2030) • S ^

m^m 2030 ^ (0001-2030)

mmmmm^^-Nxb Giao dye Ha N6i, 2007

(10) Ho Nguyen TrQng: Nam 6ng mong luc, Trong sach Tha vdn Ly Trdn, tap III, Nxb Khoa

hoc xa hoi, Hfi Nai, 1978, tr 726

(11) NgS Si Li§n vft cfic sQ quan nha JA: Dai

Viet sU ky todn thil Nxb Khoa hoc xa h6i Ha N6i,

1993, Tftp I, tr 146

(13) Hoang XuSn Han, sdd, tr 931-932

Ngày đăng: 19/05/2021, 18:48

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w