Bài viết tiến hành điều tra thành phần sâu hại, diễn biến một số sâu hại chính trên cây chanh leo và đánh giá tần suất xuất hiện; thử nghiệm một số loại thuốc phòng trừ sâu hại chính trên cây chanh leo.
Trang 1n Nguyễn Huy Khánh, Nguyễn Tuấn Lộc và Cs
Trung tâm BVTV vùng Khu 4
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN SÂU HẠI CHANH LEO
TẠI HUYỆN QUẾ PHONG
1 Đặt vấn đề
Chanh leo (passiflora edulis Sims)
là loài cây trồng có giá trị dinh dưỡng
và kinh tế cao Tại Nghệ An, từ năm
2010, chanh leo giống Đài Nông 1
được nhập từ Đài Loan và trồng thử
nghiệm tại bản Yên Sơn, xã Tri Lễ,
huyện Quế Phong Đến hết năm 2016,
theo số liệu thống kê của UBND huyện
Quế Phong, diện tích trồng chanh leo
toàn huyện là 197,6ha, năng suất trung
bình 20 tấn/ha Với hiệu quả kinh tế
đó, chanh leo được xác định là cây
trồng chủ lực mang lại hiệu quả kinh
tế cao, bền vững, tạo công ăn việc làm
và tiến tới làm giàu cho đồng bào dân
tộc thiểu số vùng cao
Tuy nhiên, chanh leo là cây trồng
mới được đưa vào sản xuất, các nghiên
cứu về sâu hại chanh leo và biện pháp
phòng trừ chưa nhiều, do vậy cán bộ kỹ
thuật và bà con nông dân chưa có kinh
nghiệm trong việc nhận dạng sâu hại,
diễn biến, quy luật phát sinh gây hại và
kỹ thuật phòng trừ Xuất phát từ yêu cầu thực tế đó và căn
cứ quy hoạch phát triển mở rộng diện tích sản xuất vùng nguyên liệu chanh leo tại huyện Quế Phong theo Quyết định 1768/QĐ-UBND ngày 13/5/2013 và Quyết định bổ sung số 3041/QĐ-UBND ngày 16/7/2015 của UBND tỉnh Nghệ An, Trung tâm Bảo vệ thực vật vùng khu 4 tiến hành thực hiện đề tài điều tra thành phần sâu hại chanh leo, diễn biến một số sâu hại chính và biện pháp quản lý
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Điều tra thành phần sâu hại, diễn biến một số sâu hại chính trên cây chanh leo và đánh giá tần suất xuất hiện
Áp dụng theo phương pháp điều tra chung của Quốc gia
về bảo vệ thực vật (Phương pháp điều tra, đánh giá sâu, bệnh, cỏ dại, chuột hại cây trồng cạn - Viện Bảo vệ thực vật, 1997); Theo QCVN 01-38: 2010/BNN&PTNT về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng, có cải tiến một số điểm cho phù hợp với thực tế sản xuất Tần suất xuất hiện sâu hại được đánh giá theo bảng phân cấp sau:
-: Không xuất hiện Không có điểm nào có sâu +: Ít gặp < 5% điểm điều tra có sâu ++: Ít phổ biến 5-25% điểm điều tra có sâu +++: Phổ biến thường gặp > 25-50% điểm điều tra có sâu ++++: Rất phổ biến > 50% điểm điều tra có sâu
Trang 2Hình 1 Diễn biến nhện nhỏ hại chanh leo tại Quế Phong năm 2015 - 2016
2.2 Thử nghiệm một số loại thuốc
phòng trừ sâu hại chính trên cây
chanh leo
Phương pháp bố trí thí nghiệm, theo
dõi và đánh giá hiệu quả thuốc theo tiêu
chuẩn cơ sở (TCCS) về khảo nghiệm
thuốc Bảo vệ thực vật trên đồng ruộng
của Cục Bảo vệ thực vật theo quyết định
số 2614/QĐ/BVTV-KH ban hành ngày
28/12/2012
3 Kết quả nghiên cứu
3.1 Thành phần sâu và nhện hại cây
chanh leo tại huyện Quế Phong năm
2015-2016
Kết quả điều tra bước đầu đã thu
thập và định danh được 24 loài thuộc 9
bộ và 16 họ côn trùng Trong đó, 3 bộ
gồm: Coleoptera, Hemiptera và
Ho-moptera có số lượng loài nhiều nhất, cụ
thể: bộ Hemiptera (bộ cánh nửa) có 5
loài, chiếm 20,83%; bộ Homoptera (bộ
cánh đều) có 5 loài, chiếm 20,83%; bộ
Coleoptera (bộ cánh cứng) có 3 loài,
chiếm 12,50%; bộ Diptera (bộ hai
cánh) có 3 loài, chiếm 12,50% Các bộ
khác có số loài ít hơn như: bộ Acarina
(bộ ve bét) có 2 loài, chiếm 8,33%; bộ
Thysanoptera (bộ cánh tơ) có 2 loài,
chiếm 8,33%; bộ Isoptera (bộ cánh
bằng) có 2 loài, chiếm 8,33%; bộ
Or-thoptera (bộ cánh thẳng) có 1 loài,
chiếm 4,17%; bộ Hymenoptera (bộ
cánh màng) có 1 loài, chiếm 4,17%
Tần suất xuất hiện các loài sâu hại khác
nhau, trong đó nổi lên một số loài gây hại
chủ yếu như: ruồi đục quả, nhện nhỏ Các
loài khác như: bọ xít, rệp, mối, bọ trĩ xuất
hiện ít hoặc xuất hiện nhưng gây hại
không đáng kể Các loài sâu hại xuất hiện
nhiều chủ yếu tập trung gây hại từ tháng 5
đến tháng 10 hàng năm
3.2 Diễn biến sâu hại trên cây chanh leo tại huyện Quế Phong năm 2015-2016
3.2.1 Diễn biến nhện nhỏ hại cây chanh leo
Kết quả được thể hiện tại hình 1 cho thấy: Nhện nhỏ (nhện đỏ và nhện trắng) bắt đầu phát sinh gây hại vào giữa tháng 3 trên cả chanh leo trồng mới và chanh lưu gốc nhưng với tỷ lệ thấp đạt 3,00% Nhện phân bố ở cấp 1, 2, nghĩa là nhện nhỏ xuất hiện rải rác cho đến phân bố < 1/3 ngọn non, lá non, mức độ gây hại nhẹ đến trung bình Mật
độ nhện tăng dần vào các tháng nắng nóng, khô hạn hoặc những thời điểm lượng mưa thấp, công tác phòng trừ không kịp thời, tập trung gây hại từ giữa tháng 4 đến tháng
9 hàng năm Nhện nhỏ chỉ thấy xuất hiện trên các ngọn non và các lá non, trên quả còn nhỏ, quả xanh và ít thấy xuất hiện trên các lá già, quả đã chín Mật độ nhện giảm dần vào những thời điểm có lượng mưa nhiều Vào các tháng có nền nhiệt độ thấp (tháng 1, 2), hầu như nhện nhỏ không xuất hiện
Nhện nhỏ gây hại trên lá và quả với những biểu hiện, triệu chứng như sau:
Trên lá: Nhện nhỏ gây hại bằng cách hút dịch của mô
tế bào lá làm cho mặt trên của lá bị vàng loang lổ, nếu mật
độ cao làm lá bị xoăn lại, mau rụng và chậm ra lá non Gặp điều kiện thuận lợi, nhện sinh sản rất nhanh, làm cho từng mảng lớn của lá bị vàng, khô, thậm chí toàn bộ lá bị khô cháy và rụng, hoa bị thui chột không đậu trái được
Nhện nhỏ hại lá và quả
Trang 3Trên quả: Quả chanh bị hại lốm đốm vàng và có thể
bị rụng, gây thiệt hại lớn cho nhà vườn
3.2.2 Diễn biến ruồi đục quả hại chanh leo
Từ tháng 7 trở đi, quả chanh leo chín rộ và cho thu
hoạch liên tục Đây là thời điểm ruồi đục quả xuất hiện
phổ biến và gây hại quả chanh leo Chúng tôi tiến hành
sử dụng bẫy hấp dẫn Vizubon-D với số lượng 30
bẫy/ha, 14 ngày thay mồi 1 lần Kết quả tại bảng 2 cho
thấy: Bẫy Vizubon D có sức hấp dẫn ruồi cao, sau 7
ngày đặt bẫy mật độ ruồi vào bẫy trung bình 20,3-38,3
con/bẫy Sau 14 ngày, mật độ ruồi vào bẫy giảm, có thể
do ruồi trên vườn chanh giảm hoặc do mùi hấp dẫn của
bẫy giảm theo thời gian Mật độ ruồi giảm dần sau các
đợt thay mồi
Ruồi đục quả gây hại trên quả chanh leo với triệu
chứng như sau: Vết chích của ruồi làm vỏ quả hơi lõm
xuống, cứng, màu xám trắng, chính giữa vết chích có
chấm màu đen Vết thương do ruồi đục sẽ làm giảm giá
trị thương phẩm của quả Ruồi đẻ trứng vào trong quả và
hình thành giòi, sau thời gian giòi gây hại, quả sẽ bị rụng
3.3 Kết quả thử nghiệm hiệu lực một số loại thuốc
trừ sâu hại chính chanh leo
3.3.1 Hiệu lực của một số loại thuốc trừ nhện nhỏ
hại chanh leo
Kết quả nghiên cứu cho thấy:
- Thuốc Dandy 15EC nồng độ 0,50%, Danitol 10EC
nồng độ 0,20% đều có hiệu lực tốt trừ nhện nhỏ, sau 7
ngày phun thuốc hiệu lực đạt cao nhất > 80% Sau phun
21 ngày, hiệu lực trừ nhện của thuốc giảm, mật độ nhện
tiếp tục thiết lập lại quần thể trên vườn chanh leo
- Dầu khoáng SK Enspray 99 EC nồng độ 0,50% có
hiệu lực tốt nhất trừ nhện nhỏ hại cây chanh leo sau
phun 7 ngày, đạt 80,84% Hiệu lực giảm dần sau phun
14 và 21 ngày
3.3.2 Hiệu quả của một số chế phẩm phòng trừ ruồi
đục quả chanh leo
Đối với các loài cây ăn quả nói chung, cây chanh leo
nói riêng, ruồi đục quả thường xuất hiện nhiều và gây
hại khi quả bắt đầu chuyển sang giai đoạn chín sinh lý
trở đi Do vậy để xác định đúng thời điểm sử dụng chế
phẩm Entoprotein và bả Protein thủy phân tự chế +
Methyl Eugenol đạt hiệu quả, chúng tôi đã tiến hành đặt
bẫy Vizubon - D hấp dẫn thu hút trưởng thành Khi số
lượng ruồi vào bẫy đạt 10 con/bẫy thì tiến hành phun
chế phẩm, các lần phun bả protein cách nhau 7 ngày
Kết quả theo dõi cho thấy: Sau khi thấy ruồi vào bẫy
nhiều, tiến hành sử dụng bả Entoprotein có hỗn hợp
thuốc bảo vệ thực vật để phun theo dạng điểm trên lá,
không phun lên quả Bả protein có tác dụng hấp dẫn
ruồi vàng trưởng thành đến ăn và bị chết Tại công thức
I (Bả Ento-protein 150 DD liều lượng 2,0 lít/ha) và II
(Bả Protein thủy phân tự chế + Methyl Eugenol liều lượng 2,0 lít/ha) trước phun lần 1 tỷ lệ quả bị rụng do ruồi gây hại là 2,6-2,8 quả/ô, tỷ lệ quả rụng giảm dần sau các đợt phun bả protein Tại công thức đối chứng (phun nước lã) do không áp dụng biện pháp nên tỷ lệ quả bị rụng do ruồi gây hại tăng
4 Kết luận và đề nghị
4.1 Kết luận
- Bước đầu mới thu thập và giám định được
24 loài sâu và nhện hại thuộc 9 bộ và 16 họ côn trùng Loài gây hại phổ biến là nhện nhỏ
và ruồi đục quả
- Nhện nhỏ: Nhện nhỏ bắt đầu phát sinh gây hại vào tháng 3 trên cả chanh leo trồng mới và chanh lưu gốc Mật độ nhện tăng dần vào những tháng nắng nóng khô hạn hoặc những thời điểm lượng mưa thấp trong tháng Mật độ nhện giảm dần vào những thời điểm
có lượng mưa nhiều, nhiệt độ thấp
- Ruồi đục quả xuất hiện tại giai đoạn quả chín (tháng 6) Do chanh leo thu hoạch nhiều đợt nên ruồi đục quả xuất hiện thường xuyên, cao điểm gây hại từ tháng 7 đến tháng 10
- Sử dụng bẫy dẫn dụ Vizubon-D, phun chế
phẩm Etoprotein + hoạt chất trừ sâu Fipronil
có hiệu quả hấp dẫn và tiêu diệt ruồi đục quả hại chanh leo
- Thuốc hóa học Dandy 15EC nồng độ 0,50%; Danitol nồng độ 0,20% và dầu khoáng
SK Enspray 99EC nồng độ 0,50% có hiệu lực cao trừ nhện nhỏ hại cây chanh leo
4.2 Đề nghị
- Tiếp tục điều tra thu thập thành phần côn trùng và thiên địch trên cây chanh leo
- Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm hình thái, sinh vật học của những đối tượng sâu hại chính và tiếp tục theo dõi quy luật phát sinh gây hại của những sâu hại khác
để phục vụ công tác dự tính, dự báo, chỉ đạo phòng trừ
- Tiếp tục thử nghiệm các loại thuốc khác
để phòng trừ nhện nhỏ và ruồi đục quả gây hại chanh leo, ưu tiên thuốc có nguồn gốc sinh học và thời gian cách ly ngắn để đảm bảo sản phẩm an toàn trước khi thu hoạch quả
- Nên sử dụng bẫy hấp dẫn Vizubon-D
và phun bả protein trên diện rộng để mang lại hiệu quả cao trong việc phòng trừ ruồi đục quả./