Bài giảng nuôi trồng thủy sản - Chương 8

Những hoạt động liên quan đến việc quản lý, đánh bắt, nuôi dưỡng hay bổ sung các loài sinh vật thủy sản. Nhằm mục tiêu kinh tế xã hội, quản lý tài nguyên nguồn lợi hay bảo vệ môi trường.

THỦY SẢN HỒ CHỨA

THỦY SẢN HỒ CHỨA

Khái niệm thủy sản hồ chứa

Những hoạt động liên quan đến việc quản lý, đánh bắt, nuôi dưỡng hay bổ sung các loài sinh vật thủy sản

Nhằm mục tiêu kinh tế xã hội, quản lý tài nguyên nguồn lợi hay bảo vệ môi trường

Mục tiêu chính: kết hợp việc khai thác hiệu quả nguồn lợi

tự nhiên trong hồ với việc bảo vệ và phát triển bền vững

nguồn tài nguyên đó

Khái niệm thủy sản hồ chứa

Thủy sản hồ chứa là cần thiết cho tất cả các loại hồ chứa

Gia tăng sản lượng thủy sản và

Cải thiện điều kiện kinh tế xã hội của các nhóm dân cư liên quan

Cần có một kế hoạch hành động cụ thể và chiến lược quản lý hợp lý

Phân loại hồ chứa - Theo dinh dưỡng

 Hồ giàu dinh dưỡng:

 Hồ cạn, diện tích mặt nước thay đổi

 Thường được tìm thấy ở vùng đồng bằng hay thành thị

 Đất có thành phần dinh dưỡng cao

 Nước chứa nhiều vật chất hữu cơ

 Biến động D.O và pH đáng kể

 Năng suất sinh học sơ cấp trong khoảng 3 – 10 g O2 /m2.d

 Mật độ phiêu sinh thực vật gấp từ 5 đến 10 lần hồ nghèo dinh dưỡng

 Phiêu sinh động vật cũng phong phú hơn.

Phân loại hồ chứa - Theo dinh dưỡng

 Hồ nghèo dinh dưỡng:

 Sâu, diện tích mặt nước hẹp,

 Các vùng núi cao, khí hậu ẩm ướt và đất nghèo dinh dưỡng

 Độ trong cao, ít biến động về D.O và pH

 Năng suất sơ cấp rất thấp (1 g O2 /m2.d),

 Thành phần và mật độ phiêu sinh động và thực vật thấp.

 Hồ có mức dinh dưỡng trung bình: các yếu tố ở khoảng giữa hồ nghèo và giàu dinh dưỡng.

Phân loại hồ chứa

Theo thể tích

Hồ chứa lớn: thể tích lớn hơn hay bằng 100 triệu m3

Hồ chứa vừa: thể tích khoảng 10 - 100 triệu m3

Hồ chứa nhỏ: thể tích khoảng 1 - 10 triệu m3

Theo diện tích:

Hồ chứa lớn: lớn hơn 70 km2

Hồ chứa vừa: 7 – 69 km2

Chức năng hồ chứa

Chức năng của hồ chứa

Thủy điện

Phòng lũ

Nguồn nước sinh hoạt

Cân bằng hệ sinh thái

Thủy lợi

Du lịch

Thường một hồ chứa thường có nhiều chức năng

Các đặc điểm chính của hồ chứa

o Nguồn gốc và hình thái

Rất cần được xác định

Cơ sở của việc xác định các biến động thủy lý, hóa học

Kế hoạch ngăn ngừa các tình huống bất lợi cho nuôi

thủy sản

Sự phân tầng nước của các hồ chứa tự nhiên,

Sự xáo trộn các tầng nước.

Các đặc điểm chính của hồ chứa

oĐặc điểm khu hệ cá:

Tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên của từng hồ.

Phụ thuộc và tương ứng với khu hệ cá trong

các sông, suối cấp nước cho hồ

Các hoạt động thủy sản hồ chứa: sự bổ sung

của con người.

Sử dụng hồ chứa cho nuôi thủy sản

Tận dụng một cách có hiệu quả nguồn lợi tự nhiên trong hồ,

Bảo vệ và thiết lập sự bền vững về năng suất và sinh học cho hồ,

Nâng cao khả năng tự quản lý của các đối tượng liên quan,

Cải thiện điều kiện kinh tế xã hội tại hồ và những vùng lân cận.

Các khảo sát sơ bộ

Các khảo sát sơ bộ các điều kiện cần thiết cho nuôi thủy sản

 Các yếu tố thủy lý và thủy hoá: pH; D.O; BOD; COD, nhiệt độ

 Năng suất sinh học sơ cấp

 Là cơ sở cho việc dự đoán sức sản xuất

 Làm cơ sở cho việc xác định loài và mật độ cá thả sau này.

 Thành phần và sản lượng các sinh vật làm mồi: phiêu sinh động

vật, thực vật và động vật đáy

Dự đoán năng suất cá của hồ

Mục đích:

Dự đoán tiềm năng về sản lượng của hồ.

Xác định loài cá và mật độ cá thích hợp để đạt được năng suất đã dự đoán.

Dự đoán năng suất cá của hồ

Thành phần loài thích hợp sẽ:

Tận dụng triệt để nguồn thức ăn tự nhiên trong hồ

Thường là những sinh vật sản xuất sơ cấp, thứ cấp, hay mùn

bã hữu cơ

Các loài cá thả trong hồ chứa thường là các loài cá ăn thực vật hay ăn lọc

Tạo nên một chuỗi thức ăn ngắn và

Chuyển đổi năng suất sơ cấp của hồ thành nguồn protein cá một cách hiệu quả hơn các loài cá ăn thịt

Phương pháp

Dựa vào sinh khối của con mồi

 Năng suất cá =

Trong đó:

 B= sinh khối các thủy sinh vật làm thức ăn cho cá

 P/B= tỷ số giữa sản lượng và sinh khối cố định của thủy sinh vật

làm thức ăn

 Uf= hiệu quả sử dụng thức ăn của cá

 FCR= hệ số chuyển đổi thức ăn của cá

FCR

Uf B

P

B* *

Phương pháp

Phương pháp trên có thể dùng để:

Dự đoán năng suất của cá ăn thực vật

Dự đoán năng suất của cá ăn lọc

Dự đoán năng suất của cá ăn đáy

Pg * *

Eb

Hb K

Pg * *

C

a k

f * *

Phương pháp

Trong đó:

 F= năng của cá mè trắng (Fs) và cá mè hoa (Fb)

 Pg= năng suất thô phiêu sinh thực vật (g O2/m2/year)

 f= Pn/Pg = 0,78

 k= nhiệt dung riêng của khí oxy = 3,51 cal/mg O2

 a= khả năng sử dụng tối đa phiêu sinh thựa vật của cá.

 C= nhiệt dung riêng của thịt cá tươi = 1,2 kcal/ g cá tươi

 Hs= tỷ lệ của cá mè trắng trên tổng số cá thả trong hồ

 Hb= tỷ lệ của cá mè hoa trên tổng số cá thả trong hồ

 Es= hiệu quả chuyển đổi năng lượng từ phiêu sinh thực vật của cá mè trắng = 39,18

 Eb= hiệu quả chuyển đổi năng lượng từ phiêu sinh thực vật của cá mè hoa = 22,69

Các hoạt động thủy sản trong hồ chứa

Các hình thức nuôi thủy sản trong hồ chứa

Khai thác trên cơ sở nuôi trồng;

Nuôi eo nghách;

Nuôi đăng quầng;

Nuôi cá bè.

Các hình thức nuôi

Mật độ thả và tỷ lệ giữa các loài cá

Mật độ thả tối ưu: tỷ số giữa hệ số tiêu thụ thức

ăn tự nhiên của cá và khả năng tái sản xuất của các

sinh vật làm thức ăn

Việc xác định mật độ thả này cũng phải được

*

Các hình thức nuôi

Kích cỡ cá thả nuôi

 Đánh bắt trên cơ sở nuôi trồng:

 Sử dụng hoàn toàn thức ăn tự nhiên nên cá thường tăng trưởng chậm

 Thả cá để bổ sung giống

 Thường do đơn vị quản lý tự sản xuất

 Nuôi bán thâm canh trong eo ngách: như nuôi quảng canh khác

Các vấn đề

Vấn đề khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trong hồ chứa

 Nguyên tắc khai thác cá tự nhiên trong hồ chứa

 Bảo vệ bãi đẻ tự nhiên của cá

Các vấn đề

Các biện pháp bảo vệ nguồn lợi và nâng cao

nguồn cá trong hồ chứa

Phát triển nuôi TS có kế hoạch trong hồ chứa

Xây dựng trại sản xuất giống để thả cá giống bổ

sung hàng năm cho hồ

Đánh bắt có kế hoạch dựa vào kết quả đánh giá

Thuận lợi – Bất lợi

Khai thác cá tự nhiên:

Tận dụng nguồn lợi tự nhiên;

Giảm nguồn lợi tự nhiên;

Thay đổi môi trường sống tự nhiên của các loài

thủy sản;

Phá hoại bãi đẻ tự nhiên của cá; giảm tính đa

dạng sinh học của hồ.

Thuận lợi – Bất lợi

Bán thâm canh trong eo ngách: ảnh hưởng ít đến môi trường

do sử dụng phân bón

Thâm canh trong bè: thức ăn và phân bón ảnh hưởng nhiều đến môi trường tự nhiên của hồ

Nuôi cá hồ chứa ở Việt Nam

Tổng diện tích hồ chứa khoảng 340.000 ha,

Hơn 4,000 hồ - khoảng 46 hồ có kích thước vừa và lớn

Hầu hết các hồ chứa này thuộc về vùng nông thôn

Được sử dụng với nhiều mục đích

Các hồ chứa nhỏ là hồ do nông dân quản lý

Đóng góp một phần rất nhỏ vào tổng sản lượng thủy sản

Đóng vai trò rất quan trọng trong việc cải thiện thu nhập và

Cung cấp nguồn thức ăn giàu protein cho người dân ở lân cận hồ

Nuôi cá hồ chứa ở Việt Nam

Sản lượng thấp nhất so với các nước ở châu Á,

Tiềm năng thủy sản hồ chứa ở Việt Nam chưa được

Khai thác và nuôi thủy sản gặp rất nhiều khó khăn

Khai thác thủy sản tự phát rất phổ biến

Nuôi thủy sản trong bè và trong eo nghách cũng được áp dụng

HIỆN TRẠNG

Nâng cao nguồn lợi thủy sản - bổ sung cá giống cũng đã được tiến hành ở các hồ lớn như Trị An và Dầu Tiếng

Sản lượng cá khai thác trong hồ ngày càng giảm

Bệnh cá gây thất bại cho người dân nuôi bè và nuôi eo ngách

Loài phổ biến ở Trị An là cá Lóc và cá Bống tượng cho nuôi bè

Đối với nuôi cá trong hồ hay trong eo ngách: chép

Trung Quốc, cá chép Aán Đo

Diện tích:

Mặt nước lớn nhất vào mùa mưa 32.440 ha

Mặt nước lớn nhất vào mùa nắng 7.500 ha

Diện tích trung bình của hồ: 25.000 ha

Lớn thứ hai Việt Nam với đập thủy điện có công suất 420 MW

Ví dụ về khảo sát và nuôi cá hồ chứa ở hồ Trị An

Biến động các chỉ tiêu thủy lý qua các tháng trong

năm

Các chỉ tiêu thủy hóa

Các yếu tố thủy sinh

Phytoplankton: 6 ngành, 96 loài, mật độ 560,000-400,000

cá thể/L Cyanophyta chiếm ưu thế.

Zooplankton: 32 loài, mật độ 18-75 cá thể/L Rotarotia ưu

thế

Zoobenthod: 6 loài, mật độ 175-200 cá thể /m2 , sinh khối khoảng 100mg/m2

Nuôi quảng canh

Mè trắng, mè hoa, mrigal, chép, trắm cỏ

Sản lượng cá hồ chứa tại một số nước châu Á (mô phỏng

theo De Silva, 2001a)

Nuôi cá hồ chứa ở Trung Quốc

 To increase fish production

 To increase economic return

 Fertilization regime

Reservoir types for fertilization

 Irrigation

 Electricity generation

Required Fertilizers

Determine N and P concentration in water

Determine effective water volume

Water surface area (m2) x 2 m

Application Methods (1)

 1 Prepare fertilizer solution

 Add 1 kg superphosphate in 20 kg water, mix and soak overnight;

 Take upper parts to dissolve 2/3 of required N fertilizer.

 Add water to the remained superphosphate at a ratio of 10:1

(volume) and soak overnight

 Add the remained 1/3 N fertilizer, and dissolve.

Application Methods (2)

 2 Spray: (12 ha/hour)

Application Methods (3)

 3 Timing and frequency

 Water temperature 15-22 C, every 8-10 days

 Water temperature > 22 C, every 5-7 days

 4 When no fertilization

 Water temperature < 15 C

 Secchi disk < 25 cm (eutrophication or clay turbidity)

 High water exchange

 Continuous raining

Fish and stocking size

 Commonly stocked species and size

Fish stocking rate and yield (1)

 Small reservoir (water volume 0.1-1 million m 3 )

 Stocking rate: 225-300 kg/ha

Fish stocking rate and yield (2)

 Medium reservoir (water volume 1-10 million m 3 )

 Stocking rate: 150-180 kg/ha

Fish stocking rate and yield (3)

 Large reservoir (water volume 10-100 million m 3 )

 Stocking rate: 75-150 kg/ha

 Efficient utilization of fertilizers

 Minimize environmental impact

 Low cost

 High yield (increased by 10-20 times)

 High economic return

 Sustainability

 A good way for poverty alleviation