Bài giảng Đại cương bệnh học thủy sản: Chương 1 - PGS.TS. Đỗ Thị Hòa

Bài giảng Đại cương bệnh học thủy sản - Chương 1: Khái niệm cơ bản về bệnh học và bệnh học thủy sản trình bày các nội dung: Định nghĩa về bệnh, phân loại bệnh, khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm, bệnh ký sinh trùng, bệnh lý ở hệ thống hô hấp, bệnh lý ở hệ thống tiêu hóa,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Trang 1

ĐẠI CƯƠNG BỆNH

HỌC THỦY SẢN

Phần lý thuyết: 30

Trang 2

Võ Chí Thuần 49bh PGS.TS Đỗ Thị Hòa 2

GIỚI THIỆU MÔN HỌC

MỤC TIÊU MÔN HỌC

 Kiến thức: Môn học này nhằm trang bị cho sinh

viên ngành nuôi trồng thủy sản những kiến thức:

- Lịch sử phát triển và những thành tựu

- Khái niệm về bệnh học và bệnh học thủy sản,

- Khái niệm về bệnh truyền nhiễm, bệnh KST và bệnh do yếu tố vô sinh

- Quá trình bệnh lý trong cơ thể của ĐVTS

- Quan hệ giữa KST- KC -MT

- Quản lý sức khỏe ở ĐVTS

- Các loại thuốc, tác dụng, cách dùng

> Kỹ năng: - Dùng thuốc trong NTTS

- Biện pháp quản lý sức khỏe ĐVNTS

Trang 3

Các quá trình

bệnh lý cơ bản

ở ĐVTS

Thuốc và dùng thuốc trongNTTS

Khái niệm về nhiễm và bệnh

ký sinh trùng

Biện pháp tổng hợpquản lý sức khỏe

ĐVTS

Các kiến thứcchung về bệnhhọc và bệnhhọc TS

NỘI DUNG CHÍNH

Trang 4

Là môn họcchuyên ngành

Vị trí của môn

BHTS

Trang 5

CÁC MÔN HỌCLIÊN QUAN

Môn Môn vi Môn Môn Môn Môn Môn vi

Môn quản lý chất lượng nước

Môn dinh dưỡng và

CÁC MÔN HỌCLIÊN QUAN

Trang 6

 LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA MÔN HỌC BỆNH HỌC TS

 Thế giới

• Cuối thế kỷ 19: Bắt đầu nhưng còn sơ khai

• Năm 1929: Dogiell đưa ra phương pháp NC ký sinh trùng ở cá

• Từ 1929- 1970: các thành tựu NC về ký sinh trùng ở cá

• Từ 1970 đến nay:

 NC về bệnh ở nhiều đối tượng TS khác nhau: cá, giáp xác, ĐVTM

 NC nhiều loại bệnh khác nhau:

• Bệnh do ký sinh trùng ký sinh

• Bệnh do virus gây ra ở ĐVTS

• Bệnh do vi khuẩn gây ra ở ĐVTS

• Bệnh do nấm gây ra ở ĐVTS

• Bệnh do các yếu tố vô sinh

 NC thuốc và dùng thuốc để phòng trị bệnh ở ĐVTS: Vaccine, kháng sinh…

 Đề xuất các biện pháp chẩn đoán bệnh: đơn giản tới hiện đại

Trang 7

 LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA MÔN HỌC BỆNH HỌC TS

 ViỆT NAM

• Trước năm 1960: chưa có

• Từ năm 1960 đến 1990: nghiên cứu về KST và bệnh KST ở cá

 NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Bắc VN- Hà Ký &CTV

 NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Trung và Tây Nguyên- Nguyễn Thị Muội, Đỗ Thị Hòa & CTV

 NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Nam- Bùi Quang Tề & CTV

 NC khu hệ KST ký sinh ở một số loài cá biển có giá trị kinh tế ở Khánh Nguyễn Thị Muội, Đỗ Thị Hòa & CTV

Hòa-• Từ năm 1990- 2002:

 Nghiên cứu bênh ở tôm sú nuôi

 Nghiên cứu bệnh truyển nhiễm ở cá nước ngọt

 Nghiên cứu các phương pháp chẩn đoán và phòng trị bệnh ở tôm, cá

• Từ năm 2002-nay

 Nghiên cứu bệnh trên cá biển nuôi

Trang 8

Hoạt động sống bình thường

Xuất hiện các dấu hiệu bệnh lý

Con cá này đã

bị bệnh

Trang 9

Bệnh do yếu tố vô sinh

BỆNH

Bệnh do sinh vật không ký sinh (bệnh địch hại)

Bệnh do sinh vật ký sinh

Bệnh do virus, vi khuẩn, nấm

ký sinh (Bệnh truyền nhiễm)

Bệnh do động vật ký sinh (Bệnh ký sinh trùng)

Bệnh do yếu tố môi trườngBệnh do yếu tố dinh dưỡngBệnh do yếu tố di truyền

Trang 10

PHÂN LOẠI BỆNH DỰA VÀO TÁC NHÂN

BỆNH Ở ĐVTS

BỆNH CÓ SỰ CẢM NHIỄM (INFECTIOUS DISEASES

BỆNH KHÔNG CÓ SỰ

CẢM NHIỄM (NON INFECTIOUS DISEASE

Bệnh

do virus

Bệnh

do vi khuẩn

Bệnh

do nấm

Bệnh

do ký sinh trùng

Bệnh

do MT

Bệnh

do dinh dưỡng

Bệnh

do di truyền

Bệnh

do dich hai

Trang 13

BỆNH THỨ CẤPTÍNH

BỆNH MÃN TÍNH

Bệnh

xảy

ra đột

Diễn biễn bệnh

Tỷ lệ nhiễm cao ở

Gây chết cao, tác

Bệnh xảy ra rất từ

Diễn biễn bệnh

Gây chết rải rác

Tác hại chủ yếu lên sinh

Trang 14

Chương I

KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH

HỌC THỦY SẢN

 Các thời kỳ phát triển của bệnh

 Thời kỳ ủ bệnh: từ khi xâm nhập đến xuất hiện bệnh lý đầu

 Thời kỳ tự phát: Từ khi bắt đầu đến khi bệnh lý rõ ràng

 Thời kỳ phát triển: Đây là thời kỳ bệnh nặng nhất

 Thời kỳ tiếp theo:

• Thời kỳ hồi phục

• Thời kỳ chưa hoàn toàn hồi phục

• Thời kỳ không hồi phục

Trang 15

Bệnh xảy ra ở ĐVTS

do nguyên nhân đa yếu tố

Bệnh ở ĐVTS thường khó chữa,tốn kém và ít hiệu quả

Khó phát Khó dùng Chữa bệnh Điều kiện Độc lực

Trang 16

Biến đổi cục bộNhiễm trùng

Chưa biểu hiện bệnh lý

Trang 17

KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN

Biến đổi cục bộNhiễm trùng

Xuất hiện bệnh

lý đặc thù

Bệnh truyền nhiễm là kết quả quá trình xâm nhập của tác nhân gây bệnh là Virus, vi khuẩn, nấm và sự cảm thụ của cơ thể vật chủ dưới tác động của các điều kiện ngoại cảnh.

Trang 18

Một số ví dụ về bệnh truyền nhiễm

Máu của tôm hùm bị bệnh sữa và tôm hùm khỏe

Trang 19

BỆNH VIRUS MBV

HÌnh ảnh mô bệnh học gan tụy tôm khỏe (trái) và tôm bệnh (phải)

Trang 20

MBV

Trang 21

YHV

Trang 22

YHV

Trang 23

BỆNH HPV(Hepatopanceatic Parvovirus)

Mô bệnh học của gan tụy tôm he

bị bệnh HPV với các các dấu hiệu mô học đặc thù

Trang 25

BỆNH MỦ GAN Ở CÁ DA TRƠN VN

Trang 26

BỆNH NHIỄM TRÙNG MÁU DO EDWARDSIELLA Ở CÁ

Trang 27

KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

 Đặc trưng chính của bệnh truyền nhiễm

Đặc trưng chính của bệnh truyền nhiễm

nhanh

Thường gây

ra các bệnh nhiễm trùng

hệ thống ở vật chủ

BTN hay thể hiện

ở dạng bệnh cấp tính

BTN thường gây tác hại lớn, khó hoặc không thể chữ trị

Bệnh do vi khuẩn hoặc nấm thì có

BTN do virus chưa có

Trang 28

Chương I:…

I KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

 Nguồn gốc của tác nhân gây bệnh truyền nhiễm

Nguồn gốc bên ngoài

Nguồn gốc của tác nhân gây BTN

Nguồn gốc bên trong

Tồn tại trong xác của ĐV

bị bệnh

Tồn tại

ở sinh vật

mang vi rus hay VK

VK đã nằm trong cơ thể chờ co hội gây bệnh

Sức khỏe của vật chủ cũng quyết định bệnh có hay không

Trang 29

 Con đường lây lan

CON ĐƯỜNG LÂY LAN CỦA BTN

Lây theo trục ngang Lây theo trục dọc

Lây theo

dòng nước

Lây

do tiếp xúcTrực tiếp

Lây theo Con đường

di cư

Do sự di chuyển của SV

mang TNGB

Lây theo dụng cụ dùng

Lây từ mẹ sang con trực tiếp

Lây từ mẹ sang con gián tiếp

Trang 30

Latent Infection

Vertical Cycle

JUVENILE SUB-ADULTS

Trang 31

CHU KỲ SINH HỌC CỦA MBV

TÔM BỐ MẸ(+)

Trứng (-)

Trang 32

Chương I:…

I KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

QUA CÁC VẾT THƯƠNG

THEO ĐƯỜNG SINH DỤC

CẢM NHIỄM TRỰC TiẾP LÊN DA,

THEO ĐƯỜNG TuẦN HOÀN

THEO ĐƯỜNG

HÔ HẤP

THEO ĐƯỜNG TIÊU HÓA

ĐVTS

CON ĐƯỜNG XÂM NHẬP

CỦA TÁC NHÂN GÂY BTN

Trang 33

Chương I:…

I KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

CON ĐƯỜNGXÂM NHẬPXâm nhập

bề mặt

Qua các vết thương tổn

ở da, mang

Xâm nhập qua đường tiêu hóa

Xâm nhập qua đường

hô hấp

CON ĐƯỜNG XÂM NHẬP CỦA TÁC NHÂN GÂY BTN

Trang 34

 MỐI QUAN HỆ GiỮA BỆNH TRUYỀN NHIỄM Ở ĐVTS VÀ SỨC KHỎE CON NGƯỜI

 Chưa có thông tin nào về bệnh virus ở ĐVTS có thể lây sang người

 Có một số vi khuẩn gây bệnh ở ĐVTS có thể gây bệnh ở người:

 Chưa có thông tin nào về nấm gây bệnh ở ĐVTS có thể lây nhiễm

và gây bệnh cho con người

Trang 35

KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG

Hiện tượng KS

CÁC PHƯƠNGTHỨC SỐNG CỦA SINH VẬT

SỐNG

TỰ DO

SỐNG CỘNG SINH

SỐNG HỘI SINH

SỐNG HOẠI SINH

SỐNG

KÝ SINH

Trang 36

Chương I:…

II KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG

Ký sinh ở trên bề mặt cơ thể

Lấy chất dinh dưỡng

Ký sinh ở trong cơ thể

Phá hủy các tổ chức cơ quan

Thể hiện

ra bên ngoàicác dấu hiệu bệnh lýKHÁI NỆM VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG

Trang 38

Chương I:…

II.KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG

CÁC HÌNH THỨC KÝ SINH CỦA KST

Ký sinh tạm thời

Ký sinh cố định

Ký sinh cố định giai đoạn

Ký sinh cố định vĩnh viễn

Ký sinh Cố định vĩnh viễn có thay đổi KC

Ký sinh Cố định vĩnh viễn không thay đổi KCHình thức siêu ký sinh

Căn cứ vào tính chất

ký sinh của ký sinh

trùng

Trang 39

Bệnh trùng bào tử Goussiosis

Hình thức sinh sản và chu kỳ phát triển của

Trang 40

Võ Chí Thuần 49bh PGS.TS Đỗ Thị Hòa 40Bệnh do Digenea ký sinh ở ĐVTS

Chu kỳ phát triển của sán lá song chủ Opisthorchis

Trang 41

KS ở đường tiêu hóa

KS ở trong mạch máu

KS ở các nội tạng:

gan, thận, lách, não…

Trang 42

KHẢ NĂNG THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI ĐiỀU KiỆN SỐNG

CHUYỂN SANG ĐỜI SỐNG KY SINH

Trang 43

KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH KÝ SINH TRÙNG

 Sự thích nghi của KST với đời sống ký sinh

Cơ quan tiêu hóa kémphát triển

Cơ quan Cảm giác kém

Cơ quan bám phát triển

Cơ quan sinhsản phát triển

Sự thay đổi trong hoạt độngCác đặc điểm thích nghi

Trang 44

Một số loại cơ quan bám của KST

Copepoda KS

Cơ quan bám của sán

lá đơn chủ

Trang 45

III QUAN HỆ GIỮA SVKS- KÝ CHỦ-MÔI TRƯỜNG

Ký chủ

Môi trường

Sinh vật

Ký sinh

Sinh vật ký sinh Ký chủSinh vật ký sinh Môi trường

SV ký sinh SV ký sinh

Trang 46

III QUAN HỆ GIỮA SVKS- KÝ CHỦ- MÔI TRƯỜNG

 Tác động của SV ký sinh lên ký chủ

Tác động cơ học gây thương tổnTác động đè nén làm tắc

Tác động hóa học gây rối loạn hoạt động của các tổ chứ cơ quan

Lấy chất dinh dưỡng gây suy kiệt sức khỏe

Mở đường cho tác nhân khác cảm nhiễmKST có thể là sinh vật trung gian truyền bệnh

SINH VẬT

KÝ SINH

Trang 47

Cá bống tượng bị bệnh do VK

Flexibacter ký sinh

Trang 48

BỆNH COLUMNARIS Ở CÁ NƯỚC MẶN

Cá mú bị bệnh thối đuôi

do Flexibacter maritimus

Trang 49

BỆNH DO VI KHUẨN VIBRIO

(Bệnh Vibriosis)

Bệnh đỏ mang và đỏ thân trên tôm sú có liên quan tới sự cảm nhiễm của Vibrio spp trong gan

Trang 50

Bệnh Vibriosis

Trang 51

) BỆNH DO VI KHUẨN VIBRIO

(Bệnh Vibriosis

Cá mú bị bệnh xuất huyết lở loét do cảm nhiễm VK Vibrio spp

Trang 52

Bệnh do Aeromonas spp di động

Cá trắm cỏ bị bệnh xuất huyết do Aeromonas spp có tiên

mao, có khả năng di động

Trang 53

BỆNH ĐỈA CÁ

Trang 55

Bệnh do giun đầu gai- Acanthocephala

Trang 56

Rào chắn tế bào

Rào chắn ngoại biên

Rào chắn dịch thể

SINH VẬT

KÝ SINH

Hệ thống miễn dịch tự nhiên (cá,giáp xác, ĐVTM)

Hệ thống miễn dịch đặc hiệu (ĐV có xương

sống)

Tác động của vật chủ lên sinh vật ký sinh

Trang 57

Tác động của vật chủ lên sinh

vật ký sinh

 Rào chắn ngoại biên (rào chắn cơ học)

- Vỏ kitin của giáp xác

- Vỏ đá vôi của ĐVTM

- Da và vẩy của cá

- Niêm mạc ruột

Trang 58

 Khả năng tiêu diệt TNGB của tế bào giết tự

nhiên (tế bào có tính độc tự nhiên)

 Tăng sinh để bao vây tạo kén, cô lập tác nhân

Trang 59

Tác động của vật chủ lên sinh

Trang 60

HỆ THỐNG MIỄN DỊCH CỦA CÁ VÀ GIÁP XÁC

Trang 61

SỰ GIỐNG VÀ KHÁC NHAU CỦA

 Có khả năng nhận biết

kh áng nguyên và phản ứng lựa chọn, ưu tiên

 khả năng ghi nhớ cấu trúc kháng nguyên, có đáp ứng nhắc lại nhanh và mạnh hơn lần đầu

Trang 62

DINH DƯỠNG

HÓA CHẤT KHÁNG SINH

MÔI TRƯỜNG

BỆNH MÃN TÍNH

BẢN CHẤT LOÀI CỦAĐVTS

ĐÁP ƯNGMiỄN DỊCH

Ở ĐVTS

Trang 63

Kích thích sự phát triển của SVKS

Kìm hãm sự phát triển của SVKS

Tăng sức khỏe của vật nuôi

Gây sốc giảm sức khỏe của ĐVTS

Phòng bệnh

Kích thích bệnh Bùng phát

Tác động của môi trường lên SVKS & vật nuôi

Trang 64

QUAN HỆ HỢP ĐỒNG

QUAN HỆ ĐỐI KHÁNG

Ký sinh trùng có

cùng nhu cầu dinh

dưỡng và sinh thái thường

ký sinh trên 1 KC và

xuất hiện cùng 1 mùa

Ký sinh trùng có

nhu cầu dinh dưỡng và sinh

thái khác nhau, thường không

Trang 65

bị phá hủy

QUÁ TRÌNH BỆNH LÝ

Trang 68

Xuất huyết trong

Xuất huyết ngoài

HẬU QUẢ:

- Thiếu máu

- Rối loạn các chức năng sống

- Mang nhợt nhạt

- Chết

NGUYÊN NHÂN:-Tác động cơ học-Tác động hóa học

- Độc tố của vi khuẩn

- Độc tố của virus

- Cơ quan bám của KST

Trang 69

Hiện tượng tắc mạch máu

Do hiện tượng đông máu

-Tổ chức thiếu oxy và ứ đọng co2

Trang 70

Hb02 02 + Hb

Phụ thuộc vào

O2 và C02

Trang 71

HiỆN TƯỢNG THIẾU MÁU

 Quá trình bệnh lý ở hệ tuần hoàn (tiếp theo)

Thiếu máu chất lượng

Dấu hiệu:-Nhợt nhạt-Mang tái-Gầy yếu-Chậm lớn-Chết

Trang 72

Do sinh lý:

- Giai đoạn phát triển

- Thời điểm no hay đói-Sự phát triển tuyến sinh dục

Trang 73

Mang tiết nhiều dịch nhầy

Mang thương tổn hoại tử

Mang đổi màu sắc không BT

Cơ thể ĐVTS có màu đen tối

ĐVTS bị bệnh thường nổi đầu

ĐVTS bị bệnh thường dạt bờ

Chết rải rác tới hành loạt

NGUYÊN NHÂN:

-Hàm lượng oxy thấp -Hàm lượng oxy quá cao -Vi khuẩn, virus, nấm , KST -Phản ứng miễn dịch của

KC

-Các bệnh về tuần hoàn

Trang 74

BỆNH DO VI KHUẨN CHLAMYDIA

BỆNH U LỒI BIỂU BÌ (EPITHELIOCYSTIS) Ở CÁ

Tơ mang cá Rô phi nhiễm u lồi biểu bì sau khi đã cố định trong Buffer Formalin 10%

Trang 75

-BỆNH DO VI KHUẨN CHLAMYDIA

MÔ HỌC MANG CÁ KHOẺ (H&E, 200x, Phan Thị vân)

Trang 76

U LỒI BiỂU BÌ TRÊN CÁC TƠ MANG CÁ BỆNH (E)

VÀ CÁC TƠ MANG BỊ DÍNH LẠI (H&E, 600x)

Trang 77

của các tế bào máu

Trang 78

Các tế bào xung quanh u biểu bì tăng sinh, méo mó

và dịch nhày tiết ra

đã chèn kín các tơ mang, ngăn cản quá trình lấy Oxy của cá bệnh

(Nhuộm với H &E )

Trang 79

Chụp dưới kính hiển

vi quang học với bệnh epitheliocystis

ở cá hồi đại tây dương

Trang 80

Chụp dưới kính hiển vi quang học với bệnh

epitheliocystis ở

cá hồi đại tây dương

Trang 81

Tắc ruột do ký sinh trùngLủng ruột do KST KS.

Viêm loét niêm mạc ruột

Trang 82

(Necrotising Hepatopancreatitis disease – NHP)

Sự chiếm chỗ của các tế bào vi khuẩn trong tế bào gan tụy tôm bị hoại tử (Mẫu nhuộm Giemsa)

Trang 83

Mô gan tụy bị họai tử

Trang 84

Vùng họai tử trong mô gan tụy ở

tôm trưởng thành

Trang 85

CÁC DẤU HIỆU NHIỄM KHUẨN KHÁC Ở GAN TỤY CỦA TÔM HE

Trang 87

Hiện tượng hoại tử

ở mô gan tụy với

sự bao vây củacác

tế bào máu

Định dạng
Số trang	87
Dung lượng	21,63 MB