Phát triển năng lực sử dụng tiếng việt cho học viên nước ngoài

Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi chọn đề tài “Phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho học viên nước ngoài” trường hợp học viên quân sự Lào học tiếng Việt trình độ cơ sở tại Trườ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam ngày nay đang ngày càng mở rộng, hội nhập giao lưu quốc tế trên mọi mặt kinh tế, văn hóa, chính trị; do vậy, nhiều năm gần đây, nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài ngày càng tăng nhanh với mục đích đa dạng Việc nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt từ góc độ một ngoại ngữ cũng vì thế đang nhận được sự quan tâm của nhiều học giả cũng như giáo viên trong và ngoài nước

Trong các mối giao lưu tiếp xúc văn hóa với nước ngoài đó, không thể không

kể đến mối quan hệ hữu nghị truyền thống đặc biệt Việt Nam - Lào đã sớm được gây dựng, giữ gìn và phát triển trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước của hai dân tộc Việt Nam, Lào là hai nước láng giềng thân thiện gần gũi, có quan hệ đoàn kết, gắn bó đặc biệt, luôn giúp đỡ nhau trong suốt hơn bảy thập kỷ qua, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước dày công vun đắp, trải qua bao biến cố lịch

sử, vượt lên mọi chông gai, thử thách, trở thành mối quan hệ mẫu mực, thủy chung hiếm có

Tăng cường hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và phát triển nguồn nhân lực là một trong những hướng ưu tiên trong quan hệ Việt – Lào và đã có bề dày lịch sử

Từ năm 1955, nước bạn Lào đã gửi 150 cán bộ, chiến sĩ và một số thanh thiếu niên đầu tiên sang Việt Nam học tập, cho đến hiện nay số lượng lưu học sinh Lào đến Việt Nam học ngày càng tăng lên Tính đến năm 2019, có hơn 16.600 lưu học sinh Lào được đào tạo tại Việt Nam và Việt Nam đứng đầu danh sách các nước tiếp nhận sinh viên Lào [45]

Trước yêu cầu phát triển của hai nước trong giai đoạn mới, việc nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Lào đã trở thành nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa chiến lược trong hợp tác giáo dục và đào tạo giai đoạn 2011-2020, đặc biệt với đối tượng học viên là sĩ quan, hạ sĩ quan Quân đội Nhân dân Lào (QĐNDL) Căn cứ vào Hiệp định đã kí kết giữa hai Đảng,

Nhà nước và Quân đội Việt Nam – Lào; căn cứ vào tình hình thực tế, QĐNDVN

mà trực tiếp là Bộ Quốc Phòng đã chỉ thị cho một số trường quân đội (QĐ) tổ chức đào tạo tiếng Việt, trong đó có Trường Sĩ quan Lục quân 1

Trong quá trình tham gia trực tiếp giảng dạy tiếng Việt cho học viên quân sự Lào tại đây, chúng tôi nhận thấy, khi các bạn học viên sang Việt Nam học tập, tiếp xúc với một nền văn hóa mới, một môi trường mới, một ngôn ngữ mới thì sẽ rất khó khăn trong việc hiểu và thể hiện ngôn ngữ đó Ngoài ra, do đặc thù của các trường quân đội, theo quy định các học viên hai tuần mới được ra ngoài một lần cũng làm ảnh hưởng tới việc thụ đắc ngoại ngữ của học viên vì môi trường giao tiếp bị hạn chế, chủ yếu là chỉ giao tiếp với giáo viên, còn rất ít khi có cơ hội tiếp xúc và trò chuyện với người Việt Bên cạnh đó, các học viên được cử sang Việt Nam học tiếng Việt thì bao gồm nhiều độ tuổi, trình độ học vấn, vùng miền khác nhau Điều đó dẫn đến việc tiếp thu vốn từ vựng, cấu trúc ngữ pháp cũng như khả năng vận dụng kiến thức vào giao tiếp của từng đối tượng là khác nhau Xuất phát

từ thực tiễn trên, chúng tôi chọn đề tài “Phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho học viên nước ngoài” (trường hợp học viên quân sự Lào học tiếng Việt trình độ cơ sở tại Trường Sĩ quan Lục quân 1) làm đề tài nghiên cứu cho luận

văn thạc sĩ của mình với hi vọng có thể có một đóng góp nhỏ vào việc giúp học viên nước ngoài, học và sử dụng tiếng Việt tốt hơn đồng thời giúp việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài đạt hiệu quả cao hơn

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau về việc dạy và học tiếng Việt cho người nước ngoài Tiêu biểu như:

Nguyễn Thiện Nam (2001) “Khảo sát lỗi ngữ pháp tiếng Việt của người nước ngoài và những vấn đề liên quan” Trong luận án này, lỗi ngữ pháp lần đầu

tiên được khảo sát một cách có hệ thống dưới ánh sáng của lý luận phân tích lỗi hiện đại Và cũng lần đầu tiên thủ pháp xử lý lỗi ngữ pháp trong một giáo trình dạy

tiếng Việt cho người nước ngoài được đề cập đến Luận án đã “giới thiệu một cách

có hệ thống những cơ sở lý luận về vấn đề lỗi và phân tích lỗi của người học ngôn ngữ thứ hai theo cách nhìn của ngôn ngữ học ứng dụng”[22]

Phan Thanh Tâm (2013), “Bàn về lỗi ngữ pháp của người nước ngoài khi học Tiếng Việt” Nghiên cứu đã cho thấy: Mắc lỗi của người nước ngoài khi học

Tiếng Việt là điều không thể tránh khỏi và đóng vai trò quan trọng trong việc học ngôn ngữ tiếng Việt, để hoàn thiện kỹ năng này đòi hỏi rất nhiều thời gian và nỗ lực của người học Lỗi trong quá trình học được xem là bước tích cực, lỗi không phải là hiện tượng tiêu cực trong quá trình học một ngôn ngữ, cũng không phải là phiên bản méo mó của ngôn ngữ đích mà lỗi thể hiện sự tham gia tích cực của người học trong quá trình học, thể hiện những chiến lược quan trọng mà người học

áp dụng để khám phá và thụ đắc ngôn ngữ đích Từ những lỗi của người học mà những người làm công tác dạy tiếng có thêm những kinh nghiệm cho mình Đây là một vấn đề mở và mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp để công tác dạy tiếng Việt ngày càng được nâng cao về chất lượng Làm thế nào để giúp người học học tiếng Việt có hiệu quả là mối quan tâm hàng đầu của chúng tôi Ngữ pháp tiếng Việt rất khó sử dụng đối với người nước ngoài Người học nói các ngôn ngữ thứ nhất khác nhau đều mắc nhiều lỗi ngữ pháp giống nhau Đây là điều đặc biệt quan trọng và có ý nghĩa về mặt phương pháp luận đối với việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, giúp người dạy hiểu rằng, người học mắc lỗi tiếng Việt không đơn thuần chỉ do ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ Đối với bản thân người học thì lỗi là cái gì đó “không thể thiếu được” vì mắc lỗi có thể được coi như là một phương cách mà người học dùng để học… Ngay cả khi người học theo đúng cấu trúc ngữ pháp, từ vựng nhưng lại mắc phải nhiều lỗi như giao thoa văn hoá, phát âm sai… thì vẫn gây khó hiểu hoặc gây hiểu nhầm cho người bản ngữ

Hoàng Thị Yến Vy (2014) “Khảo sát lỗi ngữ pháp trong sử dụng tiếng Việt của sinh viên nước ngoài tại một số trường đại học ở thành phố Hồ Chí Minh” Ở

nghiên cứu này, trên cơ sở tìm hiểu lỗi sử dụng động từ trong các bài viết của sinh viên nước ngoài, tác giả đã làm rõ hơn nữa thực trạng sử dụng từ ngữ của học sinh viên nước ngoài qua những loại lỗi cơ bản thường gặp trong sử dụng động từ tiếng Việt; từ đó, đề xuất những phương pháp sửa lỗi để giúp nâng cao hiệu quả dạy và học từ ngữ trong nhà trường Nghiên cứu đã góp phần làm rõ hơn cơ sở lý thuyết liên quan đến lỗi và việc giải quyết các vấn đề lỗi của sinh viên nước ngoài Thống

kê, phân loại, miêu tả và phân tích các loại lỗi liên quan đến việc sử dụng động từ của sinh viên Bước đầu chỉ ra những nguyên nhân giải pháp sửa chữa và cách khắc phục

Đinh Huyền Trang (2012), Dạy tiếng Việt cho sinh viên người nước ngoài.

Nghiên cứu đã trình bày về cơ sở khoa học áp dụng phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài Sau khi khảo sát một số giáo trình dạy tiếng Việt vốn

đã và đang được áp dụng tại thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời phỏng vấn một số học viên trong lớp học tiếng Việt Tác giả đã nghiên cứu và đề nghị bổ sung thêm một số phương thức quan trọng trong việc dạy và học Tiếng Việt nhằm đem lại kết quả tốt nhất trong công tác giảng dạy Tiếng Việt, đáp ứng được yêu cầu của người học, trong thời kỳ phát triển và hội nhập của đất nước ta

Ngoài ra còn có một số nghiên cứu liên quan đến phương pháp dạy học cho

học viên quân sự nước ngoài như: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Yến “Hệ thống bài tập phát triển năng lực sử dụng từ ngữ tiếng Việt cho học viên quân sự Lào (2018), “Khảo sát lỗi từ vựng và ngữ pháp của sinh viên Lào và Campuchia học tiếng Việt tại trường Hữu Nghị” của Đinh Lê Huyền Trâm (Luận văn thạc sĩ ngôn ngữ); “Xây dựng hệ thống bài tập nhằm củng cố và làm giàu vốn từ tiếng Việt cho lưu học sinh Lào (trình độ A)” của Lê Phương Thảo (Luận văn thạc sĩ sư phạm ngữ văn), “Lỗi sử dụng một số hành vi ngôn ngữ của học viên Lào học tiếng Việt

(Tại Đoàn 871 – TCCT)” của Hứa Thị Chính (Luận văn thạc sĩ ngôn ngữ học), một

bài viết trên tạp chí Khoa học Ngoại ngữ Quân sự của Nguyễn Thị Yến về “Nâng

cao vốn từ vựng tiếng Việt cho học viên quân sự Lào thông qua dạy học theo định hướng phát triển năng lực”…

Nhìn chung, các công trình trên đều đã giải quyết được một số yêu cầu về phát hiện, xử lí và đưa ra những giải pháp khắc phục lỗi đồng thời đã có một số công trình chú trọng tới nhiệm vụ rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ, năng lực sử dụng ngôn ngữ cho học viên nước ngoài trong quá trình học tiếng Việt, đóng góp không nhỏ vào công tác dạy và học tiếng Việt cho người nước ngoài như một ngoại ngữ nói chung

Các kết quả nghiên cứu trên sẽ là những tài liệu quý giá để chúng tôi tham khảo,

kế thừa và phát triển trong quá trình thực hiện luận văn của mình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình dạy và học tiếng Việt (trình độ cơ sở) nhằm phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho học viên quân sự Lào tại Trường

Sĩ quan Lục quân 1

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện thời gian có hạn và khả năng cho phép, chúng tôi chỉ tiến hành khảo sát đội ngũ giáo viên tham gia giảng dạy tiếng Việt và 80 HVQS Lào đang học tiếng Việt cơ sở tại trường Sĩ quan Lục quân 1; hệ thống giáo trình, bài giảng, chương trình đã và đang được áp dụng tại trường

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho HVQS Lào góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt như một ngoại ngữ

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận liên quan đến đề tài với nội dung chủ yếu về phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ cho học viên người nước ngoài

- Khảo sát một số giáo trình đã và đang được sử dụng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài phổ biến hiện nay đồng thời tìm hiểu thực trạng dạy và học tiếng Việt cho HVQS Lào tại trường Sĩ quan Lục quân 1

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho HVQS Lào

- Bước đầu thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi của những giải pháp phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho HVQS Lào mà luận văn đưa ra

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề thực hiện luận văn của mình, chúng tôi sử dụng các phương pháp chính sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Sử dụng để nghiên cứ lịch sử vấn đề, phát hiện và rút ra những kết luận cần thiết về cơ sở lí luận thông qua việc tìm hiểu các tài liệu, tạp chí, giáo trình, các bài nghiên cứu thuộc lĩnh vực giáo dục học, ngôn ngữ học, tâm lí học, phương pháp giảng dạy tiếng Việt,…có liên quan tới đề tài

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Sử dụng để thu nhận thông tin thực tế về tình hình dạy và học tiếng Việt đang diễn ra ở trường Sĩ quan Lục quân 1 như chương trình dạy học, giáo trình, phương pháp giảng dạy, phương tiện hỗ trợ dạy học, năng lực sử dụng tiếng Việt của HVQS Lào….thông qua phiếu khảo sát, đánh giá, bài giảng mẫu, bài kiểm tra Kết quả điều tra, khảo sát sẽ được chúng tôi phân tích và đánh giá thông qua những con số cụ thể

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Sử dụng để đánh giá tính khả thi của đề tài Từ đó, giúp chúng tôi kiểm tra, đánh giá được khả năng áp dụng đề tài vào thực tiễn dạy học

- Phương pháp thống kê được sử dụng để xử lí các số liệu thu thập trong quá trình khảo sát, thực nghiệm, bổ trợ cho phương pháp phân tích, tổng hợp nhằm đạt tới những kết luận chính xác, khách quan

6 Ý nghĩa của luận văn

Trên cơ sở khảo sát, đánh giá giáo trình và thực trạng dạy, học của HVQS Lào tại trường Sĩ quan Lục quân 1, luận văn đưa ra các giải pháp nhằm phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho HVQS Lào sẽ góp phần vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt đồng thời chúng tôi cũng mong muốn, những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích giúp cho việc dạy và học tiếng Việt như một ngoại ngữ ngày càng được hoàn thiện hơn

Từ góc độ thực tế, luận văn có ý nghĩa đối với việc dạy và học tiếng Việt cho đối tượng là học viên quân sự Lào, đặc biệt kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ đào tạo tiếng Việt cho học viên Lào tại Trường Sĩ quan Lục quân 1 đạt hiệu quả cao hơn về chất lượng và thời gian

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận liên quan đến đề tài

Chương 2: Khảo sát một số giáo trình dạy tiếng việt cho người nước ngoài hiện nay và thực trạng dạy học tiếng Việt cơ sở cho học viên quân sự Lào tại Trường Sĩ quan Lục quân 1

Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt cho học quân sự Lào tại Trường Sĩ quan Lục quân 1

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm