Bài giảng Cơ sở văn hóa Việt Nam: Chương 4.1 - ĐH Thương Mại

Bài giảng Cơ sở văn hóa Việt Nam: Chương 4.1 Đồng bằng châu thổ Bắc gồm các nội dung chính là: Bộ Những nét văn hóa đặc trưng vùng châu thổ Bắc Bộ, Đặc trưng về tự nhiên xã hội, đặc trưng về văn hóa Xã hội,..

Nh ngănétăv năhóaăđ cătr ngă

vùngăchâuăth ăB căB ă

Nétăv nă hóaăđ că

tr ngă vùng châu

th ăB că

B

Nét khác

bi tăsoăv iă cácăti uă vùng khác

T nhiên Xã h i

Nétăkhácăbi t soăv iăcác

ti uăvùng khác

I, Nét đ c tr ng v n hóa c a đ ng

b ng châu th B c B

• 1.Nétăđ cătr ngăv ăt ănhiênăvàăxãăh i

a)ă căđi măt ănhiên:

Vùngăv năhóaăbaoăg m:

+ăcácăt nh,ăNamă nh,ăHàăNam,ăH ngăYên,ăH iăD ng,ăTháiă Bình;

+ăthànhăph ăHàăN i,ăthànhăph ăH iăPhòng;

+ăph năđ ngăb ngăc aăcácăt nhăPhúăTh ,ăV nhăPhúc,ăB că Ninh,ăB căGiang,ăNinhăBình,ăThanhăHóa,ăNgh ăAn,ăHàă

T nh

Vùngă ngăb ngăsôngăH ngăv ăhànhăchínhăg m: các

t nhăV nhăPhúc,ăHàăN i,ăB căNinh,ăHàăNam,ăH ngăYên,ă

H iăD ng,ăH iăPhòng,ăTháiăBình,ăNamă nhăvàăNinhă Bình

Môiătr ngăn c

Khíăh u aăhình

d ngăc aăv năhóaăVi tăNam,ăđ ngăb ngăB căB

nh ălàăm tăvùngăv năhóaăđ căđáoăvàăđ căs c.” D

H

TM

U

I, Nét đ c tr ng v n hóa c a đ ng

b ng châu th B c B

• b)ăNétăđ cătr ngăv ăxãăh i:

Ph ngăth căcanhătácăchính:ătr ngălúaăn că(kho ngă82%ădi nătíchătr ngătr tăcâyăl ngăth c)ăvàăcònănhi uă

lo iăcâyăkhácăphùăh păv iăch tăđ tăt ngăvùngăvàăkhíă

I, Nét đ c tr ng v n hóa c a đ ng

b ng châu th B c B

• b)ăNétăđ cătr ngăv ăxãăh i:

Doăđ tăđaiăkhôngănhi u,ădânăđông,ăt năd ngăth iă

gianăr nhăr i,ălàmăthêmăngh ăth ăcông

Làngălàăđ năv ăxãăh iăc ăs ăc aănôngăthônăB căB ,ă

t ăbàoăs ngăc aăxãăh iăVi tălàăk tăqu ăc aăcácăcôngăxãăth ăt cănguyênăth yăsangăcôngăxãănôngăthôn

I,ăNétăđ cătr ngăv năhóaăc aăđ ngă

b ngăchâuăth ăB căB

I, Nét đ c tr ng v n hóa c a đ ng

b ng châu th B c B

2.ăNétăđ cătr ngăv năhóa:

A,ăS ă ngăx ăv iăthiênănhiên:

Chinhăph căthiênănhiên,ăt oănênăm tădi năm oăđ ngă

b ngănh ăngàyănay,ăb ngăvi căđàoăm ng,ăđ păb ,ă

đ păđê.ăNh ăh ăth ngăđêăsôngăH ngăvàăsôngăTháiăBình

ti păthuăk ăthu tăvàăs ăd ngăcácăv tăli uăb n.ăXâyă

d ngăngôiănhàătheoăki uăb năch c,ătoăđ p,ăhòaăh pă

nh ngăthànhăph năcáălàălo iăcáăn căng t

H iăs năgi iăh nă ăcácălàngăvenăbi n.ăC ădânăđôăth ,ănh tălà HàăN i,ăítădùngăđ ăbi năh năc ădână ăcácăđôăth ăphíaăNam

nh ăHu ,ăNhaăTrang,ăSàiăGòn

T ngăthànhăph năth tăvàăm ,ănh tălàămùaăđôngăl nh

Ítăs ăd ngăcácăgiaăv ănh ăcay,ăchua,ăđ ng

làăchi căqu năláăt a,ăáoăcánh

màuănâuăs ng;ăđànăbàălàăchi căváy

thâm,ăchi căáoănâu

Ngàyăh iăhè,ăl ăt t:ăđànăbàăv iăáoădàiăm ăbaăm

b y,ăđànăôngăv iăchi căqu nătr ng,ăáoădàiăthe,ăchít

I,ăNétăđ cătr ngăv năhóaăc aăđ ngăb ngă

châuăth ăB căB

Khoătàngăv năh cădânăgian

B căB ăcóăth ăcoiănh ăm t

lo iăm ăv iănhi uăkhoángăs n

quýăhi m:ăth nătho i, truy năthuy t,ăcaădao,

t căng ,ătruy năc i, truy nătr ng…ă

Cácăth ălo iăthu căngh ăthu tăbi uădi nădânăgianăđa

d ngăvàămangăs cătháiăvùngăđ mănét:ăhát

quanăh ă(B căNinh),ăhátăxoană(PhúăTh ),hátăchèo

(TháiăBình),ăhátătr ngăquân,ăhátăch uăv n,ămúaăr i

I,ăNétăđ cătr ngăv năhóaăc aăđ ngă

b ngăchâuăth ăB căB

F,ăV năhóaătínăng ng:

Tínăng ngăc aăc ădânătr ng

lúaăn cănh ăth ăThànhăHoàng,

th ăM u,ăth ăcácăôngăt ăngh ă

L ăh iă- m tălo i sinhăho tăv năhoáăt ngăh p,

I, Nét đ c tr ng v n hóa c a đ ng b ng

châu th B c B

Làă“n iăphátăsinhăn năv năhoáăbácăh c”

*ăN mă1070,ăV năMi uăđãăxu tăhi n

*ăN mă1076ăđãăcóăQu căT ăGiám,ăch ăđ ăthiăc ăđ ă kénătr năng iăhi nătài…

* iăng ătriăth cănàyăti pănh năv năv năhoáădânăgian,ă

v năhoáăbácăh căTrungăQu c,ă nă ,ăph ngăTâyăt oă raădòngăv năhoáăbácăh c.ăVíăd ănh ă:ăch ăNôm,ăch ă

- Ti pănh năPh tăgiáo:ăPh tăgiáoăch uă nhăh ngătínă

ng ngădânăgianăb năđ a,ăb năđ aăhoáăthànhăPh tă giáo dân gian

- Làăc iăngu năv năhoáăc aăcácăvùngăTrungăB ,ăNamă

B ăv iăvaiătròă“h ngăđ o”.

Tóm l i, vùng châu th B c B là vùng đ t l ch

s lâu đ i c a ng i Vi t, n i khai sinh c a các

v ng tri u i Vi t, đ ng th i c ng là quê

h ng c a các n n v n hoá ông S n, Th ng Long –Hà N i ây là cái nôi hình thành v n hoá,

v n minh Vi t t bu i ban đ u và hi n tai c ng là vùng v n hoá b o l u đ c nhi u giá tr truy n

th ng h n c Trên đ ng đi t i xây d ng m t

n n v n hoá hi n đ i, đ m đà b n s c dân t c, vùng v n hoá này v n có nh ng ti m n ng nh t

đ nh

I,ăNétăđ cătr ngăv năhóaăc aăđ ngă

b ngăchâuăth ăB căB

Trongăcácănhânăt ăthúcăđ yăs ăphátătri n

c aăv năhóa,ăkhôngăth ăkhôngăth aănh n tácăđ ngăc aăđi uăki năt ănhiênăvàăxãăh i

i uăki năt ănhiênăvàăl chăs ăxãăh iăc a

m iăvùngăkhôngăgi ngănhau.ăNh ngănét

khácănhauăc aăcácăvùngăđ tăv ăcácăph ng

di nă yăs ăt oăraăs ăphátătri năc aăv n

hóaăcóănh ngăđi măkhácănhau

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

S ăthíchănghiăv iăthiênănhiênăvàănhàă :

Ng iănôngădânăB căB ăth ngămu năxâyă

d ngăngôiănhàăc aămìnhătheoăki uăb năch c,ă

toăđ pătuyănhiênăv năhòaăh păv iăc nhă

quan

II,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB căB ă

v iăcácăti uăvùngăkhácăvàăgi iăthích:

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

TrongăkhiăđóăvùngăTâyăB căl iăđ cătr ngăv iă

nh ngăngôiănhàăsànăc aăng iăThái

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

th yăl iă ăNamă

B ăđ ăđ aăn că

ng tăt ăsôngăl năvàoăsôngănh ,vàoăkênhăr chăr iălênă

m ngălênăv n.ăNgh aălàătháiăđ ăngăx ăv iăthiênănhiênăc aăNamă

B ăkhácăhoànătoànăsoăv iăvùngăchâuăth ăB căB

Con ng iăTâyăNguyênăt ătinăvàoă

m iăquanăh ăb nă

v ngăc aămình

v iămôiă

tr ng.H ăkhôngăcóănh ngăđ ngătácăcúiăr pămình khiăhànhăl ăvàă

c ngăkhôngăxóă

nh ngăcâuăkh nă

c uăki uă“conăc nă

r măc năc ăl y

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

• V ă nău ngă:

ăchâuăth ăB căB ,ămôăhìnhăb aă năg mă:ă

C mă+ărauă+ăcá,ănh ngăthànhăph năcáă ăđâyă

ch ăy uăh ngăt iăcácălo iăcáăn căng t.ăH iă

s năđánhăb tă ăbi năch ăy uăgi iăh nă ăcácă

làngăvenăbi năcònăcácălàngă ăsâuătrongăđ ngă

b ng,h iăs năv năch aălàălo iăth că năchi mă uă

TâyăB c Vi tăB c

V ăvi căch ă

bi nămónă nă

c aăc ădână Tày Nùng

m tăm tăcóă

nh ngăsángă

t oăkháăđ că đáo,m tăm tă

ti păthuăk ă thu tăch ă

c m.M iăgiaă đìnhăđemăm tă

h ăr uăc nă vàăm tăráă

c măth mă

đ nănhàă rông,dân làng cùng nhau

u ngăr uăvàă năc m.

B aă nă

c aăc ă dânăVi tă TrungăB ă đãăb tăđ uă cóăs ăthayă

đ i,ă nghiêng

v ăcácăh iă

s n,đ ă

bi n.ă

Các món năch ă

bi năt ă

th yăs nă

c ngă nhi uăh nă

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

• V trang ph c:

B c B : àn ông v i y ph c đi làm là chi c

qu n l a, áo cánh màu nâu còn đàn bà m c chi c váy thâm,chi c áo nâu Ngày h i hè, l t t thì trang ph c này có khác h n: đàn bà m c áo dài m ba m b y,đàn ông v i chi c qu n

tr ng,áo dài the,chít kh n đen Nh ng ngày nay,y ph c c a ng i Vi t B c B c ng có khá nhi u thay đ i

Trang ph c:

Ng iăTâyăB căcóăs ăthíchătrang trí trang

ph că,ch nămàn,đ ădungă

v iăcácăs căđ ă

c aăgamămàuănóng Còn các

h aăti t,b ă

c c,ph iămàuă

c aătrangătríăthìă

r tănhi uăvàăphong phú

Trangăph că

ng i Nùng có tính

Tày-th ngănh t,

đ căphânăbi tătheoăgi iătính,đ aăv ,l aă

đ ngănétăkínăđáoăc aăc ăth ă

Nh ngănétăđ că

s cănh tăc aăcácădânăt căTâyăNguyênălàă ătrangăph cănamă

1,ăNétăkhácăbi tăgi aăvùngăchâuăth ăB că

B ăv iăcácăti uăvùngăkhác:

• V ăv năhóaădânăgian:

B c B : v n hóa dân gian B c B đ c xem

là r t quý hi m T th n tho i đ n truy n thuy t,t ca dao đ n t c ng , t truy n c i

đ n truy n tr ng m i th lo i đ u có m t t m dày d n mang nét riêng Có nh ng th lo i ch

B c B m i t n t i, ki u nh th n tho i.ca dao x B c trau chu t và t a g t h n ca dao Nam B

V ăv năhóaădânăgian:ă

v s l ng tác ph m nh thành ng , t c ng , truy n c tích, câu đô, đ ng dao, dân ca Riêng dân ca, lo i phong phú là lo i khác riêng bi t,

đ c vi t trên n gi y v i công phu

v n sáng tác ngôn t giàu có và đ th lo i t t c

ng , thành ng , đ ng giao, giao duyên, cho đ n

l i kh n, l i bùa chú, các áng v n trong tang l , l

h i…

đ că“th ăch ăhóaă“ă

b ngăhình t ngăth nă

n căd iăd ngă

thu ngălu ngăvàăb ngă

cácăl ăc ăth

Tín ng ngătônăgiáo,ătínăng ngădânăgianăc aăc ădânăTày-Nùng h ng

ni mătinăc aăconă

ng iăt iăb năm nh,

tr iăđ t, t ătiên

Tiêuăbi uăchoăquáătrìnhăti păbi năv năhóaă ăTrungăB ăc aă

ng iăVi tălàăti păthuătín ng ngăth ăbàă

m ăx ăs ăc aăng iă

Ch m.ă

châu th B c B : M i tín ng ng c a c dân tr ng lúa

n c nh th thành hoàng làng ,th m u,th các ông t ngh …

có m t trên h u kh p làng quê B c B Các tín ng ng này ti m

n trong tâm th c con ng i và t n t i trong l h i-m t lo i sinh

2,ăGi iăthích:

PGS- TSăNgôă căTh nhănh năxét: "Trong các

s cătháiăphongăphúăvàăđaăd ngăc aăv năhóaăVi tă Nam,ăđ ngăb ngăB căB ănh ălàăm tăvùngăv năhóaă

đ căđáoăvàăđ căs c"

V năhóaăvùngăchâuăth ăB căB ămangăm tăs cătháiă riêngăbi tăsoăv iăcácăvùngăkhácăph năl nălàădoă

v ătríăđ aălí,ăkhíăh u,ăđ aăhình và sông ngòi n iăđây

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ năs cătháiă

v năhóaăvùngăchâuăth ăB căB

V ătrí

đ aălý

Sông ngòi

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ năs cătháiăv nă

hóaăvùngăchâuăth ăB căB

âyălàătâmăđi măc aăconăđ ngăgiaoăl uăqu căt ă

theoă2ătr căchính:ătâyăb c- đôngănam.ăV ătríănàyă

khi năn iăđâyătr ăthànhăv ătríăd năđi năđ ăti năt iăcácăvùngăkhácăkhôngănh ngătrongăn cămàăc ăvùngă

ôngăNamăÁ.ăNh ngăc ngăchínhăv ătríănàyăđãăt oă

đi uăki năchoăc ădânăcóăthu năl iăv ăgiaoăl uăvàă

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ năs cătháiăv nă

hóaăvùngăchâuăth ăB căB

N cătaăcóăkhíăh uănhi tăđ iă măgióămùa,ătrongăđó,ăvùngă

B căB ăcóă khíăh uăr tăđ că

h uăb nămùaăv iăm iămùaăt ngăđ iărõ nét H năn a,ăkhíă

h uăvùngănàyăl iăr tăth tăth ng.ăGióămùaăđôngăb căv aă

l nh,ăv aă m,ăr tăkhóăch u.ăGióămùaăhèănóngăvàă m

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ năs cătháiăv nă

hóaăvùngăchâuăth ăB căB

Thu căđ aăhìnhănúiăxenăk ăđ ngăb ngăho căthungă

l ng,ăth păvàăb ngăph ng,ăd cătho iăt ătâyăb că

đ năđôngănam,ăt ăđ ăcaoă10-15m,ăgi măd năđ nă

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ năs cătháiăv nă

hóaăvùngăchâuăth ăB căB

Châuăth ăB căB ăcóăm ngăl iăsôngăngòi dày

đ c,ăg m:ăsôngăTháiăBình,ăsôngăH ng,ăsôngăMãă

n căđãăt oăraăs cătháiăriêngăbi tă trongăt păquánăcanhătác,ăc ătrú,ătâmălíă ngăx ăc ngănh ăsinhăho tăc ngăđ ngă

c aăc ădânătrongăkhuăv c,ăt oănênă

n năv năminhălúaăn c,ăv aăcóăcáiă chungăc aăv năminhăkhuăv c,ăv aăcóă cáiăriêngăđ căđáoăc aămình

L iăk t

• Vùngăchâuăth ăB căB ălàăvùngăđ tăl chăs ălâuă

đ iăc aăng iăVi tăNam,ăn iăkhaiăsinhăc aăcácă

v ngătri uăđ iăvi tăđ ngăth iăc ngălàăquêă

h ngăc aăcácăn năv năhóaă ôngăS nă,Th ngă Long- HàăN i

• Vùngăchâuăth ăb căb ălàămôtăvùngăv năhóaă

đúngănh ăPGS,PTSăNgôă căTh nhănh năxét:ă

"trongăcácăs cătháiăphongăphúăvàăđaăd ngăc aă

v năhóaăVi tăNam,ăđ ngăb ngăB căB ănh ălàă

m tăvùngăv năhóaăđ căđáoăvàăđácăs c"

Conăđ ngăg măs