Bài giảng Tâm lý học pháp lý - NCS Nguyễn Hải Lâm

Bài giảng Tâm lý học pháp lý gồm có 5 chương với nội dung chính được trình bày như sau: Tổng quan về Tâm lý học pháp lý, tâm lý hoạt động phạm tội, tâm lý hoạt động điều tra tội phạm, tâm lý hoạt động xét xử, tâm lý hoạt động quản lý giáo dục phạm nhân

Tâm lý học pháp lý

Lớp Cao học Khóa 9 Giảng viên: NCS Nguyễn Hải Lâm

Tâm lý học pháp lý

Chương1: Tổng quan về Tâm lý học pháp lý

Chương 2: Tâm lý hoạt động phạm tội

Chương 3: Tâm lý hoạt động điều tra tội phạm

Chương 4: Tâm lý hoạt động xét xử

Chương 5: Tâm lý hoạt động quản lý giáo dục phạm nhân

Tâm lý hoạt động phạm tội

2.1 Nhận thức chung về tâm lý tội phạm và nguồn gốc của Tâm lý tội phạm

2.2 Động cơ hoạt động phạm tội

2.3 Diễn biến tâm lý của người phạm tội

2.4 Đặc điểm nhân cách người phạm tội

2.5 Tâm lý nhóm phạm tội và tâm lý người chưa thành niên phạm tội

Những quan điểm nghiên cứu về

Những quan điểm về nguồn gốc của tâm lý

tội phạm

- Thuyết sinh học, di truyền

+ Dựa vào hình thể:

+ Dựa vào gen di truyền

- Thuyết đa nhân tố: Cho rằng có 170 nhân tố là tác nhân gây ra tội phạm

- Thuyết xã hội: Cho rằng nguyên nhân TP là do sự lạc hậu của các cá nhân.

Tội phạm là hiện tượng xã hội, mang tính giai cấp, là một phạm trù lịch sử

Những yếu tố tiêu cực của môi trường là nguồn gốc của tâm lý tiêu cực nói chung và tâm lý tội phạm

Những yếu tố tiêu cực của môi trường

vĩ mô.

Những yếu tố tiêu cực của môi trường

vi mô.

Nguồn gốc của tâm lý tội phạm

Những yếu tố tiêu cực của môi trường

Những yếu tố tiêu cực của môi

g chính thức tiêu cực

Nhữn

g thiếu sót,

sơ hở trong các đơn

vị, tập thể lao động

Nhữn

g thiếu sót trong nhà trườn

g

Quan điểm Tâm lý học hoạt động về

nguyên nhân của hành vi phạm tội

• Những yếu tố thuộc về chủ thể hành vi: Tâm lý tiêu cực.

• Những yếu tố tiêu cực của hoàn cảnh, môi trường

Nguyên nhân tâm lý tiêu cực

• Sự hình thành giá trị mới nhưng vẫn chưa có vị trí

rõ ràng trong hệ thống giá trị cá nhân thì đã mất dần đi những giá trị cũ.

• Sự tách rời giữa những giá trị được tuyên bố ủng

hộ công khai với những giá trị đang vận hành thực sự.

Sự tác động của các yếu tố tiêu cực trong

môi trường

• Một số thể chế xã hội có những sai lệch.

• Sai lệch trong vận hành một số thể chế xã hội (thể chế hành chính, lĩnh vực tổ chức, sự biến dạng chuẩn mực, sự tồn tại và phát triển những “chuẩn mực che dấu”, sự sai lệch chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực đạo đức).

• Tình huống có vấn đề: chứa đựng sự tương tác giữa tâm lý, môi trường với hành vi phạm tội.

2.2 Động cơ hoạt động phạm tội

• Sự hình thành động cơ phạm tội

• Quá trình đấu tranh động cơ ra quyết định phạm tội.

SỰ HÌNH THÀNH ĐỘNG CƠ PHẠM TỘI

 Sự tác động của những yếu tố tiêu cực từ môi trường vi

mô và vĩ mô hình thành ở chủ thể những phẩm chất tâm

 Nhu cầu được nhận thức: về vai trò ý nghĩa của nhu cầu

và khả năng điều kiện để đạt được nhu cầu hình thành một động lực thúc đẩy con người hành động để chiếm lĩnh đối tượng để thỏa mãn nhu cầu.

 Sự tác động của những yếu tố tiêu cực từ môi trường vi

mô và vĩ mô hình thành ở chủ thể những phẩm chất tâm

 Nhu cầu được nhận thức: về vai trò ý nghĩa của nhu cầu

và khả năng điều kiện để đạt được nhu cầu hình thành một động lực thúc đẩy con người hành động để chiếm lĩnh đối tượng để thỏa mãn nhu cầu.

Quá trình đấu tranh động cơ

• Khi động cơ đã hình thành thì chủ thể luôn có sự

so sánh đối chiếu với hệ thống các chuẩn mực, điều kiện hoàn cảnh để ra quyết định hiện hành vi phạm tội hay không?

• Sự đấu tranh giữa các yếu tố tâm lý bên trong và yếu tố bên ngoài, yếu tố tâm lý tích cực và yếu tố tâm lý tiêu cực, yếu tố kích thích và yếu tố điều chỉnh.

Tác dụng của việc

làm rõ động cơ

phạm tội

• + Xác định mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, xác định mức độ nguy hiểm của cá nhân người phạm tội.

• + Dự báo khả năng tái phạm tội của cá nhân.

Một số loại động

cơ phạm tội

- Hận thù giai cấp, bất mãn chế độ.

- Hận thù cá nhân.

- Bạo lực, coi thường các giá trị con người.

- Vụ lợi.

- Mang tính chất tình huống…

Phương thức thực hiện hành vi phạm tội

• Phương thức thực hiện và che dấu tội phạm

• Kết quả thực hiện tội phạm (kết quả thực tế xảy

ra, đánh giá của người phạm tội về kết quả, đánh giá của dư luận xã hội).

• Trạng thái tâm lý thần kinh khi thực hiện tội phạm.

PHƯƠNG THỨC THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG

Thể hiện tính chất mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành

vi phạm tội

Diễn biến tâm lý sau hành động phạm tội

quả

Người phạm tội thường tìm

cách giải thoát tâm trạng

sau khi phạm tội bằng cách

 Xuất hiện những hành vi khác thường so với trước đây.

 Lánh xa địa bàn gây án.

 Tăng cường, tìm cách che giấu hoạt động phạm tội của mình.

 Tạo ra trạng thái bất cần, thản nhiên để đối phó lại với hoạt động của cơ quan điều tra

Những nhân tố tác động

đến trạng thái căng

thẳng tâm lý của người

phạm tội

1 Sự tác động của việc thực hiện tội phạm.

Tội phạm được thực hiện ngẫu nhiên hay có chủ mưu

Tội phạm được thực hiện đúng dự kiến hay ngoài dự kiến

Phạm tội lần đầu hay tái phạm

Hành động một mình hay có đồng phạm

Những nhân tố tác động đến trạng thái căng thẳng tâm lý của

người phạm tội

1 Sự tác động của việc thực

hiện tội phạm.

2 Sự tri giác về hậu quả của hành vi phạm tội và những cảm xúc trước những hậu quả của người phạm tội.

3 Những đánh giá chung của bản thân người phạm tội về sự ngụy trang, che giấu tội phạm và trách nhiệm hình sự của bản thân trước hậu quả do hành động phạm tội gây ra.

4 Dư luận xã hội đối với hành động phạm tội đó nói riêng và đối với kẻ phạm tội nói chung.

5 Hoạt động điều tra của các cơ quan chức năng.

Câu hỏi thảo luận

Tìm hiểu mối liên hệ giữa nhận thức, nhu cầu, hứng thú, xúc cảm-tình cảm, ý chí và những hiện tượng tâm lý khác của cá nhân với hành vi phạm tội.

Những hiện tượng tâm

KHông được phát hiện

Ngăn chặn, giáo dục, xử lý

kịp thời

Hành vi lệch chuẩn

Kết luận

 Hoạt động phạm tội là kết quả của các hiện tượng tâm lý tiêu cực đã hình thành ở cá nhân

 Hoạt động phạm tội là nguyên nhân làm nảy sinh những hiện tượng tâm lý tiêu cực.

Đặc điểm nhân cách người phạm tội

 Khái niệm nhân cách người phạm tội

 Sự suy thoái nhân cách của người phạm tội.

Sự suy thoái nhân cách của

người phạm tội.

 Suy thoái về đạo đức

 Sự đổ vỡ hệ thống giá trị

 Hai quy luật chuyển hóa hành vi vi phạm

 Sư biện hộ về mặt tâm lý

 Sự suy thoái của các yếu tố cấu thành nhân

cách: Xu hướng, tính cách, khí chất và năng lực.

Phác thảo mô hình chân dung tâm lý tội

Một số vấn đề về tâm lý nhóm phạm tội

Nguyên nhân hình thành nhóm

phạm tội

Nguyên nhân hình thành nhóm

phạm tội

• Do ý thức được sự cần thiết phải có

sự liên kết phối hợp giữa các cá nhân với nhau để đạt được mục đích phạm tội.

• Do bạn bè rủ rê.

• Do bị lôi kéo, mua chuộc.

• Do sự gặp gỡ trong quan niệm, quan

điểm sống, trong nhu cầu, thói quen và tình cảm của các cá nhân cũng tạo điều kiện hình thành nhóm phạm tội.

• Do điều kiện hồn cảnh …

Căn cứ vào độ chặt chẽ về mặt tổ chức, cấu trúc của nhóm, có 2 loại nhóm phạm

tội:

Nhóm phạm

tội tạm thời

Nhóm phạm tội ổn định, phức tạp

Nhóm phạm tội

tạm thời

Là nhóm được hình thành theo tình huống và bắt nguồn từ nhóm mang tính chất “ trung tính bề ngoài ”

hoặc nhóm bị “tổn thất các quan hệ xã hội tích cực” , do ảnh hưởng của các tác động tiêu cực mà chuyển thành nhóm phạm tội.

Đặc điểm tâm lý của nhóm phạm tội tạm thời

• Tính tự phát Cơ sở để tập hợp các thành viên chủ yếu là do yếu tố cảm tính.

• Mức độ suy thối nhân cách của các thành viên khơng giống nhau.

• Có khả năng tác động rất lớn đến sự hình thành những nét tâm lý tiêu cực của cá nhân.

• Trong nhóm không có định hướng rõ rệt tới hoạt động phạm tội.

Là nhóm bao gồm những

cá nhân cùng cố ý phạm

Nhóm phạm tội ổn định,

phức tạp Nhóm phạm tội ổn định,

phức tạp

Đặc điểm tâm lý của nhóm phạm tội ổn định

Sự chi phối hoạt động của nhóm là thủ lĩnh

Vai trò của thủ lĩnh tr

ong nhóm phạm tội ổn đ ịnh phức tạp

khiển các

thành viên trong nhóm

Phân chia kết quả thu được

Dấu hiệu để nhận biết thủ lĩnh

nhóm phạm tội là gì?

Dấu hiệu để nhận biết thủ lĩnh

nhóm phạm tội là gì?

Đặc điểm tâm lý của nhóm phạm tội ổn định

lợi ích cá nhân

Sự chi phối hoạt động của nhó

m là thủ lĩnh

Trong nhó

m có độ

ám thị cao

Các thàn

h viên khôn

g ý thức như nhau về hậu quả

Hậu quả nguy hại cho xã hội rất lớn

Hậu quả của băng nhóm ph ạm tội

hội

Nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực

Liên quan đến vụ án Trương

Văn Cam và đồng bọn có :

- 86 Đảng viên bị kỷ luật (65 CBCA, 15 CB VKS, 04 CB QĐND,

02 nhà báo

- Trong 155 bị cáo đưa ra xét xử có 03 cán bộ cao cấp (trong đó có 02 bị cáo là uỷ viên Trung ương Đảng).

- 01 Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân…

Dung Hà Năm Cam

Lâm “chín ngĩn”

Hải Bánh

Tạt axít

Giết

Trong vụ án Trương Văn Cam

Ám thị

Là tác động tâm lý của một người đối với một người khác (hoặc một nhóm người khác) nhằm làm cho họ (một hoặc nhiều người) tiếp nhận một cách không phê phán những lời lẽ ( trong đó chứa đựng các tư tưởng và ý chí của) người ám thị và thực hiện theo ý muốn đó.

Sự ám thị lẫn nhau giữa các thành viên

Tiếng lóng của các băng nhóm tội phạm

•“Khứa”: Con mồi

•“Đánh bãi” (chen lấn, móc túi ở các khu vực đông người)

• “Đánh nhợ” (giật dây chuyền),

•“Đánh mù” (trộm trên các chuyến

xe khách, buýt),

• “Đánh thóc” (cướp gây mê)

Tâm lý người chưa thành niên phạm tội

Tâm lý người chưa thành

niên phạm tội

1 Nhận thức

người chưa thành niên phạm tội ở nước ta.

2 Một số đặc

điểm tâm lý của người chưa thành niên phạm tội.

Như thế nào là người chưa thành niên, như thế nào là người chưa thành niên phạm

Người chưa thành niên là người chưa đến tuổi trưởng thành, chưa được pháp luật công nhận là công dân với đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ

Ở Việt Nam đó là những

người dưới 18 tuổi

Khái quát về tình hình người chưa thành niên

phạm tội ở Việt Nam hiện nay

Đặc điểm về sự phát triển tâm – sinh lýù của người chưa

thành niên

Sự phát triển sinh lý

Tính chuyển tiếp trong phát triển tâm lý.

Đây là lứa tuổi hình thành “cái

tôi”, là lứa tuổi biểu hiện và ý thức

về cá tính và bộc lộ cá tính của mình

rất rõ nét Cảm giác mình đã trưởng

thành và mong muốn trưởng thành.

Có những thay đổi và xáo trộn về tình cảm và cảm xúc là giai đoạn dễ

mẫn cảm với các thay đổi, và vì thế có nhiều tiềm năng rơi vào các trạng thái khủng hoảng về tâm lý

Là lứa tuổi hình thành những phẩm

chất tâm lý đối lập.

Phát triển mối quan hệ bạn bè

cá nhân

Trình độ học vấn thấp hơn so với các

em bình thườn

g

NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI

CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI

THEO GIÁO TRÌNH “CẢNH SÁT NHÂN DÂN LÀM VIỆC VỚI TRẺ EM LÀM TRÁI

PHÁP LUẬT”

* Trong tổng số người phạm tội ở độ tuổi này :

+ 44% đang học dở tiểu học

+ 48,3% đang học dở THCS

+ 2,3% đang học dở THPT

+ 5,4% hoàn toàn không biết đọc

biết viết

* Học lực thường là yếu kém :

+ 60,7% bị lưu ban từ 1 lần trở lên

+ 40,7% bị kỷ luật cảnh cáo hoặc

bị đuổi học

KHẢO SÁT TẠI TRƯỜNG GIÁO

=> Đa số người chưa thành niên phạm tội có trình độ cấp II.

Trình độ học vấn thấp hơn so với các

em bình thườn

g

Nhận thức chứa đựng nhiều lệch lạc, phiến diện, thiếu hệ thống

NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI

CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI

Hoạt động của người c hưa thành niên phạm to

nghịch ngợm

Hình thành và phát triển một số năng lực hoạt động có hại cho xã hội

Thiếu quyết tâm vươn lên trong xã

hội

Khả năng tự kiềm

chế rất yếu

Ý chí của

người

chưa thành

niên

phạm tội

Tình cảm của người chưa thành

niên phạm tội

kéo

Nếu được chăm sóc, yêu thương thì các em dễ cảm kích, tin tưởng, nghe theo

Nhu cầu, hứng thú

của người chưa thành niên phạm tội

Cơ sở hình thành và phát triển thường thiếu đạo đức

và thẩm mỹ xã hội

Những hứng thú tích cực, chính đáng bị lấn át bởi những hứng thú tiêu cực

Thói quen, tính cách

nói năng thô tục, dùng tiếng lóng trong giao tiếp

ngại khổ, thiếu tinh thần trách nhiệm, thờ ơ, ít bị xúc động trước đau khổ của người khác

tính phủ định, tính dối trá, gian dối, ưa được tâng bốc, đánh giá cao, tính vô kỹ luật, liều lĩnh, lì lợm và thô lỗ

Phòng ngừa người chưa thành niên

vi phạm pháp luật

chưa thành niên tạo điều kiện cho các em thực hiện các nhu cầu xã hội cao hơn.

trường của các nhóm tự phát thiếu niên