Bài giảng Bài 2: Quá trình từ lúc hình thành ý tưởng nghiên cứu đến phát triển kế hoạch nghiên cứu

Nội dung chính của bài giảng này trình bày các mục đích nghiên cứu, các vấn đề nghiên cứu khoa học. Xác định được các giả thuyết nghiên cứu và hình thành tư duy để có thể xây dựng được các câu hỏi nghiên cứu. Giải thích và phân tích được các bước và cách thức thiết kế và xây dựng đề cương nghiên cứu. Mời các bạn tham khảo!

BÀI 2 QUÁ TRÌNH TỪ LÚC HÌNH THÀNH

Ý TƯỞNG NGHIÊN CỨU ĐẾN PHÁT TRIỂN KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

PGS.TS Phan Thế Công Giảng viên Trường Đại học Thương mại

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Xây dựng ý tưởng nghiên cứu

• Ông Richard Moore, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Sáng tạo, Richard Moore Associates, chia sẻ những

kinh nghiệm bổ ích trong việc phát triển kỹ năng tư duy đối với những người làm trong lĩnh vực sáng tạo

• Bạn có biết điều gì thú vị hơn một buổi “bão não” (brainstorm)? Với tôi, đó chính là hướng dẫn một lớp học

– nơi diễn ra nhiều buổi brainstorm Không gì có thể so sánh được với sự dữ dội trong một căn phòng mà

nhiều người đang cố gắng đưa từng ý tưởng của người khác theo cách rất khó dự đoán đi đến giải pháp,

đặc biệt là khi một vài người phát hiện ra rằng, tất cả mọi người và ngay cả chính họ, có thể đưa ra các ý

tưởng trên cả tuyệt vời

Sau khi nghiên cứu bài học, chúng ta sẽ có thể trả lời

được câu hỏi sau:

Các bước để phát triển một ý tưởng mới trong nghiên cứu

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Phân tích được các mục đích nghiên cứu, các vấn đề nghiên cứu khoa học

• Xác định được các giả thuyết nghiên cứu và hình thành tư duy để có thể xây dựng được các câu hỏi

nghiên cứu

• Giải thích và phân tích được các bước và cách thức thiết kế và xây dựng đề cương nghiên cứu

NỘI DUNG BÀI HỌC

2.1 Mục đích nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu

2.2

2.3 Xác định giả thuyết nghiên cứu/câu hỏi nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu

2.4

Đề cương nghiên cứu

2.5

2.1 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

3 mục đích

Mô tả (nghiên cứu mô tả)

Giải thích (nghiên cứu giải thích)

Đánh giá (nghiên cứu đánh giá)

2.1 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU (tiếp theo)

Nghiên cứu mô tả Nghiên cứu giải thích Nghiên cứu đánh giá

Mô tả thực tế đối tượng nghiên cứu

Giải thích lý do tại sao Giải thích tác động của một

thay đổi

Ví dụ: Mô tả nền kinh tế thịtrường theo định hướng xãhội chủ nghĩa; Mô tả nhữngyếu tố tác động tới suy thoáikinh tế ở Đông Nam Á; Mô

tả hành vi của người tiêudùng năm 2013

Ví dụ: Tại sao nhiều nhàđầu tư vẫn tiếp tục đầu tưvào thị trường bất động sản

đóng băng; Tại sao người

sang ở nhà chung cư thay vì

ở nhà đất?

Ví dụ: Tác động của việctăng giá điện đối với các

động của quảng cáo là gì;

Tác động của gói kích cầucủa Chính phủ Việt Namnăm 2013 là gì?

2.2 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.2.1 Quy trình nhận dạngcác vấn đề nghiên cứu

2.2.1 QUY TRÌNH NHẬN DẠNG CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

• Một vấn đề nghiên cứu là vấn đề tồn tại trong tài liệu, trong lý thuyết hay thực tiễn, dẫn đến sự cần thiết phảithực hiện công trình nghiên cứu

Quan sáthiện tượng

Kiến thức, kinh nghiệm

Ý tưởng nghiên cứu

Vấn đềnghiên cứuLinh cảm

2.2.2 NGUỒN NHẬN DẠNG CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

• Các vấn đề nghiên cứu có thể được hình thành trong các tình huống sau:

 Đọc, thu thập tài liệu  phát hiện ra vấn đề nghiên cứu;

 Các hội nghị, báo cáo chuyên đề: bất đồng, tranh cãi…  nảy sinh vấn đề nghiên cứu;

 Mối quan hệ giữa con người với con người, với tự nhiên  nảy sinh vấn đề nghiên cứu;

 Trong đời sống hàng ngày;

 Tính tò mò của các nhà nghiên cứu về điều gì đó…

2.2.3 XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Quy trình:

• Lựa chọn một chủ đề khái quát

• Tập trung để thu hẹp phạm vi nghiên cứu:

 Tổng quan tài liệu;

 Thảo luận với các nhà nghiên cứu, những người làm thực tế

• Phân loại/làm rõ và trình bày lại vấn đề dưới dạng vấn đề có thể nghiên cứu:

 Vấn đề nghiên cứu có thể được trình bày lại dưới nhiều cách khác nhau;

 Hai cách thể hiện cơ bản về vấn đề nghiên cứu là: giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

2.2.3 XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU (tiếp theo)

Bước 4

Đặt câu hỏi nghiên cứudưới dạng tri thức mớicần tìm

Bước 3

Mình có thể tìm/nghiên cứu tới mức độ nào?

2.2.4 TÍNH KHẢ THI CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Phụ thuộc vàocác yếu tố

Ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu: về lýluận, về thực tiễn

Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Nguồn lực để thực hiện nghiên cứu:

thời gian, con người, chi phí tài chính…

Vấn đề y đức

2.3 XÁC ĐỊNH GiẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU/CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

câu hỏi nghiên cứu

2.3.2 Định dạng câu hỏi

nghiên cứu

2.3.5 Giả thuyếtnghiên cứu

2.3.3 Yêu cầu củacâu hỏi nghiên cứu

2.3.6 Đặc điểm củagiả thuyết nghiên cứu

2.3.1 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

• Là những lời phát biểu nghi vấn hay những câu hỏi mà nhà nghiên cứu cố gắng trả lời

• Ví dụ:

 Tăng chi tiêu chính phủ tác động đến việc làm của nền kinh tế như thế nào?

 Có cần phải kiểm soát hoạt động của các siêu thị bán lẻ trên địa bàn thành phố?

 Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dệt may?

2.3.2 ĐỊNH DẠNG CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

• Câu hỏi nghiên cứu hướng tới thông tin và tri thức mới

 (Câu hỏi quản lý hướng tới giải quyết vấn đề)

• Câu hỏi nghiên cứu hướng vào các biến số và mối quan hệ của chúng

 (Câu hỏi quản lý hướng vào QĐ của nhà quản lý)

• Câu hỏi nghiên cứu thường được dựa trên cơ sở lý thuyết

 (Câu hỏi quản lý dựa vào khung cảnh thực tiễn)

• Câu hỏi nghiên cứu có thể có kết quả với mức độ tin tưởng cao dựa vào dữ liệu

 (Câu hỏi quản lý chỉ có thể có kết quả dựa vào thực tiễn vận hành)

2.3.3 YÊU CẦU CỦA CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

• Đánh đúng vào “khoảng trống” quan trọng trong tri thức chuyên ngành:

 Vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn – được nhiều người quan tâm;

 Vấn đề chưa ai nghiên cứu;

 Vấn đề có thể nghiên cứu/kiểm định

• Câu hỏi nghiên cứu phải cụ thể theo nghĩa có thể trả lời được bằng thông tin, số liệu, bằng chứng

• Câu hỏi nghiên cứu là “viên gạch” đầu tiên quan trọng nhất của luận án

2.3.4 XÁC ĐỊNH CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

• Hãy dành nhiều thời gian để suy nghĩ cho câu hỏi nghiên cứu của mình;

• Hãy trao đổi với các nhà nghiên cứu chuyên sâu hoặc nhà quản lý trong lĩnh vực đó về câu hỏinghiên cứu;

• Có thể bắt đầu bằng câu hỏi khá rộng, sau đó cụ thể hóa: sâu hơn, sắc hơn, thú vị hơn

2.3.5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

• Là những điều tiên đoán mà nhà nghiên cứu đưa ra về mối quan hệ giữa các biến;

• Là câu trả lời ướm thử hoặc là sự tiên đoán để trả lời cho câu hỏi hay vấn đề nghiên cứu

2.3.6 ĐẶC ĐIỂM CỦA GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

• Tuân theo một nguyên lý chung và không thay đổi trong suốt quá trình nghiên cứu;

• Phù hợp với điều kiện thực tế và cơ sở lý thuyết;

• Đơn giản;

• Có thể được kiểm nghiệm và mang tính khả thi

2.4 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

• Quy tắc vàng trong nghiên cứu khoa học: Mục tiêu nghiên cứu sẽ giúp xác định phương pháp nghiên cứu

2.4.1 CHỈ SỬ DỤNG THÔNG TIN SẴN CÓ

• Tiến hành nghiên cứu khoa học bằng cách tìm kiếm các nguồn thông tin như bách khoa toàn thư và cácsách tham khảo, CD-ROM, báo cáo của chính phủ và số liệu của Tổng cục Thống kê (GSO) Đây là những

dữ liệu có sẵn liên quan tới nghiên cứu của nhà nghiên cứu

• Phương pháp này thường được áp dụng trong các nghiên cứu lịch sử

2.4.3 PHÂN TÍCH VĂN BẢN

• Nhà nghiên cứu có thể phân tích tài liệu sẵn có

như báo chí, tài liệu lịch sử, chương trình

truyền thanh/truyền hình, sách vở

• Phương pháp này phù hợp với nghiên cứu mô tả,

giải thích và đánh giá

2.4.4 QUAN SÁT

• Phương pháp này nhằm mục đích quan sát hành vi của đối tượng;

• Phương pháp này phù hợp với nghiên cứu mô tả và đánh giá;

• Nhà nghiên cứu có thể quan sát từ bên ngoài (observation) hoặc cũng là một thành viên trong nhómđối tượng được nghiên cứu (participant observation)

2.4.5 ĐIỀU TRA DỰA TRÊN BẢNG HỎI

• Nếu cần thu thập thông tin từ nhiều đối tượng (trên 40),

phương pháp này nên được áp dụng;

• Có 2 loại: điều tra bảng hỏi do người trả lời tự trả lời và

điều tra bảng hỏi do nhà nghiên cứu điền câu trả lời;

• Phù hợp với nghiên cứu mô tả, giải thích và đánh giá

2.4.6 THỬ NGHIỆM

• Phương pháp này thường được áp dụng khi cần chứng minh hay phủ nhận một giả thuyết;

• Phù hợp đối với nghiên cứu giải thích và đánh giá

2.5 ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU

2.5.1 Giới thiệunghiên cứu

2.5.5 Nguồn lựcnghiên cứu

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Quan niệm về “Đề cương nghiên cứu” sau đây đúng hay sai?

Đề cương nghiên cứu là một tài liệu khoa học được công bố ở giai đoạn khởi đầu của một nghiên cứu Nó baogồm các yếu tố cần thiết để người đọc có thể đánh giá đề xuất nghiên cứu được trình bày

Đáp án đúng là: Đúng

Vì: Đề cương nghiên cứu là một tài liệu khoa học được công bố ở giai đoạn khởi đầu của một nghiên cứu Đềcương nghiên cứu có mục đích cơ bản là nhằm thuyết phục được người đọc Tác giả có đề xuất một nghiêncứu để đánh giá, đưa ra và chỉ rõ tính cạnh tranh của mình so với các nghiên cứu khác, có một kế hoạchmang tính bài bản để đảm bảo hoàn thành tiến độ nghiên cứu của mình Do vậy, đề cương nghiên cứu baogồm các yếu tố cần thiết để đánh giá đề xuất công trình của mình và trả lời được 5 vấn đề: Vấn đề nghiên cứu

là gì? Kế hoạch nghiên cứu là gì? Tại sao nghiên cứu như vậy? Tại sao tiến hành như vậy? Làm thế nào đểthể hiện được kế hoạch đó

2.5 ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU (tiếp theo)

• Trước khi tiến hành nghiên cứu, nhà nghiên cứu cân xây dựng kế hoạch hay đề cương nghiên cứu để giúpnhà nghiên cứu hình dung được toàn bộ quá trình nghiên cứu bao gồm:

 Cần phải làm gì?

 Cần thực hiện như thế nào?

 Khi nào thực hiện?

• Đề cương nghiên cứu (Research Proposal) là một tài liệu khoa học được công bố ở giai đoạn khởi đầu củamột nghiên cứu

• Đề cương nghiên cứu cần bao gồm các yếu tố cần thiết để người đọc có thể đánh giá đề xuất nghiên cứuđược trình bày Các yếu tố này nhằm trả lời cho các câu hỏi: Vấn đề nghiên cứu là gì? Kế hoạch nghiên cứu

ra sao? Tại sao cần tiến hành như vậy? Làm thế nào để thực hiện kế hoạch đó?

2.5.1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

Phần này gồm có

Mô tả ngắn gọn lý do tại sao nhà nghiên cứu chọn vấn đềnghiên cứu đó

Mô tả mục tiêu nghiên cứu/giả thuyết nghiên cứu

Mô tả ngắn gọn phương pháp nghiên cứu giúp nhà nghiên cứuthực hiện được mục tiêu này

2.5.2 NHU CẦU THU THẬP THÔNG TIN

• Phần này gồm những thông tin nhà nghiên cứu cần thu thập để trả lời được câu hỏi nghiên cứu (VD: số liệuthống kê, thông tin cụ thể về một vấn đề, cơ sở lý luận liên quan tới vấn đề)

• Mỗi nhu cầu này sẽ giúp nhà nghiên cứu xác định phương pháp nghiên cứu phù hợp

2.5.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nhà nghiên cứu giảithích chi tiết phươngpháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập thông tin

Cách thức thu thập thông tin

Mẫu nghiên cứu (nếu có)

Phương pháp phân tích, đánh giá,

so sánh…

2.5.4 TIẾN ĐỘ NGHIÊN CỨU

• Nhà nghiên cứu cần dự đoán thời gian

thực hiện nghiên cứu, trình tự các

hoạt động

• Xây dựng biểu đồ về thời gian nghiên

cứu, như biểu đồ GANTT

0

Lập kế hoạch

- Xác định vấn đề nghiên cứu

- Xây dựng câu hỏi nghiên cứu

- Xác định nhu cầu dữ liệu

- Xác định nguồn lực

- Viết đề cương nghiên cứu

Nghiên cứu và viết báo cáo

- Nghiên cứu cơ sở lý luận

- Tìm hiểu chi tiết về phương pháp nghiên cứu

- Xây dựng bảng hỏi hay các công cụ khác

- Thử nghiệm

- Thu thập dữ liệu sơ cấp

- Phân tích dữ liệu

- Viết báo cáo bản thảo

- Viết báo cáo cuối cùng

2.5.5 NGUỒN LỰC NGHIÊN CỨU

Nhà nghiên cứucần xác định

Nguồn nhân lực

Nguồn vật lực (tài chính)

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Quan niệm về “Nguồn lực nghiên cứu là nguồn lực về tài chính phục vụ chi tiêu cho nghiên cứu”

đúng hay sai?

Đáp án đúng là: Sai

Vì: Theo mục 2.5.5 Nguồn lực nghiên cứu, nguồn lực nghiên cứu gồm cả nguồn nhân lực và nguồn

vật lực Quan niệm trên chỉ đưa bao gồm nguồn vật lực về tài chính phục vụ cho nghiên cứu

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Đáp án đúng là: B; C; E và F.

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Các bước để phát triển một ý tưởng mới trong nghiên cứu bao gồm những bước nào?

Trả lời

Bước đầu tiên là Xác định mục tiêu Bước tiếp theo, Nghiên cứu thực tế, sẽ tìm hiểu các thông tin cần thiếtliên quan đến mục tiêu Trong bước thứ 3, Xác định vấn đề, các thông tin đã tìm hiểu được sử dụng nhằmdiễn tả lại vấn đề theo hướng hiệu quả hơn Tiếp đến là Phát triển ý tưởng, các ý tưởng được kết nối với vấn

đề đã đưa ra ở bước trên Ở bước Xác định giải pháp, những ý tưởng này sẽ được đánh giá để lựa chọn racác ý tưởng tiềm năng nhất Giai đoạn Tìm kiếm sự đồng thuận, sẽ đưa ra một số giải pháp nhằm thuyết phụcngười khác chấp nhận các ý tưởng mới đó

TỔNG KẾT BÀI HỌC

Những nội dung chúng ta đã được nghiên cứu trong bài này bao gồm:

• Các mục đích nghiên cứu, các vấn đề nghiên cứu khoa học;

• Các giả thuyết nghiên cứu và hình thành tư duy để có thể xây dựng được các câu hỏi nghiên cứu;

• Các bước và cách thức thiết kế và xây dựng đề cương nghiên cứu