Bài giảng Tập huấn Tư vấn học đường: Chương 1 - Phát triển tâm lý ở trẻ vị thành niên

Mục tiêu của bài giảng Tập huấn Tư vấn học đường: Chương 1 - Phát triển tâm lý ở trẻ vị thành niên là nhằm giúp cho các bạn biết được các đặc điểm phát triển cơ bản của trẻ vị thành niên từ độ tuổi 10 đến 18 tuổi; các nhu cầu tâm lý xã hội cơ bản của trẻ vị thành niên, từ đó hiểu về các khó khăn tâm lý thường gặp của các em.

Chương 1:

PHÁT TRIỂN TÂM LÝ Ở TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

A MỤC TIÊU:

Sau bài học, học viên hiểu được:

1.Các đặc điểm phát triển cơ bản của trẻ vị thành niên

từ độ tuổi 10 đến 18 tuổi

2 Các nhu cầu tâm lý-xã hội cơ bản của trẻ vị thành niên, từ đó hiểu về các khó khăn tâm lý thường gặp của các em

B NỘI DUNG:

I ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ VTN.

-Khái niệm tuổi vị thành niên (VTN)

-Một số điểm chung về sinh lý

-Đặc điểm theo từng giai đoạn tuổi vị thành niên

-Phân biệt các đặc điểm lứa tuổi và những vấn đề bất

thường

1.Khái niệm Trẻ em & Vị thành niên.

• Trẻ em:

- Việt Nam: Dưới 16 tuổi.

- Công ước Quốc tế về trẻ em: Dưới 18

tuổi.

• Vị thành niên: Từ 10 – 18 tuổi.

2 Đặc điểm chung về phát triển sinh lý:

2.1.Đặc điểm phát triển sinh lý ở nữ.

• Ngực phát triển.

• Lông phát triển rõ rệt ở nhiều bộ phận cơ

thể: Bộ phận sinh dục, nách, chân, tay.

• Phát triển chiều cao nhanh từ 10 – 15 tuổi.

• Có kinh nguyệt

2.2.Đặc điểm phát triển sinh lý ở nam.

• Cơ quan sinh dục phát triển.

• Lông (bộ phận sinh dục, nách, chân ),

râu phát triển.

• Hiện tượng “mộng tinh”, “giấc mơ ướt”.

• Đạt được sự tối đa về chiều cao.

• Giọng nói: Vỡ giọng

3.Các đặc điểm chung về

phát triển tâm lý

3.1.Đầu vị thành niên (10-14 tuổi)

hảo, “bắt lỗi” người lớn

• Tìm kiếm những người mới để yêu thương

• Có xu hướng quay lại

những hành vi nhi hóa

• Nhóm bạn ảnh hưởng đến sở thích và kiểu ăn mặc

b.Hứng thú nghề nghiệp:

• Hầu như quan tâm đến hiện tại và tương lai

gần

• Năng lực làm việc tăng hơn: thích được giao

việc, mong muốn nhận được sự tin tưởng…

c.Giới tính:

• Nữ giới phát triển trước nam giới

• Chơi với các bạn cùng giới tính

• E thẹn, bẽn lẽn và khiêm tốn

• Có tính phô trương

• Quan tâm nhiều đến sự riêng tư

• Thử nghiệm với cơ thể của mình

• Lo lắng liệu mình có bình thường không

d Đạo đức và tự định hướng:

• Thử nghiệm các luật lệ và giới hạn

• Có đôi khi thử hút thuốc, uống rượu, hoặc các

chất kích thích

• Có thể suy nghĩ trừu tượng

3.2.Giữa vị thành niên (14-16 tuổi).

• CHUYỂN ĐỘNG HƯỚNG ĐẾN SỰ ĐỘC LẬP

• HỨNG THÚ NGHỀ NGHIỆP

• GIỚI TÍNH

• ĐẠO ĐỨC VÀ TỰ ĐỊNH HƯỚNG

• Ý niệm về cha mẹ giảm,

bớt quấn quít, gắn bó với

cha mẹ

• Nỗ lực kết bạn mới

• Nhấn mạnh đến nhóm bạn với bản sắc của nhóm có

sự lựa chọn, cạnh tranh

• Thỉnh thoảng buồn, ngồi một mình

• Xem xét các trải nghiệm

nội tâm, như viết nhật kí,

tiểu thuyết

b.Hứng thú nghề nghiệp:

• Hứng thú mang tính trí tuệ

• Một số năng lượng mang tính tính dục và hung

hăng, hướng đến các hứng thú nghề nghiệp và sáng tạo

c Giới tính:

• Bận tâm về sự hấp dẫn giới tính

• Thường xuyên thay đổi các quan hệ

• Hướng đến các quan hệ khác giới với sự sợ hãi, lo lắng

• Nhạy cảm, dễ bị tổn thương và lo lắng với những người

khác giới

• Cảm nhận về tình yêu và sự đam mê

3.3.Cuối vị thành niên (16-18 tuổi)

• CHUYỂN ĐỘNG HƯỚNG ĐẾN SỰ ĐỘC LẬP

• HỨNG THÚ NGHỀ NGHIỆP

• GIỚI TÍNH

• ĐẠO ĐỨC VÀ TỰ ĐỊNH HƯỚNG

• Có khả năng thỏa hiệp

• Hãnh diện về công việc,

nhiệm vụ của mình

• Tự lực

• Quan tâm đến mọi người hơn

b Hứng thú nghề nghiệp:

• Bận tâm nhiều về tương lai

• Suy nghĩ về vai trò của mình trong cuộc sống

d Đạo đức và tự định hướng :

• Có sự anh minh, hiểu biết sâu sắc

• Nhấn mạnh đến chân giá trị và tự trọng

• Đặt ra mục tiêu và hiện thực hóa mục tiêu

• Chấp nhận các thể chế, quy tắc xã hội và truyền thống văn hóa

• Tự điều chỉnh các ý niệm về giá trị bản thân.

II MỘT SỐ NHU CẦU ĐẶC TRƯNG

Ở TUỔI VỊ THÀNH NIÊN

1 Những nhu cầu cơ bản:

• 1.1.Nhu cầu sinh lý:

• Ăn.

• Uống.

• Ngủ.

• Thở.

1.2.Nhu cầu tâm lý- xã hội cơ bản:

Thảo luận: Hành động của người lớn giúp VTN cảm thấy được đáp ứng

nhu cầu?

a.An toàn:

• Là chỗ dựa cho trẻ (đặc biệt là GVCN).

Giữ bí mật, không phê phán khi chia sẻ.

• Tạo sự thân thiện.

• Công bằng trong xử lí tình huống.

• Có sự phối hợp giữa gia đình- nhà trường-

xã hội.

a.An toàn (tiếp theo).

• Coi lỗi lầm của trẻ là nguồn thông tin quan

trọng, là một phần trong quá trình học tập, phát triển.

• Giúp trẻ hiểu: không ai được làm tổn

thương người khác.

• Kiên định trong chuẩn mực cư xử.

• Tỏ ra thông hiểu trong quá trình thảo luận,

luôn giúp trẻ đưa ra quyết định tốt hơn

b.Yêu thương:

• -Gần gũi, thân thiện với trẻ.

• Lắng nghe, quan tâm, chia sẽ với trẻ.

• Động viên, khích lệ kịp thời.

• Khoan dung, độ lượng, vị tha.

• Tận tụy, tâm huyết.

• Chuẩn mực, công tâm.

c.Có giá trị:

• Không dùng bạo lực (hành động, lời nói).

• Tôn trọng ý kiến của các em – dù chưa đúng.

• Tạo điều kiện để hs thể hiện tài năng, năng

khiếu

• Không thành kiến.

• Tạo cho hs có niềm tin.

• Kiên định để giữ vững hành vi.

• Giáo viên phải là tấm gương đạo đức, tự học và

sáng tạo

• Tạo không khí vui tươi, hài hòa, thân thiện.

• Giải quyết công việc công bằng, khách quan.

• Có cử chỉ, lời nói, thái độ nhẹ nhàng khi giải

quyết tình huống

e.Được hiểu:

• Gần gũi, yêu thương.

• Lắng nghe, chia sẽ.

• Giải đáp những băn khoăn, trăn trở.

• Luôn khuyến khích các em.

Thảo luận

bạn muốn nói chuyện với ai?

2 Một số nhu cầu đặc trưng

của trẻ vị thành niên.

2.1.Nhu cầu sinh lý:

• Nhu cầu về hoạt động: Do lực cơ mạnh hơn, dư

thừa năng lượng … Cần kiểm soát và hướng đến các kênh phù hợp: thể thao, vui chơi lành mạnh (khiêu vũ…)

• Nhu cầu thỏa mãn tính dục:

- Ái kỉ: quan tâm, yêu thích cơ thể mình, tự tìm hiểu,

khám phá cơ quan sinh dục mình

- Tình dục đồng giới: Chơi với bạn đồng giới.

- Tình dục khác giới: bị hấp dẫn với bạn khác giới

2.2.Nhu cầu tâm lý:

a.Thử các giá trị và hình thành giá trị bản thân:

- Lựa chọn giá trị định hướng cuộc đời mình

- Có khả năng tư duy trừu tượng (VD: các triết lý đạo

đức như quyền, nghĩa vụ, ưu tiên…các khái niệm…)

- -Chất vất các giá trị mà trẻ đang sống hoặc được chỉ

-Muốn tự chủ, tự quyết định những vấn đề của bản thân

- Dễ trở nên chống đối, nổi loạn, bất cần…

2.2.Nhu cầu tâm lý (tiếp).

2.2.Nhu cầu tâm lý (tiếp).

e.Thực hiện các hành vi nguy cơ:

- Trẻ VTN tò mò thử nghiệm mọi thứ mà không để ý đến hậu quả → Giúp trẻ có kiến thức về thực tế và cuộc sống.

f.Nhu cầu chỉ dẫn và giới hạn:

-Người lớn cần đưa giới hạn đối với trẻ, hướng các em đến các con đường lành mạnh.

-Trao đổi với các em về nguyên tắc, luật lệ và hướng dẫn giải quyết xung đột.

-Cho phép trẻ được tự quyết trong giới hạn cho phép, để các em chịu trách nhiệm → Giúp trẻ đi đến độc lập.

Kết luận: Người lớn (cha mẹ, giáo viên) có vai trò đặc biệt

trong hỗ trợ sự phát triển đúng hướng của trẻ VTN

Thảo luận (Chia lớp thành … nhóm)

Liệt kê những khó khăn tâm lý thường gặp ở trẻ VTN?

• Kính chào quý Thầy giáo, Cô giáo!

hạnh phúc!

Cảm ơn sự tham gia

của các thầy cô!