Việc xây dựng môi trường phù hợp với điều kiện thực tế cho trẻ hoạt động là việc làm không thể thiếu được đối với cô giáo mầm non, nhằm phát triển toàn diện cho trẻ đức, trí, thể, mỹ và
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, môi trường giáo dục trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến mọi hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ
Việc xây dựng môi trường phù hợp với điều kiện thực tế cho trẻ hoạt động là việc làm không thể thiếu được đối với cô giáo mầm non, nhằm phát triển toàn diện cho trẻ (đức, trí, thể, mỹ và lao động) , đặc biệt là góp phần hình thành nhân cách ban đầu, tạo tiền đề vững chắc cho trẻ bước vào lớp một
Trong thực tế cho thấy quá trình tương tác giữa cô và trẻ đã giúp trẻ khám phá những tri thức mới mà bản thân trẻ chưa biết, chưa rõ và đặc biệt là hình thành những thói quen, tư duy độc lập, sáng tạo, phát triển toàn diện các kỹ năng, những phẩm chất đạo đức phù hợp với những chuẩn mực xã hội cho trẻ
Nhận thức được tầm quan trọng của môi trường giáo dục đối với sự phát triển nhân cách của trẻ và cụ thể là nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ trong những
năm học qua, bản thân tôi đã đặc biệt coi trọng việc xây dựng môi trường giáo dục
cho trẻ và đã góp 1 phần trí tuệ không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường mầm non Hoa Mai, đơn vị trọng điểm của bậc học mầm non thành phố Thanh Hóa Đồng thời việc “Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” được đánh giá là vấn đề đột phá trong công tác nâng cao chất lượng giáo dục trẻ trong trường mầm non Hoa Mai chúng tôi
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tìm ra các giải pháp giúp trẻ tích cự hoạt động và mang lại hiệu quả trong công tác giáo dục trẻ
- Tạo cơ hội cho tất cả mọi trẻ trong lớp đều có cơ hội học tập thông qua vui chơi bằng nhiều cách khác nhau phù hợp với nhu cầu hứng thú và khả năng của bản thân trẻ, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trẻ trong lớp tôi phụ trách, trên cơ
sở đó tích lũy kinh nghiệm để nhân ra diện rộng
- Tạo niềm tin trong đồng nghiệp, đặc biệt là phụ huynh trong công tác nâng cao chất lượng giáo dục trẻ
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Hoa Mai - thành phố Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trang 2- Khảo sát thực tiễn; nghiên cứu thực tiễn;
- Phân tích, tổng hợp; thống kê;
- Kiểm tra, đánh giá;
- Dựa trên cơ sở chuyên đề “Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” và các tài liệu của bậc học mầm non
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận
Có thể nói việc xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non là thực sự cần thiết và quan trọng Nó được ví như người giáo viên thứ hai trong công tác tổ chức, hướng dẫn cho trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ, thông qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển toàn diện
Một môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí khu vực chơi và học trong lớp
và ngoài trời phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo Môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với môi rường xung quanh sẽ tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giãi bày tâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ với cô, với bạn bè, nhờ vậy mà cô hiểu trẻ hơn, trẻ hiểu nhau hơn, hoạt động phối hợp nhịp nhàng hơn nên hiệu quả hoạt động cũng cao hơn Trẻ yêu trường, yêu lớp, yêu cô giáo và bạn bè hơn
Đối với giáo viên, việc xây dựng môi trường giáo dục phù hợp sẽ là phương tiện, là điều kiện để họ phát triển phù hợp với từng trẻ và từng lứa tuổi Đối với phụ huynh và xã hội, quá trình xây dựng môi trường giáo dục sẽ thu hút được sự tham gia của các phụ huynh và sự đóng góp của cộng đồng xã hội để thỏa mãn mong đợi của họ đối với sự phát triển của trẻ trong từng giai đoạn, trong từng thời kì
Việc tổ chức môi trường giáo dục trong trường, lớp mầm non có vai trò quan trọng đối với sự phát triển về thể chất, ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm- kỹ năng xã hội, khả năng thẩm mỹ, sáng tạo của trẻ Vì vậy mà khi xây dựng môi trường giáo dục cần tạo cho trẻ cảm giác an toàn về mặt tâm lý: được yêu thương, được tôn trọng và đáp ứng các nhu cầu chính đáng, môi trường lớp học cần phù hợp với tính chất của các hoạt động, phù hợp với từng lứa tuổi Trong lớp cần bố trí không gian
Trang 3phù hợp cho hoạt động chung của lớp và hoạt động theo sở thích, khả năng của nhóm nhỏ hoặc cá nhân trẻ
Xây dựng môi trường giáo dục là xây dựng môi trường thân thiện, sắp xếp đẹp mắt, tạo được hứng thú cho trẻ, giúp trẻ chủ động tham gia vào các hoạt động,
có cơ hội trải nghiệm và giao tiếp 1 cách tích cực, đó chính là môi trường vật chất
và môi trường xã hội
2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Năm học 2020-2021 tôi được giao phụ trách lớp Hoa Phượng 1 với tổng số33 cháu, 12 nữ 11 nam
Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy rằng đa số các cháu còn rụt rè rất nhiều, không dám thể hiện bộc lộ ý kiến cá nhân vì sợ sai Môi trường hoạt động học tập vui chơi còn nhiều hạn chế
Một số hình ảnh môi trường trong lớp học trước khi áp dụng giải pháp
Vì vậy tôi thường xuyên thay đổi môi trường học tập trong và ngoài lớp với nhiều đồ dùng đồ chơi hình thức đa dạng và phong phú nhằm giúp trẻ hứng thú hơn Bản thân được tham gia tập huấn trong các đượt tập huấn về làm đồ dùng đồ chơi, và cũng có chút khéo tay trong việc trang trí sắp sếp xây dựng môi học tập vui chơi của trẻ, đã tham gia nhiều cuộc thi làm đồ dùng đồ chơi trong và ngoài lớp học đạt giải cấp trường Có đầu tư nghiên cứu trong việc làm đồ dùng đồ chơi, trình bày trang trí môi trường khoa học, đẹp mắt, phong phú, đa dạng, thường
Trang 4xuyên thay đổi các đồ dùng đồ chơi sắp xếp môi trường học tập vui chơi mới mẽ
để tạo hứng thú cho trẻ, phục vụ cho việc học tập vui chơi của trẻ có hiệu quả
Hình ảnh toàn cảnh môi trường trong lớp học sau khi áp dụng giải pháp
Tuy nhiên trẻ dễ hứng thú hoạt động nhưng nhanh chán, chỉ tập trung sự chú
ý trong thời gian ngắn, thực tế cơ hội để thể hiện bản thân còn hạn chế nên trẻ còn nhút nhát khi tham gia vào hoạt động Bên cạnh đó, còn nhiều phụ huynh chưa quan tâm và chưa dành thời gian để phối hợp với giáo viên trong việc cho trẻ hoạt động học tập vui chơi ở trường, mà chỉ nặng về kiến thức về việc hôm nay ở trường con mình học được điều gì mà quên đi rằng ở trường trẻ còn có nhiều hoạt động khác cần được tham gia
* Khảo sát chất lượng đầu năm:
Nội dung
Chưa có Thỉnh thoảng Thường xuyên
Ghi chú
Số lượng Tỉ lệ
Số lượng Tỉ lệ
Số lượng Tỉ lệ
- Trẻ hoạt động tích cực
ở môi trường được
xây dựng
10/33 30,3% 18/33 54,5% 5/33 15,2%
- Kĩ năng sử dụng môi
trường trong các hoạt
động
12/33 36,4% 15/33 45,5% 6/33 18,1%
- Trẻ hứng thú tích cực
tham gia vào hoạt động 09/33 27,3% 18/33 54,5% 6/33 18,2%
Trang 5Hiện tại, từ những thực trạng trên tôi sẽ tiếp tục khai thác vận dụng các điều kiện thuận lợi và khó khăn để từ đó phát triển thêm một số biện pháp, giải pháp khác nhau nhằm khắc phục những hạn chế mà đề tài đã đưa ra
2.3 Biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục trẻ trong trường mầm non thông qua việc “Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” mà bản thân tôi áp dụng trong năm học qua được đánh giá là biện pháp chủ đạo trong công tác giáo dục trẻ, mang lại hiệu quả giáo dục cao
2.3.1 Xây dựng kế hoạch
Để thực hiện hiệu quả điều đầu tiên chúng ta phải xây dựng kế hoạch hoạt động trong lớp 1 cách phù hợp với điều kiện thực tế Việc xây dựng kế hoạch hoạt động cần bám sát kế hoạch nhà trường và đặc biệt là bám sát vào tình hình thực tế của lớp (điều kiện về môi trường, điều kiện về tự nhiên, về diện tích phòng học đặc biệt là nhận thức của trẻ trong lớp,…)
Việc xây dựng kế hoạch tôi thường chú ý tới các nội dung sau:
- Kế hoạch phải thể hiện các mục tiêu cụ thể, phản ánh được kết quả mong đợi, đáp ứng sự phát triển của trẻ theo từng giai đoạn và thời điểm
- Kế hoạch phải thể hiện được nội dung theo chương trình thực hiện tuy nhiên cần điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với sự phát triển của trẻ trong lớp tôi phụ trách
- Kế hoạch đưa ra không nhấn mạnh vào việc cung cấp kiến thức, kỹ năng cho trẻ mà tôi coi trọng việc hình thành và phát triển các năng lực hoạt động và kỹ năng sống cho trẻ, nội dung này kích thích được khả năng tích cực hoạt động và trí tưởng tượng của trẻ
- Kế hoạch phải thể hiện tính tích hợp, tạo sự gắn kết tác động 1 cách thống nhất đồng bộ đến sự phát triển của trẻ để nhằm phát huy khả năng tư duy của cô và trẻ
- Kế hoạch phải khuyến khích trẻ tham gia hoạt động giáo dục bằng vận động thân thể và các giác quan khác nhau nhằm phát triển về thể lực cho trẻ
Tóm lại:
Khi xây dựng kế hoạch chúng ta cần xác định rõ mục tiêu để vạch ra nội dung và từ đó lựa chọn biện pháp thực hiện cho phù hợp với lớp, với điều kiện nhà trường và dựa trên đặc điểm tình hình nhà trường, đặc biệt là tình hình trẻ trong
Trang 6lớp để từ đó tìm ra các giải pháp phù hợp nhằm vận dụng để nâng cao chất lượng giáo dục trẻ trong lớp mang lại hiệu quả
Kế hoạch cần đảm bảo đủ các nội dung: tổ chức hoạt động giáo dục; đánh giá sự phát triển của trẻ; sự phối hợp giữa nhà trường, cha mẹ và cộng đồng trong giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
2.3.2 Tạo môi trường giáo dục:
Có thể nói việc xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non là thực sự cần thiết và quan trọng Nó được ví như người giáo viên thứ hai trong công tác tổ chức, hướng dẫn cho trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ, thông qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển toàn diện Một môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí khu vực chơi và học trong lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo Môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với môi trường xung quanh sẽ tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giãi bày tâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ với cô, với bạn bè, nhờ vậy mà cô hiểu trẻ hơn, trẻ hiểu nhau hơn, hoạt động phối hợp nhịp nhàng hơn nên hiệu quả hoạt động cũng cao hơn, trẻ yêu trường, yêu lớp, yêu cô giáo và bạn
bè hơn
Việc tạo môi trường giáo dục ở đây tôi luôn quan tâm đến 2 nội dung đó là: Môi trường vật chất (MTVC) và môi trường xã hội (MTXH) cho trẻ Bởi khi hoạt động trẻ cần có phương tiện để hoạt động, đồng thời phải đảm bảo tinh thần thật thoải mái thì hiệu quả mới cao
Cụ thể như sau:
a Môi trường vật chất
Bao gồm môi trường bên trong và môi trường bên ngoài 2 nội dung này tôi
đi sâu vào vấn đề cơ bản đó là:
Tạo các góc mở trong và ngoài lớp cho trẻ hoạt động, việc tạo các góc mở trong và ngoài lớp và tận dụng nguyên vật liệu tự nhiên và phế thải nhằm cho trẻ thỏa sức tưởng tượng, phát huy tính sáng tạo của trẻ Tận dụng nguyên vật liệu tự nhiên và phế thải để trẻ trải nghiệm nhằm phát huy tính sáng tạo của trẻ Tuy nhiên nội dung này cần đáp ứng các yêu cầu: Sạch sẽ - an toàn – thuận tiện – hấp dẫn thu hút sự hứng thú của trẻ
Trang 7Hình ảnh môi trường vật chất trong lớp
- Đầu tiên tôi quan tâm đặc biệt đến việc tạo môi trường trong và ngoài lớp nhằm đáp ứng được nhu cầu hứng thú chơi của trẻ, tạo điều kiện cho tất cả trẻ đều được tham gia 1 cách thoải mái song tôi chú ý đến việc tách nhóm cho trẻ hoạt động để trẻ có cơ hội trải nghiệm thực tế, phát huy được hiệu quả việc “ học bằng chơi, chơi mà học” của trẻ
Hình ảnh trẻ hoạt động theo nhóm
Môi trường lớp học nhiều màu sắc sinh động và ngộ nghĩnh, các khu vực hoạt động trong lớp được bố trí sắp xếp hợp lý linh hoạt và thuận tiện cho trẻ trong mọi hoạt động; Đồ dùng đồ chơi tự tạo đa dạng phong phú đảm bảo an toàn, hấp dẫn khuyến khích trẻ hoạt động tích cực, thể hiện rất rõ MT vật chất và MTXH.Các góc trong lớp tôi luôn sắp xếp theo hướng tạo không gian cho trẻ hoạt động; đồ dùng, đồ chơi phong phú, có các góc hoạt động trong và ngoài lớp mang tính mở, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ hoạt động và trải nghiệm
Trang 8
Một số hình ảnh các khu vực trong lớp học
Ngoài ra, trẻ được tham gia vào các hoạt động chơi, được giao tiếp với nhau, được trải nghiệm các hoạt động và được tham gia trực tiếp vào các tình huống cụ thể Trẻ được sử dụng những nguyên vật liệu có sẵn hoặc nguyên vật liệu phế thải
để trực tiếp làm đồ dùng đồ chơi như làm bánh kẹo, tham gia hoạt động ở các góc bán hàng, góc bác sỹ, góc xây dựng,…trẻ nhập vai làm các thành viên trong gia đình, nhập vai làm bác sĩ và bệnh nhân,…một cách rất chuẩn mực
Một số hình ảnh trẻ tham gia các hoạt động
Ngoài môi trường trong lớp chúng tôi còn tạo môi trường hoạt động ở bên ngoài lớp học Ví dụ như ở hành lang, ở cầu thang…
Trang 9Tức là chúng tôi quan niệm là môi trường không chỉ ở trong lớp học mà nó
có thể bao gồm rất nhiều khu vực khác nhau trong nhà trường Và thể hiện rõ nét
là có thể trẻ hoạt động ở sân thể chất để vận động, có thể trên lớp, có thể ngoài hành lang, cầu thang hoặc có thể là 1 góc của sân trường…
Hình ảnh khu vực hoạt động cho trẻ ở hành lang sau lớp học
Mục tiêu của giáo dục lấy trẻ làm trung tâm đầu tiên chính là cần xây dựng môi trường này để làm sao để cho mục tiêu chính là trẻ được thoải mái nhất trong quá trình trẻ hoạt động và ngoài thoải mái ra trẻ còn nhập vai và trẻ được hoạt động như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất
Ví dụ: các góc mà chúng tôi đã tạo ngoài lớp mặc dù khuôn viên nhà trường khá hẹp so với quy mô về số lượng nhưng chúng tôi vẫn bằng mọi cách để tạo ra các góc chơi mà trẻ được hoạt động, được trải nghiệm Trước trong và sau mỗi lúc chơi đó thì công tác vệ sinh được chúng tôi luôn đặt lên hàng đầu để đảm bảo an toàn và sức khỏe cho trẻ
Trang 10Hai môi trường trong và ngoài lớp trước hết phải sạch sẽ, an toàn, thuận tiện và hấp dẫn trẻ nhằm thu hút sự hứng thú của trẻ
Sở dĩ chúng ta cần môi trường sạnh sẽ vì để nhằm thực hiện tốt công tác vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân trẻ và đặc biệt là phòng chống dịch bệnh cho trẻ, được thể hiện rõ nét dưới các hình thức tổ chức cho trẻ hoạt động hàng ngày
b Môi trường xã hội:
Theo kết quả nghiên cứu của Unesco trong chương trình giá trị sống toàn cầu, môi trường giáo dục cần tạo cho trẻ cảm thấy được an toàn, được có giá trị, được yêu thương, được hiểu và được tôn trọng
Một môi trường tâm lí - xã hội lấy trẻ làm trung tâm, các mối quan hệ dựa trên sự tin tưởng, tôn trọng, sự quan tâm sẽ khơi dậy động cơ tốt đẹp, tinh thần trách nhiệm, khả năng sáng tạo… của cả giáo viên và trẻ bởi được sống và học tập trong môi trường tâm lí - xã hội lành mạnh giáo viên và trẻ sẽ có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng của mình, mọi hình thức kiểm soát sẽ phù hợp
Chính vì thế, trường mầm non cần tạo môi trường tâm lí - xã hội cho giáo viên, thể hiện:
- Ổn định, thân thiện, cởi mở: Nhằm giúp trẻ rèn luyện sự giao tiếp thân thiện với người xung quanh ngay từ bé, yếu tố này là động lực góp phần xây dựng môi trường thân thiện, học sinh tích cực trong trường học
- Xây dựng môi trường tâm lí - xã hội: Yếu tố này đã mang tính chất như một gia đình để trẻ có thể phát huy hết những tiềm năng đang nảy nở trong trẻ
Do đó bản thân tôi đã tạo môi trường cho trẻ như sau:
- An toàn cả về thể chất lẫn tinh thần, trẻ được người lớn chăm sóc giáo dục bằng tình cảm yêu thương;
- Môi trường phong phú về các mối quan hệ (ban giám hiệu, giáo viên, các
cô bác công nhân viên, phụ huynh, trẻ em) cũng như phong phú về đồ dùng, phương tiện trực quan…;
- Môi trường mà trẻ được giáo dục bằng giao tiếp trực tiếp và thường xuyên trong mọi tình huống trong giờ ăn, giờ ngủ, giờ học, giờ chơi…thể hiện một cách chuẩn mực;
- Môi trường tự do tạo cơ hội, điều kiện để phát triển tối ưu những tiềm năng sẵn có;