Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

Vì lẽ đó, thực hiện tốt công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin vê tội phạm, không chỉ đảm bảo giải quyết hiệu quả các vụ án hình sự, tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống

DƯƠNG XUÂN SƠN

KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT

NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2020

KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT

NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các quyết định tố tụng, số liệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác, có nguồn gốc và được trích dẫn theo đúng quy định của Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh Các kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào

Nếu có gì không đúng sự thật tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tác giả

Dương Xuân Sơn

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM 7 1.1 Quy định của pháp luật về kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

7

1.2 Thực tiễn thực hiện kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm 10

1.2.1 Những kết quả đạt được trong kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm 10 1.2.2 Những hạn chế, thiếu sót trong việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và nguyên nhân 12

1.3 Kiến nghị và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm 18

1.3.1 Hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự trong việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm 18 1.3.2 Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm 19

Kết luận Chương 1 21 CHƯƠNG 2 KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM

22

2.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm 22 2.2 Thực tiễn kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm 27

2.2.1 Những kết quả đạt được trong kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm 27 2.2.2 Những hạn chế, thiếu sót trong việc kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm 30 2.2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm 36

2.3 Kiến nghị và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm 37

2.3.1 Kiến nghị về việc hoàn thiện, sửa đổi pháp luật 37 2.3.2 Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm 37

Kết luận Chương 2 39 KẾT LUẬN CHUNG 40 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiến pháp năm 2013 nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định:

“Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân được thực hiện từ khi tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm Đây là thủ tục tố tụng đầu tiên, có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện nguyên tắc phát hiện và giải quyết kịp thời mọi hành vi phạm tội, không bỏ lọt tội phạm, đồng thời không làm oan người vô tội Vì lẽ đó, thực hiện tốt công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin vê tội phạm, không chỉ đảm bảo giải quyết hiệu quả các vụ án hình sự, tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm, tội phạm mà còn có

ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước về phân công quyền lực và kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp, bảo đảm các hoạt động tố tụng hình sự phải được kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt chẽ, bởi vì hoạt động này của các cơ quan tố tụng có tác động, liên quan đến quyền con người, quyền công dân, đây là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp năm 2013 ghi nhận, bảo vệ Trong thời gian qua, ngành Kiểm sát đã thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ theo quy định của Hiến pháp và pháp luật để bảo vệ Nhà nước, bảo vệ quyền con người, quyền công dân Tuy nhiên, trong các khâu công tác của Viện kiểm sát cũng còn có nhiều hạn chế, thiếu sót Trong lĩnh vực Kiểm sát án hình sự thì công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân đã gặp những khó khăn, vướng mắc, bất cập, chất lượng, hiệu quả của công tác kiểm sát chưa đáp ứng yêu cầu, số lượng nguồn tin về tội phạm chưa được các cơ quan chức năng thụ lý và giải quyết đúng thời hạn còn nhiều, chất lượng giải quyết tin báo tố giác tội phạm còn hạn chế, vẫn còn có tình trạng bỏ lọt tin báo, bỏ lọt tội phạm Các hạn chế, thiếu sót nêu trên có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do các nguyên nhân sau: Một số quy định của pháp luật hiện hành về công tác tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm chưa cụ thể rõ ràng dẫn đến việc nhận thức, vận dụng, áp dụng luật của các cơ quan tiến hành tố tụng còn khác nhau; Công tác kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân còn có hạn chế, thiếu sót trong công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, phương thức thực hiện nhiệm vụ có nơi, có lúc còn bị động, lung

túng; ngoài ra, do số lượng các vụ, việc phải kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm hàng năm đều tăng trong khi lực lượng Kiểm sát viên làm khâu công tác này còn thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu của công tác nên ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát

Nhằm khắc phục các hạn chế, thiếu sót trong công tác để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, góp phần tăng cường chất lượng, hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm, tội phạm đòi hỏi phải có sự tập trung nghiên cứu trên diện rộng, phạm vi toàn quốc ở cả 2 mặt

lý luận và thực tiễn, tìm ra các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến hạn chế thiếu sót để kiến nghị Nhà nước sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật và đề xuất các giải pháp

để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động thực tiễn

Vì vậy, học viên chọn đề tài “Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn

tin về tội phạm theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sỹ

luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Liên quan đến đề tài Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu như sau:

Thứ nhất: Nguyễn Thị Hồng Loan (2018), Kiểm sát việc giải quyết tố giác,

tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bình Định, Luận văn thạc sĩ, Viện hàn lâm, khoa học xã hội Việt

Nam, Học viện khoa học xã hội, tr.1-70

Thứ hai: Hà Thị Thu Phương (2017), Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Yên Bái, Luận văn thạc sĩ, Viện hàn lâm, khoa học xã hội Việt Nam, Học viện

khoa học xã hội, tr.1-85

Thứ ba: Lê Hà Thắng (2016), Tiếp nhận, xử lý tố giác tin báo về tội phạm từ

thực tiễn Công an thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ, Viện hàn lâm, khoa học xã

hội Việt Nam, Học viện khoa học xã hội, tr.1-80

Ngoài ra, còn có một số bài viết của các tác giả trong và ngoài ngành Kiểm sát đăng trên Tạp chí Kiểm sát, cụ thể như sau:

“Nâng cao chất lượng hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố” của Ths.Nguyễn

Đình Trung (Tạp chí Kiểm sát số 7- Tháng 4/2012);

“Vấn đề giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm,

kiến nghị khởi tố trong dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự” của TS.Mai Đắc Biên (Tạp

chí Kiểm sát số 17- Tháng 9/2015)

“Nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm thuộc thẩm quyền của cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ” của Nguyễn Toàn Thắng (2017), Tạp chí kiểm sát, (08), tr.44-49

Công trình của các tác giả nêu trên đã nêu được một số vấn đề lý luận chung

về hoạt động kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, phát hiện một số vướng mắc, bất cập trong kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm ở một số địa phương, các công trình nghiên cứu đều có giá trị khoa học và thực tiễn cao Tuy nhiên, các công trình nói trên đều được nghiên cứu dưới góc độ lý luận và không gian chỉ bó hẹp trong từng đơn vị địa phương cụ thể, mà chưa ngiên cứu trên phạm vi toàn quốc, các đề tài chưa tập trung nghiên cứu sâu về các nội dung và hình thức thực hiện kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin tội phạm cũng như các phương thức, phương pháp công tác của Viện KSND khi thực hiện hoạt động Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm theo Luật tố tụng hình sự Trong quá trình thực hiện đề tài luận văn này, Học viên đã tham khảo và kế thừa nguồn tài liệu và các kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố; ngoài ra, Học viên là Kiểm sát viên đã công tác lâu năm trong ngành kiểm sát, có thời gian được phân công là Kiểm sát viên chuyên trách thực hiện công tác Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; từ thực tiễn công tác của mình và của toàn ngành kiểm sát nhân dân trên phạm vi toàn quốc, đối chiếu với pháp luật và soi rọi

từ thực tiễn hoạt động Học viên nghiên cứu những mặt làm tốt và những hạn chế, thiếu sót trong công tác kiểm sát tiếp nhận và giải quyết nguồn tin tội phạm để đề xuất những giải pháp nhằm khắc phục khó khăn, vướng mắc trong hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm của ngành KSND Vì vậy đề tài

mà Học viên lựa chọn để nghiên cứu là nghiên cứu theo định hướng ứng dụng từ thực tiễn, có tính mới, không trùng lặp với các công trình khoa học đã được thực hiện và công bố trước đây

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm để đánh giá, phân tích những vướng mắc, bất cập trong quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, các văn bản hướng dẫn thi hành

để làm rõ những ưu điểm, nhược điểm của khâu công tác này đồng thời chỉ ra những nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót để đề xuất các kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật cho phù hợp với thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới

Để đạt được mục đích trên nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là:

- Nghiên cứu một số vấn đề về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin

về tội phạm

- Khảo sát, thu thập số liệu, tài liệu để nghiên cứu, đánh giá hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm trên phạm vi toàn quốc và đặc biệt là tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Thuận

- Làm rõ quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; thực tiễn kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, trong đó làm rõ những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân, những khó khăn, bất cập, qua đó đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn nghiên cứu, đánh giá quy định của Bộ Luật tố tụng hình sự năm

2015, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và các văn bản hướng dẫn thi hành về kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật vào việc thực hiện kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát

- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Học viên tập trung nghiên cứu, khảo sát hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm trong phạm vi

cả nước và tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình thuận

- Phạm vi nghiên cứu về thời gian: thực tiễn hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm từ năm 2016 đến năm 2019

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ trong việc nghiên cứu đã xác định, Học viên sử dụng các phương pháp như sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: được sử dụng làm sáng tỏ những quy định của pháp luật có liên quan, nhằm rút ra các kết luận cơ bản tạo cơ sở cho việc

đề xuất các giải pháp, được sử dụng xuyên suốt trong toàn bộ luận văn

- Phương pháp thống kê: được sử dụng trong việc phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật, được sử dụng ở Chương 1 và Chương 2 nhằm thống kê số liệu tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Viện kiểm sát thụ lý và kết quả giải quyết; số liệu các cuộc kiểm sát trực tiếp công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do Viện kiểm sát nhân dân các cấp thực hiện

- Phương pháp nghiên cứu: từ kết quả kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết nguồn tin về tội phạm, qua phát hiện của Viện kiểm sát về việc cụ thể liên quan đến các trường hợp quản lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của một số

cơ quan điều tra chưa chặt chẽ; hệ thống sổ sách, quản lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của một số cơ quan điều tra chưa thật sự khoa học; việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố chưa thực hiện nghiêm túc theo quy trình và quy định của pháp luật, công tác kiểm tra, xác minh thu thập chứng cứ, tài liệu của cơ quan điều tra còn sơ sài, chưa chặt chẽ; tình trạng

vi phạm về thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của

Cơ quan điều tra Từ những hạn chế, thiếu sót của Cơ quan điều tra đối chiếu với các quy định của pháp luật về chức năng nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân để chỉ ra những hạn chế, thiếu sót của ngành Kiểm sát, xác định các nguyên nhân của hạn chế, thiếu sót và đề xuất các giải pháp khắc phục những khó khăn, vướng mắc nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

6 Đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm phong phú thêm kiến thức về

lý luận và thực tiễn của hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm Kết quả nghiên cứu trong đề tài có thể được tham khảo để bổ sung các dữ liệu, tài liệu minh họa phục vụ việc giảng dạy đào tạo học sinh, sinh viên ngành luật Luận văn là một nguồn tài liệu tham khảo cho những người trực tiếp thực hiện

hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được thiết kế như sau:

Chương 1 Kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

Chương 2 Kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

CHƯƠNG 1 KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM

1.1 Quy định của pháp luật về kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

Khái niệm “Tiếp nhận” theo giải thích của từ điển Tiếng Việt là việc đón nhận các thông tin pháp lý và kiểm tra, xác minh tính chính xác của các thông tin đó1

“Nguồn tin về tội phạm” theo quy định tại điểm d Khoản 1 Điều 4 BLTTHS

2015: “Nguồn tin về tội phạm gồm tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

của cơ quan, tổ chức, cá nhân, lời khai của người phạm tội tự thú và thông tin về tội phạm do cơ quan có thẩm quyền tiến h nh tố tụng trực tiếp phát hiện”

Tiếp nhận nguồn tin về tội phạm là việc CQĐT, VKS, TA và các cơ quan tổ chức khác ghi nhận một cách kịp thời, đầy đủ, chính xác những thông tin về tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp Tiếp nhận nguồn tin về tội phạm là bước đầu tiên của CQĐT, VKS trong quá trình phát hiện, thụ lý và xử lý tội phạm

Để xác định tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng cần nắm các thông tin về tội phạm để làm căn cứ để khởi tố vụ án, tạo ra một giai đoạn tố tụng hình sự Các thông tin về nguồn tin tội phạm phải được kiểm tra để xác định căn

cứ khởi tố vụ án hình sự, phải đảm bảo các trình tự thủ tục theo quy định của pháp luật hình sự.2

Tiếp nhận nguồn tin về tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng, nó mở đầu cho các hoạt động TTHS, nhằm xác định có hay không có tội phạm xảy ra, để khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự, đây là hoạt động có tính chất quyết định ban đầu

có ý nghĩa quan trọng đến chất lượng giải quyết vụ án về sau, hoạt động này có tác động đến quyền nhân thân, quyền con người, do đó cần phải được kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt chẽ Vì vậy, pháp luật Việt nam quy định VKS là cơ quan duy nhất thực hiện quyền kiểm sát hoạt động tư pháp có chức năng, nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, kiểm soát các hoạt động này

Kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm: là hoạt động của VKSND nhằm đảm bảo việc tuân theo pháp luật của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật

1 http://tratu.coviet.vn/hoc-tieng-anh/tu-dien/lac-viet/V-V/-all.html

NXB Hồng Đức, tr.348- 351

TTHS phát sinh trong giai đoạn tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và bảo đảm việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm phải kịp thời, khách quan, toàn diện, đầy đủ; những

vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm phải được phát hiện, chấn chỉnh, khắc phục và xử lý theo quy định

Như vậy kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm là chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân nhằm đảm bảo cho công tác tiếp nhận nguồn tin về tội phạm được khách quan, toàn diện và đầy đủ theo đúng quy định của pháp luật

Bên cạnh quy định chung về công tác kiểm sát tiếp nhận nguồn tin tội phạm của VKS được quy định tại khoản 2 Điều 6 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì chức năng kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm còn được quy định cụ thể tại Điều 160 BLTTHS năm 2015 với các nhiệm vụ và quyền hạn cơ bản như sau:

- Kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra Khi thực hiện nhiệm vụ này, VKS phải phân công cán bộ, Kiểm sát viên thường xuyên theo dõi, kiểm sát các biên bản tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và đối chiếu kiểm sát sổ tiếp nhận nguồn tin về tội phạm nhằm kiểm tra việc tiếp nhận nguồn tin của cơ quan có thẩm quyền

có kịp thời hay không, việc tiếp nhận nguồn tin để thụ lý, giải quyết có đúng thẩm quyền hay không, việc chuyển tin báo cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết có đúng thời hạn hay không, có thực hiện đúng thời hạn thông báo tiếp nhận nguồn tin

về tội phạm cho VKS hay không (trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày tiếp nhận nguồn tin tội phạm, theo khoản 5 Điều 146 BLTTHS)

-Trực tiếp kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, đây là hoạt động kiểm sát mang tính toàn diện, để kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật của CQĐT… trong việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm, đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất và ngăn ngừa các vi phạm, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp Đây là việc VKS ban hành quyết định kiểm tra đối với CQĐT, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong việc chấp hành pháp luật về việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và cử KSV thực hiện việc kiểm tra đó Dựa trên báo cáo, số liệu của cơ quan được kiểm tra, VKS trực

tiếp làm việc với CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra để yêu cầu giải thích về số liệu, trực tiếp kiểm tra các sổ tiếp nhận, sổ thụ

lý, các quyết định phân công Điều tra viên, cán bộ thụ lý, giải quyết nguồn tin về tội phạm để xem xét việc có bỏ lọt nguồn tin về tội phạm hay không, có hay không việc

cơ quan có thẩm quyền có lập biên bản tiếp nhận tin nhưng không vào sổ tiếp nhận nguồn tin về tội phạm hoặc vào sổ tiếp nhận nhưng không thụ lý giải quyết hoặc chuyển cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết

- Khi phát hiện việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động:

+ Tiếp nhận đầy đủ nguồn tin về tội phạm theo đúng pháp luật Trường hợp này, VKS ban hành công văn yêu cầu tiếp nhận đầy đủ nguồn tin về tội phạm hoặc mức độ hơn nữa sẽ ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm trong việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm; trong đó yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải tiếp nhận đầy đủ, kịp thời các nguồn tin về tội phạm

+ Kiểm tra việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và thông báo kết quả cho VKS Là trường hợp VKS có văn bản yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tự kiểm tra việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

và thông báo kết quả tự kiểm tra, xử lý vi phạm bằng văn bản cho VKS

+ Cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Trong quá trình kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin tội phạm, khi phát hiện vi phạm ở một hay một vài trường hợp cụ thể mà cơ quan có thẩm quyền đang xử lý tiếp nhận, để đảm bảo việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm được thực hiện đúng quy định ngay thì VKS sẽ yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp tài liệu về việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đó để kiểm sát kịp thời, nếu có vi phạm thì yêu cầu khắc phục ngay Đây là hoạt động nhằm giúp cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận nguồn tin về tội phạm phải khắc phục những vi phạm của mình

+ Khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm Việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của VKS không chỉ nhằm phát hiện các vi phạm của cơ quan có thẩm quyền mà còn đảm bảo việc khắc phục kịp thời các vi phạm

đó Đồng thời, tùy theo mức độ của việc sai phạm mà đề nghị xử lý cơ quan, người

có hành vi vi phạm trong tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Để thực hiện các nội dung nay, VKS dựa trên các quyền năng pháp lý cơ bản là quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị

1.2 Thực tiễn thực hiện kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

1.2.1 Những kết quả đạt được trong kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

Trong những năm qua, công tác kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của VKS được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật Qua công tác kiểm sát thấy việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đã tiến hành đầy đủ các trình tự thủ tục theo thông tưliên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTCBNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Quy định việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số quy định của BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Ngày 02/5/2018 Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành quyết định số 169/QĐ-VKSTC về việc ban hành quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố làm căn cứ và hướng dẫn cho các hoạt động kiểm sát trong lĩnh vực này Vì vậy, công tác kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đã đi vào nề nếp và đạt được những kết quả nổi bật Lãnh đạo các cấp ngành KSND đã có

sự quan tâm chặt chẽ đến công tác tiếp nhận nguồn tin về tội phạm, có sự phân công kiểm sát viên chuyên trách theo dõi, kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra KSV được phân công khâu công tác này đã mở đầy đủ các loại sổ sách theo quy định để ghi chép vào sổ kiểm sát thụ lý nguồn tin báo về tội phạm, thường xuyên theo định kỳ hàng tuần đối chiếu sổ sách về số liệu tin báo mà các CQĐT và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra đang thụ lý giải quyết VKS đã kịp thời chủ động phối hợp cùng CQĐT và các cơ quan có thẩm quyền có liên quan trong công tác thụ lý và kiểm sát nguồn tin về tội phạm VKSND các cấp đã mở đầy đủ các loại sổ sách, áp dụng công nghệ thông tin để tiếp nhận, quản lý đầy đủ thông tin vi phạm tội phạm từ các nguồn chuyển đến, tổ chức nghiên cứu, phân loại và xử lý kịp thời Công tác thỉnh thị, hướng dẫn đối với VKSND cấp huyện được quan tâm hơn

nhằm góp phần hạn chế những thiếu sót, vi phạm có thể dẫn đến oan sai, bỏ lọt tội phạm3 Thông qua các biện pháp kiểm sát như tiến hành các cuộc kiểm sát trực tiếp việc tiếp nhận, phân loại nguồn tin về tội phạm của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm

vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, VKS các cấp đã ban hành nhiều kết luận và kiến nghị nhằm sửa chữa, khắc phục và chấn chỉnh những vi phạm của CQĐT và các

cơ quan liên quan trong việc tiếp nhận, phân loại nguồn tin về tội phạm

Thông qua kết quả hoạt động kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm VKSND các cấp đã phối hợp chặt chẽ với các CQĐT và cơ quan được giao một số hoạt động điều tra để đối chiếu, kiểm tra sổ sách thụ lý nguồn tin về tội phạm đảm bảo hầu hết các nguồn tin về tội phạm được chuyển đến đều được thụ lý và ghi chép vào sổ thụ lý kịp thời theo đúng quy định của pháp luật, các tin báo đã thụ lý đều được phân công Phó thủ trưởng CQĐT và Điều tra viên chịu trách nhiệm xác minh tin báo, việc phân loại tin báo và chuyển tin báo đều đúng trình tự và quy định của pháp luật Thông qua hoạt động kiểm sát, VKSND đã phát hiện các vi phạm của CQĐT và có kiến nghị, kháng nghị sửa chữa, chấn chỉnh kịp thời Vì vậy, hạn chế được tình trạng nguồn tin về tội phạm không được thụ lý giải quyết, bỏ ngoài sổ thụ

lý tin báo hoặc tình trạng tin báo bị “Ngâm” tại công an cấp xã hoặc các đội nghiệp

vụ của ngành công an trái quy định Số liệu thụ lý kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin

về tội phạm trong những năm qua trong toàn ngành là rất lớn cụ thể như sau:

- Năm 2016 kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 106.102 tin

- Năm 2017 kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 107.553 tin

- Năm 2018 kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 116.635 tin

- Năm 2019 kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 127.502 tin

Riêng đối với tỉnh Bình Thuận kết quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận như sau:

- Năm 2016, kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 1331 tin

- Năm 2017, kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 1516 tin

- Năm 2018, kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 1637 tin

- Năm 2019 kiểm sát tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm: 1834 tin

phạm thuộc thẩm quyền cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ”, Tạp chí

kiểm sát, (08), tr 45

Từ kết quả trên cho thấy các đơn vị thuộc VKSND trên toàn quốc, cũng như các đơn vị thuộc VKSND tỉnh Bình Thuận đã thực hiện tốt và có hiệu quả chức năng kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Số tin báo thụ lý kiểm sát năm sau cao hơn năm trước, đảm bảo nguyên tắc mọi hành vi vi phạm pháp luật phải được phát hiện và xử lý kịp thời nhằm không bỏ lọt người phạm tội đồng thời không làm oan người vô tội góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm

1.2.2 Những hạn chế, thiếu sót trong việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội

phạm và nguyên nhân

Thứ nhất là hạn chế, vướng mắc trong kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin

về tội phạm do công an xã, phường, thị trấn, đồn công an tiếp nhận

Tại khoản 3 Điều 146 BLTTHS năm 2015 quy định:

“Công an phường, thị trấn, Đồn Công an có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo t i liệu, đồ vật có liên quan cho

Cơ quan điều tra có thẩm quyền

Công an xã có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, lấy lời khai ban đầu và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo t i liệu, đồ vật có liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền”

Tại khoản 5 điều 8 thông tư liên tịch BNN&PTNT-VKSNDTC, ngày 29/12/2017 quy định chi tiết thêm về thời hạn chuyển giao tố giác, tin báo về tội phạm của Công an phường, thị trấn, Đồn Công

01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-an, Công an xã cho cơ quan điều tra có thẩm quyền là không quá 24 giờ kể từ khi tiếp nhận; đối với các xã vùng núi xa xôi, hẻo lánh, hải đảo, điều kiện đi lại khó khăn thì thời hạn không quá 48 giờ kể từ khi tiếp nhận

Như vậy, BLTTHS năm 2015 có quy định về thẩm quyền xác minh sơ bộ của Công an phường, thị trấn, đồn Công an là những điểm mới của pháp luật khắc phục tình trạng nguồn tin về tội phạm chậm được thụ lý đồng thời giúp giảm tải một phần công việc cho các CQĐT

Tuy nhiên, chưa có văn bản nào quy định việc “kiểm tra, xác minh sơ bộ” của Công an phường, Đồn công an là bao gồm những hoạt động cụ thể gì? Cơ chế

kiểm sát và hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của VKS trong hợp này như thế nào? Dẫn đến trong thực tế có tình trạng khi tiếp nhận nguồn tin tội phạm, Công an phường, Đồn công an… không thực hiện việc chuyển nguồn tin tội phạm cho CQĐT có thẩm quyền theo đúng thời hạn đã được quy định trên mà tiếp tục giữ lại để thực hiện hoạt động “kiểm tra, xác minh sơ bộ” mà trong các trường hợp này thì VKS không thực hiện được hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin tội phạm để kịp thời phát hiện những vi phạm, yêu cầu, kiến nghị khắc phục vi phạm ngay nhằm đảm bảo cho hoạt động tố tụng trong những trường hợp trên được thực hiện đúng quy định của pháp luật Nhiều trường hợp dẫn đến hậu quả là các dấu vết, vật chứng tại hiện trường bị mất, hư hỏng, ảnh hưởng đến việc xác định bản chất vụ án và việc xử lý tội phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng, cá biệt có trường hợp dẫn đến oan sai trong xử lý

Cụ thể thực tế có những trường hợp như:

- Tin báo về hành vi cố ý gây thương tích xảy ra vào ngày 17/5/2018 giữa gia đình ông Nguyễn Tuấn (sinh năm 1942) và bà Huỳnh Thị Kim Cúc (sinh năm 1971) cùng trú tại tổ 4, khu phố Phước Hậu 1, phường 9, Tp.Tuy Hoà, tỉnh Phú Yên Ngay sau khi xảy ra vụ việc, công an phường 9, Tp.Tuy Hoà đã tiếp nhận tin báo nhưng đến ngày 27/7/2018 (sau 61 ngày) công an phường 9 mới bàn giao hồ sơ tin báo cho công an TP.Tuy Hoà, tỉnh Phú Yên4

-Tin báo về hành vi cố ý gây thương tích xảy ra vào ngày 29/4/2019 giữa Đoàn Thị Kim Vân và Nguyễn Thị Hương tại tổ dân phố 2, thị trấn Plei Kần, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum Ngay sau đó, Nguyễn Thị Hương viết đơn tố cáo gửi công an thị trấn Plei Kần, huyện Ngọc Hồi Tuy nhiên, công an thị trấn Plei Kần đã tiến hành xác minh ban đầu và đến ngày 22/05/2019 (sau 23 ngày) mới chuyển hồ

sơ tin báo tội phạm đến công an huyện Ngọc Hồi5

- Tin báo về hành vi cố ý gây thương tíchxảy ra ngày 22/4/2017 tại khu phố

7, phường Bình Hưng, TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận giữa Lại Ngọc Trung và nhóm thanh niên lạ mặt Công an phường Bình Hưng, TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận tiếp nhận sự việc vào ngày 22/4/2017 nhưng đến ngày 26/6/2017 mới chuyển tin báo đến CQĐT công an TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận6 Vụ cố ý gây thương

6

Phiếu nhận tin số 323, ngày 26/6/2017 của Cơ quan Cảnh sát điều tra công an TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận

tích xảy ra ngày 27/3/2018 tại khu phố 5, phường Phú Hài, TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận giữa Nguyễn Minh Trường và Đỗ Đức Tính Công an phường Phú Hài, TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận tiếp nhận sự việc ngày 27/3/2018 nhưng đến ngày 11/4/2018 (sau 14 ngày) mới chuyển tin báo đến CQĐT công an TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận7

Trong các trường hợp cụ thể nêu trên ta thấy rằng Công an xã, Phường đã

có hành vi cố tình giữ lại các nguồn tin về tội phạm để giải quyết sai thẩm quyền nhưng VKSND các địa phương trên hoàn toàn không thể nắm bắt và kiểm sát được việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm mà các cơ quan công an phường, xã đang thụ lý vì pháp luật không quy định hoạt động kiểm sát của VKS đối với Công an xã, phường

Mặt khác, Công an xã, phường, thị trấn và Đồn công an không phải là cơ quan tư pháp, các chiến sỹ Công an của các cơ quan đó không có chức danh tư pháp nhưng pháp luật lại quy định họ có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và tiến hành hoạt động “xác minh sơ bộ” và chuyển các tài liệu đó cho CQĐT

có thẩm quyền Vì vậy, các hoạt động, biên bản, tài liệu đó có ý nghĩa như thế nào xét về mặt thủ tục và chứng cứ trong các hoạt động tố tụng về sau Trong khi đây là những tài liệu ban đầu, rất quan trọng và có ý nghĩa trong hoạt động giải quyết nguồn tin tội phạm về sau, VKS thực hiện kiểm sát tính đúng pháp lý của các tài liệu trên có được hay không? Nếu được thì thực hiện vào thời gian nào và kiểm sát như thế nào? bởi trên thực tế xảy ra trường hợp khi công an xã, phường, thị trấn…tiếp nhận nguồn tin về tội phạm sẽ lập “biên bản sự việc” đồng thời lập biên bản thu giữ tài liệu, đồ vật là những vật chứng, tang vật…liên quan đến nguồn tin tội phạm nhưng do không có nghiệp vụ trong hoạt động điều tra, tố tụng hình sự nên công an phường, thị trấn; công an xã…lập biên bản sự việc không rõ ràng, cụ thể, chưa thu thập hết chứng cứ ban đầu hoặc lập biên bản tạm giữ đồ vật, tài liệu, bảo quản vật chứng không đúng quy định của BLTTHS dẫn đến gây khó khăn trong việc sử dụng làm nguồn chứng cứ của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với vụ án hình sự sau này Ví dụ: vào lúc khoảng 17 giờ ngày 02/10/2019 tại Quán Chiều thuộc khu phố 5, phường Phước hội, thị xã La Gi, tỉnh Bình thuận, Nguyễn Thị Bạch Mai sinh năm 1972 trú tại phường Lạc Đạo, thành phố Phan thiết, tỉnh Bình thuận lợi dụng sơ hở của chị Phạm Thị Mỹ Vy sinh năm 1984 ở phường Tân An, thị

7

Phiếu nhận tin số 90, ngày 11/4/2018 của cơ quan Cảnh sát điều tra công an TP.Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận

xã La Gi đã lén lút lấy trộm của chị Vy 01 chiếc điện thoại di động hiệu VIVO màu hồng, quần chúng nhân dân đã phát hiện và dẫn giải Mai đến Công an phường Phước hội, thị xã La Gi để trình báo Khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Công an phường Phước hội đã không lấy lời khai đối tượng, không lập biên bản bắt giữ người phạm tội quả tang, Công an phường Phước hội đã thu giữ của đối tượng một

số vật chứng như: thẻ ngân hàng, xe mô tô, 3 nhẫn kim loại màu vàng, 1 miếng kim loại màu vàng nhưng Công an phường Phước Hội lại không niêm phong các vật chứng trên theo quy định của pháp luật TTHS và ngày 20/10/2019 (18 ngày sau) Công an phường Phước hội mới chuyển hồ sơ cho Cơ quan CSĐT Công an thị xã

La Gi để xử lý8

Hiện nay, Bộ chính trị đã có chủ trương và Chính phủ, Bộ Công an đã tổ chức thực hiện thí điểm chính quy hoá lực lượng công an cấp xã Theo kết quả đánh giá của Bộ công an, qua tổng kết 6 năm thực hiện chủ trương bố trí Công an chính quy tại xã trọng điểm, phức tạp về an ninh trật tự; công an địa phương đã bố trí 693 Trưởng Công an xã, 367 Phó trưởng Công an xã và 230 Công an viên đảm nhiệm các chức danh Công an xã9 Có thể thấy, việc đề ra và tổ chức thí điểm thực hiện chủ trương của Đảng là nhằm nâng cao năng lực của lực lượng công an cấp

cơ sở, tuy nhiên BLTTHS năm 2015 lại quy định có sự phân biệt về thẩm quyền giữa Công an xã với Công an phường, thị trấn, Đồn công an trong việc tiếp nhận ban đầu nguồn tin về tội phạm như các quy định tại khoản 3 Điều 146 BLTTHS là chưa thật sự phù hợp Việc quy định này thể hiện tính chưa đồng bộ, chưa quán triệt quan điểm chủ trương của Đảng, Nhà nước về tiến trình cải cách tư pháp trong quá trình làm luật của các nhà làm luật, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay

Thứ hai, hạn chế, vướng mắc trong kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng đã rõ dấu hiệu tội phạm

Tại khoản 7 điều 8 Thông tư liên tịch số BTCBNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Quy định việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số quy định của

9

https://plo.vn/thoi-su/bo-cong-an-len-phuong-an-chinh-quy-cong-an-xa-toan-quoc-833914.html

BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố quy định:

“7 Đối với tin báo về tội phạm được nêu trên các phương tiện thông tin đại chúng đã xác định được dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan, đơn vị nào thì cơ quan, đơn vị đó ghi nhận và giải quyết ”

Từ quy định trên chúng ta thấy rằng việc sử dụng từ “ghi nhận” là không chính xác theo các nguyên tắc của pháp luật mà phải sử dụng là “thụ lý” hoặc “tiếp nhận” thì mới đúng Mặt khác nếu sử dụng là “ghi nhận” nguồn tin về tội phạm để giải quyết thì hiện nay pháp luật chưa có chế định nào quy định để VKSND theo dõi

và kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết các nguồn tin mà các cơ quan, đơn vị đã

Nguyên nhân khách quan: do sự sơ hở và không đồng bộ của pháp luật Mặc

dù BLTTHS năm 2015 có quy định về thẩm quyền tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của công an xã, phường, thị trấn, đồn công an nhưng chưa có văn bản dưới luật nào quy định, hướng dẫn cụ thể các nội dung trên và chưa có quy định nào thể hiện cơ chế kiểm sát hoạt động tiếp nhận, xác minh ban đầu của Công an các xã, phường, thị trấn, Đồn công an cho VKS vì hiện nay pháp luật quy định hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của VKS bắt đầu từ khi các cơ quan trên chuyển nguồn tin tội phạm đến CQĐT có thẩm quyền Nội dung này được quy định

tại khoản 5 Điều 146 BLTTHS năm 2015: “Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày tiếp

nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm thông báo bằng văn bản về việc tiếp nhận đó cho Viện kiểm sát cùng cấp ho c Viện kiểm sát có thẩm quyền”

Ngoài ra, BLTTHS năm 2015 cũng không quy định cơ chế kiểm sát các tài liệu, biên bản ban đầu…do công an xã, phường, thị trấn, đồn công an đã lập, thu thập khi thực hiện việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm cho VKS Trong khi đó, các tài liệu ban đầu của tin báo tội phạm được lập bởi các cảnh sát khu vực, công an xã,

phường là những người mà hầu hết đều không có nhiều kinh nghiệm về việc thực hiện các văn bản liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự như các cán bộ điều tra, điều tra viên của cơ quan điều tra BLTTHS cũng không quy định những nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi phát hiện những thiếu sót, sai phạm trong quá trình tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của công an xã, công an phường, thị trấn, Đồn công an;

đã tạo ra vướng mắc, sự không phù hợp với thực tế thực hiện pháp luật như hiện nay Để phù hợp và tạo sự thống nhất với các quy định pháp luật khác thì cần có văn bản liên ngành của các cơ quan tiến hành tố tụng hướng dẫn rõ về thời hạn và

các hoạt động cụ thể nhằm“tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ”, “tiếp nhận, lấy lời

khai ban đầu” của công an phường, thị trấn, Đồn công an, công an xã Ví dụ như

khi Công an xã tiếp nhận nguồn tin có sự việc đánh nhau gây thương tích thì chỉ cần lấy lời khai để xác định có sự việc đánh nhau trên thực tế và hậu quả của việc đánh nhau trên là người bị thương tích thì lúc này cần chuyển tin báo đến CQĐT có thẩm quyền mà không cần phải xác định thương tích như thế nào, ai là người gây ra thương tích, vụ việc có đủ căn cứ để xử lý hình sự hay không? Vì những nội dung xác minh có sự việc phạm tội hay đủ yếu tố cấu thành tội phạm hay không là thuộc thẩm quyền của CQĐT

Nguyên nhân chủ quan: Việc phối hợp chưa tốt giữa VKS và CQĐT trong việc xử lý các vi phạm về việc Công an cấp xã cố tình giữ lại các nguồn tin về tội phạm để giải quyết sai quy định Trong thực tế, do quá nhiều áp lực công việc, do lực lượng ĐTV chưa tương xứng nên CQĐT có tâm lý đùn đẩy các vụ việc cho Công an cấp xã làm hồ sơ tương đối rõ thì mới nhận Thậm chí, có một thời gian, một số địa phương giao một số loại vụ việc như cố ý gây thương tích cho Công an phường, thị trấn, khi trưng cầu giám định thì CQĐT trưng cầu nhưng hồ sơ vẫn nằm lại Công an cấp xã, sau khi có kết quả giám định, không hòa giải được thì CQĐT mới nhận hoặc các vụ trộm thì giao cho Công an cấp xã xác minh, khi nào

có thủ phạm thì CQĐT mới nhận Điều đó dẫn đến hậu quả làm cho tiến độ giải quyết vụ việc rất chậm, ảnh hưởng đến việc xác minh vụ việc, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại, thiếu sức răn đe đối với người thực hiện hành vi phạm tội nhưng các chế tài xử lý của pháp luật đối với các sai phạm này chưa đủ sức thuyết phục, răn đe, đồng thời VKS chưa có giải pháp thích hợp để chấn chỉnh các

vi phạm để ngăn chặn tình trạng nguồn tin về tội phạm bị “ngâm” trái pháp luật ở công an cấp xã

1.3 Kiến nghị và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

1.3.1 Hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự trong việc kiểm sát

tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

Một là, sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 3 Điều 146 BTTHS 2015

Để đảm bảo sự đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp với tiến trình cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay đồng thời khắc phục tình trạng nguồn tin về tội phạm bị tiếp nhận sai thẩm quyền, đảm bảo căn cứ pháp luật và cơ chế cho hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm thì cần phải ngiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục và thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết ban đầu của Công an xã và Công an phường, thị trấn, Đồn Công an như sau:

Hiện nay, khoản 3 Điều 146 BLTTHS năm 2015 quy định:

“3 Công an phường, thị trấn, Đồn Công an có trách nhiệm tiếp nhận tố giác,

tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo t i liệu, đồ vật có liên quan cho

Cơ quan điều tra có thẩm quyền

Công an xã có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, lấy lời khai ban đầu và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo t i liệu, đồ vật có liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền”

Do hiện nay ngành Công an đã bố trí lực lượng Công an chính quy về công tác tại Công an xã nên chức năng nhiệm vụ tiếp nhận tin nguồn tin về tội phạm của Công an xã và Công an phường, thị trấn, Đồn Công an là như nhau Vì vậy, đề xuất

bổ sung cụm từ“Công an xã” vào đoạn 1 và bỏ đoạn 2 của khoản 3 Điều 146

BLTTHS năm 2015 Đồng thời, phải bổ sung quy định trách nhiệm của Công an phường, thị trấn, Công an xã, Đồn Công an phải thông báo cho VKS cùng cấp về việc đã tiếp nhận và chuyển nguồn tin tội phạm như sau:

“3 Công an phường, thị trấn, Công an xã, Đồn Công an có trách nhiệm tiếp

nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay tố giác, tin báo về tội phạm kèm theo t i liệu, đồ vật có

liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền; đồng thời thông báo bằng văn bản

cho Viện kiểm sát cùng cấp về việc đã tiếp nhận và chuyển nguồn tin tội phạm.”

Hai là, sửa đổi thông tƣ liên tịch về việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin

về tội phạm

Sửa đồi khoản 7 điều 8 Thông tư liên tịch số BTCBNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 cho phù hợp và tạo cơ sở cho công tác kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đảm bảo cho mọi hành vi có dấu hiệu tội phạm phải được tiếp nhận và giải quyết theo đúng quy định của pháp luật cụ thể như sau:

01/2017/TTLT-BCA-BQP-Khoản 7 điều 8 Thông tư liên tịch số 01/2017 quy định:

“7 Đối với tin báo về tội phạm được nêu trên các phương tiện thông tin đại chúng đã xác định được dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan, đơn vị nào thì cơ quan, đơn vị đó ghi nhận và giải quyết…”

Nay đề nghị sửa đổi: thay cụm từ “Ghi nhận” bằng cụm từ “Tiếp nhận” như sau:

“7 Đối với tin báo về tội phạm được nêu trên các phương tiện thông tin đại chúng đã xác định được dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của cơ quan,

đơn vị nào thì cơ quan, đơn vị đó tiếp nhận và giải quyết…”

1.3.2 Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát

việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, để nâng cao chất lượng kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm thì ngành KSND cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

- Thứ nhất, VKS phải tăng cường các biện pháp nhằm theo dõi quản lý được các thông tin về vi phạm, tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua các dư luận trong quần chúng nhân dân, thông qua hoạt động của các khâu công tác của VKS như kiểm sát việc khiếu nại, tố cáo; kiểm sát án dân sự, hành chính… VKS phải cử Kiểm sát viên có kinh nghiệm làm chuyên khâu công tác kiểm sát nguồn tin về tội phạm, Kiểm sát viên được phân công phải thường xuyên kiểm tra đối chiếu sổ sách thụ lý, tiếp nhận của CQĐT Thực hiện quyền yêu cầu CQĐT, các

cơ quan được giao một số hoạt động điều tra thông báo cho VKS về tình hình tiếp nhận các nguồn tin về tội phạm theo tháng, theo quý và hàng năm Khi phát hiện các vi phạm của CQĐT trong việc tiếp nhận hoặc tiếp nhận không đầy đủ thì phải trao đổi hoặc kịp thời có văn bản kiến nghị Thủ trưởng Cơ quan điều tra chấn chỉnh, khắc phục và xử lý vi phạm

- Thứ hai, cần có cơ chế khuyến khích Kiểm sát viên tự giác học tập nghiên cứu để nâng cao trình độ kiến thức về pháp luật, nhằm đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ kiểm sát Thường xuyên tổ chức tập huấn về pháp luật và kỹ năng cho cán bộ, kiểm sát viên làm công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm, nâng cao năng lực trình độ nhận thức về công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm VKS cần xây dựng chuyên đề, tổ chức tập huấn công tác kiểm sát nguồn tin về tội phạm cho Kiểm sát viên đảm nhiệm khâu công tác này

- Thứ ba, cần nâng cao hơn nữa mối quan hệ phối hợp giữa VKS và CQĐT ,

cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trong công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm; trong đó VKS phải giữ vị trí trung tâm trong việc kiểm sát các đầu mối tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Để VKS thực hiện tốt vai trò, trách nhiệm trên thì giải pháp mang tính hiệu quả thực tiễn cao đó chính là VKS phải chủ trì tổ chức ký kết các Quy chế phối hợp với các ngành hữu quan như: Quy chế phối hợp giữa VKS và CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Quy chế phối hợp giữa VKS và các cơ quan chức năng có các chức năng tiếp nhận và phát hiện ban đầu về các thông tin vi phạm, tội phạm như Cơ quan Thanh tra, cơ quan thuế, Quản lý thị trường, cơ quan Hải quan, Cảnh sát biển Thông qua việc ký kết và thực hiện quy chế phối hợp VKS chủ trì việc sơ kết, tổng kết việc thực hiện các quy chế đã ban hành để đánh giá những việc

đã làm được, những việc còn hạn chế bất cập nhằm thống nhất sửa đổi Quy chế cho phù hợp với tình hình thực tế hoạt động nhằm nắm bắt và quản lý tốt các thông tin

về tình hình vi phạm và tội phạm

Kết luận Chương 1

Trong Chương 1 của đề tài, luận văn đã tập trung nghiên cứu và làm rõ một

số vấn đề như sau:

Nghiên cứu các quy định của BLTTHS năm 2015, Thông tư liên tịch 01/2017

và quy chế 169 của VKSND tối cao và thực tiễn công tác kiểm sát tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của ngành KSND để làm rõ những ưu điểm, những hạn chế, bất cập trong việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn liên quan đến công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Những vấn đề được nghiên cứu là tiền đề quan trọng cho việc nghiên cứu công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả cho công tác kiểm sát của ngành KSND

Thực hiện tốt kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng bởi vì nguồn tin về tội phạm có ý nghĩa vô cùng đặc biệt quan trọng là đầu vào cho toàn bộ quá trình tố tụng hình sự, do đó hoạt động Kiểm sát của ngành Kiểm sát đảm bảo cho mọi hành vi phạm tội được phát hiện và xem xét kịp thời tạo niềm tin của nhân dân vào công lý và việc thực thi công lý của các cơ quan tư pháp, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm trong tình hình mới Những năm qua Lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp cùng toàn thể cán bộ, Kiểm sát viên luôn nỗ lực trong công tác, khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước giao cho ngành kiểm sát nhân dân

Thực tiễn công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm cho thấy hoạt động của ngành kiểm sát đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao vị thế của ngành kiểm sát, góp phần giữ vững an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích hoạt động thực tiễn bên cạnh những kết quả đạt được, thì công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm còn có chỗ hạn chế, thiếu sót, bất cập như đã nêu trong chương này, đồng thời cũng nêu ra một

số nguyên nhân cơ bản dẫn đến hạn chế, thiếu sót qua đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật và đề xuất một số giải pháp mà ngành kiểm sát cần tập trung thực hiện để công tác kiểm sát việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm của ngành Kiểm sát đạt kết quả theo yêu cầu của công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm và tội phạm trong tình hình mới

CHƯƠNG 2 KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT NGUỒN TIN VỀ TỘI PHẠM

2.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

“Giải quyết” là việc làm cho một vấn đề không còn trở ngại, khó khăn để đi tới một kết quả tốt đẹp10

“Giải quyết nguồn tin về tội phạm” là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền (gồm CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát) để kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm nhằm xác định có hay không có tội phạm đã xảy ra, ai là người đã thực hiện hành vi tội phạm đó nhằm áp

dụng các biện pháp xử lý theo đúng quy định của pháp luật

Nhằm đảm bảo cho công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm được khách quan, toàn diện, không bỏ lọt người phạm tội và không làm oan người vô tội pháp luật Việt Nam đã quy định cho VKS chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm đây là chức năng đặc thù và chỉ giao cho VKS để kiểm sát tính đúng đắn, hợp pháp của các hành vi, quyết định của

cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong hoạt động tư pháp

Kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm là hoạt động của VKSND nhằm đảm bảo việc tuân theo pháp luật của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật TTHS phát sinh trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm; nhằm đảm bảo cho hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm được thực hiện đúng quy định pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội; những vi phạm pháp luật trong giải quyết nguồn tin về tội phạm phải được phát hiện, chấn chỉnh, khắc phục và xử lý theo quy định

Với khái niệm về công tác kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm như trên có thể thấy ý nghĩa của hoạt động này chính là:

Thứ nhất, làm cho hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm của các cơ

quan có thẩm quyền được thực hiện theo đúng quy định Kết quả việc giải quyết nguồn tin về tội phạm như khởi tố vụ án hình sự, không khởi tố vụ án hình sự hoặc tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm (theo Điều 147 BLTTHS) đều phải có

10

https://vi.wiktionary.org/wiki

căn cứ, đúng trình tự, thủ tục, đúng thời hạn luật định và phải đảm bảo mọi hành vi

có dấu hiệu tội phạm đều phải được khởi tố, điều tra, xử lý

Thứ hai, kịp thời phát hiện, theo dõi, tổng hợp vi phạm pháp luật trong hoạt

động giải quyết nguồn tin về tội phạm của Cơ quan có thẩm quyền, của Điều tra viên, Cán bộ điều tra để yêu cầu khắc phục Đề nghị người có thẩm quyền xử lý nghiêm minh đối với Điều tra viên, Cán bộ điều tra có vi phạm trong việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

Qua nghiên cứu các quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát năm 2014 và những quy định của pháp luật TTHS Việt Nam nhận thấy hoạt động kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm có những đặc điểm cơ bản sau:

- Là hoạt động tư pháp mà cơ quan duy nhất được pháp luật trao quyền là

Như vậy, theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014 thì chỉ duy nhất VKSND có chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp nói chung và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong TTHS nói riêng 11

Chức năng kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm được quy định tại điểm a khoản 2 Điều 6 Luật tổ chức Viện kiểm sát năm 2014 và được quy định cụ thể tại Điều 160 BLTTHS năm 2015 với những nội dung cơ bản như sau:

- Trực tiếp kiểm sát, kiểm sát việc kiểm tra, xác minh và việc lập hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến

11 Nguyễn Thị Hồng Loan (2018), Kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm v kiến nghị khởi tố

theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bình Định, Luận văn thạc sĩ, Viện hàn lâm, khoa

học xã hội Việt Nam, Học viện khoa học xã hội, tr.15

hành một số hoạt động điều tra; kiểm sát việc tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin

về tội phạm; kiểm sát việc phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm

- Khi phát hiện việc giải quyết nguồn tin về tội phạm không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một

số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động:

+Kiểm tra, xác minh, ra quyết định giải quyết nguồn tin về tội phạm đầy đủ, đúng pháp luật;

+ Kiểm tra việc giải quyết nguồn tin về tội phạm và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát;

+Cung cấp tài liệu về vi phạm pháp luật trong việc giải quyết nguồn tin về tội phạm;

+Khắc phục vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm người vi phạm;

+Yêu cầu thay đổi Điều tra viên, Cán bộ điều tra

- Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm

- Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sát việc giải quyết nguồn tin

về tội phạm ”

Đây là những quy định mới của BLTTHS năm 2015, quy định những công việc cụ thể và những hành lang pháp lý tạo ra sự thuận lợi hơn trong công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của VKS, gắn trách nhiệm phối hợp cùa Kiểm sát viên và Điều tra viên trong quá trình giải quyết qua đó VKS quản lý và kiểm sát được đầy đủ việc kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm của CQĐT đảm bảo tính khách quan, toàn diện và triệt để trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm

BLTTHS năm 2015 đã quy định những nội dung về công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của VKS nhưng đây chỉ là những quy định cơ bản do

đó cần phải hướng dẫn cụ thể, chi tiết để thực hiện bời vì hoạt động kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạmtrên thực tiễn là một hoạt động khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải có những quy định chặt chẽ về thủ tục, quy trình cụ thể nhằm tạo điều kiện hướng dẫn người tiến hành tố tụng thực hiện đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm các nguồn tin về tội phạm phải được giải quyết theo đúng quy định của pháp luật

Do đó ngày 22/12/2017, Bộ Công an – Bộ Quốc phòng – Bộ Tài chính – Bộ Nông

nghiệp và Phát triển nông thôn – Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Thông

tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC quy định việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số quy định của BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; việc ban hành thông tư này đã tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc cho VKSND cũng như các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm12 Ngành Kiểm sát đã có Quyết định số 169/QĐ-VKSTC, ngày 02/5/2018

về ban hành Quy chế tạm thời Công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố để quy định cụ thể

về những nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND các cấp và Kiểm sát viên khi tiến hành kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm

Với những quy định của các văn bản quy phạm pháp luật trên có thể thấy nội dung chính trong công tác kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm bao gồm những hoạt động chủ yếu sau đây:

Trước hết, trong thời hạn 3 ngày kể từ khi nhận được thông báo bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền điều tra về việc tiếp nhận nguồn tin về tội phạm thì lãnh đạo Viện kiểm sát phải ra quyết định phân công Kiểm sát viên, Kiểm tra viên để tiến hành kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm và gửi ngay quyết định cho

cơ quan có thẩm quyền điều tra Khi được phân công Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phải tiến hành lập hồ sơ kiểm sát, quản lý hồ sơ vụ việc, hồ sơ kiểm sát đảm bảo các chứng cứ, tài liệu, đồ vật thu thập được phải được đưa vào hồ sơ vụ việc và lưu hồ

sơ kiểm sát và hồ sơ, tài liệu phải được thống kê, đóng dấu bút lục theo quy định

KSV phải chủ động đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh để kiểm tra tính xác thực của nguồn tin tội phạm,những vấn đề yêu cầu xác minh phải cụ thể, rõ ràng để nhằm làm rõ những tình tiết liên quan đến những vấn đề phải chứng minh trong vụ

án hình sự Yêu cầu xác minh có thể được thực hiện nhiều lần tùy vào diễn biến của quá trình xác minh, văn bản yêu cầu xác minh phải được đưa vào hồ sơ vụ việc và lưu hồ sơ kiểm sát

Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ hoạt động giải quyết nguồn tin tội phạm của Điều tra viên và cán bộ điều tra, Kiểm sát viên phải đọc hồ sơ, tài liệu mà ĐTV

12 Nguyễn Thị Mai Nga, Một số giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, https://kiemsat.vn/mot-so-giai-phap-nang-cao-chat-luong-kiem-sat-giai-quyet-to-giac-tin-bao-ve-toi- pham-55914.html, 24/11/2019

mới thu thập được để nắm chắc nội dung và tiến độ giải quyết, trao đổi với ĐTV những công việc phải làm tiếp theo và cùng nhau bàn bạc để giải quyết những vấn

đề khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xác minh Khi cần thiết và có căn

cứ phải gia hạn thời hạn giải quyết thì KSV báo cáo đề xuất lãnh đạo Viện ra quyết định gia hạn thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm để Cơ quan có thẩm quyền điều tra thực hiện Bảo đảm các yêu cầu xác minh của KSV phải được thực hiện đầy

đủ, kết quả xác minh giải quyết nguồn tin về tội phạm phải khách quan, đúng theo các trình tự, thủ tục do pháp luật quy định

Hai là, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm của cơ quan

có thẩm quyền điều tra khi phát hiện có nhiều vi phạm cần phải tổ chức kiểm tra để phát hiện làm rõ vi phạm và kiến nghị yêu cầu khắc phục, chấn chỉnh vi phạm và xử

lý người có vi phạm

Ba là, khi tiến hành kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm, nếu Kiểm sát viên xét thấy Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên hoặc cán bộ điều tra thuộc một trong những trường hợp phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi theo quy định tại khoản 1 điều 49 và điều 51 BLTTHS năm 2015 thì Kiểm sát viên trao đổi với Điều tra viên hoặc báo cáo, đề xuất lãnh đạo Viện ra văn bản yêu cầu Thủ trưởng CQĐT thay đổi

Bốn là, đối với các quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm của CQĐT, Kiểm sát viên phải tiến hành kiểm sát tính có căn

cứ và hợp pháp của các quyết định đó để thông báo bằng văn bản cho cơ quan đã ra quyết định biết, VKS phải theo dõi quản lý hồ sơ vụ việc tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin về tội phạm và phối hợp với Cơ quan có thẩm quyền điều tra rà soát, báo cáo, đề xuất lãnh đạo Viện xử lý khi lý do tạm đình chỉ không còn

Năm là, trong quá trình kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, Viện kiểm sát phát hiện và xử lý các vi phạm của CQĐT, Điều tra viên Kiểm sát viên khi được phân công kiểm sát phải kịp thời phát hiện các vi phạm, theo dõi tổng hợp các vi phạm pháp luật của CQĐT, Điều tra viên và cán bộ điều tra để yêu cầu xử lý Việc phát hiện vi phạm thông qua quá trình kiểm sát hồ sơ vụ việc, thông qua kết quả kiểm sát trực tiếp hoặc báo cáo, đề xuất lãnh đạo Viện có văn bản yêu cầu CQĐT tự kiểm tra và thông báo vi phạm, cung cấp tài liệu về vi phạm cho Viện kiểm sát Nếu các vi phạm chưa đến mức phải xử lý bằng biện pháp hình sự thì Viện kiểm sát có văn bản yêu cầu CQĐT chấn chỉnh, sửa chữa khắc phục vi phạm,

nếu các vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì lãnh đạo Viện yêu cầu cơ quan có thẩm quyền điều tra khởi tố vụ án hình sự, nếu có dấu hiệu tội phạm xâm phạm hoạt động

tư pháp thì báo cáo và chuyển hồ sơ cho Cục điều tra VKSND tối cao xử lý Kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm là nhiệm vụ hết sức quan trọng, mở đầu cho các hoạt động TTHS Mục đích của kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm là nhằm bảo đảm cho các hoạt động kiểm tra, xác minh và kết luận nguồn tin

về tội phạm được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật Tố tụng hình sự và pháp luật Hình sự

Do đó, “Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố là công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND, trong đó VKSND sử dụng các quyền năng pháp lý do pháp luật quy định

để kiểm tra, giám sát mọi hoạt động tố tụng của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố nhằm bảo đảm việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố được tuân thủ đúng pháp luật”13

2.2 Thực tiễn kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

2.2.1 Những kết quả đạt được trong kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKS theo quy định tại Luật tổ chức Viện kiểm sát năm 2014 và đặc biệt là quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong việc kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của BLTTHS năm 2015 Công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong những năm qua đã được ngành KSND luôn quan tâm, chỉ đạo yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, coi đây là một khâu công tác mang tính đột phá Từ những quy định mới của pháp luật, hoạt động kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của VKS đã chuyển từ các hoạt động mang tính thụ động sang chủ động gắn và đồng hành với các hoạt động giải quyết của CQĐT Có thể nói đây là bước chuyển biến căn bản trong kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của ngành kiểm sát

và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố từ thực tiễn hoạt động của VKSND thành phố Hồ Chí Minh; Cấp trường; Trường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát tại thành phố Hồ Chí Minh; tr.28

Khi triển khai BLTTHS năm 2015, Thông tư liên tịch BQP-BTCBNN&PTNT-VKSNDTC ngày 20/12/2017 và Quy chế tạm thời Công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố (ban hành kèm theo Quyết định số 169/QĐ-VKSTC, ngày 02/5/2018 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao); Viện kiểm sát các cấp đã phối hợp chặt chẽ với CQĐT định kỳ đánh giá tình hình tội phạm, kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đề ra các giải pháp để chủ động phát hiện, đấu tranh, phòng chống tội phạm Khi nhận được thông báo tiếp nhận nguồn tin về tội phạm màcác cơ quan có thẩm quyền điều tra đã thụ lý Viện kiểm sát các cấp đã phân công Kiểm sát viên tiến hành kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm đối với 100% các vụ, việc Các KSV được phân công đã kịp thời đề ra yêu cầu xác minh, phối hợp chặt chẽ với ĐTV để kiểm sát việc giải quyết, kiểm sát 100% các quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ, phục hồi giải quyết nguồn tin về tội phạm của CQĐT đảm bảo cho các quyết định đều có căn cứ, đúng pháp luật, hạn chế tình trạng kéo dài việc xác minh, giải quyết nguồn tin tội phạm của cơ quan điều tra Viện kiểm sát các cấp đã tiến hành nhiều cuộc trực tiếp kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm tại các cơ quan có thẩm quyển điều tra Thông qua kết quả kiểm sát trực tiếp

01/2017/TTLT-BCA-đã ban hành nhiều bản kết luận và kiến nghị khắc phục, phòng ngừa các vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội, kết quả số lượng tin báo được giải quyết

có chất lượng, hiệu quả ngày càng tăng qua các năm Qua công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin tội phạm đã góp phần làm hạn chế việc bỏ lọt tội phạm cũng như hạn chế được tình trạng oan, sai khi khởi tố điều tra vụ án hình sự của CQĐT

Kết quả đạt được trong kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm của ngành kiểm sát được thể hiện qua số liệu báo cáo công tác hàng năm của ngành kiểm sát như sau:

- Năm 2016, Số tin báo đã giải quyết 97.353 tin so với 106.102 tin báo đã tiếp nhận đạt 91,8%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố 1.351 lượt tại CQĐT và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 1.650 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra

- Năm 2017, Số tin báo đã giải quyết 100.474 tin so với 107.553 tin báo đã tiếp nhận đạt 93,4%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố 1.274 lượt tại CQĐT và Cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 1.219 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra

- Năm 2018, Số tin báo đã giải quyết 108.132 tin so với 116.635 tin báo đã tiếp nhận đạt 92,7%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố 1.331 lượt tại CQĐT và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 1.354 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra.14

- Năm 2019, số tin báo đã giải quyết 118.433 tin so với 127.502 tin báo đã tiếp nhận đạt 93%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 1.335 lượt tại CQĐT và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 1.333 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra15

Riêng đối với tỉnh Bình Thuận, từ khi triển khai thực hiện BLTTHS năm

2015 đã đạt được những kết quả đáng chú ý, cụ thể:

- Năm 2016, số tin báo đã giải quyết 97.353 tin so với 106.102 tin báo đã tiếp nhận đạt 91,8%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 11 lượt tại CQĐT và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 12 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra

- Năm 2017, số tin báo đã giải quyết 97.353 tin so với 106.102 tin báo đã tiếp nhận đạt 91,8%, trực tiếp kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố 24 lượt tại CQĐT và cơ quan được giao một số nhiệm vụ điều tra, thông qua kết quả kiểm sát đã ban hành 22 kết luận, kiến nghị để chấn chỉnh, sữa chữa, khắc phục và phòng ngừa vi phạm trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm của các Cơ quan có thẩm quyền điều tra