Bài giảng Công tác xã hội cá nhân và gia đình sau đây trình bày nội dung chương 1 - những vấn đề chung về công tác xã hội cá nhân, chương 2 - tiến trình công tác xã hội cá nhân, chương 3 - kỹ năng và kỹ thuật tác nghiệp trong công tác xã hội cá nhân. Tham khảo nội dung tài liệu để nắm bắt nội dung chi tiết.
Trang 2LOGO
MỤC TIÊU MÔN HỌC
Kiến thức: Nắm được kiến thức về những yếu tố cơ bản của CTXH cá nhân; Tiến trình, những kỹ năng và
kỹ thuật tác nghiệp trong Công tác xã hội cá nhân
Kỹ năng: Có kỹ năng thiết lập mối quan hệ với thân chủ, thu thập thông tin, phân tích và nhận diện vấn đề của thân chủ, xây dựng kế hoạch giải quyết vấn đề của thân chủ, thực hiện kế hoạch hỗ trợ giải quyết vấn đề của thân chủ
Thái độ: biết chấp nhận thân chủ, có cái nhìn đúng về thân chủ, hình thành phẩm chất nhân cách của Nhân viên xã hội
Trang 3LOGO
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Mở Bán công Tp Hồ Chí Minh, Tp Hồ Chí Minh,
1999
gia Hà Nội, Hà Nội, 2002
cá nhân, Đại học Mở - Bán công Tp Hồ Chí Minh,
Tp Hồ Chí Minh, 1999
Hoa Kỳ: Hành vi con người và môi trường xã hội,
1997
Trang 4LOGO
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trường Cao đẳng Lao động - Xã hội: Công tác xã hội, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội,
Trang 5LOGO
KẾT CẤU
Chương I: Những vấn đề chung
về Công tác xã hội cá nhân
Chương II: Tiến trình Công tác
xã hội cá nhân
Chương III: Kỹ năng và kỹ thuật
tác nghiệp trong Công tác xã hội
cá nhân
Trang 6LOGO
KẾT CẤU
về CTXH với GĐ
Chương V: Tiến trình giải quyết
vấn đề gia đình theo cấp độ nhu cầu
Trang 7III VAI TRÒ, CHỨC NĂNG CỦA NHÂN VIÊN
XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN
IV MỘT SỐ LƯU Ý TRONG QUÁ TRÌNH TUÂN THỦ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN
Trang 9LOGO
THI ĐUA - GHI ĐIỂM NHANH
sách, GV bắt đầu đặt câu hỏi
hiệu trước được trả lời, nếu đúng
được cộng 1 điểm, nếu sai GV
công bố đáp án
Kết thúc phần thi, đội nào ghi
nhiều điểm nhất giành chiến
thắng
Trang 10LOGO
SỰ HÌNH THÀNH CTXH CÁ NHÂN TRÊN THẾ GIỚI
Trang 11LOGO
SỰ HÌNH THÀNH CTXH CÁ NHÂN TRÊN THẾ GIỚI
GĐ hình thành cơ sở khoa học của phương pháp CTXHCN (từ đầu TK XX đến những năm 1950)
Trang 12LOGO
SỰ HÌNH THÀNH CTXH CÁ NHÂN TRÊN THẾ GIỚI
trong vấn đề của thân chủ
Các bệnh viện bắt đầu tuyển NVXH
CTXH cá nhân
Trang 13LOGO
SỰ HÌNH THÀNH CTXH CÁ NHÂN TRÊN THẾ GIỚI
Trang 14LOGO
KHÁI NIỆM CTXH CÁ NHÂN
Theo Grace Mathew:
“CTXH cá nhân
là một phương pháp
giúp đỡ cá nhân thông
qua mối quan hệ một -
Trang 15LOGO
KHÁI NIỆM CTXH CÁ NHÂN
Nam:
“CTXH cá nhân là phương pháp giúp đỡ cá
nhân có vấn đề khó
khăn thoát ra khỏi hoàn
cảnh ấy bằng chính khả
năng của họ”
Trang 17LOGO
CÁC THÀNH TỐ TRONG
CTXH CÁ NHÂN
THÂN CHỦ VẤN ĐỀ
TỔ CHỨC, CƠ QUAN CUNG CẤP DVXH
TIẾN
TRÌNH
NVXH
Trang 18bỏ trốn và luôn sống trong tâm trạng lo lắng sợ hãi, do đó sau
7 tháng mang thai cô sinh một bé gái (sinh non)
Dù thương con nhưng mặc cảm tủi thân và lo sợ, cô ít đến thăm con Mỗi lần đến thăm con, cô chỉ bất động nhìn con và khóc
Trang 19LOGO
YÊU CẦU
hội có thể hỗ trợ thân chủ giải quyết vấn đề
Trang 20Mối quan hệ của cá nhân
Sự mâu thuẫn với môi trường
Trang 21Là nơi cung cấp dịch vụ và tài nguyên bên ngoài mà cá
nhân hoặc gia đình không có
TƢ NHÂN PHI CHÍNH PHỦ
Trang 22LOGO
TIẾN TRÌNH CTXH CÁ NHÂN
Chẩn đoán
Lập
kế hoạch trị liệu
Triển khai
kế hoạch
Lƣợng giá
Tiếp tục/ Kết thúc
Trang 23LOGO
HĐ 2: KỂ CHUYỆN VỀ NHỮNG NGƯỜI SỐNG QUANH TÔI
Làm việc nhóm (30 phút)
Yêu cầu:
+ Xác định: thân chủ, vấn đề của thân chủ
+ Để giải quyết vấn đề của thân chủ, cần kết nối với những cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ xã hội nào?
- Nộp kết quả sau thời gian quy định
Trang 24LOGO
VAI TRÕ CỦA NVXH TRONG CTXH CÁ NHÂN
NHÀ GIÁO DỤC
NHÀ THAM VẤN
NGƯỜI KẾT NỐI
NGƯỜI BIỆN HỘ
Trang 25LOGO
LƯU Ý TRONG QUÁ TRÌNH TUÂN THỦ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CTXHCN
Trang 26LOGO
TIẾN TRÌNH CTXH CÁ NHÂN
Chẩn đoán
Lập
kế hoạch trị liệu
Triển khai
kế hoạch
Lƣợng giá
Tiếp tục/ Kết thúc
Trang 27LOGO
TIẾN TRÌNH CTXH CÁ NHÂN
Cho tình huống:
“Tình huống xảy ra ở huyện Hòn
Đất, tỉnh Kiên Giang: Do ghen
tuông, người cha đã vô tình giết
chết vợ mình Ông bị tuyên án 15
năm tù, bỏ lại 5 đứa con, đứa lớn
nhất 13 tuổi và đứa nhỏ nhất mới
hơn 1 tuổi.”
- TC là ai? NVXH tìm đến TC
hay TC tìm đến NVXH?
- Vấn đề của TC là gì?
Trang 28+ Nếu thuộc phạm vi giải quyết -> tiếp nhận
+ Nếu không -> chuyển TC đến cơ quan có chức
năng phù hợp
- Nếu ca liên quan đến nhiều người -> xác định TC trọng tâm
Trang 29LOGO
TIẾP NHẬN CA
Nhiệm vụ
trợ
Trang 30LOGO
HOẠT ĐỘNG SẮM VAI
làm việc đầu tiên của giai đoạn tiếp nhận thân chủ
xét:
- Những điều gì đã làm tốt
- Cần thay đổi điều gì để tốt hơn
Trang 31LOGO
TIẾP NHẬN CA
Yêu cầu đối với NVXH
- Tạo lập được mối quan hệ
hợp tác, thân mật với thân
chủ
- Tạo được sự tin tưởng cho
thân chủ
- Ý thức, xác định đúng khả
năng, chức năng của cơ quan
xã hội khi tiếp nhận ca
Trang 32LOGO
HĐ 3: KỂ CHUYỆN
Trang 33LOGO
HĐ 3: KỂ CHUYỆN
Nhân buổi ế hàng, năm ông thầy bói mù chuyện gẫu với nhau Thầy nào cũng phàn nàn không biết hình thù con voi nó ra làm sao Chợt nghe người ta nói có voi đi qua, năm người chung nhau tiền biểu người quản tượng xin cho con voi đứng lại để cùng xem.Thầy sờ vòi, thầy sờ ngà, thầy sờ tai, thầy sờ chân, thầy thì sờ đuôi Ðoạn năm thầy ngồi lại bàn tán với nhau
Thầy sờ vòi bảo:
- Tưởng con voi nó thế nào, hóa ra nó sun sun như con đỉa!
Thầy sờ ngà bảo:
- Không phải, nó cứng như cái đòn càn chứ!
Trang 34LOGO
HĐ 3: KỂ CHUYỆN
Thầy sờ tai bảo:
- Ðâu có! Nó to bè bè như cái quạt thôi!
Thầy sờ chân cãi lại:
- Ai bảo? Nó sừng sững như cái cột nhà!
Thầy sờ đuôi lại nói:
- Các thầy nói không đúng cả Chính nó tua tủa như cái chổi xể cùn
Năm thầy, thầy nào cũng cho mình nói đúng, không ai chịu ai, thành ra xô xát, đánh nhau toạc đầu, chảy máu
Trang 35LOGO
SỰ CẦN THIẾT PHẢI THU THẬP THÔNG TIN
đề cối lõi
Trang 36LOGO
CÁC THÔNG TIN CẦN THU THẬP
Đã được can thiệp chưa Nguyên nhân gì
Ảnh hưởng ra sao
Trang 37LOGO
CÁC THÔNG TIN CẦN THU THẬP
- Những người có liên quan
- Thiết chế xã hội
- Nguồn nội lực, ngoại lực
- Yếu tố nội
tâm
- Điểm mạnh
- Điểm yếu
Trang 38LOGO
CÁC THÔNG TIN CẦN THU THẬP
Trang 40và lo cho em
Lúc 6 tuổi em về sống với ba mẹ, em bị cách ly hoàn toàn với môi trường xung quanh, suốt ngày em chỉ ở trong phòng riêng thậm chí người bảo vệ trong nhà cũng không hề gặp mặt em Ba em rất nghiêm khắc, ai hỏi về em, ba mẹ đều nói em ở nước ngoài
Mẹ em rất đau khổ và thương em, tuy không theo đạo nhưng ngày ngày bà đều đến Nhà thờ cầu nguyện cho em Đến một ngày bà gặp được NVXH, bà thổ lộ tình cảnh của em và muốn giải thoát cho
em
Trang 42LOGO
LUYỆN TẬP
Các thông tin cần thu thập
- Liên quan đến vấn đề của thân chủ:
+ Tình trạng, mức độ bệnh tật của thân chủ C
+ Nguyên nhân C bị thiểu năng trí tuệ
+ Có sự kiện gì xảy ra vào thời điểm C 6 tuổi (chuyển
từ nhà ông bà ngoại về sống với ba mẹ)
+ Cuộc sống hiện tại của C (mọi hoạt động: sinh hoạt, vui chơi, …)
+ C đã từng được can thiệp gì về y tế, chăm sóc sức khỏe chưa
Trang 43LOGO
LUYỆN TẬP
Các thông tin cần thu thập
- Liên quan đến bối cảnh xã hội của thân chủ:
+ Hiện tại thân chủ có những mối quan hệ xã hội với
ai (Ông bà? Anh chị em? …)
+ Cách chăm sóc, giao tiếp của những người trong gia đình với C
+ Suy nghĩ của bố mẹ thân chủ về việc lựa chọn phương án cách ly C với môi trường xung quanh
+ Các cơ quan cung cấp dịch vụ y tế, tâm lý, hòa nhập xã hội đối với trẻ KT trên địa bàn
Trang 44LOGO
LUYỆN TẬP
Các thông tin cần thu thập
- Liên quan đến thân chủ: nhận thức, cảm xúc của thân
chủ về vấn đề hiện tại của bản thân
Các nguồn thông tin:
- Bố mẹ; ông bà thân chủ
- Chính thân chủ
- Hồ sơ, tài liệu liên quan đến vấn đề thân chủ (trước đây như thế nào? hiện tại cần thăm khám và đánh giá chính xác mức độ bệnh của C)
- Cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ y tế, hỗ trợ tâm lý
Trang 45LOGO
PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN
Trang 46LOGO
CÁC BƯỚC THU THẬP THÔNG TIN
Trang 47LOGO
VD: DANH SÁCH LIÊN HỆ THU THẬP THÔNG TIN
Mẹ TC (tên, đ/c …) Ghi chú: đã hẹn gặp tại …, vào lúc …
Bà nội (tên, đ/c …) Ghi chú: đã hẹn gặp tại …, vào lúc …
Bố, mẹ kế (tên, đ/c …) Ghi chú: chưa hẹn được
Cô giáo (tên, đ/c …) Ghi chú: đã hẹn gặp tại …, vào lúc …
…
Trang 48LOGO
ĐÁNH GIÁ, XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ
ĐÁNH GIÁ THÔNG TIN
Cây vấn đề
Bảng phân tích điểm mạnh, điểm yếu
Sơ đồ phả hệ Biểu đồ sinh thái
CHẨN ĐOÁN
Xác định thực chất vấn đề, chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến
vấn đề hiện tại
Xác định nguồn lực giải quyết vấn đề:
+ Yếu tố tiềm năng + Yếu tố cản trở
Trang 49LOGO
CÂY VẤN ĐỀ
VẤN ĐỀ ƢU TIÊN
Nguyên nhân 1 Nguyên nhân 2 Nguyên nhân 3
Ng.nhân 1 Ng.nhân 2 Ng.nhân 1 Ng.nhân 2 Ng.nhân 1 Ng.nhân 2
…… …… ……
Trang 50LOGO
LUYỆN TẬP:
CÂY VẤN ĐỀ
Tình huống:
“A là học sinh nam lớp 9, trước đây gia đình của A là
một gia đình hạnh phúc Tuy nhiên, hơn một năm nay bố em mất việc đâm ra cáu bẳn, uống rượu và hay đánh đập mẹ con
em Mẹ thấy bố mất việc, thu nhập giảm sút nên cũng hay
cáu, bố mẹ hay cãi nhau và bố hay đánh mẹ Trong một lần,
bố mẹ A cãi nhau xảy ra xô xát và mẹ A bỏ đi Từ đó A bị
đánh nhiều hơn và học tập ngày càng giảm sút, từ học sinh giỏi xuống còn học sinh trung bình, bị thầy quở trách Trong một lần bị bố đánh thậm tệ, A rất uất ức nên đã uống rượu
và muốn tự tử, bạn em phát hiện và nhờ Nhân viên xã hội can thiệp”
Trang 51LOGO
CÂY VẤN ĐỀ
VÍ DỤ
Vấn đề ƣu tiên: A có ý định tự tử
A bị cha bạo hành Gia đình A không hạnh phúc A suy nghĩ tiêu cực
Cha mẹ cãi nhau Mẹ A bỏ đi Tâm lý lứa tuổi của A
Bố mất việc Bố đánh mẹ
Trang 52LOGO
CÂY VĐ, CÂY MT
Trang 53trong gia đình và các vấn đề khác (hôn nhân, ly hôn, lịch sử gia đình, các biến cố xảy ra trong gia đình);
Trang 54LOGO
SƠ ĐỒ PHẢ HỆ
• Chú thích: : Nữ : Nam : chết : Quan hệ tốt : Quan hệ không tốt
T
Trang 55LOGO
BIỂU ĐỒ SINH THÁI
có liên quan đến thân chủ và vấn đề của
thân chủ
có mối quan hệ như thế nào đến thân chủ
(có cung cấp các dịch vụ xã hội không,
mức độ cung cấp như thế nào, …)
Trang 56Nội
Trường học Đoàn thể
Hàng xóm
Bạn bè
Ngoại
Giải trí Việc làm
Tôn giáo Dịch vụ xã hội
Y tế
Chú thích: : Trước có quan hệ, sau không còn
: Ít quan hệ : Quan hệ 2 chiều
Trang 57LOGO
BẢNG PHÂN TÍCH ĐIỂM MẠNH, ĐIỂM YẾU Các hệ thống Điểm mạnh Điểm yếu
Trang 58-Thương cháu -Có nguồn nuôi dưỡng
-Sẵn sàng nhận H về nếu cháu muốn
-Chăm sóc tận tình -Các bạn hoà đồng
-Chú B quan tâm em
-Môi trường học tốt
-Đã từng đi
tù -Không có sự gắn bó của H
-Già yếu -Có mâu thuẫn với mẹ
H
-Chưa quan tâm em khi
em ở nhà Hữu Nghị
-Số lượng trẻ nhiều, nhiều hoàn cảnh khác nhau -Đội ngũ CBCNV ít
Trang 59LOGO
LUYỆN TẬP CÂY VẤN ĐỀ
Th là một cô bé 11 tuổi, xinh xắn, dễ thương Em không biết cha là ai, hiện tại em sống với mẹ làm nghề xem bói dạo ở các khu vui chơi, công viên Hai mẹ con em không có chỗ ở ổn định Mọi sinh hoạt đều diễn ra ở vỉa hè hoặc dưới hiên nhà của các hộ gia đình trong khu vực hẻm 2, Lý Chính Thắng, Phường 8, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh Tuy đã được 11 tuổi nhưng Th vẫn chưa được đi học ở trường Hằng ngày Th vẫn sinh hoạt vào buổi sáng ở Cơ sở Bảo trợ xã hội Thảo Đàn, tại đây em được giáo dục viên của cơ sở hoặc sinh viên tình nguyện dạy học và được vui chơi cùng các bạn Buổi chiều em theo mẹ đi làm; mẹ xem bói, Th lượm ve chai Mẹ Th rất thương em nhưng cũng không có thời gian chăm sóc cho em Khi Th bị bệnh, mẹ thường mua thuốc tây cho em uống, không
có điều kiện đưa em đi khám ở bệnh viện
Trang 61LOGO
LẬP KẾ HOẠCH TRỊ LIỆU
phía thân chủ, về phía môi trường)
Xác định hoạt động để đạt được mục tiêu: Bằng cách nào?
thực hiện, hỗ trợ?
được của kết quả
Trang 62Nguồn lực Thời gian Kết quả
mong đợi
Bên trong
Bên ngoài
Bắt đầu
Kết thúc
1
2
n
Trang 64gia trực tiếp; hoạt động gián tiếp
tương ứng với từng hoạt động, đảm bảo tính khả thi
Trang 65LOGO
LUYỆN TẬP
giải quyết vấn đề của thân
chủ A trong tình huống “A
bị cha bạo hành, mẹ bỏ đi,
…”
đạt được mục tiêu
Trang 67LOGO
TRIỂN KHAI KẾ HOẠCH
khai
Trang 68LOGO
CHUẨN BỊ CÁC ĐIỀU KIỆN
Cần chuẩn bị những điều kiện gì trước khi triển
khai kế hoạch?
+ Con người
+ Vật chất, dịch vụ hỗ trợ
Trang 69LOGO
TRIỂN KHAI KẾ HOẠCH
Tiến hành các hoạt động dựa trên kế hoạch trị liệu
Vai trò của Nhân viên xã hội là : người định hướng, người hỗ trợ, khuyến khích
Công cụ trị liệu:
- Mối quan hệ Nhân viên xã hội và thân chủ
- Vấn đàm
- Triển khai các nguồn lực xã hội, vật chất
- Áp dụng chính sách và nguồn lực của cơ quan xã hội
- Nối kết với các nguồn lực của cơ quan và cộng đồng khác
Trang 71LOGO
LƯỢNG GIÁ
Lượng giá là việc đo lường và thẩm định các thay đổi tiến bộ của thân chủ -> xác định kết quả, điều chỉnh kịp thời
Lượng giá không phải chỉ là một bước trong tiến trình,
mà là một hoạt động được thực hiện xuyên suốt tiến trình
Trang 72- Hoạt động quản lý tổ chức, hành chính
Trang 73LOGO
KẾT THÖC
của thân chủ trước khi kết thúc
thân chủ chỉ vì ý kiến chủ quan
của thân chủ hay sự duy ý chí
của Nhân viên xã hội
báo cho thân chủ về thời gian kết
thúc (trước 1-2 tuần) -> tránh
gây sốc cho thân chủ
Trang 74LOGO
CHUYỂN GIAO
Trong trường hợp nào cần thực hiện chuyển giao?
- TC có nhu cầu khác
- Quá trình can thiệp không mang lại hiệu quả cao
Chuẩn bị những gì để chuyển giao?
- Chuẩn bị hồ sơ TC
- Chuẩn bị tâm thế cho TC, cho bản thân NVXH
Trang 75LOGO
KỸ NĂNG TRONG CTXH CÁ NHÂN
Trang 76LOGO
GIAO TIẾP NGÔN NGỮ
\Tai lieu Internet\Suc manh cua loi noi.flv
hoạt động CTXH cá nhân?
GT NGÔN NGỮ
NGÔN NGỮ NÓI NGÔN NGỮ VIẾT
- Thu thập thông tin
- Trao đổi, chia sẻ, thảo luận
Trang 77LOGO
GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ
HĐ: Đoán từ qua cử chỉ không lời
Cách chơi:
- GV chia cho mỗi nhóm 3 từ (cụm từ) (lưu ý giữ bí mật)
- Các nhóm cử ra 3 thành viên diễn đạt từ/cụm từ đó mà không dùng lời nói Mỗi nhóm chuẩn bị giấy để ghi đáp án (ghi rõ tên nhóm) TG chuẩn bị: 10 phút
- Lần lượt các nhóm thể hiện từ ngữ mà mình được chuẩn bị; sau đó các nhóm còn lại ghi kết quả vào giấy -> GV thu lại sau mỗi từ, tổng kết khi trò chơi kết thúc
Trang 78LOGO
GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ
giọng nói
Trang 79LOGO
LẮNG NGHE TÍCH CỰC
HĐ: Xem phim “Học cách lắng nghe”
\Tai lieu Internet\Hoc cach lang nghe.flv
Trang 80LOGO
LẮNG NGHE TÍCH CỰC
Động não:
- Phân biệt nghe và lắng nghe?
- Phân biệt lắng nghe và lắng nghe tích cực?
- Hiệu quả của lắng nghe tích cực?
LẮNG NGHE
TÍCH CỰC
Tiến trình
Nghe chăm chú Quan sát điệu bộ cử chỉ không lời
Khích lệ TC tự bộc lộ
Ghi nhớ những điều nghe được Phản hồi bằng hành vi không lời/ lời nói
Trang 81tích cực của NVXH trong đoạn sắm vai
- Các nhóm chuẩn bị trước (ngoài giờ lên lớp)
- Thời gian thể hiện trước lớp: tối đa là 10 phút/nhóm
Trang 82 Mắt nhìn mắt khi nói chuyện
Thân thiện, cởi mở; tạo ra bầu không khí dễ chịu
Bỏ qua định kiến, không phán xét
Không bỏ qua chi tiết nhỏ
Trang 84LOGO
THẤU CẢM
Thấu cảm: là hiểu biết với sự rung cảm một cách chính xác thế giới bên trong của người kia, như từ bên trong nhìn ra, cảm thấy thế giới riêng của họ
như là thế giới riêng của mình nhưng không bao
giờ làm mất đi phẩm chất “như là”
Trang 85LOGO
VẤN ĐÀM
các cá nhân có ý thức với mục đích kế
giao tiếp đặc biệt
đối thoại trực tiếp giữa nhân viên xã hội
với một hay nhiều người với mục đích thu
thập thông tin, cung cấp thông tin nhằm
đưa ra biện pháp trị liệu, cách can thiệp hỗ
trợ đối tượng